ज्ञानेश्वरी — अध्याय चौथा

शेअर करा

आजि श्रवणेंद्रिया पिकलें । जे येणें गीतानिधान देखिलें । आता स्वप्नचि हें तुकलें । साचासरिसें ॥ १ ॥

āji śravaṇeṃdriyā pikaleṃ | je yeṇeṃ gītānidhāna dekhileṃ | ātā svapnaci heṃ tukaleṃ | sācāsariseṃ || 1 ||

आधी विवेकाची गोठी । वरी प्रतिपादी कृष्ण जगजेठी । आणि भक्तराजु किरीटी । परिसत असे ॥ २ ॥

ādhī vivekācī goṭhī | varī pratipādī kṛṣṇa jagajeṭhī | āṇi bhaktarāju kirīṭī | parisata ase || 2 ||

जैसा पंचमालापु सुगंधु । कीं परिमळ आणि सुस्वादु । तं भला जाहला विनोदु । कथेचा इये ॥ ३ ॥

jaisā paṃcamālāpu sugaṃdhu | kīṃ parimaḷa āṇi susvādu | taṃ bhalā jāhalā vinodu | kathecā iye || 3 ||

कैसी आगळिक दैवाची । जे गंगा वोळली अमृताची । हो कां जपतपें श्रोतयांची । फळा आली ॥ ४ ॥

kaisī āgaḷika daivācī | je gaṃgā voḷalī amṛtācī | ho kāṃ japatapeṃ śrotayāṃcī | phaḷā ālī || 4 ||

आतां इंद्रियजात आघवें । तिहीं श्रवणाचे घर रिघावें । मग संवादसुख भोगावें । गीताख्य हें ॥ ५ ॥

ātāṃ iṃdriyajāta āghaveṃ | tihīṃ śravaṇāce ghara righāveṃ | maga saṃvādasukha bhogāveṃ | gītākhya heṃ || 5 ||

हा अतिसो अतिप्रसंगे । सांडूनि कथाचि ते सांगे । जे कृष्णार्जुन दोघे । बोलत होते ॥ ६ ॥

hā atiso atiprasaṃge | sāṃḍūni kathāci te sāṃge | je kṛṣṇārjuna doghe | bolata hote || 6 ||

ते वेळी संजयों रायातें म्हणे । अर्जुन अधिष्ठिला दैवगुणें । जे अतिप्रीती नारायणें । बोलिजतु असे ॥ ७ ॥

te veḷī saṃjayoṃ rāyāteṃ mhaṇe | arjuna adhiṣṭhilā daivaguṇeṃ | je atiprītī nārāyaṇeṃ | bolijatu ase || 7 ||

जें न संगेचि पितया वसुदेवासी । जें न संगे माते देवकीसी । जें न संगेचि बळिभद्रासी । तें गुह्य अर्जुनेंसी बोलत ॥ ८ ॥

jeṃ na saṃgeci pitayā vasudevāsī | jeṃ na saṃge māte devakīsī | jeṃ na saṃgeci baḷibhadrāsī | teṃ guhya arjuneṃsī bolata || 8 ||

देवी लक्ष्मीयेवढी जवळीक । तेही न देखे या प्रेमाचे सुख । आणि कृष्णस्नेहाचें पिक । यांतेचि आथी ॥ ९ ॥

devī lakṣmīyevaḍhī javaḷīka | tehī na dekhe yā premāce sukha | āṇi kṛṣṇasnehāceṃ pika | yāṃteci āthī || 9 ||

सनकादिकांच्या आशा । वाढिनल्या होत्या कीर बहुवसा । परी त्याही येणें माने यशा । येतीचिना ॥ १० ॥

sanakādikāṃcyā āśā | vāḍhinalyā hotyā kīra bahuvasā | parī tyāhī yeṇeṃ māne yaśā | yetīcinā || 10 ||

या जगदीश्वराचें प्रेम । एथ दिसतसे निरुपम । कैसें पार्थें येणें सर्वोत्तम । पुण्य केलें ॥ ११ ॥

yā jagadīśvarāceṃ prema | etha disatase nirupama | kaiseṃ pārtheṃ yeṇeṃ sarvottama | puṇya keleṃ || 11 ||

हो कां जयाचिया प्रीती । अमूर्त हा आला व्यक्ती । मज एकवंकी याची स्थिती । आवडतु असे ॥ १२ ॥

ho kāṃ jayāciyā prītī | amūrta hā ālā vyaktī | maja ekavaṃkī yācī sthitī | āvaḍatu ase || 12 ||

एर्‍हवीं हा योगिया नाडळे । वेदार्थासी नाकळे । जेथ ध्यानाचेही डोळे । पावतीना ॥ १३ ॥

erhavīṃ hā yogiyā nāḍaḷe | vedārthāsī nākaḷe | jetha dhyānācehī ḍoḷe | pāvatīnā || 13 ||

तें हा निजस्वरूप । अनादि निष्कंप । परी येणे मानें सकृप । जाहला असे ॥ १४ ॥

teṃ hā nijasvarūpa | anādi niṣkaṃpa | parī yeṇe māneṃ sakṛpa | jāhalā ase || 14 ||

हा त्रैलोक्यपटाचि घडी । आकाराची पैलथडी । कैसा याचिये आवडी । आवरला असे ॥ १५ ॥

hā trailokyapaṭāci ghaḍī | ākārācī pailathaḍī | kaisā yāciye āvaḍī | āvaralā ase || 15 ||

मग देव म्हणे अगा पंडुसुता । हाचि योगु आम्हीं विवस्वता । कथिला परी ते वार्ता । बहुवां दिवसांची ॥ १६ ॥

maga deva mhaṇe agā paṃḍusutā | hāci yogu āmhīṃ vivasvatā | kathilā parī te vārtā | bahuvāṃ divasāṃcī || 16 ||

मग तेणें विवस्वतें रवी । हे योगस्थिति आघवी । निरूपिली बरवी । मनूप्रती ॥ १७ ॥

maga teṇeṃ vivasvateṃ ravī | he yogasthiti āghavī | nirūpilī baravī | manūpratī || 17 ||

मनूनें आपण अनुष्ठिली । मग इक्ष्वाकुवा उपदेशिली । ऐसी परंपरा विस्तारिली । आद्य हे गा ॥ १८ ॥

manūneṃ āpaṇa anuṣṭhilī | maga ikṣvākuvā upadeśilī | aisī paraṃparā vistārilī | ādya he gā || 18 ||

मग आणिकही या योगाते । राजर्षि जाहले जाणते । परी तेथोनि आतां सांप्रतें । नेणिजे कोणी ॥ १९ ॥

maga āṇikahī yā yogāte | rājarṣi jāhale jāṇate | parī tethoni ātāṃ sāṃprateṃ | neṇije koṇī || 19 ||

जे प्राणियां कामी भरू । देहाचिवरी आदरु । म्हणोनि पडला विसरु । आत्मबोधाचा ॥ २० ॥

je prāṇiyāṃ kāmī bharū | dehācivarī ādaru | mhaṇoni paḍalā visaru | ātmabodhācā || 20 ||

अव्हांटलिया आस्थाबुद्धि । विषयसुखचि परमावधि । जीवु तैसा उपाधि । आवडे लोकां ॥ २१ ॥

avhāṃṭaliyā āsthābuddhi | viṣayasukhaci paramāvadhi | jīvu taisā upādhi | āvaḍe lokāṃ || 21 ||

एर्‍हवीं तरी खवणेयांच्या गांवीं । पाटाऊवें काय करावीं । सांगे जात्यंधा रवी । काय आथी ॥ २२ ॥

erhavīṃ tarī khavaṇeyāṃcyā gāṃvīṃ | pāṭāūveṃ kāya karāvīṃ | sāṃge jātyaṃdhā ravī | kāya āthī || 22 ||

कां बहिरयांचां आस्थानीं । कवणे गीतातें मानी । कीं कोल्हेया चांदणीं । आवडी उपजे ॥ २३ ॥

kāṃ bahirayāṃcāṃ āsthānīṃ | kavaṇe gītāteṃ mānī | kīṃ kolheyā cāṃdaṇīṃ | āvaḍī upaje || 23 ||

पैं चंद्रोदया आरौतें । जयांचे डोळे फुटती असते । ते काऊळे केवीं चंद्रातें । ओळखती ॥ २४ ॥

paiṃ caṃdrodayā ārauteṃ | jayāṃce ḍoḷe phuṭatī asate | te kāūḷe kevīṃ caṃdrāteṃ | oḷakhatī || 24 ||

तैसे वैराग्याची शिंव न देखती । जे विवेकाची भाषा नेणती । ते मूर्ख केंवीं पावती । मज ईश्वराते ॥ २५ ॥

taise vairāgyācī śiṃva na dekhatī | je vivekācī bhāṣā neṇatī | te mūrkha keṃvīṃ pāvatī | maja īśvarāte || 25 ||

कैसा नेणों मोहो वाढीनला । तेणें बहुतेक काळु व्यर्थ गेला । म्हणोनि योगु हा लोपला । लोकीं इये ॥ २६ ॥

kaisā neṇoṃ moho vāḍhīnalā | teṇeṃ bahuteka kāḷu vyartha gelā | mhaṇoni yogu hā lopalā | lokīṃ iye || 26 ||

तोचि हा आजि आतां । तुजप्रती कुंतीसुता । सांगितला आम्हीं तत्वता । भ्रांति न करीं ॥ २७ ॥

toci hā āji ātāṃ | tujapratī kuṃtīsutā | sāṃgitalā āmhīṃ tatvatā | bhrāṃti na karīṃ || 27 ||

हें जीवींचे निज गुज । परी केवीं राखों तुज । जे पढियेसी तूं मज । म्हणऊनियां ॥ २८ ॥

heṃ jīvīṃce nija guja | parī kevīṃ rākhoṃ tuja | je paḍhiyesī tūṃ maja | mhaṇaūniyāṃ || 28 ||

तूं प्रेमाचा पुतळा । भक्तीचा जिव्हाळा । मैत्रियेची चित्कळा । धनुर्धरा ॥ २९ ॥

tūṃ premācā putaḷā | bhaktīcā jivhāḷā | maitriyecī citkaḷā | dhanurdharā || 29 ||

तूं अनुसंगाचा ठावो । आतां तुज काय वंचूं जावों । जरी संग्रामारूढ आहों । जाहलों आम्ही ॥ ३० ॥

tūṃ anusaṃgācā ṭhāvo | ātāṃ tuja kāya vaṃcūṃ jāvoṃ | jarī saṃgrāmārūḍha āhoṃ | jāhaloṃ āmhī || 30 ||

तरी नावेक हें सहावें । गाजाबज्यही न धरावें । परी तुझें अज्ञानत्व हरावें । लागे आधीं ॥ ३१ ॥

tarī nāveka heṃ sahāveṃ | gājābajyahī na dharāveṃ | parī tujheṃ ajñānatva harāveṃ | lāge ādhīṃ || 31 ||

तंव अर्जुन म्हणे हरी । माय आपुलेयाचा स्नेहो करी । एथ विस्मो काय अवधारीं । कृपानिधी ॥ ३२ ॥

taṃva arjuna mhaṇe harī | māya āpuleyācā sneho karī | etha vismo kāya avadhārīṃ | kṛpānidhī || 32 ||

तूं संसारश्रांतांची साऊली । अनाथ जीवांची माऊली । आमुतें कीर प्रसवली । तुझीच कृपा ॥ ३३ ॥

tūṃ saṃsāraśrāṃtāṃcī sāūlī | anātha jīvāṃcī māūlī | āmuteṃ kīra prasavalī | tujhīca kṛpā || 33 ||

देवा पांगुळ एकादें विईजे । तरी जन्मोनि जोजारू साहिजे । हें बोलों काय तुझें । तुजचि पुढां ॥ ३४ ॥

devā pāṃguḷa ekādeṃ viīje | tarī janmoni jojārū sāhije | heṃ boloṃ kāya tujheṃ | tujaci puḍhāṃ || 34 ||

आतां पुसेन जें मी कांही । तेथ निकें चित्त देईं । तेवींचि देवें कोपावें ना कांही । बोला एका ॥ ३५ ॥

ātāṃ pusena jeṃ mī kāṃhī | tetha nikeṃ citta deīṃ | tevīṃci deveṃ kopāveṃ nā kāṃhī | bolā ekā || 35 ||

तरी मागील जे वार्ता । तुवां सांगितली होती अनंता । ते नावेक मज चित्ता । मानेचिना ॥ ३६ ॥

tarī māgīla je vārtā | tuvāṃ sāṃgitalī hotī anaṃtā | te nāveka maja cittā | mānecinā || 36 ||

जे तो विवस्वतु म्हणजे कायी । ऐसें हें वडिलां ठाऊवें नाहीं । तरी तुवांचि केवीं पाहीं । उपदेशिला ॥ ३७ ॥

je to vivasvatu mhaṇaje kāyī | aiseṃ heṃ vaḍilāṃ ṭhāūveṃ nāhīṃ | tarī tuvāṃci kevīṃ pāhīṃ | upadeśilā || 37 ||

तो तरी आइकिजे बहुतां काळांचा । आणि तूं तंव कृष्ण सांपेचा । म्हणोनि गा इये मातुचा । विसंवादु ॥ ३८ ॥

to tarī āikije bahutāṃ kāḷāṃcā | āṇi tūṃ taṃva kṛṣṇa sāṃpecā | mhaṇoni gā iye mātucā | visaṃvādu || 38 ||

तेवींचि देवा चरित्र तुझें । आपण कांही काय जाणिजे । हें लटिके केवीं म्हणिजे । एकिहेळां ॥ ३९ ॥

tevīṃci devā caritra tujheṃ | āpaṇa kāṃhī kāya jāṇije | heṃ laṭike kevīṃ mhaṇije | ekiheḷāṃ || 39 ||

