ज्ञानेश्वरी — अध्याय आठवा

शेअर करा

मग अर्जुनें म्हणितलें । हां हो जी अवधारिले । जे म्यां पुसिले । ते निरूपिजो ॥ १॥

maga arjuneṃ mhaṇitaleṃ | hāṃ ho jī avadhārile | je myāṃ pusile | te nirūpijo || 1||

सांगा कवण तें ब्रह्म । काइसया नाम कर्म । अथवा अध्यात्म । काय म्हणिपे ॥ २॥

sāṃgā kavaṇa teṃ brahma | kāisayā nāma karma | athavā adhyātma | kāya mhaṇipe || 2||

अधिभूत तें कैसे । एथ अधिदैव तें कवण असे । हें उघड मी परियेसें । तैसें बोला ॥ ३॥

adhibhūta teṃ kaise | etha adhidaiva teṃ kavaṇa ase | heṃ ughaḍa mī pariyeseṃ | taiseṃ bolā || 3||

देवा अधियज्ञ तो काई । कवण पां इये देही । हें अनुमानासि कांही । दिठी न भरे ॥ ४॥

devā adhiyajña to kāī | kavaṇa pāṃ iye dehī | heṃ anumānāsi kāṃhī | diṭhī na bhare || 4||

आणि नियता अंतःकरणी । तूं जाणिजसी देहप्रयाणी । तें कैसेनि हें शारंगपाणी । परिसवा मातें ॥ ५॥

āṇi niyatā aṃtaḥkaraṇī | tūṃ jāṇijasī dehaprayāṇī | teṃ kaiseni heṃ śāraṃgapāṇī | parisavā māteṃ || 5||

देखा धवळारी चिंतामणीचा । जरी पहुडला होय दैवाचा । तरी वोसणताही बोल तयाचा । परी सोपु न वचे ॥ ६॥

dekhā dhavaḷārī ciṃtāmaṇīcā | jarī pahuḍalā hoya daivācā | tarī vosaṇatāhī bola tayācā | parī sopu na vace || 6||

तैसें अर्जुनाचिया बोलासवें । आलें तेंचि म्हणितलें देवे। परियेसें गा बरवे । जें पुसिले तुवां ॥ ७॥

taiseṃ arjunāciyā bolāsaveṃ | āleṃ teṃci mhaṇitaleṃ deve| pariyeseṃ gā barave | jeṃ pusile tuvāṃ || 7||

किरीटी कामधेनूचा पाडा । वरी कल्पतरूचा आहे मांदोडा । म्हणोनि मनोरथसिद्धीचिया चाडा । तो नवल नोहे ॥ ८॥

kirīṭī kāmadhenūcā pāḍā | varī kalpatarūcā āhe māṃdoḍā | mhaṇoni manorathasiddhīciyā cāḍā | to navala nohe || 8||

कृष्ण कोपोनि ज्यासि मारी । तो पावे परब्रह्मसाक्षात्कारी । मा कृपेने उपदेशु करी । तो कैशापरी न पवेल ॥ ९॥

kṛṣṇa koponi jyāsi mārī | to pāve parabrahmasākṣātkārī | mā kṛpene upadeśu karī | to kaiśāparī na pavela || 9||

जैं कृष्णाचेया होइजे आपण । तैं कृष्ण होय आपुले अंतःकरण । मग संकल्पाचे आंगण । वोळगती सिद्धी ॥ १०॥

jaiṃ kṛṣṇāceyā hoije āpaṇa | taiṃ kṛṣṇa hoya āpule aṃtaḥkaraṇa | maga saṃkalpāce āṃgaṇa | voḷagatī siddhī || 10||

परि ऐंसे जें प्रेम । अर्जुनींचि आथि निस्सीम । म्हणऊनि तयाचे काम । सदा सफळ ॥ ११॥

pari aiṃse jeṃ prema | arjunīṃci āthi nissīma | mhaṇaūni tayāce kāma | sadā saphaḷa || 11||

या कारणे श्रीअनंते । तें मनोगत तयाचें पुसतें । होईल जाणूनि आइतें । वोगरूनि ठेविलें ॥ १२॥

yā kāraṇe śrīanaṃte | teṃ manogata tayāceṃ pusateṃ | hoīla jāṇūni āiteṃ | vogarūni ṭhevileṃ || 12||

जें अपत्य थानी निगे । त्याची भूक ते मातेसीचि लागे । एऱ्हवीं तें शब्दें काय सांगे । मग स्तन्य दे येरी ॥ १३॥

jeṃ apatya thānī nige | tyācī bhūka te mātesīci lāge | eऱhavīṃ teṃ śabdeṃ kāya sāṃge | maga stanya de yerī || 13||

म्हणोनि कृपाळुवा गुरूचिया ठायी । हे नवल नोहे कांही । परि तें असो आइका काई । जें देव बोलते जाहले ॥ १४॥

mhaṇoni kṛpāḷuvā gurūciyā ṭhāyī | he navala nohe kāṃhī | pari teṃ aso āikā kāī | jeṃ deva bolate jāhale || 14||

मग म्हणितले सर्वेश्वरें । जें आकारी इये खोंकरें । कोंदलें असत न खिरे । कवणे काळी ॥ १५॥

maga mhaṇitale sarveśvareṃ | jeṃ ākārī iye khoṃkareṃ | koṃdaleṃ asata na khire | kavaṇe kāḷī || 15||

एऱ्हवीं सपूरपण तयाचें पहावें । तरि शून्यचि नव्हे स्वभांवें । वरि गगनाचेनि पालवे । गाळूनि घेतलें ॥ १६॥

eऱhavīṃ sapūrapaṇa tayāceṃ pahāveṃ | tari śūnyaci navhe svabhāṃveṃ | vari gaganāceni pālave | gāḷūni ghetaleṃ || 16||

जें ऐसेंही परि विरूळें । इये विज्ञानाचिये खोळे । हालवलेंही न गळे । ते परब्रह्म ॥ १७॥

jeṃ aiseṃhī pari virūḷeṃ | iye vijñānāciye khoḷe | hālavaleṃhī na gaḷe | te parabrahma || 17||

आणि आकाराचेनि जालेपणें । जन्मधर्मातें नेणे । आकारलोपीं निमणें । नाहीं कहीं ॥ १८॥

āṇi ākārāceni jālepaṇeṃ | janmadharmāteṃ neṇe | ākāralopīṃ nimaṇeṃ | nāhīṃ kahīṃ || 18||

ऐशिया आपुलियाची सहज स्थिती । जया ब्रह्माची नित्यता असती । तया नाम सुभद्रापति । अध्यात्म गा ॥ १९॥

aiśiyā āpuliyācī sahaja sthitī | jayā brahmācī nityatā asatī | tayā nāma subhadrāpati | adhyātma gā || 19||

मग गगनी जेविं निर्मळें । नेणों कैंची एक वेळे । उठती घनपटळे । नानावर्णे ॥२०॥

maga gaganī jeviṃ nirmaḷeṃ | neṇoṃ kaiṃcī eka veḷe | uṭhatī ghanapaṭaḷe | nānāvarṇe ||20||

तैसे अमूर्तीं तिये विशुध्दे । महदादि भूतभेदें । ब्रह्मांडाचे बांधे । होंचि लागती ॥ २१॥

taise amūrtīṃ tiye viśudhde | mahadādi bhūtabhedeṃ | brahmāṃḍāce bāṃdhe | hoṃci lāgatī || 21||

पैं निर्विकल्पाचिये बरडी । कीं आदिसंकल्पाची फुटे विरूढी । आणि ते सवेंचि मोडोनि ये ढोंढी । ब्रह्मगोळकांची ॥ २२॥

paiṃ nirvikalpāciye baraḍī | kīṃ ādisaṃkalpācī phuṭe virūḍhī | āṇi te saveṃci moḍoni ye ḍhoṃḍhī | brahmagoḷakāṃcī || 22||

तया एकैकाचे भीतरीं पाहिजे । तंव बीजाचाचि भरिला देखिजे । माजीं होतियां जातियां नेणिजे । लेख जीवां ॥ २३॥

tayā ekaikāce bhītarīṃ pāhije | taṃva bījācāci bharilā dekhije | mājīṃ hotiyāṃ jātiyāṃ neṇije | lekha jīvāṃ || 23||

मग तयागोळकांचे अंशांश । प्रसवती आदिसंकल्प असमसहास । हें असो ऐसी बहुवस । सृष्टी वाढे ॥ २४॥

maga tayāgoḷakāṃce aṃśāṃśa | prasavatī ādisaṃkalpa asamasahāsa | heṃ aso aisī bahuvasa | sṛṣṭī vāḍhe || 24||

परि दुजेनविण एकला । परब्रह्मचि संचला । अनेकत्वाचा आला । पूर जैसा ॥ २५॥

pari dujenaviṇa ekalā | parabrahmaci saṃcalā | anekatvācā ālā | pūra jaisā || 25||

तैसें समविषमत्व नेणों कैचें । वांयांचि चराचर रचे । पाहतां प्रसवतिया योनीचे । लक्ष दिसती ॥ २६॥

taiseṃ samaviṣamatva neṇoṃ kaiceṃ | vāṃyāṃci carācara race | pāhatāṃ prasavatiyā yonīce | lakṣa disatī || 26||

येरी जीवभावाचिय पालविये । कांही मर्यादा करूं नये । पाहिजे कवण हें आघवें विये । तंव मूळ तें शून्य ॥ २७॥

yerī jīvabhāvāciya pālaviye | kāṃhī maryādā karūṃ naye | pāhije kavaṇa heṃ āghaveṃ viye | taṃva mūḷa teṃ śūnya || 27||

म्हणूनि कर्ता मुदल न दिसे । आणि शेखीं कारणही कांही नसे । माजीं कार्यचि आपैसें । वाढोंचि लागे ॥ २८॥

mhaṇūni kartā mudala na dise | āṇi śekhīṃ kāraṇahī kāṃhī nase | mājīṃ kāryaci āpaiseṃ | vāḍhoṃci lāge || 28||

ऐसा करितेनवीण गोचरू । अव्यक्तीं हा आकारू । निपजे जो व्यापारू । तया नाम कर्म ॥ २९॥

aisā karitenavīṇa gocarū | avyaktīṃ hā ākārū | nipaje jo vyāpārū | tayā nāma karma || 29||

आतां अधिभूत जें म्हणिपे । तेंहि सांगों संक्षेपें । तरी होय आणि हारपे । अभ्र जैसें ॥ ३०॥

ātāṃ adhibhūta jeṃ mhaṇipe | teṃhi sāṃgoṃ saṃkṣepeṃ | tarī hoya āṇi hārape | abhra jaiseṃ || 30||

तैसें असतेपण आहाच । नाहीं होइजे हें साच । जयांतें रूपा आणिती पांचपांच । मिळोनियां ॥ ३१ ॥

taiseṃ asatepaṇa āhāca | nāhīṃ hoije heṃ sāca | jayāṃteṃ rūpā āṇitī pāṃcapāṃca | miḷoniyāṃ || 31 ||

भूतांतें अधिकरूनि असे । आणि भूतसंयोगें तरि दिसे । जे वियोगवेळे भ्रंशे । नामरूपादिक ॥ ३२ ॥

bhūtāṃteṃ adhikarūni ase | āṇi bhūtasaṃyogeṃ tari dise | je viyogaveḷe bhraṃśe | nāmarūpādika || 32 ||

तयातें अधिभूत म्हणिजे । मग अधिदैवत पुरूष जाणिजे । जेणें प्रकृतीचें भोगीजे । उपार्जिलें ॥ ३३ ॥

tayāteṃ adhibhūta mhaṇije | maga adhidaivata purūṣa jāṇije | jeṇeṃ prakṛtīceṃ bhogīje | upārjileṃ || 33 ||

जो चेतनेचा चक्षु । जो इंद्रियदेशीचा अध्यक्षु । जो देहास्तमनीं वृक्षु । संकल्पविहंगमाचा ॥ ३४ ॥

jo cetanecā cakṣu | jo iṃdriyadeśīcā adhyakṣu | jo dehāstamanīṃ vṛkṣu | saṃkalpavihaṃgamācā || 34 ||

जो परमात्माचि परि दुसरा । जो अहंकारनिद्रा निदसुरा । म्हणोनि स्वप्नींचिया बोरबारा । संतोषें शिणे ॥ ३५॥

jo paramātmāci pari dusarā | jo ahaṃkāranidrā nidasurā | mhaṇoni svapnīṃciyā borabārā | saṃtoṣeṃ śiṇe || 35||

जीव येणें नांवें । जयातें आळविजे स्वभावे । तें अधिदैवत जाणावें । पंचायतनींचें ॥ ३६॥

jīva yeṇeṃ nāṃveṃ | jayāteṃ āḷavije svabhāve | teṃ adhidaivata jāṇāveṃ | paṃcāyatanīṃceṃ || 36||

आतां इयेचि शरीरग्रामीं । जो शरीरभावातें उपशमी । तो अधियज्ञु एथ गा मी । पांडुकुमरा ॥ ३७॥

ātāṃ iyeci śarīragrāmīṃ | jo śarīrabhāvāteṃ upaśamī | to adhiyajñu etha gā mī | pāṃḍukumarā || 37||

येर अधिदैवाधिभूत । तेहि मीचि कीर समस्त । परि पंधरें किडाळा मिळत । तें काय सांके नोहे ॥ ३८॥

yera adhidaivādhibhūta | tehi mīci kīra samasta | pari paṃdhareṃ kiḍāḷā miḷata | teṃ kāya sāṃke nohe || 38||

तरि ते पंधरेपण न मैळे । आणि किडाळाचियाही अंशा न मिळे । परि जंव असे तयाचेनि मेळें । तव सांकेंचि म्हणिजे ॥ ३९॥

tari te paṃdharepaṇa na maiḷe | āṇi kiḍāḷāciyāhī aṃśā na miḷe | pari jaṃva ase tayāceni meḷeṃ | tava sāṃkeṃci mhaṇije || 39||

तैसें अधिभूतादि आघवे । हें अविद्येचेनि पालवें । झांकलें तंव मानावें । वेगळें ऐसें ॥ ४०॥

taiseṃ adhibhūtādi āghave | heṃ avidyeceni pālaveṃ | jhāṃkaleṃ taṃva mānāveṃ | vegaḷeṃ aiseṃ || 40||

तेचि अविद्येची जवनिका फिटे । आणि भेदभावाची अवघि तुटे । मग म्हणों एक होऊनि जरी आटे । तरी काय दोनी होती ॥ ४१॥

teci avidyecī javanikā phiṭe | āṇi bhedabhāvācī avaghi tuṭe | maga mhaṇoṃ eka hoūni jarī āṭe | tarī kāya donī hotī || 41||

पैं केशांचा गुंडाळा । वरि ठेविली स्फटिकशिळा । ते वरि पाहिजे डोळां । तवं भेदिली गमती ॥ ४२॥

paiṃ keśāṃcā guṃḍāḷā | vari ṭhevilī sphaṭikaśiḷā | te vari pāhije ḍoḷāṃ | tavaṃ bhedilī gamatī || 42||

पाठीं केश परौते नेले । आणि भेदलेपण काय नेणों जाहालें । तरि डांक देऊनि सांदिले । शिळेतें काई ॥ ४३॥

pāṭhīṃ keśa paraute nele | āṇi bhedalepaṇa kāya neṇoṃ jāhāleṃ | tari ḍāṃka deūni sāṃdile | śiḷeteṃ kāī || 43||

ना ते अखंडचि आयती । परि संगें भिन्न गमली होती । ते सारिलिया मागौती । जैसी कां तैसी ।। ४४॥

nā te akhaṃḍaci āyatī | pari saṃgeṃ bhinna gamalī hotī | te sāriliyā māgautī | jaisī kāṃ taisī || 44||

तेवींचि अहंभावो जाये । तरी ऐक्य तें आधींचि आहे । हेंचि साचें जेथ होये । तो अधियज्ञु मी ॥ ४५॥

tevīṃci ahaṃbhāvo jāye | tarī aikya teṃ ādhīṃci āhe | heṃci sāceṃ jetha hoye | to adhiyajñu mī || 45||

पैं गा आम्हीं तुज । सकळ यज्ञ कर्मज । सांगीतलें कां जें काज । मनी धरूनि ॥ ४६॥

paiṃ gā āmhīṃ tuja | sakaḷa yajña karmaja | sāṃgītaleṃ kāṃ jeṃ kāja | manī dharūni || 46||

तो हा सकळ जीवांचा विसांवा । नैष्कर्म्यसुखाचा ठेवा । परि उघड करूनि पांडव । दाविजत असे ॥ ४७॥

to hā sakaḷa jīvāṃcā visāṃvā | naiṣkarmyasukhācā ṭhevā | pari ughaḍa karūni pāṃḍava | dāvijata ase || 47||

पहिलें वैराग्याइंधनपरिपूर्ती । इंद्रियानळी प्रदीप्तीं । विषयद्रव्याचिया आहुती । देऊनिया ॥ ४८॥

pahileṃ vairāgyāiṃdhanaparipūrtī | iṃdriyānaḷī pradīptīṃ | viṣayadravyāciyā āhutī | deūniyā || 48||

मग वज्रासन तेचि उर्वी । शोधूनि आधारमुद्रा बरवी । वेदिका रचे मांडवी । शरीराच्या ॥ ४९॥

maga vajrāsana teci urvī | śodhūni ādhāramudrā baravī | vedikā race māṃḍavī | śarīrācyā || 49||

तेथ संयमाग्नीचीं कुंडे । इंद्रियद्रव्याचेनि पवाडें । यजिजती उदंडे । युक्तिघोषे ॥ ५० ॥

tetha saṃyamāgnīcīṃ kuṃḍe | iṃdriyadravyāceni pavāḍeṃ | yajijatī udaṃḍe | yuktighoṣe || 50 ||

मग मनप्राण आणि संयमु । हाचि हवनसंपदेचा संभ्रमु । येणें संतोषविजे निर्धूमु । ज्ञानानळु ॥ ५१॥

maga manaprāṇa āṇi saṃyamu | hāci havanasaṃpadecā saṃbhramu | yeṇeṃ saṃtoṣavije nirdhūmu | jñānānaḷu || 51||

ऐसेनि हें सकळ ज्ञानी समर्पे । मग ज्ञान तें ज्ञेयीं हारपे । पाठीं ज्ञेयचि स्वरूपें । निखिल उरे ॥ ५२ ॥

aiseni heṃ sakaḷa jñānī samarpe | maga jñāna teṃ jñeyīṃ hārape | pāṭhīṃ jñeyaci svarūpeṃ | nikhila ure || 52 ||

तया नांव गा अधियज्ञु । ऐसें बोलिला जंव सर्वज्ञु । तंव अर्जुन अतिप्राज्ञु । तया पातलें तें ॥ ५३॥

tayā nāṃva gā adhiyajñu | aiseṃ bolilā jaṃva sarvajñu | taṃva arjuna atiprājñu | tayā pātaleṃ teṃ || 53||

हें जाणोनि म्हणितलें देवें । पार्था परिसतु आहासि बरवें । याकृष्णाचिया बोलासवें । येरू सुखाचा जाहला ॥ ५४॥

heṃ jāṇoni mhaṇitaleṃ deveṃ | pārthā parisatu āhāsi baraveṃ | yākṛṣṇāciyā bolāsaveṃ | yerū sukhācā jāhalā || 54||

देखा बालकाचिया धणी धाइजे । कां शिष्याचेनि जाहलेपणें होइजे । हें सद्गुरूचि एकलेनि जाणिजे । कां प्रसवतिया ॥ ५५॥

dekhā bālakāciyā dhaṇī dhāije | kāṃ śiṣyāceni jāhalepaṇeṃ hoije | heṃ sadgurūci ekaleni jāṇije | kāṃ prasavatiyā || 55||

म्हणोनि सात्विकां भावांची मांदी । कृष्णाआंगीं अर्जुनाआधीं । न समातसे परी बुद्धी । सांवरूनि देवें ॥ ५६॥

mhaṇoni sātvikāṃ bhāvāṃcī māṃdī | kṛṣṇāāṃgīṃ arjunāādhīṃ | na samātase parī buddhī | sāṃvarūni deveṃ || 56||

मग पिकलिया सुखाचा परिमळु । कीं निवालिया अमृताचा कल्लोळु । तैसा कोंवळा आणि रसाळु । बोलु बोलिला ॥ ५७॥

maga pikaliyā sukhācā parimaḷu | kīṃ nivāliyā amṛtācā kalloḷu | taisā koṃvaḷā āṇi rasāḷu | bolu bolilā || 57||

म्हणे परिसणेयांच्या राया । आइके बापा धनंजया । ऐसी जळों सरलिया माया । तेथ जाळितें तेंही जळे ॥ ५८॥

mhaṇe parisaṇeyāṃcyā rāyā | āike bāpā dhanaṃjayā | aisī jaḷoṃ saraliyā māyā | tetha jāḷiteṃ teṃhī jaḷe || 58||

