शत अपराध शमन व्रत कथा

आपण मनुष्य कर्मांनी बांधलेले आहोत. आपल्या कर्मानुसार आपल्याला त्याचे फळही भोगावे लागते. चांगल्या कर्माचे चांगले फळ मिळते आणि अपराधासाठी दंडही मिळतो. आपल्याकडून जाणतेअजाणते अपराधही घडतात. ईश्वर आपल्या संततीचा अपराध क्षमा करतो जेव्हा त्याची संतती अपराधमुक्तीसाठी प्रार्थना करते आणि अपराधशमनासाठी व्रत करते.

अपराध शमन व्रत माहात्म्य

शत अपराध शमन व्रत मार्गशीर्ष महिन्यात द्वादशीच्या दिवशी सुरू होते. या तिथीपासून प्रत्येक द्वादशीच्या दिवशी हे व्रत करण्याचे विधान आहे. या व्रताच्या प्रभावाने व्यक्ती जाणतेअजाणते जे शत अपराध करते त्या अपराधाचे शमन होते आणि व्यक्ती अपराधमुक्त होऊन मृत्यूनंतर ईश्वरासमोर पोहोचते, ज्यामुळे सुख व उत्तम गती प्राप्त होते. ब्रह्मदेवाने या व्रताच्या महत्त्वाविषयी सांगितले आहे की हे व्रत अनंत व इच्छित फळ देणारे आहे. हे व्रत करणारा स्वस्थ व विद्वान होतो आणि तो धर्म, अर्थ, काम व मोक्ष यांचा भागी होतो.

अपराध मुक्ती व्रत कथा

एका काळची गोष्ट आहे, राजा इक्ष्वाकूने परम श्रद्धेय महर्षी वसिष्ठांना प्रश्न विचारला — “हे गुरुदेव! आपण लाख इच्छा असूनही जाणतेअजाणते आपल्या जीवनात शंभराहून अधिक पापकर्मे तर संपूर्ण जीवनात करूनच बसतो. या अपराधांमुळे मृत्यूनंतर आपल्याला आणि मग आपल्या वंशजांना दुःखाचे कारण होते. हे महाप्रभो! असे एखादे व्रत आहे का जे केल्याने सर्व प्रकारची पापे नष्ट होतील आणि आपल्याला महाफळाची प्राप्ती होईल?” राजाचे बोलणे ऐकून महर्षी वसिष्ठ म्हणाले, हे राजन्! एक व्रत असे आहे जे विधिपूर्वक केल्याने शंभराहून अधिक पापांचे शमन होते.

महर्षींनी राजाला शत अपराध सांगत म्हटले की हे राजन्! शास्त्रांत जे शत अपराध सांगितले आहेत त्यांनुसार चारही आश्रमांत अनासक्ती, नास्तिकता, हवनकर्माचा परित्याग, अशौच, निर्दयता, लोभवृत्ती, ब्रह्मचर्याचे पालन न करणे, व्रताचे पालन न करणे, अन्नदान व आशीर्वाद न देणे, अमंगल कार्य करणे, हिंसा, चोरी, असत्यवादिता, इंद्रियपरायणता, क्रोध, द्वेष, ईर्ष्या, गर्व, प्रमाद, कोणाला दुःख देणारी गोष्ट बोलणे, शठता, क्षमाहीनता, कष्ट देणे, प्रपंच, वेदांची निंदा करणे, नास्तिकतेला उत्तेजन देणे, मातेला कष्ट देणे, पुत्र व आपल्या आश्रितांप्रती कर्तव्याचे पालन न करणे, अपूज्याची पूजा करणे, जपात अविश्वास, पंचयज्ञाचे पालन न करणे, संध्या-हवन-तर्पण न करणे, ऋतुहीन स्त्रीशी संसर्ग करणे, पर्वादीत स्त्रीसंग सहवास करणे, परस्त्रीविषयी आसक्त होणे, वेश्यागमन करणे, पिशुनता, अंत्यजसंग, अपात्राला दान देणे, मातापित्यांची सेवा न करणे, पुराणांचा अनादर करणे, मांस-मदिरेचे सेवन करणे, विनाकारण कोणाशी भांडणे, विचार न करता काम करणे, स्त्रीशी द्रोह ठेवणे, अनेक पत्नी ठेवणे, मनावर ताबा न ठेवणे, शास्त्राचे पालन न करणे, घेतलेले धन परत न करणे, गुरूने दिलेले ज्ञान विसरणे, पत्नी अथवा पुत्र व कन्या विकणे, बिळांत पाणी ओतणे, जलक्षेत्र दूषित करणे, वृक्ष तोडणे, भीक मागणे, स्ववृत्तीचा त्याग करणे, विद्या विकणे, कुसंगती, गोवध, स्त्रीहत्या, मित्रहत्या, भ्रूणहत्या, दुसऱ्याचे अन्न मागून उपजीविका करणे, विधीचे पालन न करणे, कर्मरहित असणे, विद्वानाने याचक होणे, वाचाळता, प्रतिग्रह घेणे, संस्कारहीनता, सुवर्णचोरी करणे, ब्राह्मणाचा अपमान व हत्या करणे, गुरुपत्नीशी संसर्ग करणे, पापी लोकांशी संबंध ठेवणे, दुर्बल व गरजूंची मदत न करणे — हे सर्व शत अपराध सांगितले गेले आहेत.

महर्षी वसिष्ठ म्हणाले, हे महाबाहो इक्ष्वाकू, या अपराधांतून मुक्तीसाठी भगवान सत्यदेवाची पूजा करावी. भगवान सत्यदेव आपली प्रिया लक्ष्मीसह सत्यरूप व्रजावर शोभायमान आहेत. यांच्या पूर्वेला वामदेव, दक्षिणेला नृसिंह, पश्चिमेला कपिल, उदरात वराह व ऊरुस्थानी अच्युत भगवान स्थित आहेत, जे आपल्या भक्तांचे सदैव कल्याण करतात. शंख, चक्र, गदा व पद्म यांनी युक्त भगवान सत्यदेव, ज्यांच्या जया, विजया, जयंती, पापनाशिनी, उन्मीलनी, वंजुली, त्रिस्पृशा व ववर्धना अशा आठ शक्ती आहेत, ज्यांच्या अग्रभागातून गंगा प्रकट झाली आहे. भक्तवत्सल भगवान सत्यदेवाची पूजा मार्गशीर्षापासून सुरू करावी आणि प्रत्येक पक्षाच्या द्वादशीच्या दिवशी विधिपूर्वक पूजा करून व्रत करावे.

अपराध शमन व्रतविधान

दोन्ही पक्षांच्या द्वादशी तिथीला नित्यक्रियांनंतर स्नान करून भगवान सत्यदेवाची पूजा व व्रताचा संकल्प करावा. संकल्पानंतर भगवान सत्यदेव व देवी लक्ष्मी यांची सुवर्णप्रतिमा दुधाने भरलेल्या कलशावर स्थापन करून सर्वप्रथम त्यांच्या अष्टशक्तींची पूजा करावी. यानंतर लक्ष्मीसह भगवान सत्यदेवाची षोडशोपचारांसह पूजा करावी. पूजेनंतर ब्राह्मणांना भोजन देऊन दक्षिणेसह निरोप द्यावा. वर्षभर दोन्ही पक्षांत या व्रताचे पालन केल्यानंतर व्रताचे उद्यापन करावे. उद्यापनाच्या दिवशी ब्राह्मणांना भोजन देऊन दक्षिणा व सुवर्णप्रतिमा ब्राह्मणाला द्यावी आणि त्यांचा आशीर्वाद प्राप्त करावा.