परी हेचि मातु आघवी । मी परियेसें तैशी सांगावी । जे तुवांचि तया रवीं केवीं । उपदेशु केला ॥ ४० ॥

parī heci mātu āghavī | mī pariyeseṃ taiśī sāṃgāvī | je tuvāṃci tayā ravīṃ kevīṃ | upadeśu kelā || 40 ||

तंव कृष्ण म्हणे पंडुसुता । तो विवस्वतु जैं होता । तैं आम्ही नसों ऐसी चित्ता । भ्रांति जरी तुज ॥ ४१ ॥

taṃva kṛṣṇa mhaṇe paṃḍusutā | to vivasvatu jaiṃ hotā | taiṃ āmhī nasoṃ aisī cittā | bhrāṃti jarī tuja || 41 ||

तरी तूं गा हें नेणसी । पैं जन्में आम्हां तुम्हांसी । बहुतें गेलीं परी तियें न स्मरसी । आपली तूं ॥ ४२ ॥

tarī tūṃ gā heṃ neṇasī | paiṃ janmeṃ āmhāṃ tumhāṃsī | bahuteṃ gelīṃ parī tiyeṃ na smarasī | āpalī tūṃ || 42 ||

मी जेणें जेणें अवसरें । जें जें होऊनि अवतरें । ते समस्तही स्मरें । धनुर्धरा ॥ ४३ ॥

mī jeṇeṃ jeṇeṃ avasareṃ | jeṃ jeṃ hoūni avatareṃ | te samastahī smareṃ | dhanurdharā || 43 ||

म्हणोनि आघवें । मज मागील आठवें । मी अजुही परि संभवे । प्रकृतिसंगे ॥ ४४ ॥

mhaṇoni āghaveṃ | maja māgīla āṭhaveṃ | mī ajuhī pari saṃbhave | prakṛtisaṃge || 44 ||

माझें अव्ययत्व तरी न नसे । परी होणें जाणें एक दिसे । ते प्रतिबिंबे मायावशें । माझांचि ठायीं ॥ ४५ ॥

mājheṃ avyayatva tarī na nase | parī hoṇeṃ jāṇeṃ eka dise | te pratibiṃbe māyāvaśeṃ | mājhāṃci ṭhāyīṃ || 45 ||

माझी स्वतंत्रता तरी न मोडे । परी कर्माधीनु ऐसा आवडे । तेंही भ्रांतिबुद्धि तरी घडे । एर्‍हवीं नाहीं ॥ ४६ ॥

mājhī svataṃtratā tarī na moḍe | parī karmādhīnu aisā āvaḍe | teṃhī bhrāṃtibuddhi tarī ghaḍe | erhavīṃ nāhīṃ || 46 ||

कीं एकचि दिसे दुसरें । तें दर्पणाचेनि आधारें । एर्‍हवीं काय वस्तुविचारें । दुजें आहे ॥ ४७ ॥

kīṃ ekaci dise dusareṃ | teṃ darpaṇāceni ādhāreṃ | erhavīṃ kāya vastuvicāreṃ | dujeṃ āhe || 47 ||

तैसा अमूर्तचि मी किरीटी । परी प्रकृति जैं अधिष्ठीं । तैं साकारपणे नटें नटीं । कार्यालागीं ॥ ४८ ॥

taisā amūrtaci mī kirīṭī | parī prakṛti jaiṃ adhiṣṭhīṃ | taiṃ sākārapaṇe naṭeṃ naṭīṃ | kāryālāgīṃ || 48 ||

ते वेळी आपुल्याचेनि कैवारें । मी साकारु होऊनि अवतरें । मग अज्ञानाचें आंधारें । गिळूनि घालीं ॥ ४९ ॥

te veḷī āpulyāceni kaivāreṃ | mī sākāru hoūni avatareṃ | maga ajñānāceṃ āṃdhāreṃ | giḷūni ghālīṃ || 49 ||

अधर्माचि अवधी तोडीं । दोषांचीं लिहिलीं फाडीं । सज्जनांकरवी गुढी । सुखाची उभवीं ॥ ५० ॥

adharmāci avadhī toḍīṃ | doṣāṃcīṃ lihilīṃ phāḍīṃ | sajjanāṃkaravī guḍhī | sukhācī ubhavīṃ || 50 ||

ते वेळी आपुल्याचेनि कैवारें । मी साकारु होऊनि अवतरें । मग अज्ञानाचें आंधारें । गिळूनि घालीं ॥ ५१ ॥

te veḷī āpulyāceni kaivāreṃ | mī sākāru hoūni avatareṃ | maga ajñānāceṃ āṃdhāreṃ | giḷūni ghālīṃ || 51 ||

अधर्माचि अवधी तोडीं । दोषांचीं लिहिलीं फाडीं । सज्जनांकरवी गुढी । सुखाची उभवीं ॥ ५२ ॥

adharmāci avadhī toḍīṃ | doṣāṃcīṃ lihilīṃ phāḍīṃ | sajjanāṃkaravī guḍhī | sukhācī ubhavīṃ || 52 ||

दैत्यांचीं कुळें नाशीं । साधूंचा मानू गिंवशीं । धर्मासी नीतीशी । शेंज भरी ॥ ५३ ॥

daityāṃcīṃ kuḷeṃ nāśīṃ | sādhūṃcā mānū giṃvaśīṃ | dharmāsī nītīśī | śeṃja bharī || 53 ||

मी अविवेकाची काजळी । फेडूनी विवेकदीप उजळीं । तैं योगियां पाहे दिवाळी । निरंतर ॥ ५४ ॥

mī avivekācī kājaḷī | pheḍūnī vivekadīpa ujaḷīṃ | taiṃ yogiyāṃ pāhe divāḷī | niraṃtara || 54 ||

स्वसुखे विश्व कोंदे । धर्मचि जगीं नांदे । भक्तां निघती दोंदें । सात्विकाचीं ॥ ५५ ॥

svasukhe viśva koṃde | dharmaci jagīṃ nāṃde | bhaktāṃ nighatī doṃdeṃ | sātvikācīṃ || 55 ||

तैं पापाचा अचळु फिटे । पुण्याची पहाट फुटे । जैं मूर्ति माझी प्रगटे । पंडुकुमरा ॥ ५६ ॥

taiṃ pāpācā acaḷu phiṭe | puṇyācī pahāṭa phuṭe | jaiṃ mūrti mājhī pragaṭe | paṃḍukumarā || 56 ||

ऐसेया काजालागी । अवतरें मी युगीं युगीं । परि हेंचि वोळखे जो जगीं । तो विवेकिया ॥ ५७ ॥

aiseyā kājālāgī | avatareṃ mī yugīṃ yugīṃ | pari heṃci voḷakhe jo jagīṃ | to vivekiyā || 57 ||

माझे अजत्वें जन्मणें । अक्रियताचि कर्म करणें । हें अविकार जो जाणे । तो परममुक्त ॥ ५८ ॥

mājhe ajatveṃ janmaṇeṃ | akriyatāci karma karaṇeṃ | heṃ avikāra jo jāṇe | to paramamukta || 58 ||

तो चालिला संगे न चळे । देहींचा देहा नाकळे । मग पंचत्वीं तंव मिळे । माझांचि रूपीं ॥ ५९ ॥

to cālilā saṃge na caḷe | dehīṃcā dehā nākaḷe | maga paṃcatvīṃ taṃva miḷe | mājhāṃci rūpīṃ || 59 ||

एर्‍हवीं परापर न शोचिती । जे कामनाशून्य होती । वाटा केवेळीं न वचती । क्रोधाचिया ॥ ६० ॥

erhavīṃ parāpara na śocitī | je kāmanāśūnya hotī | vāṭā keveḷīṃ na vacatī | krodhāciyā || 60 ||

जे सदा मियांचि आथिले । माझिया सेवा जियाले । कां आत्मबोधे तोषले । वीतराग जे ॥ ६१ ॥

je sadā miyāṃci āthile | mājhiyā sevā jiyāle | kāṃ ātmabodhe toṣale | vītarāga je || 61 ||

जे तपोतेजाचिया राशी । कां एकायतन ज्ञानासी । जे पवित्रता तीर्थांसी । तीर्थरूप ॥ ६२ ॥

je tapotejāciyā rāśī | kāṃ ekāyatana jñānāsī | je pavitratā tīrthāṃsī | tīrtharūpa || 62 ||

ते मद्भावा सहजें आले । मी तेचि ते होऊनि ठेले । जे मज तयां उरले । पदर नाहीं ॥ ६३ ॥

te madbhāvā sahajeṃ āle | mī teci te hoūni ṭhele | je maja tayāṃ urale | padara nāhīṃ || 63 ||

सांगे पितळेची गंधिकाळिक । जे फिटली होय निःशेख । तैं सुवर्ण काई आणिक । जोडूं जाईजे ॥ ६४ ॥

sāṃge pitaḷecī gaṃdhikāḷika | je phiṭalī hoya niḥśekha | taiṃ suvarṇa kāī āṇika | joḍūṃ jāīje || 64 ||

तैसे यमनियमीं कडसले । ते तपोज्ञानीं चोखळले । मी तेचि ते जाहले । एथ संशयो कायसा ॥ ६५ ॥

taise yamaniyamīṃ kaḍasale | te tapojñānīṃ cokhaḷale | mī teci te jāhale | etha saṃśayo kāyasā || 65 ||

एर्‍हवीं तरी पाहीं । जे जैसे माझां ठाईं । भजती तया मीही । तैसाचि भजे ॥ ६६ ॥

erhavīṃ tarī pāhīṃ | je jaise mājhāṃ ṭhāīṃ | bhajatī tayā mīhī | taisāci bhaje || 66 ||

देखें मनुष्यजात सकळ । हें स्वभावता भजनसीळ । जाहलें असे केवळ । माझां ठायीं ॥ ६७ ॥

dekheṃ manuṣyajāta sakaḷa | heṃ svabhāvatā bhajanasīḷa | jāhaleṃ ase kevaḷa | mājhāṃ ṭhāyīṃ || 67 ||

परी ज्ञानेंवीण नाशिले । जे बुद्धिभेदासि आले । तेणेंचि या कल्पिलें । अनेकत्व ॥ ६८ ॥

parī jñāneṃvīṇa nāśile | je buddhibhedāsi āle | teṇeṃci yā kalpileṃ | anekatva || 68 ||

म्हणऊनि अभेदीं भेदु देखती । यया अनाम्या नामें ठेविती ॥ देवी देवो म्हणती । अचर्चातें ॥ ६९ ॥

mhaṇaūni abhedīṃ bhedu dekhatī | yayā anāmyā nāmeṃ ṭhevitī || devī devo mhaṇatī | acarcāteṃ || 69 ||

जें सर्वत्र सदा सम । तेथे विभाग अधमोत्तम । मतिवशें संभ्रम । विवंचिती ॥ ७० ॥

jeṃ sarvatra sadā sama | tethe vibhāga adhamottama | mativaśeṃ saṃbhrama | vivaṃcitī || 70 ||

मग नानाहेतुप्रकारें । यथोचितें उपचारें । मानिलीं देवतांतरें । उपासिती ॥ ७१ ॥

maga nānāhetuprakāreṃ | yathociteṃ upacāreṃ | mānilīṃ devatāṃtareṃ | upāsitī || 71 ||

तेथ जें जें अपेक्षित । तें तैसेंचि पावति समस्त । परी ते कर्मफळ निश्चित । वोळख तूं ॥ ७२ ॥

tetha jeṃ jeṃ apekṣita | teṃ taiseṃci pāvati samasta | parī te karmaphaḷa niścita | voḷakha tūṃ || 72 ||

वाचूंनि देतें घेतें आणिक । निभ्रांत नाही सम्यक । एथ कर्मचि फळसूचक । मनुष्यलोकीं ॥ ७३ ॥

vācūṃni deteṃ gheteṃ āṇika | nibhrāṃta nāhī samyaka | etha karmaci phaḷasūcaka | manuṣyalokīṃ || 73 ||

जैसें क्षेत्रीं जें पेरिजे । तेंवांचूनि आन न निपजे । कां पाहिजे तेंचि देखिजे । दर्पणाधारें ॥ ७४ ॥

jaiseṃ kṣetrīṃ jeṃ perije | teṃvāṃcūni āna na nipaje | kāṃ pāhije teṃci dekhije | darpaṇādhāreṃ || 74 ||

ना तरी कडेयातळवटीं । जैसा आपुलाचि बोलु किरीटी । पडिसादु होऊनि उठी । निमित्तयोगें ॥ ७५ ॥

nā tarī kaḍeyātaḷavaṭīṃ | jaisā āpulāci bolu kirīṭī | paḍisādu hoūni uṭhī | nimittayogeṃ || 75 ||

तैसा समस्तां यां भजनां । मी साक्षिभूतु पैं अर्जुना । एथ प्रतिफळे भावना । आपुलाली ॥ ७६ ॥

taisā samastāṃ yāṃ bhajanāṃ | mī sākṣibhūtu paiṃ arjunā | etha pratiphaḷe bhāvanā | āpulālī || 76 ||

आतां याचिपरी जाण । चार्‍ही आहेती हे वर्ण । सृजिले म्यां गुण - । कर्मभागें ॥ ७७ ॥

ātāṃ yāciparī jāṇa | cārhī āhetī he varṇa | sṛjile myāṃ guṇa - | karmabhāgeṃ || 77 ||

जे प्रकृतीचेनि आधारें । गुणाचेनि व्यभिचारें । कर्में तदनुसारें । विवंचिली ॥ ७८ ॥

je prakṛtīceni ādhāreṃ | guṇāceni vyabhicāreṃ | karmeṃ tadanusāreṃ | vivaṃcilī || 78 ||

एथ एकचि हे धनुष्यपाणी । परीं जाहले गा चहूं वर्णीं । ऐसी गुणकर्मीं कडसणी । केली सहजें ॥ ७९ ॥

etha ekaci he dhanuṣyapāṇī | parīṃ jāhale gā cahūṃ varṇīṃ | aisī guṇakarmīṃ kaḍasaṇī | kelī sahajeṃ || 79 ||