जें आतांचि सांगितलें होतें । अगा अधियज्ञ म्हणितला जयातें । जे आदीचि तया मातें । जाणोनि अंतीं ॥ ५९॥

jeṃ ātāṃci sāṃgitaleṃ hoteṃ | agā adhiyajña mhaṇitalā jayāteṃ | je ādīci tayā māteṃ | jāṇoni aṃtīṃ || 59||

ते देह झोळ ऐसें मानुनी । ठेले आपणपें आपण होऊनी । जैसा मठ गगना भरूनी । गगनींचि असे ॥ ६०॥

te deha jhoḷa aiseṃ mānunī | ṭhele āpaṇapeṃ āpaṇa hoūnī | jaisā maṭha gaganā bharūnī | gaganīṃci ase || 60||

यें प्रतीतीचिया माजघरीं । तया निश्चयाची वोवरी । आली म्हणोनि बाहेरी । नव्हेचि से ॥ ६१॥

yeṃ pratītīciyā mājagharīṃ | tayā niścayācī vovarī | ālī mhaṇoni bāherī | navheci se || 61||

ऐसें सबाह्य ऐक्य संचलें । मीचि होऊनि असतां रचिलें । बाहेरि भूतांचीं पांचही खवलें । नेणतांचि पडिलीं ॥ ६२॥

aiseṃ sabāhya aikya saṃcaleṃ | mīci hoūni asatāṃ racileṃ | bāheri bhūtāṃcīṃ pāṃcahī khavaleṃ | neṇatāṃci paḍilīṃ || 62||

आतां उभयां उभेपण नाहीं जयाचें । मा पडिलिया गहन कवण तयाचें । म्हणोनि प्रतीतीचिये पोटींचें । पाणी न हाले ॥ ६३॥

ātāṃ ubhayāṃ ubhepaṇa nāhīṃ jayāceṃ | mā paḍiliyā gahana kavaṇa tayāceṃ | mhaṇoni pratītīciye poṭīṃceṃ | pāṇī na hāle || 63||

ते ऐक्याची आहे वोतिली । कीं नित्यतेचिया हृदयीं घातली । जैसी समरससमुद्रीं धुतली । रूळेचिना ॥ ६४॥

te aikyācī āhe votilī | kīṃ nityateciyā hṛdayīṃ ghātalī | jaisī samarasasamudrīṃ dhutalī | rūḷecinā || 64||

पैं अथावीं घट बुडाला । तो आंतबाहेरी उदकें भरला । पाठीं दैवगत्या जरी फुटला । तरी उदक काय फुटे ॥ ६५॥

paiṃ athāvīṃ ghaṭa buḍālā | to āṃtabāherī udakeṃ bharalā | pāṭhīṃ daivagatyā jarī phuṭalā | tarī udaka kāya phuṭe || 65||

ना तरी सर्पे कवच सांडिलें । कां उबारेनें वस्त्र फेडिलें । तरी सांग पां काय मोडलें । अवेवामाजीं ॥ ६६॥

nā tarī sarpe kavaca sāṃḍileṃ | kāṃ ubāreneṃ vastra pheḍileṃ | tarī sāṃga pāṃ kāya moḍaleṃ | avevāmājīṃ || 66||

तैसा आकार हा आहाच भ्रंशे । वांचूनि वस्तु ते सांचलीचि असे । तेचि बुद्धि जालिया विसुकुसे । कैसेनि आतां ॥ ६७॥

taisā ākāra hā āhāca bhraṃśe | vāṃcūni vastu te sāṃcalīci ase | teci buddhi jāliyā visukuse | kaiseni ātāṃ || 67||

म्हणोनि यापरी मातें । अंतकाळीं जाणत सांते । जे मोकलिती देहातें । तें मीचि होती ॥ ६८॥

mhaṇoni yāparī māteṃ | aṃtakāḷīṃ jāṇata sāṃte | je mokalitī dehāteṃ | teṃ mīci hotī || 68||

एऱ्हवीं तरी साधारण । उरीं आदळलिया मरण । जो आठव धरी अंतःकरण । तेंचि होइजे ॥ ६९॥

eऱhavīṃ tarī sādhāraṇa | urīṃ ādaḷaliyā maraṇa | jo āṭhava dharī aṃtaḥkaraṇa | teṃci hoije || 69||

जैसा कवण एक काकुळती । पळतां पवनगती । दुपाउलीं अवचितीं । कुहामाजी पडियेला ॥ ७०॥

jaisā kavaṇa eka kākuḷatī | paḷatāṃ pavanagatī | dupāulīṃ avacitīṃ | kuhāmājī paḍiyelā || 70||

आतां तया पडणयाआरौतें । पडण चुकवावया परौतें । नाहीं म्हणोनि तेथें । पडावेंचि पडे ॥ ७१॥

ātāṃ tayā paḍaṇayāārauteṃ | paḍaṇa cukavāvayā parauteṃ | nāhīṃ mhaṇoni tetheṃ | paḍāveṃci paḍe || 71||

तेंवि मृत्यूचेनि अवसरें एकें । जें येऊनि जीवासमोर ठाके । तें होणें मग न चुके । भलतयापरी ॥ ७२॥

teṃvi mṛtyūceni avasareṃ ekeṃ | jeṃ yeūni jīvāsamora ṭhāke | teṃ hoṇeṃ maga na cuke | bhalatayāparī || 72||

आणि जागता जंव असिजे । तंव जेणें ध्यानें भावना भाविजे । डोळा लागतखेवों देखिजे । तेंचि स्वप्नीं ॥ ७३॥

āṇi jāgatā jaṃva asije | taṃva jeṇeṃ dhyāneṃ bhāvanā bhāvije | ḍoḷā lāgatakhevoṃ dekhije | teṃci svapnīṃ || 73||

तेविं जितेनि अवसरें । जें आवडोनि जीवीं उरे । तेंचि मरणाचिये मेरे । फार हों लागे ॥ ७४॥

teviṃ jiteni avasareṃ | jeṃ āvaḍoni jīvīṃ ure | teṃci maraṇāciye mere | phāra hoṃ lāge || 74||

आणि मरणीं जया जें आठवे । तो तेचि गतीतें पावे। म्हणोनि सदां स्मरावें । मातेंचि तुवां ॥ ७५॥

āṇi maraṇīṃ jayā jeṃ āṭhave | to teci gatīteṃ pāve| mhaṇoni sadāṃ smarāveṃ | māteṃci tuvāṃ || 75||

डोळां जें देखावें । कां कानी हन ऐकावें । मनीं जें भावावें । बोलावें वाचे ॥ ७६॥

ḍoḷāṃ jeṃ dekhāveṃ | kāṃ kānī hana aikāveṃ | manīṃ jeṃ bhāvāveṃ | bolāveṃ vāce || 76||

तें आतं बाहेरि आघवें । मीचि करूनि घालावें । मग सर्वीं काळीं स्वभावें । मीचि आहें ॥ ७७॥

teṃ ātaṃ bāheri āghaveṃ | mīci karūni ghālāveṃ | maga sarvīṃ kāḷīṃ svabhāveṃ | mīci āheṃ || 77||

अर्जुना ऐसें जाहलिया । मग न मरिजे देह गेलिया । मा संग्रामु केलिया । भय काय तुज ॥ ७८॥

arjunā aiseṃ jāhaliyā | maga na marije deha geliyā | mā saṃgrāmu keliyā | bhaya kāya tuja || 78||

तूं मनबुद्धि साचेंसीं । जरी माझिया स्वरूपीं अर्पिसी । तरी मातेंचि गा पावसी । हे माझी भाक ॥ ७९॥

tūṃ manabuddhi sāceṃsīṃ | jarī mājhiyā svarūpīṃ arpisī | tarī māteṃci gā pāvasī | he mājhī bhāka || 79||

हेंच कायिसया वरी होये । ऐसा जरी संदेहो वर्ततु आहे । तरी अभ्यासूनि आदीं पाहें । मग नव्हे तरी कोपें ॥ ८०॥

heṃca kāyisayā varī hoye | aisā jarī saṃdeho vartatu āhe | tarī abhyāsūni ādīṃ pāheṃ | maga navhe tarī kopeṃ || 80||

येणेंचि अभ्यासेंसिं योगु । चित्तासि करीं पां चांगु । अगा उपायबळें पंगु । पहाड ठाकी ॥ ८१॥

yeṇeṃci abhyāseṃsiṃ yogu | cittāsi karīṃ pāṃ cāṃgu | agā upāyabaḷeṃ paṃgu | pahāḍa ṭhākī || 81||

तेविं सदभ्यासें निरंतर । चित्तासि परमपुरूषाची मोहर । लावें मग शरीर । राहो अथवा जावो ॥ ८२ ॥

teviṃ sadabhyāseṃ niraṃtara | cittāsi paramapurūṣācī mohara | lāveṃ maga śarīra | rāho athavā jāvo || 82 ||

जें नानागतीतें पाववितें । तें चित्त वरील आत्मयातें । मग कवण आठवी देहातें । गेलें की आहे ॥ ८३॥

jeṃ nānāgatīteṃ pāvaviteṃ | teṃ citta varīla ātmayāteṃ | maga kavaṇa āṭhavī dehāteṃ | geleṃ kī āhe || 83||

पैं सरितेचिनि ओघें । सिंधुजळा मीनलें ओघें । तें काय वर्तत आहे मागें । म्हणोनि पाहों येते ॥ ८४॥

paiṃ saritecini ogheṃ | siṃdhujaḷā mīnaleṃ ogheṃ | teṃ kāya vartata āhe māgeṃ | mhaṇoni pāhoṃ yete || 84||

ना तें समुद्रचि होऊन ठेलें । तेविं चित्ताचें चैतन्य जाहालें । जेथ यातायात निमालें । घनानंद जें ॥ ८५॥

nā teṃ samudraci hoūna ṭheleṃ | teviṃ cittāceṃ caitanya jāhāleṃ | jetha yātāyāta nimāleṃ | ghanānaṃda jeṃ || 85||

जयाचें आकारावीण असणें । जया जन्म ना निमणें । जें आघवेंचि आघवेपणें । देखत असे ॥ ८६॥

jayāceṃ ākārāvīṇa asaṇeṃ | jayā janma nā nimaṇeṃ | jeṃ āghaveṃci āghavepaṇeṃ | dekhata ase || 86||

जें गगनाहून जुनें । जं परमाणूहूनि सानें । जयाचेनि सान्निधानें । विश्व चळे ॥ ८७॥

jeṃ gaganāhūna juneṃ | jaṃ paramāṇūhūni sāneṃ | jayāceni sānnidhāneṃ | viśva caḷe || 87||

जें सर्वांतें यया विये । विश्व सर्व जेणें जिये । हेतु जया बिहे । अचिंत्य जें ॥ ८८॥

jeṃ sarvāṃteṃ yayā viye | viśva sarva jeṇeṃ jiye | hetu jayā bihe | aciṃtya jeṃ || 88||

देखे वोळंबा इंगळु न चरे । तेजीं तिमिर न शिरे । जें दिहाचें आंधारें । चर्मचक्षूसीं ॥ ८९॥

dekhe voḷaṃbā iṃgaḷu na care | tejīṃ timira na śire | jeṃ dihāceṃ āṃdhāreṃ | carmacakṣūsīṃ || 89||

सुसडा सूर्यकणांच्या राशी । जो नित्य उदो ज्ञानियांसी । अस्तमानाचें जयासी । आडनांव नाहीं ॥ ९०॥

susaḍā sūryakaṇāṃcyā rāśī | jo nitya udo jñāniyāṃsī | astamānāceṃ jayāsī | āḍanāṃva nāhīṃ || 90||

तया अव्यंगवाणेया ब्रह्मातें । प्रयाणकाले प्राप्ते । जो स्थिरावलेनि चित्तें । जाणोनि स्मरे ॥ ९१॥

tayā avyaṃgavāṇeyā brahmāteṃ | prayāṇakāle prāpte | jo sthirāvaleni citteṃ | jāṇoni smare || 91||

बाहेरी पद्मासन रचुनी । उत्तराभिमुख बैसोनि । जीवीं सुख सूनि । कर्मयोगाचें ॥ ९२॥

bāherī padmāsana racunī | uttarābhimukha baisoni | jīvīṃ sukha sūni | karmayogāceṃ || 92||

आंतु मिनलेनि मनोधर्मे । स्वरूपप्राप्तीचेनि प्रेमें । आपेंआप संभ्रमें । मिळावया ॥ ९३॥

āṃtu minaleni manodharme | svarūpaprāptīceni premeṃ | āpeṃāpa saṃbhrameṃ | miḷāvayā || 93||

आकळलेनि योगें । मध्यमा मध्यमार्गे । अग्निस्थानैनि निगे । ब्रह्मरंघ्रा ॥ ९४॥

ākaḷaleni yogeṃ | madhyamā madhyamārge | agnisthānaini nige | brahmaraṃghrā || 94||

तेथ अचेत चित्ताचा सांगातु । आहाचवाणा दिसे मांडतु । जेथ प्राण गगनाआंतु । संचरे कां ॥ ९५ ॥

tetha aceta cittācā sāṃgātu | āhācavāṇā dise māṃḍatu | jetha prāṇa gaganāāṃtu | saṃcare kāṃ || 95 ||

परी मनाचेनि स्थैयैं धरिला । भक्तीचिया भावना भरला । योगबळें आवरला । सज्ज होउनी ॥ ९६॥

parī manāceni sthaiyaiṃ dharilā | bhaktīciyā bhāvanā bharalā | yogabaḷeṃ āvaralā | sajja hounī || 96||

तो जडाजडातें विरवितु । भ्रूलतांमाजी संचरतु । जैसा घंटानाद लयस्थु । घंटेसींच होय ॥ ९७॥

to jaḍājaḍāteṃ viravitu | bhrūlatāṃmājī saṃcaratu | jaisā ghaṃṭānāda layasthu | ghaṃṭesīṃca hoya || 97||

कां झांकलिय घटींचा दिवा । नेणिजे काय जाहला केव्हां । या रीती जो पांडवा । देह ठेवी ॥ ९८॥

kāṃ jhāṃkaliya ghaṭīṃcā divā | neṇije kāya jāhalā kevhāṃ | yā rītī jo pāṃḍavā | deha ṭhevī || 98||

तो केवळ परब्रह्म । जया परमपुरूष ऐसें नाम । तें माझें निजधाम । होऊनि ठाके ॥ ९९॥

to kevaḷa parabrahma | jayā paramapurūṣa aiseṃ nāma | teṃ mājheṃ nijadhāma | hoūni ṭhāke || 99||

सकळां जाणणेयां जे लाणी । तिये जाणिवेची जे खाणी । तयां ज्ञानियांचिये आयणी । जयातें अक्षर म्हणिपे ॥ १००॥

sakaḷāṃ jāṇaṇeyāṃ je lāṇī | tiye jāṇivecī je khāṇī | tayāṃ jñāniyāṃciye āyaṇī | jayāteṃ akṣara mhaṇipe || 100||

चंडवातेंही न मोडे । तें गगनचि कीं फुडें । वांचूनि जरे होईल मेहुडें । तरी उरेल कैंचे ॥ १०१॥

caṃḍavāteṃhī na moḍe | teṃ gaganaci kīṃ phuḍeṃ | vāṃcūni jare hoīla mehuḍeṃ | tarī urela kaiṃce || 101||

तेविं जाणणेया जें आकळिलें । तें जाणवलेपणेंचि उमाणलें । मग नेणवेचि तया म्हणितलें । अक्षर सहजें ॥ १०२॥

teviṃ jāṇaṇeyā jeṃ ākaḷileṃ | teṃ jāṇavalepaṇeṃci umāṇaleṃ | maga neṇaveci tayā mhaṇitaleṃ | akṣara sahajeṃ || 102||

म्हणोनि वेदविद नर । म्हणती जयातें अक्षर । जें प्रकृतीसी पर । परमात्मरूप ।। १०३॥

mhaṇoni vedavida nara | mhaṇatī jayāteṃ akṣara | jeṃ prakṛtīsī para | paramātmarūpa || 103||

आणि विषयांचें विष उलंडूनि । जे सर्वेंद्रियां प्रायश्चित देऊनि । आहाति देहाचिया बैसोनि । झाडातळी ॥ १०४॥

āṇi viṣayāṃceṃ viṣa ulaṃḍūni | je sarveṃdriyāṃ prāyaścita deūni | āhāti dehāciyā baisoni | jhāḍātaḷī || 104||

ते यापरी विरक्त । जयाची निरंतर वाट पाहात । निष्कामासि अभिप्रेत । सर्वदा जें ॥ १०५॥

te yāparī virakta | jayācī niraṃtara vāṭa pāhāta | niṣkāmāsi abhipreta | sarvadā jeṃ || 105||

जयाचिया आवडी । न गणिती ब्रह्मचर्यादि सांकडी । निष्ठुर होऊनि बापुडी । इंद्रिये करिती ॥ १०६॥

jayāciyā āvaḍī | na gaṇitī brahmacaryādi sāṃkaḍī | niṣṭhura hoūni bāpuḍī | iṃdriye karitī || 106||

ऐसें जें पद । दुर्लभ आणि अगाध । जयाचिये थडिये वेद । चुबुकळिले ठेले ॥ १०७॥

aiseṃ jeṃ pada | durlabha āṇi agādha | jayāciye thaḍiye veda | cubukaḷile ṭhele || 107||

तें तें पुरूष होती । जे यापरी लया जाती । तरी पार्था हेचि स्थिती । एक वेळ सांगो ॥ १०८॥

teṃ teṃ purūṣa hotī | je yāparī layā jātī | tarī pārthā heci sthitī | eka veḷa sāṃgo || 108||

तेथ अर्जुनें म्हणितलें स्वामी । हेंचि म्हणावया होतों पां मी । तंव सहजें कृपा केली तुम्ही । तरी बोलिजो कां ॥ १०९॥

tetha arjuneṃ mhaṇitaleṃ svāmī | heṃci mhaṇāvayā hotoṃ pāṃ mī | taṃva sahajeṃ kṛpā kelī tumhī | tarī bolijo kāṃ || 109||

परि बोलावें तें अति सोहोपें । तेथें म्हणितलें त्रिभुवनदीपें । तुज काय नेणों संक्षेपें । सांगेन ऐक ॥ ११०॥

pari bolāveṃ teṃ ati sohopeṃ | tetheṃ mhaṇitaleṃ tribhuvanadīpeṃ | tuja kāya neṇoṃ saṃkṣepeṃ | sāṃgena aika || 110||

तरी मना या बाहेरिलीकडे । यावयाची साविया सवे मोडे । हें हृदयाचिया डोहीं बुडे । तैसें कीजे ॥ १११॥

tarī manā yā bāherilīkaḍe | yāvayācī sāviyā save moḍe | heṃ hṛdayāciyā ḍohīṃ buḍe | taiseṃ kīje || 111||

परी हें तरीच घडे । जरी संयमाची अखंडें । सर्वद्वारी कवाडें । कळासती ॥ ११२॥

parī heṃ tarīca ghaḍe | jarī saṃyamācī akhaṃḍeṃ | sarvadvārī kavāḍeṃ | kaḷāsatī || 112||

तरी सहजें मन कोंडलें । हृदयींचि असेल उगलें । जैसें करचरणीं मोडलें । परिवरू न संडी ॥ ११३॥

tarī sahajeṃ mana koṃḍaleṃ | hṛdayīṃci asela ugaleṃ | jaiseṃ karacaraṇīṃ moḍaleṃ | parivarū na saṃḍī || 113||

तैसें चित्त राहिल्या पांडवा । प्राणाचा प्रणवुचि करावा । मग अनुवृत्तिपंथें आणावा । मूर्ध्निवरी ॥११४॥

taiseṃ citta rāhilyā pāṃḍavā | prāṇācā praṇavuci karāvā | maga anuvṛttipaṃtheṃ āṇāvā | mūrdhnivarī ||114||

तेथ आकाशीं मिळे न मिळे । तैसा धरावा धारणाबळें । जंव मात्रात्रय मावळे । अर्धबिंबीं ॥ ११५॥

tetha ākāśīṃ miḷe na miḷe | taisā dharāvā dhāraṇābaḷeṃ | jaṃva mātrātraya māvaḷe | ardhabiṃbīṃ || 115||

तंववरी तो समीरु । निराळी कीजे स्थिरू । मग लग्नीं जेविं ॐकारू । बिंबींचे विलसे ॥ ११६॥

taṃvavarī to samīru | nirāḷī kīje sthirū | maga lagnīṃ jeviṃ oṃkārū | biṃbīṃce vilase || 116||

तैसें ॐ हें स्मरों सरे । आणि तेथेंचि प्राणु पुरे । मग प्रणवांतीं उरे । पूर्णघन जें ॥ ११७॥

taiseṃ oṃ heṃ smaroṃ sare | āṇi tetheṃci prāṇu pure | maga praṇavāṃtīṃ ure | pūrṇaghana jeṃ || 117||

