भीष्म पंचक व्रत कथा

भीष्म पंचक व्रत हे कार्तिक महिन्यातील एकादशीपासून पौर्णिमेपर्यंत पाच दिवस केले जाणारे व्रत आहे, ज्याची स्थापना भगवान श्रीकृष्णाने केली होती. खाली या व्रताची कथा व पूजाविधी दिली आहे.

द्वापरात जेव्हा श्रीकृष्णाचा जन्म झाला तेव्हा त्यांनी मनुष्याला पापकर्माच्या प्रभावातून मुक्ती देण्यासाठी आणि उत्तम गती प्राप्त करून देण्यासाठी अनेक व्रते व विधिविधाने निर्माण केली. ती व्रते व विधी कलियुगाच्या या काळात मनुष्यासाठी अति कल्याणकारी आहेत. जे मनुष्य पापातून मुक्तीची कामना करतात आणि उत्तम गती प्राप्त करू इच्छितात ते कृष्णाने स्थापन केलेल्या भीष्म पंचक व्रताचा लाभ घेऊ शकतात.

भीष्म पंचक व्रत कथा

महाभारत युद्धानंतर जेव्हा पांडवांचा विजय झाला तेव्हा श्रीकृष्ण भगवान पांडवांना भीष्म पितामहांकडे घेऊन गेले आणि त्यांना विनंती केली की तुम्ही पांडवांना अमृतस्वरूप ज्ञान प्रदान करा. भीष्मही त्या दिवसांत शरशय्येवर पहुडून सूर्याच्या उत्तरायणाची प्रतीक्षा करत होते. कृष्णाच्या विनंतीवरून परम वीर आणि परम ज्ञानी भीष्मांनी कृष्णासह पांडवांना राजधर्म, वर्णधर्म व मोक्षधर्माचे ज्ञान दिले.

भीष्मांनी ज्ञान देण्याचा क्रम एकादशीपासून पौर्णिमा तिथीपर्यंत म्हणजे पाच दिवस चालू राहिला. भीष्मांनी संपूर्ण ज्ञान दिल्यावर श्रीकृष्ण म्हणाले की तुम्ही जे पाच दिवसांत ज्ञान दिले आहे, ते पाच दिवस आजपासून अति मंगलकारी झाले आहेत. या पाच दिवसांना भविष्यात भीष्म पंचक व्रत या नावाने ओळखले जाईल. हे व्रत अति मंगलकारी व पुण्यदायी असेल; जे श्रद्धापूर्वक हे व्रत करतील त्यांना मृत्यूनंतर उत्तम गती प्राप्त होईल. हे व्रत पूर्वसंचित पापकर्मांतून मुक्ती देणारे व कल्याणकारी असेल. अशा प्रकारे भीष्म पंचक व्रताची सुरुवात भगवान श्रीकृष्णाने केली.

भीष्म पंचक व्रत पूजाविधी

भीष्म पंचक व्रतात चार दारे असलेला एक मंडप उभारला जातो. मंडप गाईच्या शेणाने सारवून मध्यभागी एका वेदीची निर्मिती केली जाते. वेदीवर तीळ ठेवून कलश स्थापन केला जातो. यानंतर भगवान वासुदेवाची पूजा केली जाते. या व्रतात एकादशीपासून पौर्णिमा तिथीपर्यंत तुपाचे दिवे लावले जातात. भीष्म पंचक व्रत करणाऱ्याने पाच दिवस संयम व सात्त्विकतेचे पालन करत यज्ञादी कर्मे करावीत. या व्रतात गंगापुत्र भीष्मांच्या तृप्तीसाठी श्राद्ध व तर्पणाचेही विधान आहे.