म्हणोनि आईकें पार्था । हे वर्णभेदसंस्था । मी कर्ता नव्हे सर्वथा । याचिलागीं ॥ ८० ॥

mhaṇoni āīkeṃ pārthā | he varṇabhedasaṃsthā | mī kartā navhe sarvathā | yācilāgīṃ || 80 ||

हें मजचिस्तव जाहलें । परी म्यां नाहीं केलें । ऐसे जेणे जाणितलें । तो सुटला गा ॥ ८१ ॥

heṃ majacistava jāhaleṃ | parī myāṃ nāhīṃ keleṃ | aise jeṇe jāṇitaleṃ | to suṭalā gā || 81 ||

मागील मुमुक्षु जे होते । तिहीं ऐशियाचि जाणोनि मातें । कर्मे केलीं समस्तें । धर्नुधरा ॥ ८२ ॥

māgīla mumukṣu je hote | tihīṃ aiśiyāci jāṇoni māteṃ | karme kelīṃ samasteṃ | dharnudharā || 82 ||

परी तें बीजें जैसीं दग्धलीं । नुगवतीचि पेरलीं । तैशीं कर्मेंचि परि तयां जाहली । मोक्षहेतु ॥ ८३ ॥

parī teṃ bījeṃ jaisīṃ dagdhalīṃ | nugavatīci peralīṃ | taiśīṃ karmeṃci pari tayāṃ jāhalī | mokṣahetu || 83 ||

एथ आणिकही एक अर्जुना । हे कर्माकर्मविवंचना । आपुलिये चाडे सज्ञाना । योग्य नोहे ॥ ८४ ॥

etha āṇikahī eka arjunā | he karmākarmavivaṃcanā | āpuliye cāḍe sajñānā | yogya nohe || 84 ||

मर्म म्हणिजे तें कवण । अथवा अकर्मा काय लक्षण । ऐसें विचारितां विचक्षण । गुंफोनि ठेले ॥ ८५ ॥

marma mhaṇije teṃ kavaṇa | athavā akarmā kāya lakṣaṇa | aiseṃ vicāritāṃ vicakṣaṇa | guṃphoni ṭhele || 85 ||

जैसें का कुडें नाणें । खर्‍याचेनि सारखेपणें । डोळ्यांचेहि देखणें । संशयी घाली ॥ ८६ ॥

jaiseṃ kā kuḍeṃ nāṇeṃ | kharyāceni sārakhepaṇeṃ | ḍoḷyāṃcehi dekhaṇeṃ | saṃśayī ghālī || 86 ||

तैसे नैष्कर्म्यतेचेनि भ्रमें । गिंवसिजत आहाति कर्में । जे दुजी सृष्टि मनोधर्में । करूं शकती ॥ ८७ ॥

taise naiṣkarmyateceni bhrameṃ | giṃvasijata āhāti karmeṃ | je dujī sṛṣṭi manodharmeṃ | karūṃ śakatī || 87 ||

वाचूनि मूर्खाची गोठी कायसी । एथ मोहले गा क्रांतदर्शी । म्हणोनि आतां तेचि परियेसीं । सांगेन तुज ॥ ८८ ॥

vācūni mūrkhācī goṭhī kāyasī | etha mohale gā krāṃtadarśī | mhaṇoni ātāṃ teci pariyesīṃ | sāṃgena tuja || 88 ||

तरी कर्म म्हणजे स्वभावें । जेथ विश्वाकारु संभवे । ते सम्यक आधीं जाणावें । लागे एथ ॥ ८९ ॥

tarī karma mhaṇaje svabhāveṃ | jetha viśvākāru saṃbhave | te samyaka ādhīṃ jāṇāveṃ | lāge etha || 89 ||

मग वर्णाश्रमासि उचित । जे विशेष कर्म विहित । तेंही वोळखावें निश्चित । उपयोगेंसीं ॥ ९० ॥

maga varṇāśramāsi ucita | je viśeṣa karma vihita | teṃhī voḷakhāveṃ niścita | upayogeṃsīṃ || 90 ||

पाठीं जें निषिद्ध म्हणिपे । तेंही बुझावें स्वरूपें । येतुलेनि येथ कांही न गुंफे । आपैसेंचि ॥ ९१ ॥

pāṭhīṃ jeṃ niṣiddha mhaṇipe | teṃhī bujhāveṃ svarūpeṃ | yetuleni yetha kāṃhī na guṃphe | āpaiseṃci || 91 ||

एर्‍हवीं जग हें कर्माधीन । ऐसी याची व्याप्ती गहन । परि तें असो आइकें चिन्ह । प्राप्ताचें गा ॥ ९२ ॥

erhavīṃ jaga heṃ karmādhīna | aisī yācī vyāptī gahana | pari teṃ aso āikeṃ cinha | prāptāceṃ gā || 92 ||

जो सकळकर्मीं वर्ततां । देखे आपुली नैष्कर्म्यता । कर्मसंगे निराशता । फळाचिया ॥ ९३ ॥

jo sakaḷakarmīṃ vartatāṃ | dekhe āpulī naiṣkarmyatā | karmasaṃge nirāśatā | phaḷāciyā || 93 ||

आणि कर्तव्यतेलागीं । जया दुसरें नाहीं जगीं । ऐसिया नैष्कर्मता तरी चांगी । बोधला असे ॥ ९४ ॥

āṇi kartavyatelāgīṃ | jayā dusareṃ nāhīṃ jagīṃ | aisiyā naiṣkarmatā tarī cāṃgī | bodhalā ase || 94 ||

परि क्रियाकलापु आघवा । आचरतु दिसे बरवा । तरी तो इहीं चिन्हीं जाणावा । ज्ञानिया गा ॥ ९५ ॥

pari kriyākalāpu āghavā | ācaratu dise baravā | tarī to ihīṃ cinhīṃ jāṇāvā | jñāniyā gā || 95 ||

जैसा कां जळापाशीं उभा ठाके । तो जरी आपणपें जळामाजिं देखे । तरी तो निभ्रांत वोळखे । म्हणे मी वेगळा आहे ॥ ९६ ॥

jaisā kāṃ jaḷāpāśīṃ ubhā ṭhāke | to jarī āpaṇapeṃ jaḷāmājiṃ dekhe | tarī to nibhrāṃta voḷakhe | mhaṇe mī vegaḷā āhe || 96 ||

अथवा नावे हन जो रिगे । तो थडियेचे रुख जातां देखे वेगें । तेचि साचोकारें जों पाहों लागे । तंव रुख म्हणे अचळ ॥ ९७ ॥

athavā nāve hana jo rige | to thaḍiyece rukha jātāṃ dekhe vegeṃ | teci sācokāreṃ joṃ pāhoṃ lāge | taṃva rukha mhaṇe acaḷa || 97 ||

तैसे सर्व कर्मीं असणें । तें फुडें मानूनि वायाणें । मग आपणपें जो जाणे । नैष्कर्म्यु ऐसा ॥ ९८ ॥

taise sarva karmīṃ asaṇeṃ | teṃ phuḍeṃ mānūni vāyāṇeṃ | maga āpaṇapeṃ jo jāṇe | naiṣkarmyu aisā || 98 ||

आणि उदोअस्ताचेनि प्रमाणें । जैसे न चलतां सूर्याचें चालणें । तैसें नैष्कर्म्यत्व जाणे । कर्मीचि असतां ॥ ९९ ॥

āṇi udoastāceni pramāṇeṃ | jaise na calatāṃ sūryāceṃ cālaṇeṃ | taiseṃ naiṣkarmyatva jāṇe | karmīci asatāṃ || 99 ||

तो मनुष्यासारिखा तरी आवडे । परी मनुष्यत्व तया न घडे । जैसें जळीं जळामाजीं न बुडे । भानुबिंब ॥ १०० ॥

to manuṣyāsārikhā tarī āvaḍe | parī manuṣyatva tayā na ghaḍe | jaiseṃ jaḷīṃ jaḷāmājīṃ na buḍe | bhānubiṃba || 100 ||

तेणें न पाहतां विश्व देखिलें । न करितां सर्व केले । न भोगितां भोगिलें । भोग्यजात ॥ १०१ ॥

teṇeṃ na pāhatāṃ viśva dekhileṃ | na karitāṃ sarva kele | na bhogitāṃ bhogileṃ | bhogyajāta || 101 ||

एकेचि ठायीं बैसला । परि सर्वत्र तोचि गेला । हें असो विश्व जाहला । आंगेंचि तो ॥ १०२ ॥

ekeci ṭhāyīṃ baisalā | pari sarvatra toci gelā | heṃ aso viśva jāhalā | āṃgeṃci to || 102 ||

जया पुरुषाचां ठायीं । कर्माचा तरी खेदु नाहीं । परी फळापेक्षा कहीं । संचरेना ॥ १०३ ॥

jayā puruṣācāṃ ṭhāyīṃ | karmācā tarī khedu nāhīṃ | parī phaḷāpekṣā kahīṃ | saṃcarenā || 103 ||

आणि हें कर्म मी करीन । अथवा आदरिले सिद्धी नेईन । येणें संकल्पेंही जयाचें मन । विटाळेना ॥ १०४ ॥

āṇi heṃ karma mī karīna | athavā ādarile siddhī neīna | yeṇeṃ saṃkalpeṃhī jayāceṃ mana | viṭāḷenā || 104 ||

ज्ञानाग्निचेनि मुखें । जेणें जाळिली कर्में अशेखें । तो ब्रह्मचि मनुष्यवेखें । वोळख तूं ॥ १०५ ॥

jñānāgniceni mukheṃ | jeṇeṃ jāḷilī karmeṃ aśekheṃ | to brahmaci manuṣyavekheṃ | voḷakha tūṃ || 105 ||

जो शरीरीं उदासु । फळभोगीं निरासु । नित्यता उल्हासु । होऊनि असे ॥ १०६ ॥

jo śarīrīṃ udāsu | phaḷabhogīṃ nirāsu | nityatā ulhāsu | hoūni ase || 106 ||

जो संतोषाचां गाभारां । आत्मबोधाचिया वोगरा । पुरे न म्हणेचि धनुर्धरा । आरोगितां ॥ १०७ ॥

jo saṃtoṣācāṃ gābhārāṃ | ātmabodhāciyā vogarā | pure na mhaṇeci dhanurdharā | ārogitāṃ || 107 ||

कैसा अधिकाधिक आवडी । घेत महासुखाची गोडी । सांडोनियां आशा कुरोंडी । अहंभावेसीं ॥ १०८ ॥

kaisā adhikādhika āvaḍī | gheta mahāsukhācī goḍī | sāṃḍoniyāṃ āśā kuroṃḍī | ahaṃbhāvesīṃ || 108 ||

म्हणोनि अवसरें जें जें पावे । तेणेचि तो सुखावे । जया आपुले आणि परावें । दोन्ही नाहीं ॥ १०९ ॥

mhaṇoni avasareṃ jeṃ jeṃ pāve | teṇeci to sukhāve | jayā āpule āṇi parāveṃ | donhī nāhīṃ || 109 ||

तो दिठी जें पाहे । ते आपणचि होऊनि जाये । आइकें तें आहे । तोचि जाहाला ॥ ११० ॥

to diṭhī jeṃ pāhe | te āpaṇaci hoūni jāye | āikeṃ teṃ āhe | toci jāhālā || 110 ||

चरणीं हन चाले । मुखें जें जें बोले । ऐसें चेष्टाजात तेतुलें । आपणचि जो ॥ १११ ॥

caraṇīṃ hana cāle | mukheṃ jeṃ jeṃ bole | aiseṃ ceṣṭājāta tetuleṃ | āpaṇaci jo || 111 ||

हें असो विश्व पाहीं । जयासि आपणपेवांचूनि नाहीं । आता कवण तें कर्म कायी । बाधी तयातें ॥ ११२ ॥

heṃ aso viśva pāhīṃ | jayāsi āpaṇapevāṃcūni nāhīṃ | ātā kavaṇa teṃ karma kāyī | bādhī tayāteṃ || 112 ||

हा मत्सरु जेथ उपजे । तेतुले नुरेचि जया दुजें । तो निर्मत्सरु काइ म्हणिजे । बोलवरी ॥ ११३ ॥

hā matsaru jetha upaje | tetule nureci jayā dujeṃ | to nirmatsaru kāi mhaṇije | bolavarī || 113 ||

म्हणोनि सर्वांपरी मुक्तु । तो सकर्मुचि तो कर्मरहितु । सगुण परि गुणातीतु । एथ भ्रांति नाहीं ॥ ११४ ॥

mhaṇoni sarvāṃparī muktu | to sakarmuci to karmarahitu | saguṇa pari guṇātītu | etha bhrāṃti nāhīṃ || 114 ||

तो देहसंगे तरी असे । परी चैतन्यासारिखा दिसे । पाहतां परब्रह्माचेनि कसें । चोखाळु भला ॥ ११५ ॥

to dehasaṃge tarī ase | parī caitanyāsārikhā dise | pāhatāṃ parabrahmāceni kaseṃ | cokhāḷu bhalā || 115 ||

ऐसाही परी कौतुकें । जरी कर्मे करी यज्ञादिकें । तरी तियें लया जाती अशेखें । तयाचांचि ठायीं ॥ ११६ ॥

aisāhī parī kautukeṃ | jarī karme karī yajñādikeṃ | tarī tiyeṃ layā jātī aśekheṃ | tayācāṃci ṭhāyīṃ || 116 ||

अकाळींची अभ्रें जैसी । उर्मीविण आकाशीं । हारपती आपैशीं । उदयलीं सांती ॥ ११७ ॥

akāḷīṃcī abhreṃ jaisī | urmīviṇa ākāśīṃ | hārapatī āpaiśīṃ | udayalīṃ sāṃtī || 117 ||