म्हणोनि प्रणवैकनाम । हें एकाक्षर ब्रह्म । जो माझें स्वरूप परम । स्मरतसांता ॥१ १८॥

mhaṇoni praṇavaikanāma | heṃ ekākṣara brahma | jo mājheṃ svarūpa parama | smaratasāṃtā ||1 18||

यापरी त्यजी देहातें । तो त्रिशुद्धी पावे मातें । जया पावनया परौतें । आणिक पावणें नाहीं ॥ ११९॥

yāparī tyajī dehāteṃ | to triśuddhī pāve māteṃ | jayā pāvanayā parauteṃ | āṇika pāvaṇeṃ nāhīṃ || 119||

तेथे अर्जुना जरी विपायें । तुझ्या जीवीं हन ऐसें जाये । ना हें स्मरण मग होये । कायसयावरी अंती ॥ १२०॥

tethe arjunā jarī vipāyeṃ | tujhyā jīvīṃ hana aiseṃ jāye | nā heṃ smaraṇa maga hoye | kāyasayāvarī aṃtī || 120||

इंद्रियां अनुघडु पडलिया । जीवितचें सुख बुडालिया । आंतुबाहेरी उघडलिया । मृत्युचिन्हें ॥ १२१॥

iṃdriyāṃ anughaḍu paḍaliyā | jīvitaceṃ sukha buḍāliyā | āṃtubāherī ughaḍaliyā | mṛtyucinheṃ || 121||

ते वेळीं बैसवेंचि कवणें । मग कवण निरोधी करणें । तेथे काह्याचेनि अंतकःरणें । प्रणव स्मरावा ॥ १२२॥

te veḷīṃ baisaveṃci kavaṇeṃ | maga kavaṇa nirodhī karaṇeṃ | tethe kāhyāceni aṃtakaḥraṇeṃ | praṇava smarāvā || 122||

तरि गा ऐशिया ध्वनी । झणें थारा देशी हो मनीं । पैं नित्य सेविला मी निदानीं । सेवकु होयें ॥ १२३॥

tari gā aiśiyā dhvanī | jhaṇeṃ thārā deśī ho manīṃ | paiṃ nitya sevilā mī nidānīṃ | sevaku hoyeṃ || 123||

जे विषयांसि तीळांजळी देऊनी । प्रवृत्तीवरी निगड वाउनी । मातें हृदयीं सूनी । भोगताती ॥ १२४॥

je viṣayāṃsi tīḷāṃjaḷī deūnī | pravṛttīvarī nigaḍa vāunī | māteṃ hṛdayīṃ sūnī | bhogatātī || 124||

परि भोगितया आराणुका । भेटणें नाहीं क्षुधादिकां । तेथ चक्षुरादि रंकां । कवण पाडु ॥ १२५॥

pari bhogitayā ārāṇukā | bheṭaṇeṃ nāhīṃ kṣudhādikāṃ | tetha cakṣurādi raṃkāṃ | kavaṇa pāḍu || 125||

ऐसे निरंतर एकवटले । जे अंतःकरणी मजशीं लिगटले । मीचि होऊनि आटले । उपासैती ॥ १२६॥

aise niraṃtara ekavaṭale | je aṃtaḥkaraṇī majaśīṃ ligaṭale | mīci hoūni āṭale | upāsaitī || 126||

तयां देहावसान जैं पावे । तैं तिहीं मातें स्मरावें । मग म्यां जरी पावावें । तरि उपास्ति ते कायसी ॥ १२७॥

tayāṃ dehāvasāna jaiṃ pāve | taiṃ tihīṃ māteṃ smarāveṃ | maga myāṃ jarī pāvāveṃ | tari upāsti te kāyasī || 127||

पैं रंकु एक आडलेपणें । काकुळती अंती धांवा गा धांवा म्हणे । तरि तयाचिये ग्लानी धांवणे । काय न घडे मज ॥ १२८॥

paiṃ raṃku eka āḍalepaṇeṃ | kākuḷatī aṃtī dhāṃvā gā dhāṃvā mhaṇe | tari tayāciye glānī dhāṃvaṇe | kāya na ghaḍe maja || 128||

आणि भक्तांही तेचि दशा । तरी भक्तीचा सोसु कायसा । म्हणऊनि हा ध्वनी ऐसा । न वाखाणावा ॥ १२९॥

āṇi bhaktāṃhī teci daśā | tarī bhaktīcā sosu kāyasā | mhaṇaūni hā dhvanī aisā | na vākhāṇāvā || 129||

तिहीं जे वेळीं मी स्मरावा । ते वेळीं स्मरला कीं पावावा । तो आभारूही जीवा । साहवेचि ना ॥ १३०॥

tihīṃ je veḷīṃ mī smarāvā | te veḷīṃ smaralā kīṃ pāvāvā | to ābhārūhī jīvā | sāhaveci nā || 130||

तें ऋणवैपण देखोनि आंगी । मी आपुलियाचि उत्तीर्णत्वालागीं । भक्तांचिया तनुत्यागीं । परिचर्या करीं ॥ १३१॥

teṃ ṛṇavaipaṇa dekhoni āṃgī | mī āpuliyāci uttīrṇatvālāgīṃ | bhaktāṃciyā tanutyāgīṃ | paricaryā karīṃ || 131||

देहवैकल्याचा वारा । झणें लागेल या सकुमारां । म्हणोनि आत्मबोधाचे पांजिरां । सूयें तयांतें ॥ १३२॥

dehavaikalyācā vārā | jhaṇeṃ lāgela yā sakumārāṃ | mhaṇoni ātmabodhāce pāṃjirāṃ | sūyeṃ tayāṃteṃ || 132||

वरि आपुलिया स्मरणाची उवाइली । हींवाऐसी करीं साउली । ऐसेनि नित्य बुद्धि संचली । मी आणीं तयांतें ॥ १३३॥

vari āpuliyā smaraṇācī uvāilī | hīṃvāaisī karīṃ sāulī | aiseni nitya buddhi saṃcalī | mī āṇīṃ tayāṃteṃ || 133||

म्हणोनि देहांतींचें सांकडें । माझियां कहींचि न पडे । मी आपुलियांतें आपुलीकडे । सुखेंचि आणीं ॥ १३४॥

mhaṇoni dehāṃtīṃceṃ sāṃkaḍeṃ | mājhiyāṃ kahīṃci na paḍe | mī āpuliyāṃteṃ āpulīkaḍe | sukheṃci āṇīṃ || 134||

वरचील देहाची गंवसणी फेडुनी । आहाच अहंकाराचे रज झाडुनी । शुद्ध वासना निवडुनी । आपणापां मेळवी ॥ १३५॥

varacīla dehācī gaṃvasaṇī pheḍunī | āhāca ahaṃkārāce raja jhāḍunī | śuddha vāsanā nivaḍunī | āpaṇāpāṃ meḷavī || 135||

आणि भक्तां तरी देहीं । विशेष एकवंकीचा ठाव नाहीं । म्हणऊनि अव्हेरू करितां कांही । वियोग ऐसा न वाटे ॥ १३६॥

āṇi bhaktāṃ tarī dehīṃ | viśeṣa ekavaṃkīcā ṭhāva nāhīṃ | mhaṇaūni avherū karitāṃ kāṃhī | viyoga aisā na vāṭe || 136||

ना तरी देहांतींचि मियां यावें । मग आपणपें यांतें न्यावें । हेंही नाहीं जे स्वभावें । ते आधींचि मज मीनले ॥ १३७॥

nā tarī dehāṃtīṃci miyāṃ yāveṃ | maga āpaṇapeṃ yāṃteṃ nyāveṃ | heṃhī nāhīṃ je svabhāveṃ | te ādhīṃci maja mīnale || 137||

येरी शरीराचिया सलिलीं । असतेपण हे साउले । वांचूनि चंद्रिका ते ठेली । चंद्रींचि आहे ।। १३८॥

yerī śarīrāciyā salilīṃ | asatepaṇa he sāule | vāṃcūni caṃdrikā te ṭhelī | caṃdrīṃci āhe || 138||

ऐसे जे नित्ययुक्त । तयांसि सुलभ मी सतत । म्हणाऊनि देहांतीं निश्चित । मीचि होती ॥ १३९॥

aise je nityayukta | tayāṃsi sulabha mī satata | mhaṇāūni dehāṃtīṃ niścita | mīci hotī || 139||

मग क्लेशतरूची वाडी । जे तापत्रयाग्नीची सगडी । जे मृत्युकाकासि कुरोंडी । सांडिली आहे ॥ १४०॥

maga kleśatarūcī vāḍī | je tāpatrayāgnīcī sagaḍī | je mṛtyukākāsi kuroṃḍī | sāṃḍilī āhe || 140||

जें दैन्याचें दुभतें । जें महाभयातें वाढवितें । जें सकळ दुःखाचें पुरतें । भांडवल ॥ १४१॥

jeṃ dainyāceṃ dubhateṃ | jeṃ mahābhayāteṃ vāḍhaviteṃ | jeṃ sakaḷa duḥkhāceṃ purateṃ | bhāṃḍavala || 141||

जें दुर्मतीचें मूळ । जें कुमार्गाचें फळ । जें व्यामोहाचें केवळ । स्वरूपचि ॥ १४२॥

jeṃ durmatīceṃ mūḷa | jeṃ kumārgāceṃ phaḷa | jeṃ vyāmohāceṃ kevaḷa | svarūpaci || 142||

जें संसाराचें बैसणें । जें विकाराचें उद्यानें । जें सकळ रोगांचें भाणें । वाढिलें आहे ॥ १४३॥

jeṃ saṃsārāceṃ baisaṇeṃ | jeṃ vikārāceṃ udyāneṃ | jeṃ sakaḷa rogāṃceṃ bhāṇeṃ | vāḍhileṃ āhe || 143||

जें काळाचा खिचउशिटा । जें आशेचा आंगवठा । जन्ममरणाचा वोलिंवटा । स्वभावें जें ॥ १४४॥

jeṃ kāḷācā khicauśiṭā | jeṃ āśecā āṃgavaṭhā | janmamaraṇācā voliṃvaṭā | svabhāveṃ jeṃ || 144||

जें भुलीचें भरींव । जें विकल्पाचें वोतींव । किंबहुना पेंव । विंचुवांचें ॥ १४५॥

jeṃ bhulīceṃ bharīṃva | jeṃ vikalpāceṃ votīṃva | kiṃbahunā peṃva | viṃcuvāṃceṃ || 145||

जें व्याघ्राचें क्षेत्र । जें पण्यांगनेचें मैत्र । जें विषयविज्ञानयंत्र । सुपूजित ॥ १४६॥

jeṃ vyāghrāceṃ kṣetra | jeṃ paṇyāṃganeceṃ maitra | jeṃ viṣayavijñānayaṃtra | supūjita || 146||

जें लांवेचा कळवळा । निवालिया विषोदकाचा गळाळा । जें विश्वासु आंगवळा । संवचोराचा ॥ १४७॥

jeṃ lāṃvecā kaḷavaḷā | nivāliyā viṣodakācā gaḷāḷā | jeṃ viśvāsu āṃgavaḷā | saṃvacorācā || 147||

जें कोढियाचें खेंव । जें काळसर्पाचें मार्दव । गोरियाचें स्वभाव । गायन जें ॥ १४८॥

jeṃ koḍhiyāceṃ kheṃva | jeṃ kāḷasarpāceṃ mārdava | goriyāceṃ svabhāva | gāyana jeṃ || 148||

जें वैरियाचा पाहुणेर । जें दुर्जनाचा आदर । हें असो जें सागर । अनर्थाचा ॥ १४९॥

jeṃ vairiyācā pāhuṇera | jeṃ durjanācā ādara | heṃ aso jeṃ sāgara | anarthācā || 149||

जें स्वप्नीं देखिलें स्वप्न । जें मृगजळें सासिन्नलें वन । जें धूम्ररजांचें गगन । ओतलें आहे ॥ १५०॥

jeṃ svapnīṃ dekhileṃ svapna | jeṃ mṛgajaḷeṃ sāsinnaleṃ vana | jeṃ dhūmrarajāṃceṃ gagana | otaleṃ āhe || 150||

ऐसें जें हें शरीर । तें ते न पवतीचि पुढती नर । जे होऊनि ठेले अपार । स्वरूप माझें ॥ १५१॥

aiseṃ jeṃ heṃ śarīra | teṃ te na pavatīci puḍhatī nara | je hoūni ṭhele apāra | svarūpa mājheṃ || 151||

एऱ्हवीं ब्रह्मपणाचिय भडसे । न चुकतीचि पुनरावृत्तीचे वळसे । परि निवटलियाचें जैसें । पोट न दुखे ॥ १५२॥

eऱhavīṃ brahmapaṇāciya bhaḍase | na cukatīci punarāvṛttīce vaḷase | pari nivaṭaliyāceṃ jaiseṃ | poṭa na dukhe || 152||

ना तरी चेइलियानंतरें । न बुडिजे स्वप्नींचेनि महापूरें । तेवीं मातें पावलें ते संसारें । लिंपतीचि ना ॥ १५३॥

nā tarī ceiliyānaṃtareṃ | na buḍije svapnīṃceni mahāpūreṃ | tevīṃ māteṃ pāvaleṃ te saṃsāreṃ | liṃpatīci nā || 153||

एऱ्हवीं जगदाकाराचें सिरें । जें चिरस्थायीयांचे धुरे । ब्रह्मभुवन गा चवरें । लोकाचळाचें ॥ १५४॥

eऱhavīṃ jagadākārāceṃ sireṃ | jeṃ cirasthāyīyāṃce dhure | brahmabhuvana gā cavareṃ | lokācaḷāceṃ || 154||

जिये गांवींचा पहारू दिवोवरी । एका अमरेंद्राचें आयुष्य न धरी । विळोनि पांतीं उठी एकसरी । चवदाजणांची ॥ १५५॥

jiye gāṃvīṃcā pahārū divovarī | ekā amareṃdrāceṃ āyuṣya na dharī | viḷoni pāṃtīṃ uṭhī ekasarī | cavadājaṇāṃcī || 155||

जैं चौकडिया सहस्त्र जाये । तैं ठायेठावो विळुचि होये । आणि तैसेंचि सहस्त्र भरिये पाहें । रात्री जेथ ॥ १५६॥

jaiṃ caukaḍiyā sahastra jāye | taiṃ ṭhāyeṭhāvo viḷuci hoye | āṇi taiseṃci sahastra bhariye pāheṃ | rātrī jetha || 156||

येवढें अहोरात्र जेथिंचें । तेणें न लोटती जे भाग्याचे । देखती ते स्वर्गींचे । चिरंजीव ॥ १५७॥

yevaḍheṃ ahorātra jethiṃceṃ | teṇeṃ na loṭatī je bhāgyāce | dekhatī te svargīṃce | ciraṃjīva || 157||

येरां सुरगणांची नवाई । विशेष सांगावी तेथ काई । मुद्दल इंद्राचीचि दशा पाहीं । जे दिहाचे चौदा ॥ १५८॥

yerāṃ suragaṇāṃcī navāī | viśeṣa sāṃgāvī tetha kāī | muddala iṃdrācīci daśā pāhīṃ | je dihāce caudā || 158||

परि ब्रह्मयाचियाहि आठां पहारांतें । आपुलिया डोळां देखते । जे आहाति गा तयांतें । अहोरात्रविद म्हणिपे ॥ १५९॥

pari brahmayāciyāhi āṭhāṃ pahārāṃteṃ | āpuliyā ḍoḷāṃ dekhate | je āhāti gā tayāṃteṃ | ahorātravida mhaṇipe || 159||

तये ब्रह्मभुवनीं दिवसें पाहे । ते वेळीं गणना केंही न समाये । ऐसें अव्यक्ताचें होये । व्यक्त विश्व ॥ १६०॥

taye brahmabhuvanīṃ divaseṃ pāhe | te veḷīṃ gaṇanā keṃhī na samāye | aiseṃ avyaktāceṃ hoye | vyakta viśva || 160||

पुढती दिहाची चौपाहारी फिटे । आणि हा आकारसमुद्र आटे । पाठीं तैसाचि मग पाहांटे । भरों लागे ॥ १६१॥

puḍhatī dihācī caupāhārī phiṭe | āṇi hā ākārasamudra āṭe | pāṭhīṃ taisāci maga pāhāṃṭe | bharoṃ lāge || 161||

शारदीयेचिये प्रवेशीं । अभ्रें जिरती आकाशीं । मग ग्रीष्मांतीं जैशीं । निगती पुढती ॥ १६२॥

śāradīyeciye praveśīṃ | abhreṃ jiratī ākāśīṃ | maga grīṣmāṃtīṃ jaiśīṃ | nigatī puḍhatī || 162||

तैसी ब्रह्मदिनाचिये आदी । हे भूतसृष्टीची मांदी । मिळे जंव सहस्त्रावधी । निमित्त पुरे ॥ १६३॥

taisī brahmadināciye ādī | he bhūtasṛṣṭīcī māṃdī | miḷe jaṃva sahastrāvadhī | nimitta pure || 163||

पाठीं रात्रीचा अवसरू होये । आणि विश्व अव्यक्तीं लया जाये । तोही युगसहस्त्र मोटका पाहे । आणि तैसेंचि रचे ॥ १६४॥

pāṭhīṃ rātrīcā avasarū hoye | āṇi viśva avyaktīṃ layā jāye | tohī yugasahastra moṭakā pāhe | āṇi taiseṃci race || 164||

हें सांगावया काय उपपत्ति । जें जगाचा प्रळयो आणि संभूति । इथे ब्रह्मभुवनींचिया होती । अहोरात्रमाजीं ॥ १६५॥

heṃ sāṃgāvayā kāya upapatti | jeṃ jagācā praḷayo āṇi saṃbhūti | ithe brahmabhuvanīṃciyā hotī | ahorātramājīṃ || 165||

कैसें थोरिवेचें मान पाहें पां । हो सृष्टिबीजाचा साटोपा । परि पुनरावृत्तीचिया मापा । शीग जाहला ॥ १६६॥

kaiseṃ thoriveceṃ māna pāheṃ pāṃ | ho sṛṣṭibījācā sāṭopā | pari punarāvṛttīciyā māpā | śīga jāhalā || 166||

एऱ्हवीं त्रैलोक्य हें धनुर्धरा । तिये गांवींचा गा पसारा । तो हा दिनोदयीं एकसरां । मांडतु असे ॥ १६७॥

eऱhavīṃ trailokya heṃ dhanurdharā | tiye gāṃvīṃcā gā pasārā | to hā dinodayīṃ ekasarāṃ | māṃḍatu ase || 167||

पाठीं रात्रीचा समो पावे । आणि अपैसाचि सांटवे । म्हणिये जेथींचें तेथ स्वभावें । साम्यासि ये ॥ १६८॥

pāṭhīṃ rātrīcā samo pāve | āṇi apaisāci sāṃṭave | mhaṇiye jethīṃceṃ tetha svabhāveṃ | sāmyāsi ye || 168||

जैसें वृक्षपण बीजासि आलें । कीं मेघ हें गगन जाहालें । तैसें अनेकत्व जेथ सामावलें । तें साम्य म्हणिपे ॥ १६९॥

jaiseṃ vṛkṣapaṇa bījāsi āleṃ | kīṃ megha heṃ gagana jāhāleṃ | taiseṃ anekatva jetha sāmāvaleṃ | teṃ sāmya mhaṇipe || 169||

तेथ समविषम न दिसे कांही । म्हणोनि भूतें हे भाष नाही । जेविं दूधचि जाहालिया दहीं । नामरूप जाय ॥ १७० ॥

tetha samaviṣama na dise kāṃhī | mhaṇoni bhūteṃ he bhāṣa nāhī | jeviṃ dūdhaci jāhāliyā dahīṃ | nāmarūpa jāya || 170 ||

तेंविं आकारलोपासरिसें । जगाचें जगपण भ्रंशे । परि जेथ जाहालें तें जैसें । तैसेंचि असे ॥ १७१॥

teṃviṃ ākāralopāsariseṃ | jagāceṃ jagapaṇa bhraṃśe | pari jetha jāhāleṃ teṃ jaiseṃ | taiseṃci ase || 171||

तैं तया नांव सहज अव्यक्त । आणि आकारा वेळीं तेंचि व्यक्त । हें एकास्तव एक सूचित । एऱ्हवीं दोनी नाही ॥ १७२॥

taiṃ tayā nāṃva sahaja avyakta | āṇi ākārā veḷīṃ teṃci vyakta | heṃ ekāstava eka sūcita | eऱhavīṃ donī nāhī || 172||

जैसें आटलिया स्वरूपें । आटलेपण ते खोटी म्हणिपे । पुढती तो घनाकारू हारपे । जे वेळीं अळंकार होती ॥ १७३॥

jaiseṃ āṭaliyā svarūpeṃ | āṭalepaṇa te khoṭī mhaṇipe | puḍhatī to ghanākārū hārape | je veḷīṃ aḷaṃkāra hotī || 173||

