राधाष्टमी व्रत कथा

भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील अष्टमी राधाष्टमी म्हणून साजरी केली जाते, जो श्री राधेचा जन्मोत्सव आहे. खाली राधाष्टमी व्रताची विधी आणि श्री राधेच्या जन्माची पौराणिक कथा दिली आहे.

राधाजन्म कथा

राधेच्या जन्माविषयी एक पौराणिक कथा प्रसिद्ध आहे की एकदा राधेचे वडील वृषभानू भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील अष्टमीच्या दिवशी एका सरोवराजवळून जात होते तेव्हा त्यांना एक बालिका कमळाच्या फुलावर तरंगताना दिसली, जिला त्यांनी कन्या म्हणून स्वीकारले. असे सांगितले जाते की राधा वयाने श्रीकृष्णापेक्षा अकरा महिने मोठी होती. ती लहानपणापासूनच भगवान श्रीकृष्णाची अनन्य भक्त होती.

श्री राधेचा जन्मदिवस बरसान्याच्या ब्रह्मोश्वरगिरी मंदिरात शेकडो वर्षांपासून दरवर्षी मोठ्या थाटामाटात साजरा केला जातो. या ठिकाणी भाद्रपद एकादशीपासून भाद्रपद चतुर्दशीदरम्यानच्या कालावधीत एका आध्यात्मिक जत्रेचे आयोजन केले जाते. राधा व कृष्णाशी संबंधित इतर स्थळांवरही समारंभ व जत्रांचे आयोजन केले जाते.

बरसान्याखेरीज श्री राधा अष्टमी वृंदावनातही थाटामाटात साजरी केली जाते. येथे राधाराणीच्या जन्माच्या आनंदात नृत्य व संगीताचे आयोजन केले जाते. या दिवशी हे शहर नववधूसारखे सुंदर भासते. श्री राधा अष्टमीच्या दिवशी बरसान्याचे राधामंदिर फुलांनी सजवले जाते. राधेला लाडवांचा नैवेद्य दाखवला जातो. छप्पन भोग बनवून राधेला नैवेद्य अर्पण केला जातो. नैवेद्य दाखवल्यानंतर हा प्रसाद मोराला खाऊ घातला जातो.

व्रतविधी

भाद्रपद महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील अष्टमी श्रीकृष्ण जन्माष्टमी म्हटली जाते आणि भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील अष्टमी राधा अष्टमी या नावाने विख्यात आहे. याच दिवशी श्री महालक्ष्मीचे व्रतही सुरू होते.

भगवान श्रीकृष्णाविषयी असे म्हटले जाते की जो राधेचे स्मरण करतो, भगवान श्रीकृष्ण त्याच्यावर आपोआप प्रसन्न होतात. प्राचीन पुराण श्रीमद्भागवतानुसार भगवान श्रीकृष्णच एकमेव भगवान आहेत, बाकी सर्व त्यांचे अंशमात्र आहेत. श्री राधा अष्टमी व्रत भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील अष्टमीला केले जाते.

या दिवशी राधेचा जन्म झाला होता. म्हणून हा दिवस राधेचा जन्मोत्सव म्हणून साजरा केला जातो. व्रताच्या दिवशी राधाकृष्णाची विशेष पूजा केली जाते आणि राधेला पंचामृताने स्नान घातले जाते. या दिवशी पूजा करून व व्रत केल्याने मनुष्याला सर्व पापांतून मुक्ती मिळते आणि तो या लोकासोबतच परलोकातही सुख भोगतो.

भारतातील सर्व प्रदेशांत भगवान श्रीकृष्णाची कोणत्या ना कोणत्या रूपात पूजा केली जाते. भगवान श्रीकृष्णाची अनेक रूपे आहेत. भगवान श्रीकृष्णाचा सोळा हजार गोपींशी विवाह झाला आहे, परंतु श्रीकृष्णाची प्रिया केवळ एकच आहे, जिला राधा या नावाने ओळखले जाते. राधेचा जन्म उत्तर प्रदेशातील वृंदावन गावी झाला होता. राधा अष्टमीचा दिवस एक धार्मिक पर्व म्हणून साजरा केला जातो. या दिवशी उत्सव व व्रत दोन्ही एकाच वेळी असल्याने श्रद्धा व हर्षाचे वातावरण असते. वृंदावन ही राधेची जन्मभूमी राहिली असल्याने या प्रसंगी येथे विशेष थाटामाट पाहायला मिळतो. अशा वेळी येथे अनेक जत्रांचे आयोजन केले जाते आणि रासरंगाचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. भजन, कीर्तन व संगीताचे कार्यक्रमही सहजच मन मोहून घेतात.

महर्षी वेदव्यासांच्या मते श्री राधा ही भगवान श्रीकृष्णाचा आत्मा आहे. राधेचा निवास भगवान श्रीकृष्णाच्या हृदयात आहे. ती भगवान कृष्णाची प्रियसी आहे, नायिकाही आहे, आणि आराध्याही आहे. इतकेच नव्हे तर देवी राधा ब्रह्मदेव व भगवान शिव यांच्यासाठीही वंदनीय म्हटली गेली आहे.