तैशीं विधीविधान विहितें जरी आचरे तो समस्तें । तरी तियें ऐक्यभावें ऐक्यातें । पावतीचि गा ॥ ११८ ॥

taiśīṃ vidhīvidhāna vihiteṃ jarī ācare to samasteṃ | tarī tiyeṃ aikyabhāveṃ aikyāteṃ | pāvatīci gā || 118 ||

जें हें हवन मी होता । कां इये यज्ञीं हा भोक्ता । ऐसीया बुद्धीसि नाही भंगता । म्हणऊनियां ॥ ११९ ॥

jeṃ heṃ havana mī hotā | kāṃ iye yajñīṃ hā bhoktā | aisīyā buddhīsi nāhī bhaṃgatā | mhaṇaūniyāṃ || 119 ||

जे इष्टयज्ञ यजावे । तें हविर्मंत्रादि आघवें । तो देखतसे अविनाशभावें । आत्मबुद्धि ॥ १२० ॥

je iṣṭayajña yajāve | teṃ havirmaṃtrādi āghaveṃ | to dekhatase avināśabhāveṃ | ātmabuddhi || 120 ||

म्हणऊनि ब्रह्म तेंचि कर्म । ऐसें बोधा आले जया सम । तया कर्तव्य तें नैष्कर्म्य । धनुर्धरा ॥ १२१ ॥

mhaṇaūni brahma teṃci karma | aiseṃ bodhā āle jayā sama | tayā kartavya teṃ naiṣkarmya | dhanurdharā || 121 ||

आतां अविवेककुमारत्वा मुकले । जयां विरक्तीचे पाणिग्रहण जाहलें । मग उपासन जिहीं आणिलें । योगाग्नीचें ॥ १२२ ॥

ātāṃ avivekakumāratvā mukale | jayāṃ viraktīce pāṇigrahaṇa jāhaleṃ | maga upāsana jihīṃ āṇileṃ | yogāgnīceṃ || 122 ||

जे यजनशील अहर्निशीं । जिहीं अविद्या हविली मनेंसी । गुरुवाक्यहुताशीं । हवन केलें ॥ १२३ ॥

je yajanaśīla aharniśīṃ | jihīṃ avidyā havilī maneṃsī | guruvākyahutāśīṃ | havana keleṃ || 123 ||

तिहीं योगाग्निकीं यजिजे । तो दैवयज्ञु म्हणिजे । जेणे आत्मसुख कामिजे । पंडुकुमरा ॥ १२४ ॥

tihīṃ yogāgnikīṃ yajije | to daivayajñu mhaṇije | jeṇe ātmasukha kāmije | paṃḍukumarā || 124 ||

दैवास्तव देहाचे पाळण । ऐसा निश्चयो परिपूर्ण । जो चिंतीना देहभरण । तो महायोगी जाण दैवयोगें ॥ १२५ ॥

daivāstava dehāce pāḷaṇa | aisā niścayo paripūrṇa | jo ciṃtīnā dehabharaṇa | to mahāyogī jāṇa daivayogeṃ || 125 ||

आतां अवधारीं सांगेन आणिक । जे ब्रह्माग्नी साग्निक । तयांते यज्ञेंचि यज्ञु देख । उपासिजे ॥ १२६ ॥

ātāṃ avadhārīṃ sāṃgena āṇika | je brahmāgnī sāgnika | tayāṃte yajñeṃci yajñu dekha | upāsije || 126 ||

एथ संयमाग्निहोत्री । जे युक्तित्रयांच्यां मंत्रीं । यजन करिती पवित्रीं । इंद्रियद्रव्यीं ॥ १२७ ॥

etha saṃyamāgnihotrī | je yuktitrayāṃcyāṃ maṃtrīṃ | yajana karitī pavitrīṃ | iṃdriyadravyīṃ || 127 ||

एकां वैराग्यरवि विवळे । तंव संयती विहार केले । तेथ अपावृत्त जाहले । इंद्रियानळ ॥ १२८ ॥

ekāṃ vairāgyaravi vivaḷe | taṃva saṃyatī vihāra kele | tetha apāvṛtta jāhale | iṃdriyānaḷa || 128 ||

तिहीं विरक्तीची ज्वाळा घेतली । तंव विकारांची इंधने पळिपलीं । तेथ आशाधूमें सांडिलीं । पांचही कुंडें ॥ १२९ ॥

tihīṃ viraktīcī jvāḷā ghetalī | taṃva vikārāṃcī iṃdhane paḷipalīṃ | tetha āśādhūmeṃ sāṃḍilīṃ | pāṃcahī kuṃḍeṃ || 129 ||

मग वाक्यविधीचिया निरवडी । विषयआहुति उदंडी । हवन केलें कुंडी । इंद्रियाग्नीचां ॥ १३० ॥

maga vākyavidhīciyā niravaḍī | viṣayaāhuti udaṃḍī | havana keleṃ kuṃḍī | iṃdriyāgnīcāṃ || 130 ||

एकीं ययापरी पार्था । दोषु क्षाळिले सर्वथा । आणिकीं हृदयारणीं मंथा । विवेकु केला ॥ १३१ ॥

ekīṃ yayāparī pārthā | doṣu kṣāḷile sarvathā | āṇikīṃ hṛdayāraṇīṃ maṃthā | viveku kelā || 131 ||

तो उपशमें निहटिला । धैर्यें वरी दाटिला । गुरुवाक्यें काढिला । बळकटपणें ॥ १३२ ॥

to upaśameṃ nihaṭilā | dhairyeṃ varī dāṭilā | guruvākyeṃ kāḍhilā | baḷakaṭapaṇeṃ || 132 ||

ऐसे समरसें मंथन केलें । तेथ झडकरी काजा आलें । जे उज्जीवन जहालें । ज्ञानाग्नीचें ॥ १३३ ॥

aise samaraseṃ maṃthana keleṃ | tetha jhaḍakarī kājā āleṃ | je ujjīvana jahāleṃ | jñānāgnīceṃ || 133 ||

पहिला ऋद्धिसिद्धीचा संभ्रमु । तो निवर्तोनि गेला धूमु । मग प्रगटला सूक्ष्मु । विस्फुलिंगु ॥ १३४ ॥

pahilā ṛddhisiddhīcā saṃbhramu | to nivartoni gelā dhūmu | maga pragaṭalā sūkṣmu | visphuliṃgu || 134 ||

मन तयाचे मोकळें । तेचि पेटवण घातलें । जें यमदमीं हळुवारलें । आइतें होतें ॥ १३५ ॥

mana tayāce mokaḷeṃ | teci peṭavaṇa ghātaleṃ | jeṃ yamadamīṃ haḷuvāraleṃ | āiteṃ hoteṃ || 135 ||

तेणें सादुकपणें ज्वाळा समृद्धा । मग वासनांतराचिया समिधा । स्नेहेंसी नानाविधा । जाळिलिया ॥ १३६ ॥

teṇeṃ sādukapaṇeṃ jvāḷā samṛddhā | maga vāsanāṃtarāciyā samidhā | sneheṃsī nānāvidhā | jāḷiliyā || 136 ||

तेथ सोहंमंत्रें दीक्षितीं । इंद्रियकर्मांचिया आहुती । तिये ज्ञानानळीं प्रदीप्तीं । दिधलिया ॥ १३७ ॥

tetha sohaṃmaṃtreṃ dīkṣitīṃ | iṃdriyakarmāṃciyā āhutī | tiye jñānānaḷīṃ pradīptīṃ | didhaliyā || 137 ||

पाठीं प्राणक्रिचेनि स्रुवेनिशीं । पूर्णाहुती पडली हुताशीं । तेथ अवभृत समरसीं । सहजें जाहलें ॥ १३८ ॥

pāṭhīṃ prāṇakriceni sruveniśīṃ | pūrṇāhutī paḍalī hutāśīṃ | tetha avabhṛta samarasīṃ | sahajeṃ jāhaleṃ || 138 ||

मग आत्मबोधींचे सुख । जे संयमाग्नीचें हुतशेष । तोचि पुरोडाशु देख । घेतला तिहीं ॥ १३९ ॥

maga ātmabodhīṃce sukha | je saṃyamāgnīceṃ hutaśeṣa | toci puroḍāśu dekha | ghetalā tihīṃ || 139 ||

एक ऐशिया इहीं यजनीं । मुक्त ते जाहले त्रिभुवनीं । या यज्ञक्रिया तरी आनानी । परि प्राप्य तें एक ॥ १४० ॥

eka aiśiyā ihīṃ yajanīṃ | mukta te jāhale tribhuvanīṃ | yā yajñakriyā tarī ānānī | pari prāpya teṃ eka || 140 ||

एक द्रव्ययज्ञु म्हणिपती । एक तपसामग्रिया निपजती । एक योगयागुही आहाती । जे सांगितले ॥ १४१ ॥

eka dravyayajñu mhaṇipatī | eka tapasāmagriyā nipajatī | eka yogayāguhī āhātī | je sāṃgitale || 141 ||

एकीं शब्दीं शब्दु यजिजे । तो वाग्यज्ञु म्हणिजे । ज्ञाने ज्ञेय गमिजे । तो ज्ञानयज्ञु ॥ १४२ ॥

ekīṃ śabdīṃ śabdu yajije | to vāgyajñu mhaṇije | jñāne jñeya gamije | to jñānayajñu || 142 ||

हें अर्जुना सकळ कुवाडें । जे अनुष्ठितां अतिसांकडे । परी जितेंद्रियासीचि घडे । योग्यतावशें ॥ १४३ ॥

heṃ arjunā sakaḷa kuvāḍeṃ | je anuṣṭhitāṃ atisāṃkaḍe | parī jiteṃdriyāsīci ghaḍe | yogyatāvaśeṃ || 143 ||

ते प्रवीण तेथ भले । आणि योगसमृद्धी आथिले । म्हणोनि आपणपां तिहीं केले । आत्महवन ॥ १४४ ॥

te pravīṇa tetha bhale | āṇi yogasamṛddhī āthile | mhaṇoni āpaṇapāṃ tihīṃ kele | ātmahavana || 144 ||

मग अपाग्नीचां मुखी । प्राणद्रव्यें देखी । हवन केलें एकीं । अभ्यासयोगें ॥ १४५ ॥

maga apāgnīcāṃ mukhī | prāṇadravyeṃ dekhī | havana keleṃ ekīṃ | abhyāsayogeṃ || 145 ||

एकु अपानु प्राणीं अर्पिती । एक दोहींतेंही निरुंधिती । ते प्राणायामी म्हणिपती । पंडुकुमरा ॥ १४६ ॥

eku apānu prāṇīṃ arpitī | eka dohīṃteṃhī niruṃdhitī | te prāṇāyāmī mhaṇipatī | paṃḍukumarā || 146 ||

एक वज्रयोगक्रमें । सर्वाहारसंयमें । प्राणीं प्राणु संभ्रमें । हवन करिती ॥ १४७ ॥

eka vajrayogakrameṃ | sarvāhārasaṃyameṃ | prāṇīṃ prāṇu saṃbhrameṃ | havana karitī || 147 ||

ऐसे मोक्षकाम सकळ । समस्त हे यजनशीळ । जिहीं यज्ञद्वारा मनोमळ । क्षाळण केले ॥ १४८ ॥

aise mokṣakāma sakaḷa | samasta he yajanaśīḷa | jihīṃ yajñadvārā manomaḷa | kṣāḷaṇa kele || 148 ||

जया अविद्याजात जाळितां । जे उरलें निजस्वभावता । जेथ अग्नि आणि होता । उरेचिना ॥ १४९ ॥

jayā avidyājāta jāḷitāṃ | je uraleṃ nijasvabhāvatā | jetha agni āṇi hotā | urecinā || 149 ||

जेथ यजितयाचा कामु पुरे । यज्ञींचें विधान सरे । मागुते जेथूनि वोसरे । क्रियाजात ॥ १५० ॥

jetha yajitayācā kāmu pure | yajñīṃceṃ vidhāna sare | māgute jethūni vosare | kriyājāta || 150 ||

विचार जेथ न रिगे । हेतु जेथ न निगे । जें द्वैतदोषसंगें । सिंपेचिना ॥ १५१ ॥

vicāra jetha na rige | hetu jetha na nige | jeṃ dvaitadoṣasaṃgeṃ | siṃpecinā || 151 ||

ऐसें अनादिसिद्ध चोखट । जें ज्ञान यज्ञावशिष्ट । तें सेविती ब्रह्मनिष्ठ । ब्रह्माहंमंत्रे ॥ १५२ ॥

aiseṃ anādisiddha cokhaṭa | jeṃ jñāna yajñāvaśiṣṭa | teṃ sevitī brahmaniṣṭha | brahmāhaṃmaṃtre || 152 ||

ऐसे शेषामृते धाले । कीं अमर्त्यभावा आले । म्हणोनि ब्रह्म ते जहाले । अनायासे ॥ १५३ ॥

aise śeṣāmṛte dhāle | kīṃ amartyabhāvā āle | mhaṇoni brahma te jahāle | anāyāse || 153 ||

येरां विरक्ति माळ न घालीचि । जयां संयमाग्नीची सेवा न घडेचि । जें योगयागु न करितीचि । जन्मले सांते ॥ १५४ ॥

yerāṃ virakti māḷa na ghālīci | jayāṃ saṃyamāgnīcī sevā na ghaḍeci | jeṃ yogayāgu na karitīci | janmale sāṃte || 154 ||

जयां ऐहिक धड नाहीं । तयांचें परत्र पुससी काई । म्हणोनि सांगों कां वांई । पंडुकुमरा ॥ १५५ ॥

jayāṃ aihika dhaḍa nāhīṃ | tayāṃceṃ paratra pusasī kāī | mhaṇoni sāṃgoṃ kāṃ vāṃī | paṃḍukumarā || 155 ||

ऐसे बहुतीं परीं अनेग । जे सांगितले तुज कां याग । ते विस्तारुनि वेदेंचि चांग । म्हणितले आहाती ॥ १५६ ॥

aise bahutīṃ parīṃ anega | je sāṃgitale tuja kāṃ yāga | te vistāruni vedeṃci cāṃga | mhaṇitale āhātī || 156 ||