हीं दोन्ही जैशीं होणीं । एकीं साक्षीभूत सुवर्णी । तैसी व्यक्ताव्यक्ताची कडसणी । वस्तूच्या ठायी ॥ १७४॥

hīṃ donhī jaiśīṃ hoṇīṃ | ekīṃ sākṣībhūta suvarṇī | taisī vyaktāvyaktācī kaḍasaṇī | vastūcyā ṭhāyī || 174||

तें तरी व्यक्त ना अव्यक्त । नित्य ना नाशवंत । या दोहीं भावाअतीत । अनादिसिध्द ॥ १७५॥

teṃ tarī vyakta nā avyakta | nitya nā nāśavaṃta | yā dohīṃ bhāvāatīta | anādisidhda || 175||

जें हें विश्वचि होऊनि असे । परि विश्वपण नासिलेनि न नासे । अक्षरें पुसिल्या न पुसे । अर्थु जैसा ॥ १७६।।

jeṃ heṃ viśvaci hoūni ase | pari viśvapaṇa nāsileni na nāse | akṣareṃ pusilyā na puse | arthu jaisā || 176||

पाहें पां तरंग तरी होत जात । परि तेथ उदक तें अखंड असत । तेवीं भूताभावीं नाशिवंत । अविनाश जें ॥ १७७॥

pāheṃ pāṃ taraṃga tarī hota jāta | pari tetha udaka teṃ akhaṃḍa asata | tevīṃ bhūtābhāvīṃ nāśivaṃta | avināśa jeṃ || 177||

ना तरी आटतिये अळंकारी । नाटतें कनक असे जयापरी । तेवीं मरतिये जीवाकारीं । अमर जें आहे ॥ १७८॥

nā tarī āṭatiye aḷaṃkārī | nāṭateṃ kanaka ase jayāparī | tevīṃ maratiye jīvākārīṃ | amara jeṃ āhe || 178||

जयातें अव्यक्त म्हणों ये कोडें । म्हणतां स्तुति हें ऐसें नावडे ॥ जें मनबुद्धी न सांपडे । म्हणऊनियां ॥ १७९॥

jayāteṃ avyakta mhaṇoṃ ye koḍeṃ | mhaṇatāṃ stuti heṃ aiseṃ nāvaḍe || jeṃ manabuddhī na sāṃpaḍe | mhaṇaūniyāṃ || 179||

आणि आकारा आलिया जयाचें । निराकारपण न वचे । आकारलोपें न विसंचे । नित्यता गा ॥ १८०॥

āṇi ākārā āliyā jayāceṃ | nirākārapaṇa na vace | ākāralopeṃ na visaṃce | nityatā gā || 180||

म्हणोनि अक्षर जें म्हणिजे । तेवीचि म्हणतां बोधुही उपजे । जयापरौता पैसु न देखिजे । या नाम परमगति ॥ १८१॥

mhaṇoni akṣara jeṃ mhaṇije | tevīci mhaṇatāṃ bodhuhī upaje | jayāparautā paisu na dekhije | yā nāma paramagati || 181||

परि आघवा इहीं देहपुरीं । आहे निजेलियाचे परी । जे व्यापारू करवी ना करी । म्हणऊनियां ॥ १८२॥

pari āghavā ihīṃ dehapurīṃ | āhe nijeliyāce parī | je vyāpārū karavī nā karī | mhaṇaūniyāṃ || 182||

एऱ्हवीं जे शारीरचेष्टा । त्यांमाजीं एकही न ठके गा सुभटा । दाही इंद्रियांचिया वाटा । वाहतचि आहाति ॥ १८३॥

eऱhavīṃ je śārīraceṣṭā | tyāṃmājīṃ ekahī na ṭhake gā subhaṭā | dāhī iṃdriyāṃciyā vāṭā | vāhataci āhāti || 183||

उकलूं विषयांचा पेटा । होता मनाचां चोहटा । तो सुखदुःखाचा राजवांटा । भीतराहि पावे ॥ १८४॥

ukalūṃ viṣayāṃcā peṭā | hotā manācāṃ cohaṭā | to sukhaduḥkhācā rājavāṃṭā | bhītarāhi pāve || 184||

परि रावो पहुडलिया सुखें । जैसा देशींचा व्यापारू न ठके । प्रजा आपुलालेनि अभिलाखें । करितचि असती ॥ १८५॥

pari rāvo pahuḍaliyā sukheṃ | jaisā deśīṃcā vyāpārū na ṭhake | prajā āpulāleni abhilākheṃ | karitaci asatī || 185||

तैसें बुद्धीचें हन जाणणें । कां मनाचें घेणेंदेणें । इंद्रियांचें करणें । स्फुरण वायूचें ॥ १८६॥

taiseṃ buddhīceṃ hana jāṇaṇeṃ | kāṃ manāceṃ gheṇeṃdeṇeṃ | iṃdriyāṃceṃ karaṇeṃ | sphuraṇa vāyūceṃ || 186||

हे देहक्रिया आघवी । न करितां होय बरवी । जैसा न चलवितेनि रवी । लोकु चाले ॥ १८७॥

he dehakriyā āghavī | na karitāṃ hoya baravī | jaisā na calaviteni ravī | loku cāle || 187||

अर्जुना तयापरी । सुतला ऐसा आहे शरीरीं । म्हणोनि पुरूषु गा अवधारीं । म्हणिपे जयातें ॥ १८८॥

arjunā tayāparī | sutalā aisā āhe śarīrīṃ | mhaṇoni purūṣu gā avadhārīṃ | mhaṇipe jayāteṃ || 188||

आणि प्रकृति पतिव्रते । पडिला एकपत्नीव्रतें । येणेंही कारणें जयातें । पुरूषु म्हणों ये ॥ १८९॥

āṇi prakṛti pativrate | paḍilā ekapatnīvrateṃ | yeṇeṃhī kāraṇeṃ jayāteṃ | purūṣu mhaṇoṃ ye || 189||

पैं वेदाचें बहुवसपण । देखेचिना जयाचें आंगण । हें गगनाचें पांघरूण । होय देखा ॥ १९०॥

paiṃ vedāceṃ bahuvasapaṇa | dekhecinā jayāceṃ āṃgaṇa | heṃ gaganāceṃ pāṃgharūṇa | hoya dekhā || 190||

ऐसें जाणूनि योगीश्वर । जयातें म्हणती परात्पर । जें अनन्यगतीचें घर । गिंवसीत ये ॥ १९१॥

aiseṃ jāṇūni yogīśvara | jayāteṃ mhaṇatī parātpara | jeṃ ananyagatīceṃ ghara | giṃvasīta ye || 191||

जे तनू वाचा चित्ते । नाइकती दुजिये गोष्टीतें । तयां एकनिष्ठेचें पिकतें । सुक्षेत्र जें ॥ १९२।।

je tanū vācā citte | nāikatī dujiye goṣṭīteṃ | tayāṃ ekaniṣṭheceṃ pikateṃ | sukṣetra jeṃ || 192||

हें त्रैलोक्यचि पुरूषोत्तम । ऐसा साच जयाचा मनोधर्मु । तया आस्तिकाचा आश्रमु । पांडवा गा ॥ १९३॥

heṃ trailokyaci purūṣottama | aisā sāca jayācā manodharmu | tayā āstikācā āśramu | pāṃḍavā gā || 193||

जें निगर्वाचें गौरव । जें निर्गुणाची जाणीव । जें सुखाची राणीव । निराशांसी ॥ १९४॥

jeṃ nigarvāceṃ gaurava | jeṃ nirguṇācī jāṇīva | jeṃ sukhācī rāṇīva | nirāśāṃsī || 194||

जें संतोषियां वाढिलें ताट । जें अचिंता अनाथाचें मायपोट । भक्ती उजू वाट । जया गांवा ॥ १९५॥

jeṃ saṃtoṣiyāṃ vāḍhileṃ tāṭa | jeṃ aciṃtā anāthāceṃ māyapoṭa | bhaktī ujū vāṭa | jayā gāṃvā || 195||

हें एकैक सांगोनि वायां । काय फार करूं धनंजया । पैं गेलिया जया ठाया । तो ठावोचि होइजे ॥ १९६॥

heṃ ekaika sāṃgoni vāyāṃ | kāya phāra karūṃ dhanaṃjayā | paiṃ geliyā jayā ṭhāyā | to ṭhāvoci hoije || 196||

हिंवाचिया झुळुका । जैसें हिंवचि पडे उष्णोदका । कां समोर हालिया अर्का । तमचि प्रकाशु ॥ १९७॥

hiṃvāciyā jhuḷukā | jaiseṃ hiṃvaci paḍe uṣṇodakā | kāṃ samora hāliyā arkā | tamaci prakāśu || 197||

तैसा संसारू जया गांवा । गेला सांता पांडवा । होऊनि ठाके आघवा । मोक्षाचाचि ॥ १९८॥

taisā saṃsārū jayā gāṃvā | gelā sāṃtā pāṃḍavā | hoūni ṭhāke āghavā | mokṣācāci || 198||

तरी अग्नीमाजीं आलें । जैसें इंधनचि अग्नि जहालें पाठीं न निवडेचि कांही केलें । काष्ठपण ॥ १९९॥

tarī agnīmājīṃ āleṃ | jaiseṃ iṃdhanaci agni jahāleṃ pāṭhīṃ na nivaḍeci kāṃhī keleṃ | kāṣṭhapaṇa || 199||

ना तरी साखरेचा माघौता । बुध्दिमंतपणेंही करितां । परि ऊंस नव्हे पांडुसुता । जियापरी ॥ २००॥

nā tarī sākharecā māghautā | budhdimaṃtapaṇeṃhī karitāṃ | pari ūṃsa navhe pāṃḍusutā | jiyāparī || 200||

लोहाचें कनक जहालें । हें एकें परिसेंचि केलें । आतां आणिक कैंचें तें गेलें । लोहत्व आणी ॥ २०१॥

lohāceṃ kanaka jahāleṃ | heṃ ekeṃ pariseṃci keleṃ | ātāṃ āṇika kaiṃceṃ teṃ geleṃ | lohatva āṇī || 201||

म्हणोनि तूप होऊनि माघौतें । जेवीं दूधपण न येचि निरूतें । तेविं पावोनियां जयातें । पुनरावृत्ति नाहीं ॥ २०२॥

mhaṇoni tūpa hoūni māghauteṃ | jevīṃ dūdhapaṇa na yeci nirūteṃ | teviṃ pāvoniyāṃ jayāteṃ | punarāvṛtti nāhīṃ || 202||

तें माझें परम । साचोकारें निजधाम । हें आंतुवट तुज वर्म । दाविजत असें ।। २०३॥

teṃ mājheṃ parama | sācokāreṃ nijadhāma | heṃ āṃtuvaṭa tuja varma | dāvijata aseṃ || 203||

तेवींचि आणिकेंही एके प्रकारें । जाणतां आहे सोपारें । तरि देह सांडितेनि अवसरें । जेथ मिळती योगी ॥ २०४॥

tevīṃci āṇikeṃhī eke prakāreṃ | jāṇatāṃ āhe sopāreṃ | tari deha sāṃḍiteni avasareṃ | jetha miḷatī yogī || 204||

अथवा अवचटें ऐसें घडे । जे अनवसरें देह सांडे । तरि माघौतें येणें घडे । देहासीचि ॥ २०५॥

athavā avacaṭeṃ aiseṃ ghaḍe | je anavasareṃ deha sāṃḍe | tari māghauteṃ yeṇeṃ ghaḍe | dehāsīci || 205||

म्हणोनि काळशुद्धी जरी देह ठेवीती । तरी ठेवितखेवीं ब्रह्मचि होती । एऱ्हवीं अकाळीं तरी येती । संसारा पुढती ॥ २०६॥

mhaṇoni kāḷaśuddhī jarī deha ṭhevītī | tarī ṭhevitakhevīṃ brahmaci hotī | eऱhavīṃ akāḷīṃ tarī yetī | saṃsārā puḍhatī || 206||

तैसें सायुज्य आणि पुनरावृत्ति । या दोन्ही अवसराअधीन आहाती । तो अवसरू तुजप्रती । प्रसंगें सांगों ॥ २०७॥

taiseṃ sāyujya āṇi punarāvṛtti | yā donhī avasarāadhīna āhātī | to avasarū tujapratī | prasaṃgeṃ sāṃgoṃ || 207||

तरि ऐकें गा सुभटा । पातलिया मरणाचा माजिवटा । पांचै आपुलालिया वाटा । निघती अंती ॥ २०८॥

tari aikeṃ gā subhaṭā | pātaliyā maraṇācā mājivaṭā | pāṃcai āpulāliyā vāṭā | nighatī aṃtī || 208||

ऐसा वरिपडिला प्रयाणकाळी । बुद्धीतें भ्रमु न गिळी । स्मृति नव्हे आंधळी । न मरे मन ॥ २०९॥

aisā varipaḍilā prayāṇakāḷī | buddhīteṃ bhramu na giḷī | smṛti navhe āṃdhaḷī | na mare mana || 209||

हा चेतनावर्गु आघवा । मरणी दिसे टवटवा । परि अनुभविलिया ब्रह्मभावा । गवसणी होऊनि ॥ २१०॥

hā cetanāvargu āghavā | maraṇī dise ṭavaṭavā | pari anubhaviliyā brahmabhāvā | gavasaṇī hoūni || 210||

ऐसा सावध हा समवावो । आणि निर्वाणवेऱ्ही निर्वाहो । हे तरीच घडे जरी सावावो । अग्नीचा आथी ॥ २११॥

aisā sāvadha hā samavāvo | āṇi nirvāṇaveऱhī nirvāho | he tarīca ghaḍe jarī sāvāvo | agnīcā āthī || 211||

पाहें पां वारेन कां उदकें । जैं दिवियांचें दिवेपण झांके । तैं असतीच काय देखे । दिठी आपुली ॥ २१२॥

pāheṃ pāṃ vārena kāṃ udakeṃ | jaiṃ diviyāṃceṃ divepaṇa jhāṃke | taiṃ asatīca kāya dekhe | diṭhī āpulī || 212||

तैसें देहांतींचेनि विषमवातें । देह आंतबाहेरि श्लेष्माआतें । तैं विझोनि जाय उजितें । अग्नीचें तें ॥ २१३॥

taiseṃ dehāṃtīṃceni viṣamavāteṃ | deha āṃtabāheri śleṣmāāteṃ | taiṃ vijhoni jāya ujiteṃ | agnīceṃ teṃ || 213||

ते वेळीं प्राणासि पाणु नाहीं । तेथ बुद्धि असोनि करील काई । म्हणोनि अग्नीवीण देहीं । चेतना न थरे ॥ २१४॥

te veḷīṃ prāṇāsi pāṇu nāhīṃ | tetha buddhi asoni karīla kāī | mhaṇoni agnīvīṇa dehīṃ | cetanā na thare || 214||

अगा देहींचा अग्नि जरी गेला । तरी देह नव्हे चिखलु वोला। वायां आयुष्यवेळु आपुला । अंधारे गिंवसी ॥ २१५॥

agā dehīṃcā agni jarī gelā | tarī deha navhe cikhalu volā| vāyāṃ āyuṣyaveḷu āpulā | aṃdhāre giṃvasī || 215||

आणि मागील स्मरण आघवें । तें तेणें अवसरें सांभाळावें । मग देह त्यजूनि मिळावें । स्वरूपीं कीं ॥ २१६॥

āṇi māgīla smaraṇa āghaveṃ | teṃ teṇeṃ avasareṃ sāṃbhāḷāveṃ | maga deha tyajūni miḷāveṃ | svarūpīṃ kīṃ || 216||

तंव तया देहश्लेष्माचे चिखलीं । चेतनाचि बुडोनि गेली । तेथ मागिली पुढिली हे ठेली । आठवण ॥ २१७॥

taṃva tayā dehaśleṣmāce cikhalīṃ | cetanāci buḍoni gelī | tetha māgilī puḍhilī he ṭhelī | āṭhavaṇa || 217||

म्हणोनि आधीं अभ्यासु जो केला । तो मरण न येतां निमोनि गेला। जैसें ठेवणें न दिसतां मालवला । दीपु हातींचा ॥ २१८॥

mhaṇoni ādhīṃ abhyāsu jo kelā | to maraṇa na yetāṃ nimoni gelā| jaiseṃ ṭhevaṇeṃ na disatāṃ mālavalā | dīpu hātīṃcā || 218||

आतां असो हें सकळ । जाण पां ज्ञानासि अग्नि मूळ । तया अग्नीचें प्रयाणीं बळ । संपूर्ण आथी ॥ २१९॥

ātāṃ aso heṃ sakaḷa | jāṇa pāṃ jñānāsi agni mūḷa | tayā agnīceṃ prayāṇīṃ baḷa | saṃpūrṇa āthī || 219||

आंतु अग्निज्योतीचा प्रकाशु । बाहेरी शुक्लपक्षु आणि दिवसु । आणि सा मासांमाजीं मासु । उत्तरायण ॥ २२०॥

āṃtu agnijyotīcā prakāśu | bāherī śuklapakṣu āṇi divasu | āṇi sā māsāṃmājīṃ māsu | uttarāyaṇa || 220||

ऐशिया समयोगाची निरूती । लाहोनि जे देह ठेविती । ते परब्रह्मचि होती । ब्रह्मविद ॥ २२१॥

aiśiyā samayogācī nirūtī | lāhoni je deha ṭhevitī | te parabrahmaci hotī | brahmavida || 221||

अवधारीं गा धनुर्धरा । येथवरी सामर्थ्य यया अवसरा । तेवींचि हा उजू मार्ग स्वपुरा । यावया पैं ॥ २२२॥

avadhārīṃ gā dhanurdharā | yethavarī sāmarthya yayā avasarā | tevīṃci hā ujū mārga svapurā | yāvayā paiṃ || 222||

एथ अग्नि हें पहिलें पायतरें । ज्योतिर्मय हें दुसरें । दिवस जाणें तिसरें । चौथें शुक्लपक्ष ॥ २२३॥

etha agni heṃ pahileṃ pāyatareṃ | jyotirmaya heṃ dusareṃ | divasa jāṇeṃ tisareṃ | cautheṃ śuklapakṣa || 223||

आणि सामास उत्तरायण । तें वरचील गा सोपान । येणें सायुज्यसिद्धिसदन । पावती योगी ॥ २२४॥

āṇi sāmāsa uttarāyaṇa | teṃ varacīla gā sopāna | yeṇeṃ sāyujyasiddhisadana | pāvatī yogī || 224||

हा उत्तम काळु जाणिजे । यातें अर्चिरादि मार्गु म्हणिजे । आतां अकाळु तोही सहजें । सांगेन आईक ॥ २२५॥

hā uttama kāḷu jāṇije | yāteṃ arcirādi mārgu mhaṇije | ātāṃ akāḷu tohī sahajeṃ | sāṃgena āīka || 225||

तरि प्रयाणाचिया अवसरें । वात श्लेष्मां श्लेष्मां। तेणें अंतःकरणीं आंधारें । कोंदले ठाके ॥ २२६ ॥

tari prayāṇāciyā avasareṃ | vāta śleṣmāṃ śleṣmāṃ| teṇeṃ aṃtaḥkaraṇīṃ āṃdhāreṃ | koṃdale ṭhāke || 226 ||

सर्वेंद्रियां लांकुड पडे । स्मृती भ्रमामाजीं बुडे । मन होय वेडें । कोंडे प्राण ॥ २२७॥

sarveṃdriyāṃ lāṃkuḍa paḍe | smṛtī bhramāmājīṃ buḍe | mana hoya veḍeṃ | koṃḍe prāṇa || 227||

अग्नीचें अग्निपण जाये । मग तो धूमचि अवघा होये । तेणें चेतना गिंवसिली ठाये । शरीरींची ॥ २२८॥

agnīceṃ agnipaṇa jāye | maga to dhūmaci avaghā hoye | teṇeṃ cetanā giṃvasilī ṭhāye | śarīrīṃcī || 228||

जैसें चंद्राआड आभाळ । सदट दाटे सजळ । मग गडद ना उजाळ । ऐसें झांवळें होये ॥ २२९॥

jaiseṃ caṃdrāāḍa ābhāḷa | sadaṭa dāṭe sajaḷa | maga gaḍada nā ujāḷa | aiseṃ jhāṃvaḷeṃ hoye || 229||

कां मरे ना सावध । ऐसें जीवितासि पडे स्तब्ध । आयुष्य मरणाची मर्याद- । वेळु ठाकी ॥ २३०॥

kāṃ mare nā sāvadha | aiseṃ jīvitāsi paḍe stabdha | āyuṣya maraṇācī maryāda- | veḷu ṭhākī || 230||

ऐसी मनबुद्धिकरणीं । सभोंवतीं धूमाकुळाची कोंडणी । तेथ जन्में जोडलिये वाहणी । युगचि बुडे ॥ २३१।।

aisī manabuddhikaraṇīṃ | sabhoṃvatīṃ dhūmākuḷācī koṃḍaṇī | tetha janmeṃ joḍaliye vāhaṇī | yugaci buḍe || 231||

