श्रीशिवमानसपूजा
ratnaiḥ kalpitamāsanaṃ himajalaiḥ snānaṃ ca divyāmbaraṃ nānāratnavibhūṣitaṃ mṛgamadāmodāṅkitaṃ candanam | jātīcampakabilvapatraracitaṃ puṣpaṃ ca dhūpaṃ tathā dīpaṃ deva dayānidhe paśupate hṛtkalpitaṃ gṛhyatām || 1 ||
sauvarṇe navaratnakhaṇḍaracite pātre ghṛtaṃ pāyasaṃ bhakṣyaṃ pañcavidhaṃ payodadhiyutaṃ rambhāphalaṃ pānakam | śākānāmayutaṃ jalaṃ rucikaraṃ karpūrakhaṇḍojjvalaṃ tāmbūlaṃ manasā mayā viracitaṃ bhaktyā prabho svīkuru || 2 ||
chatraṃ cāmarayoryugaṃ vyajanakaṃ cādarśakaṃ nirmalaṃ vīṇābherimṛdaṅgakāhalakalā gītaṃ ca nṛtyaṃ tathā | sāṣṭāṅgaṃ praṇatiḥ stutirbahuvidhā hyetatsamastaṃ mayā saṅkalpena samarpitaṃ tava vibho pūjāṃ gṛhāṇa prabho || 3 ||
ātmā tvaṃ girijā matiḥ sahacarāḥ prāṇāḥ śarīraṃ gṛhaṃ pūjā te viṣayopabhogaracanā nidrā samādhisthitiḥ | sañcāraḥ padayoḥ pradakṣiṇavidhiḥ stotrāṇi sarvā giro yadyatkarma karomi tattadakhilaṃ śambho tavārādhanam || 4 ||
karacaraṇakṛtaṃ vākkāyajaṃ karmajaṃ vā śravaṇanayanajaṃ vā mānasaṃ vāparādham | vihitamavihitaṃ vā sarvametatkṣamasva jaya jaya karuṇābdhe śrīmahādeva śambho || 5 ||
ratnaiḥ kalpitamāsanaṃ himajalaiḥ snānaṃ ca divyāmbaraṃ nānāratnavibhūṣitaṃ mṛgamadāmodāṅkitaṃ candanam | jātīcampakabilvapatraracitaṃ puṣpaṃ ca dhūpaṃ tathā dīpaṃ deva dayānidhe paśupate hṛtkalpitaṃ gṛhyatām || 1 ||
sauvarṇe navaratnakhaṇḍaracite pātre ghṛtaṃ pāyasaṃ bhakṣyaṃ pañcavidhaṃ payodadhiyutaṃ rambhāphalaṃ pānakam | śākānāmayutaṃ jalaṃ rucikaraṃ karpūrakhaṇḍojjvalaṃ tāmbūlaṃ manasā mayā viracitaṃ bhaktyā prabho svīkuru || 2 ||
chatraṃ cāmarayoryugaṃ vyajanakaṃ cādarśakaṃ nirmalaṃ vīṇābherimṛdaṅgakāhalakalā gītaṃ ca nṛtyaṃ tathā | sāṣṭāṅgaṃ praṇatiḥ stutirbahuvidhā hyetatsamastaṃ mayā saṅkalpena samarpitaṃ tava vibho pūjāṃ gṛhāṇa prabho || 3 ||
ātmā tvaṃ girijā matiḥ sahacarāḥ prāṇāḥ śarīraṃ gṛhaṃ pūjā te viṣayopabhogaracanā nidrā samādhisthitiḥ | sañcāraḥ padayoḥ pradakṣiṇavidhiḥ stotrāṇi sarvā giro yadyatkarma karomi tattadakhilaṃ śambho tavārādhanam || 4 ||
karacaraṇakṛtaṃ vākkāyajaṃ karmajaṃ vā śravaṇanayanajaṃ vā mānasaṃ vāparādham | vihitamavihitaṃ vā sarvametatkṣamasva jaya jaya karuṇābdhe śrīmahādeva śambho || 5 ||
इस पाठ के बारे में
परिचय
शिवमानसपूजा आदि शङ्कराचार्यकृत है । इसमें आसन, स्नान, वस्त्र, चन्दन, पुष्प, धूप, दीप और नैवेद्य — सारा षोडशोपचार पूजन मनसे ही कल्पित करके भगवान् शङ्करको अर्पित किया गया है । अन्तिम श्लोक क्षमा-प्रार्थनाका है । गीताप्रेसके नित्यकर्म-पूजाप्रकाशमें यह शिवमहिम्नःस्तोत्रके बाद छपा है ।
पाठ-भेद
यह पाठ गीताप्रेसके नित्यकर्म-पूजाप्रकाश (पृष्ठ २९९–३००) के अनुसार है, और sanskritdocuments.org के
doc_shiva/smaanasa.itx से मिलाया गया है ।
- Colophon only: the book prints none here and closes the text with an ornament; the .itx closes “इति श्रीमच्छङ्कराचार्यविरचिता शिवमानसपूजा समाप्ता”.
स्रोत 1
- नित्यकर्म-पूजाप्रकाश (गीताप्रेस, गोरखपुर) — पृष्ठ २९९–३००
Published text. Transcribed from the scanned pages (leaves 313–314); page confidence HIGH / HIGH. The book sets each stanza as four long lines in the शार्दूलविक्रीडित metre, the fifth stanza in मालिनी; the line division is reproduced as printed. The book prints no colophon for this text; an ornament closes it.
संदर्भ 1
- श्रीशिवमानसपूजा (sanskritdocuments.org) — doc_shiva/smaanasa.itx
Verification source, checked 2026-09-18. All five stanzas compared line by line against the .itx. All five stanzas agree word for word, and the file carries the same five. Colophon only: the book prints none here and closes the text with an ornament; the .itx closes "इति श्रीमच्छङ्कराचार्यविरचिता शिवमानसपूजा समाप्ता".
अर्थ वेद पथ संपादकीय टीम द्वारा संकलित एवं संपादित हैं, और सामग्री की क्रमशः समीक्षा की जा रही है।