परि तेणें विस्तारें काय करावें । हेंचि कर्मसिद्ध जाणावें । येतुलेनि कर्मबंधु स्वभावें । पावेल ना ॥ १५७ ॥

pari teṇeṃ vistāreṃ kāya karāveṃ | heṃci karmasiddha jāṇāveṃ | yetuleni karmabaṃdhu svabhāveṃ | pāvela nā || 157 ||

अर्जुना वेदु जयांचे मूळ । जे क्रियाविशेषें स्थूळ । जयां नव्हाळियेचे फळ । स्वर्गसुख ॥ १५८ ॥

arjunā vedu jayāṃce mūḷa | je kriyāviśeṣeṃ sthūḷa | jayāṃ navhāḷiyece phaḷa | svargasukha || 158 ||

ते द्रव्यादियागु कीर होती । परी ज्ञानयज्ञाची सरी न पवती । जैशी तारातेजसंपत्ती । दिनकरापाशीं ॥ १५९ ॥

te dravyādiyāgu kīra hotī | parī jñānayajñācī sarī na pavatī | jaiśī tārātejasaṃpattī | dinakarāpāśīṃ || 159 ||

देखें परमात्मसुखनिधान । साधावया योगीजन । जें न विसंबिती अंजन । उन्मेषनेत्रीं ॥ १६० ॥

dekheṃ paramātmasukhanidhāna | sādhāvayā yogījana | jeṃ na visaṃbitī aṃjana | unmeṣanetrīṃ || 160 ||

जें धांवतया कर्माची लाणी । नैष्कर्म्यबोधाची खाणी । जें भुकेलिया धणी । साधनाची ॥ १६१ ॥

jeṃ dhāṃvatayā karmācī lāṇī | naiṣkarmyabodhācī khāṇī | jeṃ bhukeliyā dhaṇī | sādhanācī || 161 ||

जेथ प्रवृत्ति पांगुळ जाहली । तर्काची दिठी गेली । जेणें इंद्रिये विसरलीं । इंद्रियसंगु ॥ १६२ ॥

jetha pravṛtti pāṃguḷa jāhalī | tarkācī diṭhī gelī | jeṇeṃ iṃdriye visaralīṃ | iṃdriyasaṃgu || 162 ||

मनाचे मनपण गेलें । जेथ बोलाचे बोलपण ठेलें । जयामाजि सांपडलें । ज्ञेय दिसें ॥ १६३ ॥

manāce manapaṇa geleṃ | jetha bolāce bolapaṇa ṭheleṃ | jayāmāji sāṃpaḍaleṃ | jñeya diseṃ || 163 ||

जेथ वैराग्याचा पांगु फिटे । विवेकाचाही सोसु तुटे । जेथ न पाहता सहज भेटे । आपणपें ॥ १६४ ॥

jetha vairāgyācā pāṃgu phiṭe | vivekācāhī sosu tuṭe | jetha na pāhatā sahaja bheṭe | āpaṇapeṃ || 164 ||

तें ज्ञान पैं गा बरवें । जरी मनीं आथि आणावें । तरी संतां यां भजावें । सर्वस्वेंशीं ॥ १६५ ॥

teṃ jñāna paiṃ gā baraveṃ | jarī manīṃ āthi āṇāveṃ | tarī saṃtāṃ yāṃ bhajāveṃ | sarvasveṃśīṃ || 165 ||

जे ज्ञानाचा कुरुठा । तेथ सेवा हा दारवंटा । तू स्वाधीन करी सुभटा । वोळगोनी ॥ १६६ ॥

je jñānācā kuruṭhā | tetha sevā hā dāravaṃṭā | tū svādhīna karī subhaṭā | voḷagonī || 166 ||

तरी तनुमनुजीवें । चरणासी लागावें । आणि अगर्वता करावें । दास्य सकळ ॥ १६७ ॥

tarī tanumanujīveṃ | caraṇāsī lāgāveṃ | āṇi agarvatā karāveṃ | dāsya sakaḷa || 167 ||

मग अपेक्षित जें आपुलें । तेंही सांगती पुसिलें । जेणे अंतःकरण बोधलें । संकल्पा न ये ॥ १६८ ॥

maga apekṣita jeṃ āpuleṃ | teṃhī sāṃgatī pusileṃ | jeṇe aṃtaḥkaraṇa bodhaleṃ | saṃkalpā na ye || 168 ||

जयाचेनि वाक्यउजिवडें । जाहलें चित्त निधडें । ब्रह्माचेनि पाडे । निःशंकु होय ॥ १६९ ॥

jayāceni vākyaujivaḍeṃ | jāhaleṃ citta nidhaḍeṃ | brahmāceni pāḍe | niḥśaṃku hoya || 169 ||

ते वेळीं आपणपेया सहितें । इये अशेषेंही भूतें । माझां स्वरूपीं अखंडितें । देखसी तूं ॥ १७० ॥

te veḷīṃ āpaṇapeyā sahiteṃ | iye aśeṣeṃhī bhūteṃ | mājhāṃ svarūpīṃ akhaṃḍiteṃ | dekhasī tūṃ || 170 ||

ऐसें ज्ञानप्रकाशें पाहेल । तैं मोहांधकारू जाईल । जैं गुरुकृपा होईल । पार्था गा ॥ १७१ ॥

aiseṃ jñānaprakāśeṃ pāhela | taiṃ mohāṃdhakārū jāīla | jaiṃ gurukṛpā hoīla | pārthā gā || 171 ||

जरी कल्मषांचा आगरु । तूं भ्रांतीचा सागरु । व्यामोहाचा डोंगरु । होऊनि अससी ॥ १७२ ॥

jarī kalmaṣāṃcā āgaru | tūṃ bhrāṃtīcā sāgaru | vyāmohācā ḍoṃgaru | hoūni asasī || 172 ||

तर्ही ज्ञानशक्तीचेनि पाडें । हें आघवेंची गा थोकडें । ऐसे सामर्थ्य असे चोखडें । ज्ञानी इये ॥ १७३ ॥

tarhī jñānaśaktīceni pāḍeṃ | heṃ āghaveṃcī gā thokaḍeṃ | aise sāmarthya ase cokhaḍeṃ | jñānī iye || 173 ||

देखें विश्वभ्रमाऐसा । जो अमूर्ताचा कवडसा । तो जयाचिया प्रकाशा । पुरेचिना ॥ १७४ ॥

dekheṃ viśvabhramāaisā | jo amūrtācā kavaḍasā | to jayāciyā prakāśā | purecinā || 174 ||

तया कायसें हें मनोमळ । हें बोलतांचि अति किडाळ । नाहीं येणें पाडें हे ढिसाळ । दुजें जगीं ॥ १७५ ॥

tayā kāyaseṃ heṃ manomaḷa | heṃ bolatāṃci ati kiḍāḷa | nāhīṃ yeṇeṃ pāḍeṃ he ḍhisāḷa | dujeṃ jagīṃ || 175 ||

सांगे भुवनत्रयाची काजळी । जे गगनामाजि उधवली । तिये प्रळयींचे वाहुटळी । काय अभ्र पुरे ॥ १७६ ॥

sāṃge bhuvanatrayācī kājaḷī | je gaganāmāji udhavalī | tiye praḷayīṃce vāhuṭaḷī | kāya abhra pure || 176 ||

कीं पवनाचेनि कोंपें । पाणियेंचि जो पळिपें । तो प्रळयानळु दडपे । तृणें काष्ठे काइ ॥ १७७ ॥

kīṃ pavanāceni koṃpeṃ | pāṇiyeṃci jo paḷipeṃ | to praḷayānaḷu daḍape | tṛṇeṃ kāṣṭhe kāi || 177 ||

म्हणोनि असे हें न घडे । तें विचारितांचि असंगडे । पुढती ज्ञानाचेनि पाडें । पवित्र न दिसे ॥ १७८ ॥

mhaṇoni ase heṃ na ghaḍe | teṃ vicāritāṃci asaṃgaḍe | puḍhatī jñānāceni pāḍeṃ | pavitra na dise || 178 ||

एथ ज्ञान हें उत्तम होये । आणिकही एक तैसें के आहे । जैसें चैतन्य कां नोहे । दुसरे गा ॥ १७९ ॥

etha jñāna heṃ uttama hoye | āṇikahī eka taiseṃ ke āhe | jaiseṃ caitanya kāṃ nohe | dusare gā || 179 ||

या महातेजाचेनि कसें । जरी चोखाळु प्रतिबिंब दिसे । कां गिंवसिलें गिंवसे । आकाश हें ॥ १८० ॥

yā mahātejāceni kaseṃ | jarī cokhāḷu pratibiṃba dise | kāṃ giṃvasileṃ giṃvase | ākāśa heṃ || 180 ||

ना तरी पृथ्वीचेनि पाडें । कांटाळें जरी जोडे । तरी उपमा ज्ञानी घडे । पंडुकुमरा ॥ १८१ ॥

nā tarī pṛthvīceni pāḍeṃ | kāṃṭāḷeṃ jarī joḍe | tarī upamā jñānī ghaḍe | paṃḍukumarā || 181 ||

म्हणूनी बहुतीं परीं पाहतां । पुढतपुढती निर्धारिता । हे ज्ञानाची पवित्रता । ज्ञानींचि आथि ॥ १८२ ॥

mhaṇūnī bahutīṃ parīṃ pāhatāṃ | puḍhatapuḍhatī nirdhāritā | he jñānācī pavitratā | jñānīṃci āthi || 182 ||

जरी अमृताचि चवी निवडिजे । तरी अमृतासारखी म्हणिजे । तैसें ज्ञान हें उपमिजे । ज्ञानेसींचि ॥ १८३ ॥

jarī amṛtāci cavī nivaḍije | tarī amṛtāsārakhī mhaṇije | taiseṃ jñāna heṃ upamije | jñānesīṃci || 183 ||

आतां यावरि जे बोलणे । ते वायां वेळु फेडणें । तंव सांचचि जी हे पार्थु म्हणे । जें बोलत असां ॥ १८४ ॥

ātāṃ yāvari je bolaṇe | te vāyāṃ veḷu pheḍaṇeṃ | taṃva sāṃcaci jī he pārthu mhaṇe | jeṃ bolata asāṃ || 184 ||

परि तेंचि ज्ञान केवीं जाणावें । ऐसें अर्जुनें जंव पुसावें तंव तें मनोगत देवें । जाणितलें ॥ १८५ ॥

pari teṃci jñāna kevīṃ jāṇāveṃ | aiseṃ arjuneṃ jaṃva pusāveṃ taṃva teṃ manogata deveṃ | jāṇitaleṃ || 185 ||

मग म्हणतसे किरीटी । आतां चित्त देयीं गोठी । सांगेन ज्ञानाचिये भेटी । उपाय तुज ॥ १८६ ॥

maga mhaṇatase kirīṭī | ātāṃ citta deyīṃ goṭhī | sāṃgena jñānāciye bheṭī | upāya tuja || 186 ||

तरी आत्मसुखाचिया गोडिया । विटे जो कां सकळ विषयां । जयां ठायीं इंद्रियां । मानु नाही ॥ १८७ ॥

tarī ātmasukhāciyā goḍiyā | viṭe jo kāṃ sakaḷa viṣayāṃ | jayāṃ ṭhāyīṃ iṃdriyāṃ | mānu nāhī || 187 ||

जो मनाचि चाड न सांगे । जो प्रकृतीचे केलें नेघे । जो श्रद्धेचेनि संभोगें । सुखिया जाहला ॥ १८८ ॥

jo manāci cāḍa na sāṃge | jo prakṛtīce keleṃ neghe | jo śraddheceni saṃbhogeṃ | sukhiyā jāhalā || 188 ||

तयातेंचि गिंवसित । हेंहें ज्ञान पांवे निश्चित । जयामाजि अचुंबित । शांति असे ॥ १८९ ॥

tayāteṃci giṃvasita | heṃheṃ jñāna pāṃve niścita | jayāmāji acuṃbita | śāṃti ase || 189 ||

तें हृदयीं प्रतिष्ठे । आणि शांतीचा अंकुर फुटे । मग विस्तार बहु प्रकटे । आत्मबोधाचा ॥ १९० ॥

teṃ hṛdayīṃ pratiṣṭhe | āṇi śāṃtīcā aṃkura phuṭe | maga vistāra bahu prakaṭe | ātmabodhācā || 190 ||

मग जेऊति वास पाहिजे । तेऊति शांतीचि देखिजे । तेथ अपारा पारु नेणिजे । निर्धारितां ॥ १९१ ॥

maga jeūti vāsa pāhije | teūti śāṃtīci dekhije | tetha apārā pāru neṇije | nirdhāritāṃ || 191 ||

ऐसा हा उत्तरोत्तरु । ज्ञानबीजाचा विस्तारु । सांगता असे अपारु । परि असो आतां ॥ १९२ ॥

aisā hā uttarottaru | jñānabījācā vistāru | sāṃgatā ase apāru | pari aso ātāṃ || 192 ||

अज्ञाश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति । मायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥

ajñāścāśraddadhānaśca saṃśayātmā vinaśyati | māyaṃ loko'sti na paro na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ ||

ऐकें जया प्राणियाचां ठायीं । इया ज्ञानाची आवडी नाहीं । तयाचें जियालें म्हणों काई । वरी मरण चांग ॥ १९३ ॥

aikeṃ jayā prāṇiyācāṃ ṭhāyīṃ | iyā jñānācī āvaḍī nāhīṃ | tayāceṃ jiyāleṃ mhaṇoṃ kāī | varī maraṇa cāṃga || 193 ||

शून्य जैसें गृह । कां चैतन्येंवीण देह । तैसें जीवित तें संमोह । ज्ञानहीना ॥ १९४ ॥