हां गा हातींचें जे वेळीं जाये । ते वेळीं आणिका लाभाची गोठी कें आहे । म्हणऊनि प्रयाणीं तंव होये । येतुली दशा ॥ २३२॥

hāṃ gā hātīṃceṃ je veḷīṃ jāye | te veḷīṃ āṇikā lābhācī goṭhī keṃ āhe | mhaṇaūni prayāṇīṃ taṃva hoye | yetulī daśā || 232||

ऐसी देहाआंतु स्थिति । बाहेरि कृष्णपक्षु वरि राती । आणि सा मासही वोडवती । दक्षिणायन ॥ २३३॥

aisī dehāāṃtu sthiti | bāheri kṛṣṇapakṣu vari rātī | āṇi sā māsahī voḍavatī | dakṣiṇāyana || 233||

इये पुनरावृतीचीं घराणीं । आघवीं एकवटती जयाचिया प्रयाणीं । तो स्वरूपसिद्धीची काहाणी । कैसेनि आइके ॥ २३४॥

iye punarāvṛtīcīṃ gharāṇīṃ | āghavīṃ ekavaṭatī jayāciyā prayāṇīṃ | to svarūpasiddhīcī kāhāṇī | kaiseni āike || 234||

ऐसा जयाचा देह पडे । तया योगी म्हणोनि चंद्रवरी जाणें घडे । मग तेथूनि मागुता बहुडे । संसारा ये ॥ २३५ ॥

aisā jayācā deha paḍe | tayā yogī mhaṇoni caṃdravarī jāṇeṃ ghaḍe | maga tethūni māgutā bahuḍe | saṃsārā ye || 235 ||

आम्हीं अकाळ जो पांडवा । म्हणितला तो हा जाणावा । आणि हाचि धूम्रमार्ग गांवा । पुनरावृत्तीचिया ॥ २३६॥

āmhīṃ akāḷa jo pāṃḍavā | mhaṇitalā to hā jāṇāvā | āṇi hāci dhūmramārga gāṃvā | punarāvṛttīciyā || 236||

येर तो अर्चिरादि मार्गु । तो वसता आणि असलगु । साविया स्वस्थु चांगु । निवृतीवरी ॥ २३७॥

yera to arcirādi mārgu | to vasatā āṇi asalagu | sāviyā svasthu cāṃgu | nivṛtīvarī || 237||

ऐशिया अनादि या दोन्ही वाटा । एकी उजू एकी अव्हांटा । म्हणवूनि बुद्धिपूर्वक सुभटा । दाविलिया तुज ॥ २३८॥

aiśiyā anādi yā donhī vāṭā | ekī ujū ekī avhāṃṭā | mhaṇavūni buddhipūrvaka subhaṭā | dāviliyā tuja || 238||

कां जे मार्गामार्ग देखावे । साच लटिकें वोळखावें । हिताहित जाणावें । हिताचिलागीं ॥ २३९।।

kāṃ je mārgāmārga dekhāve | sāca laṭikeṃ voḷakhāveṃ | hitāhita jāṇāveṃ | hitācilāgīṃ || 239||

पाहे पां नाव देखतां बरवी । कोणी आड घाली काय अथावीं । कां सुपंथ जाणोनियां अडवीं । रिगवत असे ।। २४०॥

pāhe pāṃ nāva dekhatāṃ baravī | koṇī āḍa ghālī kāya athāvīṃ | kāṃ supaṃtha jāṇoniyāṃ aḍavīṃ | rigavata ase || 240||

जो विष अमृत वोळखे । तो अमृत काय सांडू शके । तेविं जो उजू वाट देखे । तो अव्हांटा न वचे ॥ २४१॥

jo viṣa amṛta voḷakhe | to amṛta kāya sāṃḍū śake | teviṃ jo ujū vāṭa dekhe | to avhāṃṭā na vace || 241||

म्हणोनि फुडें । पारखावें खरें कुडें । पारखिलें तरे न पडे । अवसरें कहीं ॥ २४२॥

mhaṇoni phuḍeṃ | pārakhāveṃ khareṃ kuḍeṃ | pārakhileṃ tare na paḍe | avasareṃ kahīṃ || 242||

एऱ्हवीं देहांतीं थोर विषम । या मार्गाचें आहे संभ्रम । जन्में अभ्यासिलियाचें हन काम । जाईल वायां ॥ २४३॥

eऱhavīṃ dehāṃtīṃ thora viṣama | yā mārgāceṃ āhe saṃbhrama | janmeṃ abhyāsiliyāceṃ hana kāma | jāīla vāyāṃ || 243||

जरी अर्चिरादि मार्गु चुकलियां । अवचटें धूम्रपंथें पडिलियां । तरी संसारपांतीं जुंतलियां । भंवतचि असावें ॥ २४४॥

jarī arcirādi mārgu cukaliyāṃ | avacaṭeṃ dhūmrapaṃtheṃ paḍiliyāṃ | tarī saṃsārapāṃtīṃ juṃtaliyāṃ | bhaṃvataci asāveṃ || 244||

हे सायास देखोनि मोठे । आतां कैसेनि पां एकवेळ फिटे । म्हणोनि योगमार्गु गोमटे । शोधिले दोन्ही ॥ २४५॥

he sāyāsa dekhoni moṭhe | ātāṃ kaiseni pāṃ ekaveḷa phiṭe | mhaṇoni yogamārgu gomaṭe | śodhile donhī || 245||

तंव एकें बह्मत्वा जाइजे । आणि एकें पुनरावृत्ते येइजे । परि दैवगत्या जो लाहिजे । देहांतीं जेणें ॥ २४६॥

taṃva ekeṃ bahmatvā jāije | āṇi ekeṃ punarāvṛtte yeije | pari daivagatyā jo lāhije | dehāṃtīṃ jeṇeṃ || 246||

ते वेळी म्हणितलें हें नव्हे । वायां अवचटें काय पावे । देह त्यजुनि वस्तु होआवें । मार्गेचि कीं ॥ २४७॥

te veḷī mhaṇitaleṃ heṃ navhe | vāyāṃ avacaṭeṃ kāya pāve | deha tyajuni vastu hoāveṃ | mārgeci kīṃ || 247||

तरी आतां देह असो अथवा जावो । आम्ही तों केवळ वस्तूचि आहों । कां जे दोरीं सर्पत्व वावो । दोराचिकडुनी ॥ २४८॥

tarī ātāṃ deha aso athavā jāvo | āmhī toṃ kevaḷa vastūci āhoṃ | kāṃ je dorīṃ sarpatva vāvo | dorācikaḍunī || 248||

मज तरंगपण असे कीं नसे । ऐसें हें उदकासी कहीं प्रतिभासे । तें भलतेव्हां जैसें तैसें । उदकचि कीं ॥ २४९॥

maja taraṃgapaṇa ase kīṃ nase | aiseṃ heṃ udakāsī kahīṃ pratibhāse | teṃ bhalatevhāṃ jaiseṃ taiseṃ | udakaci kīṃ || 249||

तरंगाकारें न जन्मेचि । ना तरंगलोपें न निमेचि । ते विदेही जे देहेंचि । वस्तु जाहले ॥ २५०॥

taraṃgākāreṃ na janmeci | nā taraṃgalopeṃ na nimeci | te videhī je deheṃci | vastu jāhale || 250||

आतां शरीराचें तयाचिया ठाईं । आडनांवही उरलें नाहीं । तरि कोणें काळें काई । निमे तें पाहें पां ॥ २५१॥

ātāṃ śarīrāceṃ tayāciyā ṭhāīṃ | āḍanāṃvahī uraleṃ nāhīṃ | tari koṇeṃ kāḷeṃ kāī | nime teṃ pāheṃ pāṃ || 251||

मग मार्गातें कासया शोधावें । कोणें कोठूनि कें जावें । जरी देशकालादि आघवें । आपणचि असे ॥ २५२॥

maga mārgāteṃ kāsayā śodhāveṃ | koṇeṃ koṭhūni keṃ jāveṃ | jarī deśakālādi āghaveṃ | āpaṇaci ase || 252||

आणि हां गा घटु जे वेळीं फुटे । ते वेळीं तेथींचें आकाश लागे नीटे वाटे । वाटा लागे तरि गगना भेटे । एऱ्हवीं काय चुके ॥ २५३॥

āṇi hāṃ gā ghaṭu je veḷīṃ phuṭe | te veḷīṃ tethīṃceṃ ākāśa lāge nīṭe vāṭe | vāṭā lāge tari gaganā bheṭe | eऱhavīṃ kāya cuke || 253||

पाहें पां ऐसें हन आहे । कीं तो आकारूचि जाये । येर गगन तें गगनींचि आहे । घटत्वाहि आधीं ॥ २५४॥

pāheṃ pāṃ aiseṃ hana āhe | kīṃ to ākārūci jāye | yera gagana teṃ gaganīṃci āhe | ghaṭatvāhi ādhīṃ || 254||

ऐसिया बोधाचेनि सुरवाडें । मार्गामार्गाचें सांकडें । तया सोऽहंसिद्धा न पडे । योगियांसी ॥ २५५॥

aisiyā bodhāceni suravāḍeṃ | mārgāmārgāceṃ sāṃkaḍeṃ | tayā so'haṃsiddhā na paḍe | yogiyāṃsī || 255||

याकारणें पांडुसुता । तुवां होआवे योगयुक्ता । येतुलेनि सर्वकाळीं साम्यता । आपणपां होईल ॥ २५६॥

yākāraṇeṃ pāṃḍusutā | tuvāṃ hoāve yogayuktā | yetuleni sarvakāḷīṃ sāmyatā | āpaṇapāṃ hoīla || 256||

मग भलतेथ भलतेंव्हा । देहबंध असो अथवा जावा । परि अबंधा नित्य ब्रह्मभावा । विघड नाहीं ॥ २५७॥

maga bhalatetha bhalateṃvhā | dehabaṃdha aso athavā jāvā | pari abaṃdhā nitya brahmabhāvā | vighaḍa nāhīṃ || 257||

तो कल्पादि जन्मा नागवे । कल्पांतीं मरणें नाप्लवे । माजीं स्वर्गसंसाराचेनि लाघवें । झकवेना ॥ २५८॥

to kalpādi janmā nāgave | kalpāṃtīṃ maraṇeṃ nāplave | mājīṃ svargasaṃsārāceni lāghaveṃ | jhakavenā || 258||

येणें बोधें जो योगी होये । तयासीचि या बोधाचें नीटपण आहे । कां जे भोगातें पेलूनि पाहें । निजरूपा ये ॥ २५९॥

yeṇeṃ bodheṃ jo yogī hoye | tayāsīci yā bodhāceṃ nīṭapaṇa āhe | kāṃ je bhogāteṃ pelūni pāheṃ | nijarūpā ye || 259||

पैं गा इंद्रादिकां देवां । जयां सर्वस्वें गाजती राणिवा । तें सांडणें मानूनि पांडवा । डावली जो ॥ २६०॥

paiṃ gā iṃdrādikāṃ devāṃ | jayāṃ sarvasveṃ gājatī rāṇivā | teṃ sāṃḍaṇeṃ mānūni pāṃḍavā | ḍāvalī jo || 260||

जरी वेदाध्ययनाचे जालें । अथवा यज्ञाचें शेतचि पिकलें । कीं तपोदनांचें जोडलें । सर्वस्व हन जें ॥ २६१॥

jarī vedādhyayanāce jāleṃ | athavā yajñāceṃ śetaci pikaleṃ | kīṃ tapodanāṃceṃ joḍaleṃ | sarvasva hana jeṃ || 261||

तया आघवां पुण्याचा मळा । भार आंतौनि जया ये फळा । तें परब्रह्मा निर्मळा । सांटी न सरे ॥ २६२॥

tayā āghavāṃ puṇyācā maḷā | bhāra āṃtauni jayā ye phaḷā | teṃ parabrahmā nirmaḷā | sāṃṭī na sare || 262||

जें नित्यानंदाचेनि मानें । उपमेचा कांटाळां न दिसे सानें । पाहा पां वेदयज्ञादि साधनें । जया सुखा ॥ २६३॥

jeṃ nityānaṃdāceni māneṃ | upamecā kāṃṭāḷāṃ na dise sāneṃ | pāhā pāṃ vedayajñādi sādhaneṃ | jayā sukhā || 263||

जें विटे ना सरे । भोगितयाचेनि पवाडें पुरे । पुढती महासुखाचें सोयरें । भावंडचि ॥ २६४॥

jeṃ viṭe nā sare | bhogitayāceni pavāḍeṃ pure | puḍhatī mahāsukhāceṃ soyareṃ | bhāvaṃḍaci || 264||

ऐसें दृष्टीचेनि सुखपणें । जयासी अदृष्टाचें बैसणें । जें शतमखाही आंगवणें । नोहेचि एका ॥ २६५॥

aiseṃ dṛṣṭīceni sukhapaṇeṃ | jayāsī adṛṣṭāceṃ baisaṇeṃ | jeṃ śatamakhāhī āṃgavaṇeṃ | noheci ekā || 265||

तयातें योगीश्वर अलौकिकें । दिठीचेनि हाततुकें । अनुमानती कौतुकें । तंव हळुवार आवडे ॥ २६६॥

tayāteṃ yogīśvara alaukikeṃ | diṭhīceni hātatukeṃ | anumānatī kautukeṃ | taṃva haḷuvāra āvaḍe || 266||

मग तया सुखाची किरीटी । करुनियां गा पाउटी । परब्रह्मचिये पाटीं । आरूढती ॥ २६७॥

maga tayā sukhācī kirīṭī | karuniyāṃ gā pāuṭī | parabrahmaciye pāṭīṃ | ārūḍhatī || 267||

ऐसें चराचरैकभाग्य । जें ब्रह्मेशां आराधनेयोग्य । योगियांचे भोग्य- । भोगधन जें ॥ २६८॥

aiseṃ carācaraikabhāgya | jeṃ brahmeśāṃ ārādhaneyogya | yogiyāṃce bhogya- | bhogadhana jeṃ || 268||

जो सकळ कळांची कळा । जो परमानंदाचा पुतळा । तो जिवाचा जिव्हाळा । विश्वाचिया ॥ २६९॥

jo sakaḷa kaḷāṃcī kaḷā | jo paramānaṃdācā putaḷā | to jivācā jivhāḷā | viśvāciyā || 269||

जो सवर्ज्ञतेचा वोलावा । जो यादवकुळींचा कुळदिवा । तो श्रीकृष्णजी पांडवा- । प्रति बोलिला ॥ २७०॥

jo savarjñatecā volāvā | jo yādavakuḷīṃcā kuḷadivā | to śrīkṛṣṇajī pāṃḍavā- | prati bolilā || 270||

ऐसा कुरुक्षेत्रींचा वृत्तांतु । संजयो रायासी असे सांगतु । तेचि परियेसा पुढां मातु । ज्ञानदेव म्हणे ॥ २७१॥

aisā kurukṣetrīṃcā vṛttāṃtu | saṃjayo rāyāsī ase sāṃgatu | teci pariyesā puḍhāṃ mātu | jñānadeva mhaṇe || 271||

८ वा अध्याय समाप्त ॥

8 vā adhyāya samāpta ||

गीता श्लोक

अर्जुन उवाचः किं तद् ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम । अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते ॥ १ ॥

arjuna uvācaḥ kiṃ tad brahma kimadhyātmaṃ kiṃ karma puruṣottama | adhibhūtaṃ ca kiṃ proktamadhidaivaṃ kimucyate || 1 ||

अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन् मधुसूदन । प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः ॥ २ ॥

adhiyajñaḥ kathaṃ ko'tra dehe'smin madhusūdana | prayāṇakāle ca kathaṃ jñeyo'si niyatātmabhiḥ || 2 ||

अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते । भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञित ॥ ३॥

akṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo'dhyātmamucyate | bhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasaṃjñita || 3||

अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम । अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर ॥ ४॥

adhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatama | adhiyajño'hamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara || 4||

अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् । यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥ ५॥

antakāle ca māmeva smaranmuktvā kalevaram | yaḥ prayāti sa madbhāvaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ || 5||

यं यं वापि स्मरन् भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् । तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः ॥ ६ ॥

yaṃ yaṃ vāpi smaran bhāvaṃ tyajatyante kalevaram | taṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ || 6 ||

तस्मात् सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च । मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयम् ॥ ७ ॥

tasmāt sarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya ca | mayyarpitamanobuddhirmāmevaiṣyasyasaṃśayam || 7 ||

अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना । परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुन्तयन् ॥ ८॥

abhyāsayogayuktena cetasā nānyagāminā | paramaṃ puruṣaṃ divyaṃ yāti pārthānuntayan || 8||

कविं पुराणमनुशासितारमणोरणीयांसमनुस्मरेद् । सर्वस्य धातरमचिन्त्यरूपमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ॥ ९ ॥

kaviṃ purāṇamanuśāsitāramaṇoraṇīyāṃsamanusmared | sarvasya dhātaramacintyarūpamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt || 9 ||

प्रयाणकाले मनसाचलेन भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव । भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक् स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ १० ॥

prayāṇakāle manasācalena bhaktyā yukto yogabalena caiva | bhruvormadhye prāṇamāveśya samyak sa taṃ paraṃ puruṣamupaiti divyam || 10 ||

यदक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः । यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति यत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥ ११॥

yadakṣaraṃ vedavido vadanti viśanti yadyatayo vītarāgāḥ | yadicchanto brahmacaryaṃ caranti yatte padaṃ saṃgraheṇa pravakṣye || 11||

सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरूध्य च । मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥ १२॥

sarvadvārāṇi saṃyamya mano hṛdi nirūdhya ca | mūrdhnyādhāyātmanaḥ prāṇamāsthito yogadhāraṇām || 12||

ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् । यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम् ॥ १३॥

omityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāmanusmaran | yaḥ prayāti tyajandehaṃ sa yāti paramāṃ gatim || 13||

अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः । तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥ १४॥

ananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥ | tasyāhaṃ sulabhaḥ pārtha nityayuktasya yoginaḥ || 14||

मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् । नाप्नुवंति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥ १५ ॥

māmupetya punarjanma duḥkhālayamaśāśvatam | nāpnuvaṃti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ || 15 ||

आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन । मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते ॥ १६॥

ābrahmabhuvanāllokāḥ punarāvartino'rjuna | māmupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate || 16||

सहस्त्रयुगपर्यंतमहर्यद् ब्रह्मणो विदुः। रात्रिं युगसहस्त्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥ १७॥

sahastrayugaparyaṃtamaharyad brahmaṇo viduḥ| rātriṃ yugasahastrāntāṃ te'horātravido janāḥ || 17||

अव्यक्ताद् व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे । रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके ॥ १८॥

avyaktād vyaktayaḥ sarvāḥ prabhavantyaharāgame | rātryāgame pralīyante tatraivāvyaktasaṃjñake || 18||

भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते । रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे ॥ १९ ॥

bhūtagrāmaḥ sa evāyaṃ bhūtvā bhūtvā pralīyate | rātryāgame'vaśaḥ pārtha prabhavatyaharāgame || 19 ||

परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः । यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति ॥ २०॥

parastasmāttu bhāvo'nyo'vyakto'vyaktātsanātanaḥ | yaḥ sa sarveṣu bhūteṣu naśyatsu na vinaśyati || 20||

अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् । यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ २१॥

avyakto'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatim | yaṃ prāpya na nivartante taddhāma paramaṃ mama || 21||

पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभस्त्वनन्या । यस्यातःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम् ॥ २२ ॥

puruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhastvananyā | yasyātaḥsthāni bhūtāni yena sarvamidaṃ tatam || 22 ||

यत्र काले त्वानावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः । प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥ २३॥

yatra kāle tvānāvṛttimāvṛttiṃ caiva yoginaḥ | prayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha || 23||

अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् । तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ २४॥

agnirjyotirahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇam | tatra prayātā gacchanti brahma brahmavido janāḥ || 24||

धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् । तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योती प्राप्य निवर्तते ॥ २५॥

dhūmo rātristathā kṛṣṇaḥ ṣaṇmāsā dakṣiṇāyanam | tatra cāndramasaṃ jyotiryotī prāpya nivartate || 25||

शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते । एकया यात्यनावृत्तिमन्यया वर्तते पुनः ॥ २६॥

śuklakṛṣṇe gatī hyete jagataḥ śāśvate mate | ekayā yātyanāvṛttimanyayā vartate punaḥ || 26||

नैते सृती पार्थ जानन् योगी मुह्याति कश्चने । तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगसुक्तो भवार्जुन ॥ २७॥

naite sṛtī pārtha jānan yogī muhyāti kaścane | tasmātsarveṣu kāleṣu yogasukto bhavārjuna || 27||

वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम् । अत्येति तत्सर्वमिदं विदेत्वा योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् ॥ २८॥

vedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva dāneṣu yatpuṇyaphalaṃ pradiṣṭam | atyeti tatsarvamidaṃ videtvā yogī paraṃ sthānamupaiti cādyam || 28||

पद 1

maga arjuneṃ mhaṇitaleṃ | hāṃ ho jī avadhārile | je myāṃ pusile | te nirūpijo || 1||

पद 2

सांगा कवण तें ब्रह्म । काइसया नाम कर्म । अथवा अध्यात्म । काय म्हणिपे ॥ २॥

sāṃgā kavaṇa teṃ brahma | kāisayā nāma karma | athavā adhyātma | kāya mhaṇipe || 2||

पद 3

adhibhūta teṃ kaise | etha adhidaiva teṃ kavaṇa ase | heṃ ughaḍa mī pariyeseṃ | taiseṃ bolā || 3||

पद 4

देवा अधियज्ञ तो काई । कवण पां इये देही । हें अनुमानासि कांही । दिठी न भरे ॥ ४॥

devā adhiyajña to kāī | kavaṇa pāṃ iye dehī | heṃ anumānāsi kāṃhī | diṭhī na bhare || 4||

पद 5

āṇi niyatā aṃtaḥkaraṇī | tūṃ jāṇijasī dehaprayāṇī | teṃ kaiseni heṃ śāraṃgapāṇī | parisavā māteṃ || 5||

पद 6

dekhā dhavaḷārī ciṃtāmaṇīcā | jarī pahuḍalā hoya daivācā | tarī vosaṇatāhī bola tayācā | parī sopu na vace || 6||

पद 7

taiseṃ arjunāciyā bolāsaveṃ | āleṃ teṃci mhaṇitaleṃ deve| pariyeseṃ gā barave | jeṃ pusile tuvāṃ || 7||

पद 8

kirīṭī kāmadhenūcā pāḍā | varī kalpatarūcā āhe māṃdoḍā | mhaṇoni manorathasiddhīciyā cāḍā | to navala nohe || 8||

पद 9

kṛṣṇa koponi jyāsi mārī | to pāve parabrahmasākṣātkārī | mā kṛpene upadeśu karī | to kaiśāparī na pavela || 9||

पद 10

jaiṃ kṛṣṇāceyā hoije āpaṇa | taiṃ kṛṣṇa hoya āpule aṃtaḥkaraṇa | maga saṃkalpāce āṃgaṇa | voḷagatī siddhī || 10||

पद 11

pari aiṃse jeṃ prema | arjunīṃci āthi nissīma | mhaṇaūni tayāce kāma | sadā saphaḷa || 11||

पद 12

yā kāraṇe śrīanaṃte | teṃ manogata tayāceṃ pusateṃ | hoīla jāṇūni āiteṃ | vogarūni ṭhevileṃ || 12||

पद 13

jeṃ apatya thānī nige | tyācī bhūka te mātesīci lāge | eऱhavīṃ teṃ śabdeṃ kāya sāṃge | maga stanya de yerī || 13||

पद 14

mhaṇoni kṛpāḷuvā gurūciyā ṭhāyī | he navala nohe kāṃhī | pari teṃ aso āikā kāī | jeṃ deva bolate jāhale || 14||

पद 15

maga mhaṇitale sarveśvareṃ | jeṃ ākārī iye khoṃkareṃ | koṃdaleṃ asata na khire | kavaṇe kāḷī || 15||

पद 16

eऱhavīṃ sapūrapaṇa tayāceṃ pahāveṃ | tari śūnyaci navhe svabhāṃveṃ | vari gaganāceni pālave | gāḷūni ghetaleṃ || 16||

पद 17

jeṃ aiseṃhī pari virūḷeṃ | iye vijñānāciye khoḷe | hālavaleṃhī na gaḷe | te parabrahma || 17||

पद 18

āṇi ākārāceni jālepaṇeṃ | janmadharmāteṃ neṇe | ākāralopīṃ nimaṇeṃ | nāhīṃ kahīṃ || 18||

पद 19

aiśiyā āpuliyācī sahaja sthitī | jayā brahmācī nityatā asatī | tayā nāma subhadrāpati | adhyātma gā || 19||

पद 20

मग गगनी जेविं निर्मळें । नेणों कैंची एक वेळे । उठती घनपटळे । नानावर्णे ॥२०॥

maga gaganī jeviṃ nirmaḷeṃ | neṇoṃ kaiṃcī eka veḷe | uṭhatī ghanapaṭaḷe | nānāvarṇe ||20||

पद 21

taise amūrtīṃ tiye viśudhde | mahadādi bhūtabhedeṃ | brahmāṃḍāce bāṃdhe | hoṃci lāgatī || 21||

पद 22

paiṃ nirvikalpāciye baraḍī | kīṃ ādisaṃkalpācī phuṭe virūḍhī | āṇi te saveṃci moḍoni ye ḍhoṃḍhī | brahmagoḷakāṃcī || 22||

पद 23

tayā ekaikāce bhītarīṃ pāhije | taṃva bījācāci bharilā dekhije | mājīṃ hotiyāṃ jātiyāṃ neṇije | lekha jīvāṃ || 23||

पद 24

maga tayāgoḷakāṃce aṃśāṃśa | prasavatī ādisaṃkalpa asamasahāsa | heṃ aso aisī bahuvasa | sṛṣṭī vāḍhe || 24||

पद 25

परि दुजेनविण एकला । परब्रह्मचि संचला । अनेकत्वाचा आला । पूर जैसा ॥ २५॥

pari dujenaviṇa ekalā | parabrahmaci saṃcalā | anekatvācā ālā | pūra jaisā || 25||

पद 26

taiseṃ samaviṣamatva neṇoṃ kaiceṃ | vāṃyāṃci carācara race | pāhatāṃ prasavatiyā yonīce | lakṣa disatī || 26||

पद 27

yerī jīvabhāvāciya pālaviye | kāṃhī maryādā karūṃ naye | pāhije kavaṇa heṃ āghaveṃ viye | taṃva mūḷa teṃ śūnya || 27||

पद 28

mhaṇūni kartā mudala na dise | āṇi śekhīṃ kāraṇahī kāṃhī nase | mājīṃ kāryaci āpaiseṃ | vāḍhoṃci lāge || 28||

पद 29

aisā karitenavīṇa gocarū | avyaktīṃ hā ākārū | nipaje jo vyāpārū | tayā nāma karma || 29||

पद 30

ātāṃ adhibhūta jeṃ mhaṇipe | teṃhi sāṃgoṃ saṃkṣepeṃ | tarī hoya āṇi hārape | abhra jaiseṃ || 30||

पद 31

taiseṃ asatepaṇa āhāca | nāhīṃ hoije heṃ sāca | jayāṃteṃ rūpā āṇitī pāṃcapāṃca | miḷoniyāṃ || 31 ||

पद 32

bhūtāṃteṃ adhikarūni ase | āṇi bhūtasaṃyogeṃ tari dise | je viyogaveḷe bhraṃśe | nāmarūpādika || 32 ||

पद 33

tayāteṃ adhibhūta mhaṇije | maga adhidaivata purūṣa jāṇije | jeṇeṃ prakṛtīceṃ bhogīje | upārjileṃ || 33 ||

पद 34

jo cetanecā cakṣu | jo iṃdriyadeśīcā adhyakṣu | jo dehāstamanīṃ vṛkṣu | saṃkalpavihaṃgamācā || 34 ||

पद 35

jo paramātmāci pari dusarā | jo ahaṃkāranidrā nidasurā | mhaṇoni svapnīṃciyā borabārā | saṃtoṣeṃ śiṇe || 35||

पद 36

jīva yeṇeṃ nāṃveṃ | jayāteṃ āḷavije svabhāve | teṃ adhidaivata jāṇāveṃ | paṃcāyatanīṃceṃ || 36||

पद 37

ātāṃ iyeci śarīragrāmīṃ | jo śarīrabhāvāteṃ upaśamī | to adhiyajñu etha gā mī | pāṃḍukumarā || 37||

पद 38

yera adhidaivādhibhūta | tehi mīci kīra samasta | pari paṃdhareṃ kiḍāḷā miḷata | teṃ kāya sāṃke nohe || 38||

पद 39

tari te paṃdharepaṇa na maiḷe | āṇi kiḍāḷāciyāhī aṃśā na miḷe | pari jaṃva ase tayāceni meḷeṃ | tava sāṃkeṃci mhaṇije || 39||

पद 40

taiseṃ adhibhūtādi āghave | heṃ avidyeceni pālaveṃ | jhāṃkaleṃ taṃva mānāveṃ | vegaḷeṃ aiseṃ || 40||

पद 41

teci avidyecī javanikā phiṭe | āṇi bhedabhāvācī avaghi tuṭe | maga mhaṇoṃ eka hoūni jarī āṭe | tarī kāya donī hotī || 41||

पद 42

paiṃ keśāṃcā guṃḍāḷā | vari ṭhevilī sphaṭikaśiḷā | te vari pāhije ḍoḷāṃ | tavaṃ bhedilī gamatī || 42||

पद 43

pāṭhīṃ keśa paraute nele | āṇi bhedalepaṇa kāya neṇoṃ jāhāleṃ | tari ḍāṃka deūni sāṃdile | śiḷeteṃ kāī || 43||

पद 44

nā te akhaṃḍaci āyatī | pari saṃgeṃ bhinna gamalī hotī | te sāriliyā māgautī | jaisī kāṃ taisī || 44||

पद 45

tevīṃci ahaṃbhāvo jāye | tarī aikya teṃ ādhīṃci āhe | heṃci sāceṃ jetha hoye | to adhiyajñu mī || 45||

पद 46

पैं गा आम्हीं तुज । सकळ यज्ञ कर्मज । सांगीतलें कां जें काज । मनी धरूनि ॥ ४६॥

paiṃ gā āmhīṃ tuja | sakaḷa yajña karmaja | sāṃgītaleṃ kāṃ jeṃ kāja | manī dharūni || 46||

पद 47

to hā sakaḷa jīvāṃcā visāṃvā | naiṣkarmyasukhācā ṭhevā | pari ughaḍa karūni pāṃḍava | dāvijata ase || 47||

पद 48

pahileṃ vairāgyāiṃdhanaparipūrtī | iṃdriyānaḷī pradīptīṃ | viṣayadravyāciyā āhutī | deūniyā || 48||

पद 49

maga vajrāsana teci urvī | śodhūni ādhāramudrā baravī | vedikā race māṃḍavī | śarīrācyā || 49||

पद 50

tetha saṃyamāgnīcīṃ kuṃḍe | iṃdriyadravyāceni pavāḍeṃ | yajijatī udaṃḍe | yuktighoṣe || 50 ||

पद 51

maga manaprāṇa āṇi saṃyamu | hāci havanasaṃpadecā saṃbhramu | yeṇeṃ saṃtoṣavije nirdhūmu | jñānānaḷu || 51||

पद 52

aiseni heṃ sakaḷa jñānī samarpe | maga jñāna teṃ jñeyīṃ hārape | pāṭhīṃ jñeyaci svarūpeṃ | nikhila ure || 52 ||

पद 53

tayā nāṃva gā adhiyajñu | aiseṃ bolilā jaṃva sarvajñu | taṃva arjuna atiprājñu | tayā pātaleṃ teṃ || 53||

पद 54

heṃ jāṇoni mhaṇitaleṃ deveṃ | pārthā parisatu āhāsi baraveṃ | yākṛṣṇāciyā bolāsaveṃ | yerū sukhācā jāhalā || 54||

पद 55

dekhā bālakāciyā dhaṇī dhāije | kāṃ śiṣyāceni jāhalepaṇeṃ hoije | heṃ sadgurūci ekaleni jāṇije | kāṃ prasavatiyā || 55||

पद 56

mhaṇoni sātvikāṃ bhāvāṃcī māṃdī | kṛṣṇāāṃgīṃ arjunāādhīṃ | na samātase parī buddhī | sāṃvarūni deveṃ || 56||

पद 57

maga pikaliyā sukhācā parimaḷu | kīṃ nivāliyā amṛtācā kalloḷu | taisā koṃvaḷā āṇi rasāḷu | bolu bolilā || 57||

पद 58

mhaṇe parisaṇeyāṃcyā rāyā | āike bāpā dhanaṃjayā | aisī jaḷoṃ saraliyā māyā | tetha jāḷiteṃ teṃhī jaḷe || 58||

पद 59

jeṃ ātāṃci sāṃgitaleṃ hoteṃ | agā adhiyajña mhaṇitalā jayāteṃ | je ādīci tayā māteṃ | jāṇoni aṃtīṃ || 59||

पद 60

te deha jhoḷa aiseṃ mānunī | ṭhele āpaṇapeṃ āpaṇa hoūnī | jaisā maṭha gaganā bharūnī | gaganīṃci ase || 60||

पद 61

yeṃ pratītīciyā mājagharīṃ | tayā niścayācī vovarī | ālī mhaṇoni bāherī | navheci se || 61||

पद 62

aiseṃ sabāhya aikya saṃcaleṃ | mīci hoūni asatāṃ racileṃ | bāheri bhūtāṃcīṃ pāṃcahī khavaleṃ | neṇatāṃci paḍilīṃ || 62||

पद 63

ātāṃ ubhayāṃ ubhepaṇa nāhīṃ jayāceṃ | mā paḍiliyā gahana kavaṇa tayāceṃ | mhaṇoni pratītīciye poṭīṃceṃ | pāṇī na hāle || 63||

पद 64

te aikyācī āhe votilī | kīṃ nityateciyā hṛdayīṃ ghātalī | jaisī samarasasamudrīṃ dhutalī | rūḷecinā || 64||

पद 65

paiṃ athāvīṃ ghaṭa buḍālā | to āṃtabāherī udakeṃ bharalā | pāṭhīṃ daivagatyā jarī phuṭalā | tarī udaka kāya phuṭe || 65||

पद 66

nā tarī sarpe kavaca sāṃḍileṃ | kāṃ ubāreneṃ vastra pheḍileṃ | tarī sāṃga pāṃ kāya moḍaleṃ | avevāmājīṃ || 66||

पद 67

taisā ākāra hā āhāca bhraṃśe | vāṃcūni vastu te sāṃcalīci ase | teci buddhi jāliyā visukuse | kaiseni ātāṃ || 67||

पद 68

mhaṇoni yāparī māteṃ | aṃtakāḷīṃ jāṇata sāṃte | je mokalitī dehāteṃ | teṃ mīci hotī || 68||

पद 69

eऱhavīṃ tarī sādhāraṇa | urīṃ ādaḷaliyā maraṇa | jo āṭhava dharī aṃtaḥkaraṇa | teṃci hoije || 69||

पद 70

jaisā kavaṇa eka kākuḷatī | paḷatāṃ pavanagatī | dupāulīṃ avacitīṃ | kuhāmājī paḍiyelā || 70||

पद 71

ātāṃ tayā paḍaṇayāārauteṃ | paḍaṇa cukavāvayā parauteṃ | nāhīṃ mhaṇoni tetheṃ | paḍāveṃci paḍe || 71||

पद 72

teṃvi mṛtyūceni avasareṃ ekeṃ | jeṃ yeūni jīvāsamora ṭhāke | teṃ hoṇeṃ maga na cuke | bhalatayāparī || 72||

पद 73

āṇi jāgatā jaṃva asije | taṃva jeṇeṃ dhyāneṃ bhāvanā bhāvije | ḍoḷā lāgatakhevoṃ dekhije | teṃci svapnīṃ || 73||

पद 74

teviṃ jiteni avasareṃ | jeṃ āvaḍoni jīvīṃ ure | teṃci maraṇāciye mere | phāra hoṃ lāge || 74||

पद 75

āṇi maraṇīṃ jayā jeṃ āṭhave | to teci gatīteṃ pāve| mhaṇoni sadāṃ smarāveṃ | māteṃci tuvāṃ || 75||

पद 76

ḍoḷāṃ jeṃ dekhāveṃ | kāṃ kānī hana aikāveṃ | manīṃ jeṃ bhāvāveṃ | bolāveṃ vāce || 76||

पद 77

teṃ ātaṃ bāheri āghaveṃ | mīci karūni ghālāveṃ | maga sarvīṃ kāḷīṃ svabhāveṃ | mīci āheṃ || 77||

पद 78

arjunā aiseṃ jāhaliyā | maga na marije deha geliyā | mā saṃgrāmu keliyā | bhaya kāya tuja || 78||

पद 79

tūṃ manabuddhi sāceṃsīṃ | jarī mājhiyā svarūpīṃ arpisī | tarī māteṃci gā pāvasī | he mājhī bhāka || 79||

पद 80

heṃca kāyisayā varī hoye | aisā jarī saṃdeho vartatu āhe | tarī abhyāsūni ādīṃ pāheṃ | maga navhe tarī kopeṃ || 80||

पद 81

yeṇeṃci abhyāseṃsiṃ yogu | cittāsi karīṃ pāṃ cāṃgu | agā upāyabaḷeṃ paṃgu | pahāḍa ṭhākī || 81||

पद 82

teviṃ sadabhyāseṃ niraṃtara | cittāsi paramapurūṣācī mohara | lāveṃ maga śarīra | rāho athavā jāvo || 82 ||

पद 83

jeṃ nānāgatīteṃ pāvaviteṃ | teṃ citta varīla ātmayāteṃ | maga kavaṇa āṭhavī dehāteṃ | geleṃ kī āhe || 83||

पद 84

paiṃ saritecini ogheṃ | siṃdhujaḷā mīnaleṃ ogheṃ | teṃ kāya vartata āhe māgeṃ | mhaṇoni pāhoṃ yete || 84||

पद 85

nā teṃ samudraci hoūna ṭheleṃ | teviṃ cittāceṃ caitanya jāhāleṃ | jetha yātāyāta nimāleṃ | ghanānaṃda jeṃ || 85||

पद 86

jayāceṃ ākārāvīṇa asaṇeṃ | jayā janma nā nimaṇeṃ | jeṃ āghaveṃci āghavepaṇeṃ | dekhata ase || 86||

पद 87

jeṃ gaganāhūna juneṃ | jaṃ paramāṇūhūni sāneṃ | jayāceni sānnidhāneṃ | viśva caḷe || 87||

पद 88

jeṃ sarvāṃteṃ yayā viye | viśva sarva jeṇeṃ jiye | hetu jayā bihe | aciṃtya jeṃ || 88||

पद 89

dekhe voḷaṃbā iṃgaḷu na care | tejīṃ timira na śire | jeṃ dihāceṃ āṃdhāreṃ | carmacakṣūsīṃ || 89||

पद 90

susaḍā sūryakaṇāṃcyā rāśī | jo nitya udo jñāniyāṃsī | astamānāceṃ jayāsī | āḍanāṃva nāhīṃ || 90||

पद 91

tayā avyaṃgavāṇeyā brahmāteṃ | prayāṇakāle prāpte | jo sthirāvaleni citteṃ | jāṇoni smare || 91||

पद 92

bāherī padmāsana racunī | uttarābhimukha baisoni | jīvīṃ sukha sūni | karmayogāceṃ || 92||

पद 93

āṃtu minaleni manodharme | svarūpaprāptīceni premeṃ | āpeṃāpa saṃbhrameṃ | miḷāvayā || 93||

पद 94

ākaḷaleni yogeṃ | madhyamā madhyamārge | agnisthānaini nige | brahmaraṃghrā || 94||

पद 95

tetha aceta cittācā sāṃgātu | āhācavāṇā dise māṃḍatu | jetha prāṇa gaganāāṃtu | saṃcare kāṃ || 95 ||

पद 96

parī manāceni sthaiyaiṃ dharilā | bhaktīciyā bhāvanā bharalā | yogabaḷeṃ āvaralā | sajja hounī || 96||

पद 97

to jaḍājaḍāteṃ viravitu | bhrūlatāṃmājī saṃcaratu | jaisā ghaṃṭānāda layasthu | ghaṃṭesīṃca hoya || 97||

पद 98

kāṃ jhāṃkaliya ghaṭīṃcā divā | neṇije kāya jāhalā kevhāṃ | yā rītī jo pāṃḍavā | deha ṭhevī || 98||

पद 99

to kevaḷa parabrahma | jayā paramapurūṣa aiseṃ nāma | teṃ mājheṃ nijadhāma | hoūni ṭhāke || 99||

पद 100

sakaḷāṃ jāṇaṇeyāṃ je lāṇī | tiye jāṇivecī je khāṇī | tayāṃ jñāniyāṃciye āyaṇī | jayāteṃ akṣara mhaṇipe || 100||

पद 101

caṃḍavāteṃhī na moḍe | teṃ gaganaci kīṃ phuḍeṃ | vāṃcūni jare hoīla mehuḍeṃ | tarī urela kaiṃce || 101||

पद 102

teviṃ jāṇaṇeyā jeṃ ākaḷileṃ | teṃ jāṇavalepaṇeṃci umāṇaleṃ | maga neṇaveci tayā mhaṇitaleṃ | akṣara sahajeṃ || 102||

पद 103

mhaṇoni vedavida nara | mhaṇatī jayāteṃ akṣara | jeṃ prakṛtīsī para | paramātmarūpa || 103||

पद 104

āṇi viṣayāṃceṃ viṣa ulaṃḍūni | je sarveṃdriyāṃ prāyaścita deūni | āhāti dehāciyā baisoni | jhāḍātaḷī || 104||