śūnya jaiseṃ gṛha | kāṃ caitanyeṃvīṇa deha | taiseṃ jīvita teṃ saṃmoha | jñānahīnā || 194 ||

अथवा ज्ञान कीर आपु नोहे । परी ते चाड एकी जरी वाहे । तरी तेथ जिव्हाळा कांही आहे । प्राप्तीचा पैं ॥ १९५ ॥

athavā jñāna kīra āpu nohe | parī te cāḍa ekī jarī vāhe | tarī tetha jivhāḷā kāṃhī āhe | prāptīcā paiṃ || 195 ||

वांचूनि ज्ञानाची गोठी कायसी । परी ते आस्थाही न धरी मानसीं । तरी तो संशयरूप हुताशीं । पडिला जाण ॥ १९६ ॥

vāṃcūni jñānācī goṭhī kāyasī | parī te āsthāhī na dharī mānasīṃ | tarī to saṃśayarūpa hutāśīṃ | paḍilā jāṇa || 196 ||

जे अमृतही परि नावडे । ऐसें सावियाचि आरोचकु जैं पडे । तैं मरण आले आलें असे फुडें । जाणों ये कीं ॥ १९७ ॥

je amṛtahī pari nāvaḍe | aiseṃ sāviyāci ārocaku jaiṃ paḍe | taiṃ maraṇa āle āleṃ ase phuḍeṃ | jāṇoṃ ye kīṃ || 197 ||

तैसा विषयसुखें रंजे । जो ज्ञानेंसींचि माजे । तो संशये अंगीकारिजे । एथ भ्रांति नाहीं ॥ १९८ ॥

taisā viṣayasukheṃ raṃje | jo jñāneṃsīṃci māje | to saṃśaye aṃgīkārije | etha bhrāṃti nāhīṃ || 198 ||

मग संशयी जरी पडला । तरी निभ्रांत जरी नासला । ति ऐहिकपरत्रा मुकला । सुखासी गा ॥ १९९ ॥

maga saṃśayī jarī paḍalā | tarī nibhrāṃta jarī nāsalā | ti aihikaparatrā mukalā | sukhāsī gā || 199 ||

जया काळज्वरु आंगी बाणे । तो शीतोष्णें जैशीं नेणे । आगी आणि चांदिणें । सरिसेंचि मानी ॥ २०० ॥

jayā kāḷajvaru āṃgī bāṇe | to śītoṣṇeṃ jaiśīṃ neṇe | āgī āṇi cāṃdiṇeṃ | sariseṃci mānī || 200 ||

तैसे साच आणि लटिकें । विरुद्ध आणि निकें । संशयी तो नोळखे । हिताहित ॥ २०१ ॥

taise sāca āṇi laṭikeṃ | viruddha āṇi nikeṃ | saṃśayī to noḷakhe | hitāhita || 201 ||

हा रात्रिदिवसु पाहीं जैसा । जात्यंधा ठाउवा नाहीं । तैसे संशयीं असतां काहीं । मना न ये ॥ २०२ ॥

hā rātridivasu pāhīṃ jaisā | jātyaṃdhā ṭhāuvā nāhīṃ | taise saṃśayīṃ asatāṃ kāhīṃ | manā na ye || 202 ||

म्हणऊनि संशयाहुनि थोर । आणिक नाही पाप घोर । हा विनाशाची वागुर । प्राणियासी ॥ २०३ ॥

mhaṇaūni saṃśayāhuni thora | āṇika nāhī pāpa ghora | hā vināśācī vāgura | prāṇiyāsī || 203 ||

येणें कारणे तुवा त्यजावा । आधी हाचि एकु जिणावा । जो ज्ञानाचिया अभावा- । माजी असे ॥ २०४ ॥

yeṇeṃ kāraṇe tuvā tyajāvā | ādhī hāci eku jiṇāvā | jo jñānāciyā abhāvā- | mājī ase || 204 ||

जैं अज्ञानाचे गडद पडे । तैं हा बहुवस मनीं वाढे । म्हणोनि सर्वथा मागु मोडे । विश्वासाचा ॥ २०५ ॥

jaiṃ ajñānāce gaḍada paḍe | taiṃ hā bahuvasa manīṃ vāḍhe | mhaṇoni sarvathā māgu moḍe | viśvāsācā || 205 ||

हृदयी हाचि न समाये । बुद्धींते गिंवसूनि ठाये । तेथ संशयात्मक होये । लोकत्रय ॥ २०६ ॥

hṛdayī hāci na samāye | buddhīṃte giṃvasūni ṭhāye | tetha saṃśayātmaka hoye | lokatraya || 206 ||

ऐसे जरी थोरावे । तरी उपायें एकें आंगवे । जरी हाती होय बरवें । ज्ञानखड्ग ॥ २०७ ॥

aise jarī thorāve | tarī upāyeṃ ekeṃ āṃgave | jarī hātī hoya baraveṃ | jñānakhaḍga || 207 ||

तरी तेणें ज्ञानशस्त्रें तिखटें । निखळु हा निवटे । मग निःशेष खता फिटे । मानसींचा ॥ २०८ ॥

tarī teṇeṃ jñānaśastreṃ tikhaṭeṃ | nikhaḷu hā nivaṭe | maga niḥśeṣa khatā phiṭe | mānasīṃcā || 208 ||

याकारणे पार्था । उठीं वेगीं वरौता । नाशु करोनि हृदयस्था । संशयासी ॥ २०९ ॥

yākāraṇe pārthā | uṭhīṃ vegīṃ varautā | nāśu karoni hṛdayasthā | saṃśayāsī || 209 ||

ऐसे सर्वज्ञानाचा बापु । जो कृष्ण ज्ञानदीपु । तो म्हणतसे सकृपु । ऐकें राया ॥ २१० ॥

aise sarvajñānācā bāpu | jo kṛṣṇa jñānadīpu | to mhaṇatase sakṛpu | aikeṃ rāyā || 210 ||

तंव या पूर्वापर बोलाचा । विचारुनि कुमरु पंडूचा । कैसा प्रश्नु हन अवसरींचा । करिता होईल ॥ २११ ॥

taṃva yā pūrvāpara bolācā | vicāruni kumaru paṃḍūcā | kaisā praśnu hana avasarīṃcā | karitā hoīla || 211 ||

ते कथेची संगति । भावाची संपत्ति । रसाचि उन्नति । म्हणिपेल पुढां ॥ २१२ ॥

te kathecī saṃgati | bhāvācī saṃpatti | rasāci unnati | mhaṇipela puḍhāṃ || 212 ||

जयाचिया बरवेपणीं । कीजे आठां रसांची ओवाळणी । सज्जनाचिये आयणी । विसांवा जगी ॥ २१३ ॥

jayāciyā baravepaṇīṃ | kīje āṭhāṃ rasāṃcī ovāḷaṇī | sajjanāciye āyaṇī | visāṃvā jagī || 213 ||

तो शांतुचि अभिनवेल । ते परियेसा मऱ्हाठे बोल । जे समुद्राहूनि खोल । अर्थभरित ॥ २१४ ॥

to śāṃtuci abhinavela | te pariyesā maऱhāṭhe bola | je samudrāhūni khola | arthabharita || 214 ||

जैसें बिंब तरी बचकें एवढें । परि प्रकाशा त्रैलोक्य थोकडें । शब्दाची व्याप्ती तेणें पाडें । अनुभवावी ॥ २१५ ॥

jaiseṃ biṃba tarī bacakeṃ evaḍheṃ | pari prakāśā trailokya thokaḍeṃ | śabdācī vyāptī teṇeṃ pāḍeṃ | anubhavāvī || 215 ||

ना तरी कामितयाचिया इच्छा । फळे कल्पवृक्षु जैसा । बोल व्यापकु होय तैसा । तरी अवधान द्यावे ॥२१६ ॥

nā tarī kāmitayāciyā icchā | phaḷe kalpavṛkṣu jaisā | bola vyāpaku hoya taisā | tarī avadhāna dyāve ||216 ||

हें असो काय म्हणावें । सर्वज्ञु जाणतीं स्वभावें । तरी निकें चित्त द्यावें । हें विनंती माझी ॥ २१७ ॥

heṃ aso kāya mhaṇāveṃ | sarvajñu jāṇatīṃ svabhāveṃ | tarī nikeṃ citta dyāveṃ | heṃ vinaṃtī mājhī || 217 ||

जेथ साहित्य आणि शांति । हे रेखा दिसे बोलती । जैसी लावण्यगुणकुळवती । आणि पतिव्रता ॥२१८ ॥

jetha sāhitya āṇi śāṃti | he rekhā dise bolatī | jaisī lāvaṇyaguṇakuḷavatī | āṇi pativratā ||218 ||

आधींचि साखर आवडे । आणि तेचि जरी ओखदीं जोडे । तरी सेवावी ना कां कोडें । नावानावा ॥ २१९ ॥

ādhīṃci sākhara āvaḍe | āṇi teci jarī okhadīṃ joḍe | tarī sevāvī nā kāṃ koḍeṃ | nāvānāvā || 219 ||

सहजे मलयानिळु मंद सुगंधु । तया अमृताचा होय स्वादु । आणि तेथेंचि जोडे नादु । जरी दैवगत्या ॥ २२० ॥

sahaje malayāniḷu maṃda sugaṃdhu | tayā amṛtācā hoya svādu | āṇi tetheṃci joḍe nādu | jarī daivagatyā || 220 ||

तरी स्पर्शें सर्वांग निववी । स्वादें जिव्हेतें नाचवी । तेवीचि कानाकरवीं । म्हणवी बापु माझा ॥ २२१ ॥

tarī sparśeṃ sarvāṃga nivavī | svādeṃ jivheteṃ nācavī | tevīci kānākaravīṃ | mhaṇavī bāpu mājhā || 221 ||

तैसे कथेचें इये ऐकणें । एक श्रवणासि होय पारणें । मग संसारदुःख मूळवणें । विकृतीविणें ॥ २२२ ॥

taise katheceṃ iye aikaṇeṃ | eka śravaṇāsi hoya pāraṇeṃ | maga saṃsāraduḥkha mūḷavaṇeṃ | vikṛtīviṇeṃ || 222 ||

जरी मंत्रेचि वैरी मरे । तरी वायांचि कां बांधावीं कटारें । रोग जाये दुधें साखरे । तरी निंब कां पियावा ॥ २२३ ॥

jarī maṃtreci vairī mare | tarī vāyāṃci kāṃ bāṃdhāvīṃ kaṭāreṃ | roga jāye dudheṃ sākhare | tarī niṃba kāṃ piyāvā || 223 ||

तैसा मनाचा मारु न करितां । आणि इंद्रियां दुःख न देतां । एथ मोक्षु असे आयता । श्रवणाचिमाजी ॥ २२४ ॥

taisā manācā māru na karitāṃ | āṇi iṃdriyāṃ duḥkha na detāṃ | etha mokṣu ase āyatā | śravaṇācimājī || 224 ||

म्हणोनि आथिलिया आराणुका । गीतार्थु हा निका । ज्ञानदेवो म्हणे आइका । निवृत्तीदासु ॥ २२५ ॥

mhaṇoni āthiliyā ārāṇukā | gītārthu hā nikā | jñānadevo mhaṇe āikā | nivṛttīdāsu || 225 ||

चौथा अध्याय समाप्त

cauthā adhyāya samāpta

गीता श्लोक

श्रीभगनानुवाच: इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् । विवस्वान् मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥ १ ॥

śrībhaganānuvāca: imaṃ vivasvate yogaṃ proktavānahamavyayam | vivasvān manave prāha manurikṣvākave'bravīt || 1 ||

एवं परंपराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः । स कालेनेह महता योगो नष्टः परंतप ॥ २ ॥

evaṃ paraṃparāprāptamimaṃ rājarṣayo viduḥ | sa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ paraṃtapa || 2 ||

स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः । भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥ ३ ॥

sa evāyaṃ mayā te'dya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ | bhakto'si me sakhā ceti rahasyaṃ hyetaduttamam || 3 ||

अर्जुन उवाच: अपरं भवतो जन्मं परं जन्म विवस्वतः । कथमेतद् विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥ ४ ॥

arjuna uvāca: aparaṃ bhavato janmaṃ paraṃ janma vivasvataḥ | kathametad vijānīyāṃ tvamādau proktavāniti || 4 ||

श्री भगवानुवाच: बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन । तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परंतप ॥ ५ ॥

śrī bhagavānuvāca: bahūni me vyatītāni janmāni tava cārjuna | tānyahaṃ veda sarvāṇi na tvaṃ vettha paraṃtapa || 5 ||

अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतामामिश्वरोऽपि सन् । प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय संभवाम्यात्ममायया ॥ ६ ॥

ajo'pi sannavyayātmā bhūtāmāmiśvaro'pi san | prakṛtiṃ svāmadhiṣṭhāya saṃbhavāmyātmamāyayā || 6 ||

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत । अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥ ७ ॥

yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata | abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjāmyaham || 7 ||

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् । धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे ॥ ८ ॥

paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām | dharmasaṃsthāpanārthāya saṃbhavāmi yuge yuge || 8 ||

जन्म कर्म च ने दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्वतः । त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥ ९ ॥

janma karma ca ne divyamevaṃ yo vetti tatvataḥ | tyaktvā dehaṃ punarjanma naiti māmeti so'rjuna || 9 ||

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः । बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥ १० ॥

vītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ | bahavo jñānatapasā pūtā madbhāvamāgatāḥ || 10 ||

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् । मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ११ ॥

ye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bhajāmyaham | mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 11 ||

काङक्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः । क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥ १२ ॥

kāṅakṣantaḥ karmaṇāṃ siddhiṃ yajanta iha devatāḥ | kṣipraṃ hi mānuṣe loke siddhirbhavati karmajā || 12 ||

चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः । तस्य कर्तारमपि मां विध्यकर्तारमव्यम् ॥ १३ ॥

cāturvarṇyaṃ mayā sṛṣṭaṃ guṇakarmavibhāgaśaḥ | tasya kartāramapi māṃ vidhyakartāramavyam || 13 ||

न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा । इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥ १४ ॥

na māṃ karmāṇi limpanti na me karmaphale spṛhā | iti māṃ yo'bhijānāti karmabhirna sa badhyate || 14 ||

एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वेरपि मुमुक्षुभिः । कुरु कर्मेव तस्मात् त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥ १५ ॥

evaṃ jñātvā kṛtaṃ karma pūrverapi mumukṣubhiḥ | kuru karmeva tasmāt tvaṃ pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam || 15 ||

किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः । तत् ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ १६ ॥

kiṃ karma kimakarmeti kavayo'pyatra mohitāḥ | tat te karma pravakṣyāmi yajjñātvā mokṣyase'śubhāt || 16 ||

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः । अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥ १७ ॥

karmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ | akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ || 17 ||

कर्मण्य कर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान् मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥ १८ ॥

karmaṇya karma yaḥ paśyedakarmaṇi ca karma yaḥ | sa buddhimān manuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt || 18 ||

यस्य सर्वे समारम्भाः कामसंकल्पवर्जिताः । ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पंडितं बुधाः ॥ १९ ॥

yasya sarve samārambhāḥ kāmasaṃkalpavarjitāḥ | jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṃḍitaṃ budhāḥ || 19 ||

त्यक्त्वा कर्मफलासंगं नित्यतृप्तो निराश्रयः । कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किंचित् करोति सः ॥ २० ॥

tyaktvā karmaphalāsaṃgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ | karmaṇyabhipravṛtto'pi naiva kiṃcit karoti saḥ || 20 ||

निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः । शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिशम् ॥ २१ ॥

nirāśīryatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ | śārīraṃ kevalaṃ karma kurvannāpnoti kilbiśam || 21 ||

यदृच्छा लाभ संतुष्टो द्वंद्वातीतो विमत्सरः । सम सिद्धावसिद्धौच कृत्वाऽपि न निबध्यते ॥ २२ ॥

yadṛcchā lābha saṃtuṣṭo dvaṃdvātīto vimatsaraḥ | sama siddhāvasiddhauca kṛtvā'pi na nibadhyate || 22 ||

गतसंगस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थित्चेतसः । यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥ २३ ॥

gatasaṃgasya muktasya jñānāvasthitcetasaḥ | yajñāyācarataḥ karma samagraṃ pravilīyate || 23 ||

ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर् ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् । ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मस्माधिना ॥ २४ ॥

brahmārpaṇaṃ brahmahavir brahmāgnau brahmaṇā hutam | brahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasmādhinā || 24 ||

दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते । ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥ २५ ॥

daivamevāpare yajñaṃ yoginaḥ paryupāsate | brahmāgnāvapare yajñaṃ yajñenaivopajuhvati || 25 ||

श्रोत्रादीनींद्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति । शब्दादीन् विषयानन्य । इंद्रियाग्निषु जुह्वति ॥ २६ ॥

śrotrādīnīṃdriyāṇyanye saṃyamāgniṣu juhvati | śabdādīn viṣayānanya | iṃdriyāgniṣu juhvati || 26 ||

सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे । आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥ २७ ॥

sarvāṇīndriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi cāpare | ātmasaṃyamayogāgnau juhvati jñānadīpite || 27 ||

द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे । स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥ २८ ॥

dravyayajñāstapoyajñā yogayajñāstathāpare | svādhyāyajñānayajñāśca yatayaḥ saṃśitavratāḥ || 28 ||

अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपाऽनं तथापरे । प्राणापानगति रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥ २९ ॥

apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pā'naṃ tathāpare | prāṇāpānagati ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ || 29 ||

अपरे नियताहाराः प्राणान् प्राणेषु जुह्वति । सर्वेप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥ ३० ॥

apare niyatāhārāḥ prāṇān prāṇeṣu juhvati | sarvepyete yajñavido yajñakṣapitakalmaṣāḥ || 30 ||

यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् । नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥ ३१ ॥

yajñaśiṣṭāmṛtabhujo yānti brahma sanātanam | nāyaṃ loko'styayajñasya kuto'nyaḥ kurusattama || 31 ||

एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे । कर्मजान् विद्धि तान् सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्षसे ॥ ३२ ॥

evaṃ bahuvidhā yajñā vitatā brahmaṇo mukhe | karmajān viddhi tān sarvānevaṃ jñātvā vimokṣase || 32 ||

श्रेयान् द्रव्यमयाद् यज्ञान् ज्ञानयज्ञः परंतप । सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥ ३३ ॥

śreyān dravyamayād yajñān jñānayajñaḥ paraṃtapa | sarvaṃ karmākhilaṃ pārtha jñāne parisamāpyate || 33 ||

तद् विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया । उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्वदर्शिनः ॥ ३४ ॥

tad viddhi praṇipātena paripraśnena sevayā | upadekṣyanti te jñānaṃ jñāninastatvadarśinaḥ || 34 ||

यज् ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पांडव । येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥ ३५ ॥

yaj jñātvā na punarmohamevaṃ yāsyasi pāṃḍava | yena bhūtānyaśeṣeṇa drakṣyasyātmanyatho mayi || 35 ||

अपि चेदसी पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः । सर्व ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं संतरिष्यसि ॥ ३६ ॥

api cedasī pāpebhyaḥ sarvebhyaḥ pāpakṛttamaḥ | sarva jñānaplavenaiva vṛjinaṃ saṃtariṣyasi || 36 ||

यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात् कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात् कुरुते तथा ॥ ३७ ॥

yathaidhāṃsi samiddho'gnirbhasmasāt kurute'rjuna | jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasāt kurute tathā || 37 ||

न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते । तत् स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥ ३८ ॥

na hi jñānena sadṛśaṃ pavitramiha vidyate | tat svayaṃ yogasaṃsiddhaḥ kālenātmani vindati || 38 ||

श्रद्धावान् लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः । ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥ ३९ ॥

śraddhāvān labhate jñānaṃ tatparaḥ saṃyatendriyaḥ | jñānaṃ labdhvā parāṃ śāntimacireṇādhigacchati || 39 ||

योगसंन्यस्तकर्माणि ज्ञानसंछिन्नसंशयम् । आत्मवंतं न कर्माणि निबध्नन्ति धनंजयः ॥ ४१ ॥

yogasaṃnyastakarmāṇi jñānasaṃchinnasaṃśayam | ātmavaṃtaṃ na karmāṇi nibadhnanti dhanaṃjayaḥ || 41 ||

तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनात्मनः । छित्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥ ४२ ॥

tasmādajñānasaṃbhūtaṃ hṛtsthaṃ jñānāsinātmanaḥ | chitvainaṃ saṃśayaṃ yogamātiṣṭhottiṣṭha bhārata || 42 ||

पद 1

āji śravaṇeṃdriyā pikaleṃ | je yeṇeṃ gītānidhāna dekhileṃ | ātā svapnaci heṃ tukaleṃ | sācāsariseṃ || 1 ||

पद 2

ādhī vivekācī goṭhī | varī pratipādī kṛṣṇa jagajeṭhī | āṇi bhaktarāju kirīṭī | parisata ase || 2 ||

पद 3

jaisā paṃcamālāpu sugaṃdhu | kīṃ parimaḷa āṇi susvādu | taṃ bhalā jāhalā vinodu | kathecā iye || 3 ||

पद 4

kaisī āgaḷika daivācī | je gaṃgā voḷalī amṛtācī | ho kāṃ japatapeṃ śrotayāṃcī | phaḷā ālī || 4 ||

पद 5

ātāṃ iṃdriyajāta āghaveṃ | tihīṃ śravaṇāce ghara righāveṃ | maga saṃvādasukha bhogāveṃ | gītākhya heṃ || 5 ||

पद 6

hā atiso atiprasaṃge | sāṃḍūni kathāci te sāṃge | je kṛṣṇārjuna doghe | bolata hote || 6 ||

पद 7

te veḷī saṃjayoṃ rāyāteṃ mhaṇe | arjuna adhiṣṭhilā daivaguṇeṃ | je atiprītī nārāyaṇeṃ | bolijatu ase || 7 ||

पद 8

jeṃ na saṃgeci pitayā vasudevāsī | jeṃ na saṃge māte devakīsī | jeṃ na saṃgeci baḷibhadrāsī | teṃ guhya arjuneṃsī bolata || 8 ||

पद 9

devī lakṣmīyevaḍhī javaḷīka | tehī na dekhe yā premāce sukha | āṇi kṛṣṇasnehāceṃ pika | yāṃteci āthī || 9 ||

पद 10

sanakādikāṃcyā āśā | vāḍhinalyā hotyā kīra bahuvasā | parī tyāhī yeṇeṃ māne yaśā | yetīcinā || 10 ||

पद 11

yā jagadīśvarāceṃ prema | etha disatase nirupama | kaiseṃ pārtheṃ yeṇeṃ sarvottama | puṇya keleṃ || 11 ||

पद 12

ho kāṃ jayāciyā prītī | amūrta hā ālā vyaktī | maja ekavaṃkī yācī sthitī | āvaḍatu ase || 12 ||

पद 13

erhavīṃ hā yogiyā nāḍaḷe | vedārthāsī nākaḷe | jetha dhyānācehī ḍoḷe | pāvatīnā || 13 ||

पद 14

तें हा निजस्वरूप । अनादि निष्कंप । परी येणे मानें सकृप । जाहला असे ॥ १४ ॥

teṃ hā nijasvarūpa | anādi niṣkaṃpa | parī yeṇe māneṃ sakṛpa | jāhalā ase || 14 ||

पद 15

हा त्रैलोक्यपटाचि घडी । आकाराची पैलथडी । कैसा याचिये आवडी । आवरला असे ॥ १५ ॥

hā trailokyapaṭāci ghaḍī | ākārācī pailathaḍī | kaisā yāciye āvaḍī | āvaralā ase || 15 ||

पद 16

maga deva mhaṇe agā paṃḍusutā | hāci yogu āmhīṃ vivasvatā | kathilā parī te vārtā | bahuvāṃ divasāṃcī || 16 ||

पद 17

मग तेणें विवस्वतें रवी । हे योगस्थिति आघवी । निरूपिली बरवी । मनूप्रती ॥ १७ ॥

maga teṇeṃ vivasvateṃ ravī | he yogasthiti āghavī | nirūpilī baravī | manūpratī || 17 ||

पद 18

manūneṃ āpaṇa anuṣṭhilī | maga ikṣvākuvā upadeśilī | aisī paraṃparā vistārilī | ādya he gā || 18 ||

पद 19

maga āṇikahī yā yogāte | rājarṣi jāhale jāṇate | parī tethoni ātāṃ sāṃprateṃ | neṇije koṇī || 19 ||

पद 20

je prāṇiyāṃ kāmī bharū | dehācivarī ādaru | mhaṇoni paḍalā visaru | ātmabodhācā || 20 ||

पद 21

avhāṃṭaliyā āsthābuddhi | viṣayasukhaci paramāvadhi | jīvu taisā upādhi | āvaḍe lokāṃ || 21 ||

पद 22

erhavīṃ tarī khavaṇeyāṃcyā gāṃvīṃ | pāṭāūveṃ kāya karāvīṃ | sāṃge jātyaṃdhā ravī | kāya āthī || 22 ||

पद 23

kāṃ bahirayāṃcāṃ āsthānīṃ | kavaṇe gītāteṃ mānī | kīṃ kolheyā cāṃdaṇīṃ | āvaḍī upaje || 23 ||

पद 24

paiṃ caṃdrodayā ārauteṃ | jayāṃce ḍoḷe phuṭatī asate | te kāūḷe kevīṃ caṃdrāteṃ | oḷakhatī || 24 ||

पद 25

taise vairāgyācī śiṃva na dekhatī | je vivekācī bhāṣā neṇatī | te mūrkha keṃvīṃ pāvatī | maja īśvarāte || 25 ||

पद 26

kaisā neṇoṃ moho vāḍhīnalā | teṇeṃ bahuteka kāḷu vyartha gelā | mhaṇoni yogu hā lopalā | lokīṃ iye || 26 ||

पद 27

toci hā āji ātāṃ | tujapratī kuṃtīsutā | sāṃgitalā āmhīṃ tatvatā | bhrāṃti na karīṃ || 27 ||

पद 28

heṃ jīvīṃce nija guja | parī kevīṃ rākhoṃ tuja | je paḍhiyesī tūṃ maja | mhaṇaūniyāṃ || 28 ||

पद 29

tūṃ premācā putaḷā | bhaktīcā jivhāḷā | maitriyecī citkaḷā | dhanurdharā || 29 ||

पद 30

tūṃ anusaṃgācā ṭhāvo | ātāṃ tuja kāya vaṃcūṃ jāvoṃ | jarī saṃgrāmārūḍha āhoṃ | jāhaloṃ āmhī || 30 ||

पद 31

tarī nāveka heṃ sahāveṃ | gājābajyahī na dharāveṃ | parī tujheṃ ajñānatva harāveṃ | lāge ādhīṃ || 31 ||

पद 32

taṃva arjuna mhaṇe harī | māya āpuleyācā sneho karī | etha vismo kāya avadhārīṃ | kṛpānidhī || 32 ||

पद 33

tūṃ saṃsāraśrāṃtāṃcī sāūlī | anātha jīvāṃcī māūlī | āmuteṃ kīra prasavalī | tujhīca kṛpā || 33 ||

पद 34

devā pāṃguḷa ekādeṃ viīje | tarī janmoni jojārū sāhije | heṃ boloṃ kāya tujheṃ | tujaci puḍhāṃ || 34 ||

पद 35

ātāṃ pusena jeṃ mī kāṃhī | tetha nikeṃ citta deīṃ | tevīṃci deveṃ kopāveṃ nā kāṃhī | bolā ekā || 35 ||