पद 105

te yāparī virakta | jayācī niraṃtara vāṭa pāhāta | niṣkāmāsi abhipreta | sarvadā jeṃ || 105||

पद 106

jayāciyā āvaḍī | na gaṇitī brahmacaryādi sāṃkaḍī | niṣṭhura hoūni bāpuḍī | iṃdriye karitī || 106||

पद 107

ऐसें जें पद । दुर्लभ आणि अगाध । जयाचिये थडिये वेद । चुबुकळिले ठेले ॥ १०७॥

aiseṃ jeṃ pada | durlabha āṇi agādha | jayāciye thaḍiye veda | cubukaḷile ṭhele || 107||

पद 108

teṃ teṃ purūṣa hotī | je yāparī layā jātī | tarī pārthā heci sthitī | eka veḷa sāṃgo || 108||

पद 109

tetha arjuneṃ mhaṇitaleṃ svāmī | heṃci mhaṇāvayā hotoṃ pāṃ mī | taṃva sahajeṃ kṛpā kelī tumhī | tarī bolijo kāṃ || 109||

पद 110

pari bolāveṃ teṃ ati sohopeṃ | tetheṃ mhaṇitaleṃ tribhuvanadīpeṃ | tuja kāya neṇoṃ saṃkṣepeṃ | sāṃgena aika || 110||

पद 111

tarī manā yā bāherilīkaḍe | yāvayācī sāviyā save moḍe | heṃ hṛdayāciyā ḍohīṃ buḍe | taiseṃ kīje || 111||

पद 112

परी हें तरीच घडे । जरी संयमाची अखंडें । सर्वद्वारी कवाडें । कळासती ॥ ११२॥

parī heṃ tarīca ghaḍe | jarī saṃyamācī akhaṃḍeṃ | sarvadvārī kavāḍeṃ | kaḷāsatī || 112||

पद 113

tarī sahajeṃ mana koṃḍaleṃ | hṛdayīṃci asela ugaleṃ | jaiseṃ karacaraṇīṃ moḍaleṃ | parivarū na saṃḍī || 113||

पद 114

taiseṃ citta rāhilyā pāṃḍavā | prāṇācā praṇavuci karāvā | maga anuvṛttipaṃtheṃ āṇāvā | mūrdhnivarī ||114||

पद 115

tetha ākāśīṃ miḷe na miḷe | taisā dharāvā dhāraṇābaḷeṃ | jaṃva mātrātraya māvaḷe | ardhabiṃbīṃ || 115||

पद 116

taṃvavarī to samīru | nirāḷī kīje sthirū | maga lagnīṃ jeviṃ oṃkārū | biṃbīṃce vilase || 116||

पद 117

taiseṃ oṃ heṃ smaroṃ sare | āṇi tetheṃci prāṇu pure | maga praṇavāṃtīṃ ure | pūrṇaghana jeṃ || 117||

mhaṇoni praṇavaikanāma | heṃ ekākṣara brahma | jo mājheṃ svarūpa parama | smaratasāṃtā ||1 18||

पद 119

yāparī tyajī dehāteṃ | to triśuddhī pāve māteṃ | jayā pāvanayā parauteṃ | āṇika pāvaṇeṃ nāhīṃ || 119||

पद 120

tethe arjunā jarī vipāyeṃ | tujhyā jīvīṃ hana aiseṃ jāye | nā heṃ smaraṇa maga hoye | kāyasayāvarī aṃtī || 120||

पद 121

iṃdriyāṃ anughaḍu paḍaliyā | jīvitaceṃ sukha buḍāliyā | āṃtubāherī ughaḍaliyā | mṛtyucinheṃ || 121||

पद 122

te veḷīṃ baisaveṃci kavaṇeṃ | maga kavaṇa nirodhī karaṇeṃ | tethe kāhyāceni aṃtakaḥraṇeṃ | praṇava smarāvā || 122||

पद 123

tari gā aiśiyā dhvanī | jhaṇeṃ thārā deśī ho manīṃ | paiṃ nitya sevilā mī nidānīṃ | sevaku hoyeṃ || 123||

पद 124

je viṣayāṃsi tīḷāṃjaḷī deūnī | pravṛttīvarī nigaḍa vāunī | māteṃ hṛdayīṃ sūnī | bhogatātī || 124||

पद 125

pari bhogitayā ārāṇukā | bheṭaṇeṃ nāhīṃ kṣudhādikāṃ | tetha cakṣurādi raṃkāṃ | kavaṇa pāḍu || 125||

पद 126

aise niraṃtara ekavaṭale | je aṃtaḥkaraṇī majaśīṃ ligaṭale | mīci hoūni āṭale | upāsaitī || 126||

पद 127

tayāṃ dehāvasāna jaiṃ pāve | taiṃ tihīṃ māteṃ smarāveṃ | maga myāṃ jarī pāvāveṃ | tari upāsti te kāyasī || 127||

पद 128

paiṃ raṃku eka āḍalepaṇeṃ | kākuḷatī aṃtī dhāṃvā gā dhāṃvā mhaṇe | tari tayāciye glānī dhāṃvaṇe | kāya na ghaḍe maja || 128||

पद 129

āṇi bhaktāṃhī teci daśā | tarī bhaktīcā sosu kāyasā | mhaṇaūni hā dhvanī aisā | na vākhāṇāvā || 129||

पद 130

tihīṃ je veḷīṃ mī smarāvā | te veḷīṃ smaralā kīṃ pāvāvā | to ābhārūhī jīvā | sāhaveci nā || 130||

पद 131

teṃ ṛṇavaipaṇa dekhoni āṃgī | mī āpuliyāci uttīrṇatvālāgīṃ | bhaktāṃciyā tanutyāgīṃ | paricaryā karīṃ || 131||

पद 132

dehavaikalyācā vārā | jhaṇeṃ lāgela yā sakumārāṃ | mhaṇoni ātmabodhāce pāṃjirāṃ | sūyeṃ tayāṃteṃ || 132||

पद 133

vari āpuliyā smaraṇācī uvāilī | hīṃvāaisī karīṃ sāulī | aiseni nitya buddhi saṃcalī | mī āṇīṃ tayāṃteṃ || 133||

पद 134

mhaṇoni dehāṃtīṃceṃ sāṃkaḍeṃ | mājhiyāṃ kahīṃci na paḍe | mī āpuliyāṃteṃ āpulīkaḍe | sukheṃci āṇīṃ || 134||

पद 135

varacīla dehācī gaṃvasaṇī pheḍunī | āhāca ahaṃkārāce raja jhāḍunī | śuddha vāsanā nivaḍunī | āpaṇāpāṃ meḷavī || 135||

पद 136

āṇi bhaktāṃ tarī dehīṃ | viśeṣa ekavaṃkīcā ṭhāva nāhīṃ | mhaṇaūni avherū karitāṃ kāṃhī | viyoga aisā na vāṭe || 136||

पद 137

nā tarī dehāṃtīṃci miyāṃ yāveṃ | maga āpaṇapeṃ yāṃteṃ nyāveṃ | heṃhī nāhīṃ je svabhāveṃ | te ādhīṃci maja mīnale || 137||

पद 138

yerī śarīrāciyā salilīṃ | asatepaṇa he sāule | vāṃcūni caṃdrikā te ṭhelī | caṃdrīṃci āhe || 138||

पद 139

aise je nityayukta | tayāṃsi sulabha mī satata | mhaṇāūni dehāṃtīṃ niścita | mīci hotī || 139||

पद 140

maga kleśatarūcī vāḍī | je tāpatrayāgnīcī sagaḍī | je mṛtyukākāsi kuroṃḍī | sāṃḍilī āhe || 140||

पद 141

jeṃ dainyāceṃ dubhateṃ | jeṃ mahābhayāteṃ vāḍhaviteṃ | jeṃ sakaḷa duḥkhāceṃ purateṃ | bhāṃḍavala || 141||

पद 142

jeṃ durmatīceṃ mūḷa | jeṃ kumārgāceṃ phaḷa | jeṃ vyāmohāceṃ kevaḷa | svarūpaci || 142||

पद 143

jeṃ saṃsārāceṃ baisaṇeṃ | jeṃ vikārāceṃ udyāneṃ | jeṃ sakaḷa rogāṃceṃ bhāṇeṃ | vāḍhileṃ āhe || 143||

पद 144

jeṃ kāḷācā khicauśiṭā | jeṃ āśecā āṃgavaṭhā | janmamaraṇācā voliṃvaṭā | svabhāveṃ jeṃ || 144||

पद 145

jeṃ bhulīceṃ bharīṃva | jeṃ vikalpāceṃ votīṃva | kiṃbahunā peṃva | viṃcuvāṃceṃ || 145||

पद 146

jeṃ vyāghrāceṃ kṣetra | jeṃ paṇyāṃganeceṃ maitra | jeṃ viṣayavijñānayaṃtra | supūjita || 146||

पद 147

jeṃ lāṃvecā kaḷavaḷā | nivāliyā viṣodakācā gaḷāḷā | jeṃ viśvāsu āṃgavaḷā | saṃvacorācā || 147||

पद 148

jeṃ koḍhiyāceṃ kheṃva | jeṃ kāḷasarpāceṃ mārdava | goriyāceṃ svabhāva | gāyana jeṃ || 148||

पद 149

जें वैरियाचा पाहुणेर । जें दुर्जनाचा आदर । हें असो जें सागर । अनर्थाचा ॥ १४९॥

jeṃ vairiyācā pāhuṇera | jeṃ durjanācā ādara | heṃ aso jeṃ sāgara | anarthācā || 149||

पद 150

jeṃ svapnīṃ dekhileṃ svapna | jeṃ mṛgajaḷeṃ sāsinnaleṃ vana | jeṃ dhūmrarajāṃceṃ gagana | otaleṃ āhe || 150||

पद 151

aiseṃ jeṃ heṃ śarīra | teṃ te na pavatīci puḍhatī nara | je hoūni ṭhele apāra | svarūpa mājheṃ || 151||

पद 152

eऱhavīṃ brahmapaṇāciya bhaḍase | na cukatīci punarāvṛttīce vaḷase | pari nivaṭaliyāceṃ jaiseṃ | poṭa na dukhe || 152||

पद 153

nā tarī ceiliyānaṃtareṃ | na buḍije svapnīṃceni mahāpūreṃ | tevīṃ māteṃ pāvaleṃ te saṃsāreṃ | liṃpatīci nā || 153||

पद 154

eऱhavīṃ jagadākārāceṃ sireṃ | jeṃ cirasthāyīyāṃce dhure | brahmabhuvana gā cavareṃ | lokācaḷāceṃ || 154||

पद 155

jiye gāṃvīṃcā pahārū divovarī | ekā amareṃdrāceṃ āyuṣya na dharī | viḷoni pāṃtīṃ uṭhī ekasarī | cavadājaṇāṃcī || 155||

पद 156

jaiṃ caukaḍiyā sahastra jāye | taiṃ ṭhāyeṭhāvo viḷuci hoye | āṇi taiseṃci sahastra bhariye pāheṃ | rātrī jetha || 156||

पद 157

yevaḍheṃ ahorātra jethiṃceṃ | teṇeṃ na loṭatī je bhāgyāce | dekhatī te svargīṃce | ciraṃjīva || 157||

पद 158

yerāṃ suragaṇāṃcī navāī | viśeṣa sāṃgāvī tetha kāī | muddala iṃdrācīci daśā pāhīṃ | je dihāce caudā || 158||

पद 159

pari brahmayāciyāhi āṭhāṃ pahārāṃteṃ | āpuliyā ḍoḷāṃ dekhate | je āhāti gā tayāṃteṃ | ahorātravida mhaṇipe || 159||

पद 160

taye brahmabhuvanīṃ divaseṃ pāhe | te veḷīṃ gaṇanā keṃhī na samāye | aiseṃ avyaktāceṃ hoye | vyakta viśva || 160||

पद 161

puḍhatī dihācī caupāhārī phiṭe | āṇi hā ākārasamudra āṭe | pāṭhīṃ taisāci maga pāhāṃṭe | bharoṃ lāge || 161||

पद 162

śāradīyeciye praveśīṃ | abhreṃ jiratī ākāśīṃ | maga grīṣmāṃtīṃ jaiśīṃ | nigatī puḍhatī || 162||

पद 163

taisī brahmadināciye ādī | he bhūtasṛṣṭīcī māṃdī | miḷe jaṃva sahastrāvadhī | nimitta pure || 163||

पद 164

pāṭhīṃ rātrīcā avasarū hoye | āṇi viśva avyaktīṃ layā jāye | tohī yugasahastra moṭakā pāhe | āṇi taiseṃci race || 164||

पद 165

heṃ sāṃgāvayā kāya upapatti | jeṃ jagācā praḷayo āṇi saṃbhūti | ithe brahmabhuvanīṃciyā hotī | ahorātramājīṃ || 165||

पद 166

kaiseṃ thoriveceṃ māna pāheṃ pāṃ | ho sṛṣṭibījācā sāṭopā | pari punarāvṛttīciyā māpā | śīga jāhalā || 166||

पद 167

eऱhavīṃ trailokya heṃ dhanurdharā | tiye gāṃvīṃcā gā pasārā | to hā dinodayīṃ ekasarāṃ | māṃḍatu ase || 167||

पद 168

pāṭhīṃ rātrīcā samo pāve | āṇi apaisāci sāṃṭave | mhaṇiye jethīṃceṃ tetha svabhāveṃ | sāmyāsi ye || 168||

पद 169

jaiseṃ vṛkṣapaṇa bījāsi āleṃ | kīṃ megha heṃ gagana jāhāleṃ | taiseṃ anekatva jetha sāmāvaleṃ | teṃ sāmya mhaṇipe || 169||

पद 170

tetha samaviṣama na dise kāṃhī | mhaṇoni bhūteṃ he bhāṣa nāhī | jeviṃ dūdhaci jāhāliyā dahīṃ | nāmarūpa jāya || 170 ||

पद 171

teṃviṃ ākāralopāsariseṃ | jagāceṃ jagapaṇa bhraṃśe | pari jetha jāhāleṃ teṃ jaiseṃ | taiseṃci ase || 171||

पद 172

taiṃ tayā nāṃva sahaja avyakta | āṇi ākārā veḷīṃ teṃci vyakta | heṃ ekāstava eka sūcita | eऱhavīṃ donī nāhī || 172||

पद 173

jaiseṃ āṭaliyā svarūpeṃ | āṭalepaṇa te khoṭī mhaṇipe | puḍhatī to ghanākārū hārape | je veḷīṃ aḷaṃkāra hotī || 173||

पद 174

hīṃ donhī jaiśīṃ hoṇīṃ | ekīṃ sākṣībhūta suvarṇī | taisī vyaktāvyaktācī kaḍasaṇī | vastūcyā ṭhāyī || 174||

पद 175

teṃ tarī vyakta nā avyakta | nitya nā nāśavaṃta | yā dohīṃ bhāvāatīta | anādisidhda || 175||

पद 176

jeṃ heṃ viśvaci hoūni ase | pari viśvapaṇa nāsileni na nāse | akṣareṃ pusilyā na puse | arthu jaisā || 176||

पद 177

pāheṃ pāṃ taraṃga tarī hota jāta | pari tetha udaka teṃ akhaṃḍa asata | tevīṃ bhūtābhāvīṃ nāśivaṃta | avināśa jeṃ || 177||

पद 178

nā tarī āṭatiye aḷaṃkārī | nāṭateṃ kanaka ase jayāparī | tevīṃ maratiye jīvākārīṃ | amara jeṃ āhe || 178||

पद 179

jayāteṃ avyakta mhaṇoṃ ye koḍeṃ | mhaṇatāṃ stuti heṃ aiseṃ nāvaḍe || jeṃ manabuddhī na sāṃpaḍe | mhaṇaūniyāṃ || 179||

पद 180

āṇi ākārā āliyā jayāceṃ | nirākārapaṇa na vace | ākāralopeṃ na visaṃce | nityatā gā || 180||

पद 181

mhaṇoni akṣara jeṃ mhaṇije | tevīci mhaṇatāṃ bodhuhī upaje | jayāparautā paisu na dekhije | yā nāma paramagati || 181||

पद 182

pari āghavā ihīṃ dehapurīṃ | āhe nijeliyāce parī | je vyāpārū karavī nā karī | mhaṇaūniyāṃ || 182||

पद 183

eऱhavīṃ je śārīraceṣṭā | tyāṃmājīṃ ekahī na ṭhake gā subhaṭā | dāhī iṃdriyāṃciyā vāṭā | vāhataci āhāti || 183||

पद 184

ukalūṃ viṣayāṃcā peṭā | hotā manācāṃ cohaṭā | to sukhaduḥkhācā rājavāṃṭā | bhītarāhi pāve || 184||

पद 185

pari rāvo pahuḍaliyā sukheṃ | jaisā deśīṃcā vyāpārū na ṭhake | prajā āpulāleni abhilākheṃ | karitaci asatī || 185||

पद 186

taiseṃ buddhīceṃ hana jāṇaṇeṃ | kāṃ manāceṃ gheṇeṃdeṇeṃ | iṃdriyāṃceṃ karaṇeṃ | sphuraṇa vāyūceṃ || 186||

पद 187

he dehakriyā āghavī | na karitāṃ hoya baravī | jaisā na calaviteni ravī | loku cāle || 187||

पद 188

arjunā tayāparī | sutalā aisā āhe śarīrīṃ | mhaṇoni purūṣu gā avadhārīṃ | mhaṇipe jayāteṃ || 188||

पद 189

āṇi prakṛti pativrate | paḍilā ekapatnīvrateṃ | yeṇeṃhī kāraṇeṃ jayāteṃ | purūṣu mhaṇoṃ ye || 189||

पद 190

paiṃ vedāceṃ bahuvasapaṇa | dekhecinā jayāceṃ āṃgaṇa | heṃ gaganāceṃ pāṃgharūṇa | hoya dekhā || 190||

पद 191

aiseṃ jāṇūni yogīśvara | jayāteṃ mhaṇatī parātpara | jeṃ ananyagatīceṃ ghara | giṃvasīta ye || 191||

पद 192

je tanū vācā citte | nāikatī dujiye goṣṭīteṃ | tayāṃ ekaniṣṭheceṃ pikateṃ | sukṣetra jeṃ || 192||

पद 193

heṃ trailokyaci purūṣottama | aisā sāca jayācā manodharmu | tayā āstikācā āśramu | pāṃḍavā gā || 193||

पद 194

jeṃ nigarvāceṃ gaurava | jeṃ nirguṇācī jāṇīva | jeṃ sukhācī rāṇīva | nirāśāṃsī || 194||

पद 195

jeṃ saṃtoṣiyāṃ vāḍhileṃ tāṭa | jeṃ aciṃtā anāthāceṃ māyapoṭa | bhaktī ujū vāṭa | jayā gāṃvā || 195||

पद 196

heṃ ekaika sāṃgoni vāyāṃ | kāya phāra karūṃ dhanaṃjayā | paiṃ geliyā jayā ṭhāyā | to ṭhāvoci hoije || 196||

पद 197

hiṃvāciyā jhuḷukā | jaiseṃ hiṃvaci paḍe uṣṇodakā | kāṃ samora hāliyā arkā | tamaci prakāśu || 197||

पद 198

taisā saṃsārū jayā gāṃvā | gelā sāṃtā pāṃḍavā | hoūni ṭhāke āghavā | mokṣācāci || 198||

पद 199

tarī agnīmājīṃ āleṃ | jaiseṃ iṃdhanaci agni jahāleṃ pāṭhīṃ na nivaḍeci kāṃhī keleṃ | kāṣṭhapaṇa || 199||

पद 200

nā tarī sākharecā māghautā | budhdimaṃtapaṇeṃhī karitāṃ | pari ūṃsa navhe pāṃḍusutā | jiyāparī || 200||

पद 201

lohāceṃ kanaka jahāleṃ | heṃ ekeṃ pariseṃci keleṃ | ātāṃ āṇika kaiṃceṃ teṃ geleṃ | lohatva āṇī || 201||

पद 202

mhaṇoni tūpa hoūni māghauteṃ | jevīṃ dūdhapaṇa na yeci nirūteṃ | teviṃ pāvoniyāṃ jayāteṃ | punarāvṛtti nāhīṃ || 202||

पद 203

तें माझें परम । साचोकारें निजधाम । हें आंतुवट तुज वर्म । दाविजत असें ।। २०३॥

teṃ mājheṃ parama | sācokāreṃ nijadhāma | heṃ āṃtuvaṭa tuja varma | dāvijata aseṃ || 203||

पद 204

tevīṃci āṇikeṃhī eke prakāreṃ | jāṇatāṃ āhe sopāreṃ | tari deha sāṃḍiteni avasareṃ | jetha miḷatī yogī || 204||

पद 205

athavā avacaṭeṃ aiseṃ ghaḍe | je anavasareṃ deha sāṃḍe | tari māghauteṃ yeṇeṃ ghaḍe | dehāsīci || 205||

पद 206

mhaṇoni kāḷaśuddhī jarī deha ṭhevītī | tarī ṭhevitakhevīṃ brahmaci hotī | eऱhavīṃ akāḷīṃ tarī yetī | saṃsārā puḍhatī || 206||

पद 207

taiseṃ sāyujya āṇi punarāvṛtti | yā donhī avasarāadhīna āhātī | to avasarū tujapratī | prasaṃgeṃ sāṃgoṃ || 207||

पद 208

tari aikeṃ gā subhaṭā | pātaliyā maraṇācā mājivaṭā | pāṃcai āpulāliyā vāṭā | nighatī aṃtī || 208||

पद 209

aisā varipaḍilā prayāṇakāḷī | buddhīteṃ bhramu na giḷī | smṛti navhe āṃdhaḷī | na mare mana || 209||

पद 210

hā cetanāvargu āghavā | maraṇī dise ṭavaṭavā | pari anubhaviliyā brahmabhāvā | gavasaṇī hoūni || 210||

पद 211

aisā sāvadha hā samavāvo | āṇi nirvāṇaveऱhī nirvāho | he tarīca ghaḍe jarī sāvāvo | agnīcā āthī || 211||

पद 212

pāheṃ pāṃ vārena kāṃ udakeṃ | jaiṃ diviyāṃceṃ divepaṇa jhāṃke | taiṃ asatīca kāya dekhe | diṭhī āpulī || 212||

पद 213

taiseṃ dehāṃtīṃceni viṣamavāteṃ | deha āṃtabāheri śleṣmāāteṃ | taiṃ vijhoni jāya ujiteṃ | agnīceṃ teṃ || 213||

पद 214

te veḷīṃ prāṇāsi pāṇu nāhīṃ | tetha buddhi asoni karīla kāī | mhaṇoni agnīvīṇa dehīṃ | cetanā na thare || 214||

पद 215

agā dehīṃcā agni jarī gelā | tarī deha navhe cikhalu volā| vāyāṃ āyuṣyaveḷu āpulā | aṃdhāre giṃvasī || 215||

पद 216

āṇi māgīla smaraṇa āghaveṃ | teṃ teṇeṃ avasareṃ sāṃbhāḷāveṃ | maga deha tyajūni miḷāveṃ | svarūpīṃ kīṃ || 216||

पद 217

taṃva tayā dehaśleṣmāce cikhalīṃ | cetanāci buḍoni gelī | tetha māgilī puḍhilī he ṭhelī | āṭhavaṇa || 217||

पद 218

mhaṇoni ādhīṃ abhyāsu jo kelā | to maraṇa na yetāṃ nimoni gelā| jaiseṃ ṭhevaṇeṃ na disatāṃ mālavalā | dīpu hātīṃcā || 218||

पद 219

ātāṃ aso heṃ sakaḷa | jāṇa pāṃ jñānāsi agni mūḷa | tayā agnīceṃ prayāṇīṃ baḷa | saṃpūrṇa āthī || 219||

पद 220

āṃtu agnijyotīcā prakāśu | bāherī śuklapakṣu āṇi divasu | āṇi sā māsāṃmājīṃ māsu | uttarāyaṇa || 220||

पद 221

aiśiyā samayogācī nirūtī | lāhoni je deha ṭhevitī | te parabrahmaci hotī | brahmavida || 221||

पद 222

avadhārīṃ gā dhanurdharā | yethavarī sāmarthya yayā avasarā | tevīṃci hā ujū mārga svapurā | yāvayā paiṃ || 222||

पद 223

etha agni heṃ pahileṃ pāyatareṃ | jyotirmaya heṃ dusareṃ | divasa jāṇeṃ tisareṃ | cautheṃ śuklapakṣa || 223||

पद 224

āṇi sāmāsa uttarāyaṇa | teṃ varacīla gā sopāna | yeṇeṃ sāyujyasiddhisadana | pāvatī yogī || 224||

पद 225

hā uttama kāḷu jāṇije | yāteṃ arcirādi mārgu mhaṇije | ātāṃ akāḷu tohī sahajeṃ | sāṃgena āīka || 225||

पद 226

tari prayāṇāciyā avasareṃ | vāta śleṣmāṃ śleṣmāṃ| teṇeṃ aṃtaḥkaraṇīṃ āṃdhāreṃ | koṃdale ṭhāke || 226 ||

पद 227

sarveṃdriyāṃ lāṃkuḍa paḍe | smṛtī bhramāmājīṃ buḍe | mana hoya veḍeṃ | koṃḍe prāṇa || 227||

पद 228

agnīceṃ agnipaṇa jāye | maga to dhūmaci avaghā hoye | teṇeṃ cetanā giṃvasilī ṭhāye | śarīrīṃcī || 228||

पद 229

जैसें चंद्राआड आभाळ । सदट दाटे सजळ । मग गडद ना उजाळ । ऐसें झांवळें होये ॥ २२९॥

jaiseṃ caṃdrāāḍa ābhāḷa | sadaṭa dāṭe sajaḷa | maga gaḍada nā ujāḷa | aiseṃ jhāṃvaḷeṃ hoye || 229||

पद 230

kāṃ mare nā sāvadha | aiseṃ jīvitāsi paḍe stabdha | āyuṣya maraṇācī maryāda- | veḷu ṭhākī || 230||

पद 231

aisī manabuddhikaraṇīṃ | sabhoṃvatīṃ dhūmākuḷācī koṃḍaṇī | tetha janmeṃ joḍaliye vāhaṇī | yugaci buḍe || 231||

पद 232

hāṃ gā hātīṃceṃ je veḷīṃ jāye | te veḷīṃ āṇikā lābhācī goṭhī keṃ āhe | mhaṇaūni prayāṇīṃ taṃva hoye | yetulī daśā || 232||

पद 233

aisī dehāāṃtu sthiti | bāheri kṛṣṇapakṣu vari rātī | āṇi sā māsahī voḍavatī | dakṣiṇāyana || 233||

पद 234

iye punarāvṛtīcīṃ gharāṇīṃ | āghavīṃ ekavaṭatī jayāciyā prayāṇīṃ | to svarūpasiddhīcī kāhāṇī | kaiseni āike || 234||

पद 235

aisā jayācā deha paḍe | tayā yogī mhaṇoni caṃdravarī jāṇeṃ ghaḍe | maga tethūni māgutā bahuḍe | saṃsārā ye || 235 ||

पद 236

āmhīṃ akāḷa jo pāṃḍavā | mhaṇitalā to hā jāṇāvā | āṇi hāci dhūmramārga gāṃvā | punarāvṛttīciyā || 236||

पद 237

yera to arcirādi mārgu | to vasatā āṇi asalagu | sāviyā svasthu cāṃgu | nivṛtīvarī || 237||

पद 238

aiśiyā anādi yā donhī vāṭā | ekī ujū ekī avhāṃṭā | mhaṇavūni buddhipūrvaka subhaṭā | dāviliyā tuja || 238||

पद 239

kāṃ je mārgāmārga dekhāve | sāca laṭikeṃ voḷakhāveṃ | hitāhita jāṇāveṃ | hitācilāgīṃ || 239||

पद 240

pāhe pāṃ nāva dekhatāṃ baravī | koṇī āḍa ghālī kāya athāvīṃ | kāṃ supaṃtha jāṇoniyāṃ aḍavīṃ | rigavata ase || 240||

पद 241

jo viṣa amṛta voḷakhe | to amṛta kāya sāṃḍū śake | teviṃ jo ujū vāṭa dekhe | to avhāṃṭā na vace || 241||

पद 242

म्हणोनि फुडें । पारखावें खरें कुडें । पारखिलें तरे न पडे । अवसरें कहीं ॥ २४२॥

mhaṇoni phuḍeṃ | pārakhāveṃ khareṃ kuḍeṃ | pārakhileṃ tare na paḍe | avasareṃ kahīṃ || 242||

पद 243

eऱhavīṃ dehāṃtīṃ thora viṣama | yā mārgāceṃ āhe saṃbhrama | janmeṃ abhyāsiliyāceṃ hana kāma | jāīla vāyāṃ || 243||

पद 244

jarī arcirādi mārgu cukaliyāṃ | avacaṭeṃ dhūmrapaṃtheṃ paḍiliyāṃ | tarī saṃsārapāṃtīṃ juṃtaliyāṃ | bhaṃvataci asāveṃ || 244||

पद 245

he sāyāsa dekhoni moṭhe | ātāṃ kaiseni pāṃ ekaveḷa phiṭe | mhaṇoni yogamārgu gomaṭe | śodhile donhī || 245||

पद 246

taṃva ekeṃ bahmatvā jāije | āṇi ekeṃ punarāvṛtte yeije | pari daivagatyā jo lāhije | dehāṃtīṃ jeṇeṃ || 246||

पद 247

te veḷī mhaṇitaleṃ heṃ navhe | vāyāṃ avacaṭeṃ kāya pāve | deha tyajuni vastu hoāveṃ | mārgeci kīṃ || 247||

पद 248

tarī ātāṃ deha aso athavā jāvo | āmhī toṃ kevaḷa vastūci āhoṃ | kāṃ je dorīṃ sarpatva vāvo | dorācikaḍunī || 248||

पद 249

maja taraṃgapaṇa ase kīṃ nase | aiseṃ heṃ udakāsī kahīṃ pratibhāse | teṃ bhalatevhāṃ jaiseṃ taiseṃ | udakaci kīṃ || 249||

पद 250

taraṃgākāreṃ na janmeci | nā taraṃgalopeṃ na nimeci | te videhī je deheṃci | vastu jāhale || 250||

पद 251

ātāṃ śarīrāceṃ tayāciyā ṭhāīṃ | āḍanāṃvahī uraleṃ nāhīṃ | tari koṇeṃ kāḷeṃ kāī | nime teṃ pāheṃ pāṃ || 251||

पद 252

maga mārgāteṃ kāsayā śodhāveṃ | koṇeṃ koṭhūni keṃ jāveṃ | jarī deśakālādi āghaveṃ | āpaṇaci ase || 252||

पद 253

āṇi hāṃ gā ghaṭu je veḷīṃ phuṭe | te veḷīṃ tethīṃceṃ ākāśa lāge nīṭe vāṭe | vāṭā lāge tari gaganā bheṭe | eऱhavīṃ kāya cuke || 253||

पद 254

pāheṃ pāṃ aiseṃ hana āhe | kīṃ to ākārūci jāye | yera gagana teṃ gaganīṃci āhe | ghaṭatvāhi ādhīṃ || 254||

पद 255

aisiyā bodhāceni suravāḍeṃ | mārgāmārgāceṃ sāṃkaḍeṃ | tayā so'haṃsiddhā na paḍe | yogiyāṃsī || 255||

पद 256

yākāraṇeṃ pāṃḍusutā | tuvāṃ hoāve yogayuktā | yetuleni sarvakāḷīṃ sāmyatā | āpaṇapāṃ hoīla || 256||

पद 257

maga bhalatetha bhalateṃvhā | dehabaṃdha aso athavā jāvā | pari abaṃdhā nitya brahmabhāvā | vighaḍa nāhīṃ || 257||

पद 258

to kalpādi janmā nāgave | kalpāṃtīṃ maraṇeṃ nāplave | mājīṃ svargasaṃsārāceni lāghaveṃ | jhakavenā || 258||

पद 259

yeṇeṃ bodheṃ jo yogī hoye | tayāsīci yā bodhāceṃ nīṭapaṇa āhe | kāṃ je bhogāteṃ pelūni pāheṃ | nijarūpā ye || 259||

पद 260

paiṃ gā iṃdrādikāṃ devāṃ | jayāṃ sarvasveṃ gājatī rāṇivā | teṃ sāṃḍaṇeṃ mānūni pāṃḍavā | ḍāvalī jo || 260||

पद 261

jarī vedādhyayanāce jāleṃ | athavā yajñāceṃ śetaci pikaleṃ | kīṃ tapodanāṃceṃ joḍaleṃ | sarvasva hana jeṃ || 261||

पद 262

tayā āghavāṃ puṇyācā maḷā | bhāra āṃtauni jayā ye phaḷā | teṃ parabrahmā nirmaḷā | sāṃṭī na sare || 262||

पद 263

jeṃ nityānaṃdāceni māneṃ | upamecā kāṃṭāḷāṃ na dise sāneṃ | pāhā pāṃ vedayajñādi sādhaneṃ | jayā sukhā || 263||

पद 264

jeṃ viṭe nā sare | bhogitayāceni pavāḍeṃ pure | puḍhatī mahāsukhāceṃ soyareṃ | bhāvaṃḍaci || 264||

पद 265

aiseṃ dṛṣṭīceni sukhapaṇeṃ | jayāsī adṛṣṭāceṃ baisaṇeṃ | jeṃ śatamakhāhī āṃgavaṇeṃ | noheci ekā || 265||

पद 266

tayāteṃ yogīśvara alaukikeṃ | diṭhīceni hātatukeṃ | anumānatī kautukeṃ | taṃva haḷuvāra āvaḍe || 266||

पद 267

maga tayā sukhācī kirīṭī | karuniyāṃ gā pāuṭī | parabrahmaciye pāṭīṃ | ārūḍhatī || 267||

पद 268

aiseṃ carācaraikabhāgya | jeṃ brahmeśāṃ ārādhaneyogya | yogiyāṃce bhogya- | bhogadhana jeṃ || 268||

पद 269

jo sakaḷa kaḷāṃcī kaḷā | jo paramānaṃdācā putaḷā | to jivācā jivhāḷā | viśvāciyā || 269||

पद 270

jo savarjñatecā volāvā | jo yādavakuḷīṃcā kuḷadivā | to śrīkṛṣṇajī pāṃḍavā- | prati bolilā || 270||

पद 271

aisā kurukṣetrīṃcā vṛttāṃtu | saṃjayo rāyāsī ase sāṃgatu | teci pariyesā puḍhāṃ mātu | jñānadeva mhaṇe || 271||

८ वा अध्याय समाप्त ॥

8 vā adhyāya samāpta ||

गीता श्लोक

गीता श्लोक पद 1

arjuna uvācaḥ kiṃ tad brahma kimadhyātmaṃ kiṃ karma puruṣottama | adhibhūtaṃ ca kiṃ proktamadhidaivaṃ kimucyate || 1 ||

गीता श्लोक पद 2

adhiyajñaḥ kathaṃ ko'tra dehe'smin madhusūdana | prayāṇakāle ca kathaṃ jñeyo'si niyatātmabhiḥ || 2 ||

गीता श्लोक पद 3

akṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo'dhyātmamucyate | bhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasaṃjñita || 3||

गीता श्लोक पद 4

adhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatama | adhiyajño'hamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara || 4||

गीता श्लोक पद 5

antakāle ca māmeva smaranmuktvā kalevaram | yaḥ prayāti sa madbhāvaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ || 5||

गीता श्लोक पद 6

yaṃ yaṃ vāpi smaran bhāvaṃ tyajatyante kalevaram | taṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ || 6 ||

गीता श्लोक पद 7

tasmāt sarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya ca | mayyarpitamanobuddhirmāmevaiṣyasyasaṃśayam || 7 ||

गीता श्लोक पद 8

abhyāsayogayuktena cetasā nānyagāminā | paramaṃ puruṣaṃ divyaṃ yāti pārthānuntayan || 8||

गीता श्लोक पद 9

kaviṃ purāṇamanuśāsitāramaṇoraṇīyāṃsamanusmared | sarvasya dhātaramacintyarūpamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt || 9 ||

गीता श्लोक पद 10

prayāṇakāle manasācalena bhaktyā yukto yogabalena caiva | bhruvormadhye prāṇamāveśya samyak sa taṃ paraṃ puruṣamupaiti divyam || 10 ||

गीता श्लोक पद 11

yadakṣaraṃ vedavido vadanti viśanti yadyatayo vītarāgāḥ | yadicchanto brahmacaryaṃ caranti yatte padaṃ saṃgraheṇa pravakṣye || 11||

गीता श्लोक पद 12

sarvadvārāṇi saṃyamya mano hṛdi nirūdhya ca | mūrdhnyādhāyātmanaḥ prāṇamāsthito yogadhāraṇām || 12||

गीता श्लोक पद 13

omityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāmanusmaran | yaḥ prayāti tyajandehaṃ sa yāti paramāṃ gatim || 13||

गीता श्लोक पद 14

ananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥ | tasyāhaṃ sulabhaḥ pārtha nityayuktasya yoginaḥ || 14||

गीता श्लोक पद 15

māmupetya punarjanma duḥkhālayamaśāśvatam | nāpnuvaṃti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ || 15 ||

गीता श्लोक पद 16

ābrahmabhuvanāllokāḥ punarāvartino'rjuna | māmupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate || 16||

गीता श्लोक पद 17

sahastrayugaparyaṃtamaharyad brahmaṇo viduḥ| rātriṃ yugasahastrāntāṃ te'horātravido janāḥ || 17||

गीता श्लोक पद 18

avyaktād vyaktayaḥ sarvāḥ prabhavantyaharāgame | rātryāgame pralīyante tatraivāvyaktasaṃjñake || 18||

गीता श्लोक पद 19

bhūtagrāmaḥ sa evāyaṃ bhūtvā bhūtvā pralīyate | rātryāgame'vaśaḥ pārtha prabhavatyaharāgame || 19 ||

गीता श्लोक पद 20

parastasmāttu bhāvo'nyo'vyakto'vyaktātsanātanaḥ | yaḥ sa sarveṣu bhūteṣu naśyatsu na vinaśyati || 20||

गीता श्लोक पद 21

avyakto'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatim | yaṃ prāpya na nivartante taddhāma paramaṃ mama || 21||

गीता श्लोक पद 22

puruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhastvananyā | yasyātaḥsthāni bhūtāni yena sarvamidaṃ tatam || 22 ||

गीता श्लोक पद 23

yatra kāle tvānāvṛttimāvṛttiṃ caiva yoginaḥ | prayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha || 23||

गीता श्लोक पद 24

agnirjyotirahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇam | tatra prayātā gacchanti brahma brahmavido janāḥ || 24||

गीता श्लोक पद 25

dhūmo rātristathā kṛṣṇaḥ ṣaṇmāsā dakṣiṇāyanam | tatra cāndramasaṃ jyotiryotī prāpya nivartate || 25||

गीता श्लोक पद 26

śuklakṛṣṇe gatī hyete jagataḥ śāśvate mate | ekayā yātyanāvṛttimanyayā vartate punaḥ || 26||

गीता श्लोक पद 27

naite sṛtī pārtha jānan yogī muhyāti kaścane | tasmātsarveṣu kāleṣu yogasukto bhavārjuna || 27||

गीता श्लोक पद 28

vedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva dāneṣu yatpuṇyaphalaṃ pradiṣṭam | atyeti tatsarvamidaṃ videtvā yogī paraṃ sthānamupaiti cādyam || 28||

या पाठाविषयी

परिचय

ज्ञानेश्वरीचा अध्याय आठवा — भगवद्गीतेच्या अक्षरब्रह्मयोग या अध्यायावरील संत ज्ञानेश्वरांचे ओवीबद्ध भाष्य. या अध्यायात 272 ओव्या आहेत. मूळ गीतेचे श्लोक ज्या क्रमाने ज्ञानेश्वरीत येतात, त्याच क्रमाने येथे दिले आहेत.

॥ ज्ञानेश्वर माउली ज्ञानराज माउली तुकाराम ॥

संदर्भ 1

ज्ञानेश्वरी/अध्याय आठवा — mr.wikisource.org
मराठी विकिस्रोत आवृत्ती (revid 210773); ओवीक्रम पडताळून घेतला आहे. क्रमांक न आढळलेल्या ओव्या: 1.

परवाना: CC BY-SA 4.0 — Text adapted from Wikimedia projects, licensed CC BY-SA 4.0. Adaptations must be shared alike.

अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.

ज्ञानेश्वरी — अध्याय आठवा

या पाठाविषयी

परिचय

संदर्भ 1

चूक कळवा

संबंधित रचना 4

ज्ञानेश्वरी — अध्याय पहिला

ज्ञानेश्वरी — अध्याय दहावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय अकरावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय बारावा

आणखी पाहा 22

आरती

श्री कृष्ण आरती — आरती कुंजबिहारी की

चालीसा

कृष्ण चालीसा

भजन

छुप छुप आये श्याम ले के ग्वाल बाल

दर्शन दो घनश्याम नाथ मेरी अखियाँ प्यासी

गोकुल में बजत बधाई

हरि सुन्दर नन्द मुकुन्द

कवच

श्रीगोपालकवचम्

अष्टोत्तर शतनामावली

कृष्ण अष्टोत्तर शतनामावली

व्रतकथा

गोवर्धन (अन्नकूट) कथा

गोवत्स द्वादशी (बछ बारस) व्रत कथा

श्री कृष्ण जन्माष्टमी व्रत कथा

राधाष्टमी व्रत कथा

देवी-देवता

कृष्ण

सण

होळी

जन्माष्टमी