पद 36

tarī māgīla je vārtā | tuvāṃ sāṃgitalī hotī anaṃtā | te nāveka maja cittā | mānecinā || 36 ||

पद 37

je to vivasvatu mhaṇaje kāyī | aiseṃ heṃ vaḍilāṃ ṭhāūveṃ nāhīṃ | tarī tuvāṃci kevīṃ pāhīṃ | upadeśilā || 37 ||

पद 38

to tarī āikije bahutāṃ kāḷāṃcā | āṇi tūṃ taṃva kṛṣṇa sāṃpecā | mhaṇoni gā iye mātucā | visaṃvādu || 38 ||

पद 39

tevīṃci devā caritra tujheṃ | āpaṇa kāṃhī kāya jāṇije | heṃ laṭike kevīṃ mhaṇije | ekiheḷāṃ || 39 ||

पद 40

parī heci mātu āghavī | mī pariyeseṃ taiśī sāṃgāvī | je tuvāṃci tayā ravīṃ kevīṃ | upadeśu kelā || 40 ||

पद 41

taṃva kṛṣṇa mhaṇe paṃḍusutā | to vivasvatu jaiṃ hotā | taiṃ āmhī nasoṃ aisī cittā | bhrāṃti jarī tuja || 41 ||

पद 42

tarī tūṃ gā heṃ neṇasī | paiṃ janmeṃ āmhāṃ tumhāṃsī | bahuteṃ gelīṃ parī tiyeṃ na smarasī | āpalī tūṃ || 42 ||

पद 43

mī jeṇeṃ jeṇeṃ avasareṃ | jeṃ jeṃ hoūni avatareṃ | te samastahī smareṃ | dhanurdharā || 43 ||

पद 44

म्हणोनि आघवें । मज मागील आठवें । मी अजुही परि संभवे । प्रकृतिसंगे ॥ ४४ ॥

mhaṇoni āghaveṃ | maja māgīla āṭhaveṃ | mī ajuhī pari saṃbhave | prakṛtisaṃge || 44 ||

पद 45

mājheṃ avyayatva tarī na nase | parī hoṇeṃ jāṇeṃ eka dise | te pratibiṃbe māyāvaśeṃ | mājhāṃci ṭhāyīṃ || 45 ||

पद 46

mājhī svataṃtratā tarī na moḍe | parī karmādhīnu aisā āvaḍe | teṃhī bhrāṃtibuddhi tarī ghaḍe | erhavīṃ nāhīṃ || 46 ||

पद 47

kīṃ ekaci dise dusareṃ | teṃ darpaṇāceni ādhāreṃ | erhavīṃ kāya vastuvicāreṃ | dujeṃ āhe || 47 ||

पद 48

taisā amūrtaci mī kirīṭī | parī prakṛti jaiṃ adhiṣṭhīṃ | taiṃ sākārapaṇe naṭeṃ naṭīṃ | kāryālāgīṃ || 48 ||

पद 49

te veḷī āpulyāceni kaivāreṃ | mī sākāru hoūni avatareṃ | maga ajñānāceṃ āṃdhāreṃ | giḷūni ghālīṃ || 49 ||

पद 50

adharmāci avadhī toḍīṃ | doṣāṃcīṃ lihilīṃ phāḍīṃ | sajjanāṃkaravī guḍhī | sukhācī ubhavīṃ || 50 ||

पद 51

te veḷī āpulyāceni kaivāreṃ | mī sākāru hoūni avatareṃ | maga ajñānāceṃ āṃdhāreṃ | giḷūni ghālīṃ || 51 ||

पद 52

adharmāci avadhī toḍīṃ | doṣāṃcīṃ lihilīṃ phāḍīṃ | sajjanāṃkaravī guḍhī | sukhācī ubhavīṃ || 52 ||

पद 53

daityāṃcīṃ kuḷeṃ nāśīṃ | sādhūṃcā mānū giṃvaśīṃ | dharmāsī nītīśī | śeṃja bharī || 53 ||

पद 54

mī avivekācī kājaḷī | pheḍūnī vivekadīpa ujaḷīṃ | taiṃ yogiyāṃ pāhe divāḷī | niraṃtara || 54 ||

पद 55

svasukhe viśva koṃde | dharmaci jagīṃ nāṃde | bhaktāṃ nighatī doṃdeṃ | sātvikācīṃ || 55 ||

पद 56

taiṃ pāpācā acaḷu phiṭe | puṇyācī pahāṭa phuṭe | jaiṃ mūrti mājhī pragaṭe | paṃḍukumarā || 56 ||

पद 57

aiseyā kājālāgī | avatareṃ mī yugīṃ yugīṃ | pari heṃci voḷakhe jo jagīṃ | to vivekiyā || 57 ||

पद 58

mājhe ajatveṃ janmaṇeṃ | akriyatāci karma karaṇeṃ | heṃ avikāra jo jāṇe | to paramamukta || 58 ||

पद 59

to cālilā saṃge na caḷe | dehīṃcā dehā nākaḷe | maga paṃcatvīṃ taṃva miḷe | mājhāṃci rūpīṃ || 59 ||

पद 60

erhavīṃ parāpara na śocitī | je kāmanāśūnya hotī | vāṭā keveḷīṃ na vacatī | krodhāciyā || 60 ||

पद 61

je sadā miyāṃci āthile | mājhiyā sevā jiyāle | kāṃ ātmabodhe toṣale | vītarāga je || 61 ||

पद 62

je tapotejāciyā rāśī | kāṃ ekāyatana jñānāsī | je pavitratā tīrthāṃsī | tīrtharūpa || 62 ||

पद 63

te madbhāvā sahajeṃ āle | mī teci te hoūni ṭhele | je maja tayāṃ urale | padara nāhīṃ || 63 ||

पद 64

sāṃge pitaḷecī gaṃdhikāḷika | je phiṭalī hoya niḥśekha | taiṃ suvarṇa kāī āṇika | joḍūṃ jāīje || 64 ||

पद 65

taise yamaniyamīṃ kaḍasale | te tapojñānīṃ cokhaḷale | mī teci te jāhale | etha saṃśayo kāyasā || 65 ||

पद 66

एर्‍हवीं तरी पाहीं । जे जैसे माझां ठाईं । भजती तया मीही । तैसाचि भजे ॥ ६६ ॥

erhavīṃ tarī pāhīṃ | je jaise mājhāṃ ṭhāīṃ | bhajatī tayā mīhī | taisāci bhaje || 66 ||

पद 67

dekheṃ manuṣyajāta sakaḷa | heṃ svabhāvatā bhajanasīḷa | jāhaleṃ ase kevaḷa | mājhāṃ ṭhāyīṃ || 67 ||

पद 68

parī jñāneṃvīṇa nāśile | je buddhibhedāsi āle | teṇeṃci yā kalpileṃ | anekatva || 68 ||

पद 69

mhaṇaūni abhedīṃ bhedu dekhatī | yayā anāmyā nāmeṃ ṭhevitī || devī devo mhaṇatī | acarcāteṃ || 69 ||

पद 70

जें सर्वत्र सदा सम । तेथे विभाग अधमोत्तम । मतिवशें संभ्रम । विवंचिती ॥ ७० ॥

jeṃ sarvatra sadā sama | tethe vibhāga adhamottama | mativaśeṃ saṃbhrama | vivaṃcitī || 70 ||

पद 71

maga nānāhetuprakāreṃ | yathociteṃ upacāreṃ | mānilīṃ devatāṃtareṃ | upāsitī || 71 ||

पद 72

tetha jeṃ jeṃ apekṣita | teṃ taiseṃci pāvati samasta | parī te karmaphaḷa niścita | voḷakha tūṃ || 72 ||

पद 73

vācūṃni deteṃ gheteṃ āṇika | nibhrāṃta nāhī samyaka | etha karmaci phaḷasūcaka | manuṣyalokīṃ || 73 ||

पद 74

jaiseṃ kṣetrīṃ jeṃ perije | teṃvāṃcūni āna na nipaje | kāṃ pāhije teṃci dekhije | darpaṇādhāreṃ || 74 ||

पद 75

nā tarī kaḍeyātaḷavaṭīṃ | jaisā āpulāci bolu kirīṭī | paḍisādu hoūni uṭhī | nimittayogeṃ || 75 ||

पद 76

taisā samastāṃ yāṃ bhajanāṃ | mī sākṣibhūtu paiṃ arjunā | etha pratiphaḷe bhāvanā | āpulālī || 76 ||

पद 77

ātāṃ yāciparī jāṇa | cārhī āhetī he varṇa | sṛjile myāṃ guṇa - | karmabhāgeṃ || 77 ||

पद 78

je prakṛtīceni ādhāreṃ | guṇāceni vyabhicāreṃ | karmeṃ tadanusāreṃ | vivaṃcilī || 78 ||

पद 79

etha ekaci he dhanuṣyapāṇī | parīṃ jāhale gā cahūṃ varṇīṃ | aisī guṇakarmīṃ kaḍasaṇī | kelī sahajeṃ || 79 ||

पद 80

mhaṇoni āīkeṃ pārthā | he varṇabhedasaṃsthā | mī kartā navhe sarvathā | yācilāgīṃ || 80 ||

पद 81

heṃ majacistava jāhaleṃ | parī myāṃ nāhīṃ keleṃ | aise jeṇe jāṇitaleṃ | to suṭalā gā || 81 ||

पद 82

māgīla mumukṣu je hote | tihīṃ aiśiyāci jāṇoni māteṃ | karme kelīṃ samasteṃ | dharnudharā || 82 ||

पद 83

parī teṃ bījeṃ jaisīṃ dagdhalīṃ | nugavatīci peralīṃ | taiśīṃ karmeṃci pari tayāṃ jāhalī | mokṣahetu || 83 ||

पद 84

etha āṇikahī eka arjunā | he karmākarmavivaṃcanā | āpuliye cāḍe sajñānā | yogya nohe || 84 ||

पद 85

marma mhaṇije teṃ kavaṇa | athavā akarmā kāya lakṣaṇa | aiseṃ vicāritāṃ vicakṣaṇa | guṃphoni ṭhele || 85 ||

पद 86

jaiseṃ kā kuḍeṃ nāṇeṃ | kharyāceni sārakhepaṇeṃ | ḍoḷyāṃcehi dekhaṇeṃ | saṃśayī ghālī || 86 ||

पद 87

taise naiṣkarmyateceni bhrameṃ | giṃvasijata āhāti karmeṃ | je dujī sṛṣṭi manodharmeṃ | karūṃ śakatī || 87 ||

पद 88

vācūni mūrkhācī goṭhī kāyasī | etha mohale gā krāṃtadarśī | mhaṇoni ātāṃ teci pariyesīṃ | sāṃgena tuja || 88 ||

पद 89

tarī karma mhaṇaje svabhāveṃ | jetha viśvākāru saṃbhave | te samyaka ādhīṃ jāṇāveṃ | lāge etha || 89 ||

पद 90

maga varṇāśramāsi ucita | je viśeṣa karma vihita | teṃhī voḷakhāveṃ niścita | upayogeṃsīṃ || 90 ||

पद 91

pāṭhīṃ jeṃ niṣiddha mhaṇipe | teṃhī bujhāveṃ svarūpeṃ | yetuleni yetha kāṃhī na guṃphe | āpaiseṃci || 91 ||

पद 92

erhavīṃ jaga heṃ karmādhīna | aisī yācī vyāptī gahana | pari teṃ aso āikeṃ cinha | prāptāceṃ gā || 92 ||

पद 93

jo sakaḷakarmīṃ vartatāṃ | dekhe āpulī naiṣkarmyatā | karmasaṃge nirāśatā | phaḷāciyā || 93 ||

पद 94

āṇi kartavyatelāgīṃ | jayā dusareṃ nāhīṃ jagīṃ | aisiyā naiṣkarmatā tarī cāṃgī | bodhalā ase || 94 ||

पद 95

pari kriyākalāpu āghavā | ācaratu dise baravā | tarī to ihīṃ cinhīṃ jāṇāvā | jñāniyā gā || 95 ||

पद 96

jaisā kāṃ jaḷāpāśīṃ ubhā ṭhāke | to jarī āpaṇapeṃ jaḷāmājiṃ dekhe | tarī to nibhrāṃta voḷakhe | mhaṇe mī vegaḷā āhe || 96 ||

पद 97

athavā nāve hana jo rige | to thaḍiyece rukha jātāṃ dekhe vegeṃ | teci sācokāreṃ joṃ pāhoṃ lāge | taṃva rukha mhaṇe acaḷa || 97 ||

पद 98

taise sarva karmīṃ asaṇeṃ | teṃ phuḍeṃ mānūni vāyāṇeṃ | maga āpaṇapeṃ jo jāṇe | naiṣkarmyu aisā || 98 ||

पद 99

āṇi udoastāceni pramāṇeṃ | jaise na calatāṃ sūryāceṃ cālaṇeṃ | taiseṃ naiṣkarmyatva jāṇe | karmīci asatāṃ || 99 ||

पद 100

to manuṣyāsārikhā tarī āvaḍe | parī manuṣyatva tayā na ghaḍe | jaiseṃ jaḷīṃ jaḷāmājīṃ na buḍe | bhānubiṃba || 100 ||

पद 101

teṇeṃ na pāhatāṃ viśva dekhileṃ | na karitāṃ sarva kele | na bhogitāṃ bhogileṃ | bhogyajāta || 101 ||

पद 102

ekeci ṭhāyīṃ baisalā | pari sarvatra toci gelā | heṃ aso viśva jāhalā | āṃgeṃci to || 102 ||

पद 103

jayā puruṣācāṃ ṭhāyīṃ | karmācā tarī khedu nāhīṃ | parī phaḷāpekṣā kahīṃ | saṃcarenā || 103 ||

पद 104

āṇi heṃ karma mī karīna | athavā ādarile siddhī neīna | yeṇeṃ saṃkalpeṃhī jayāceṃ mana | viṭāḷenā || 104 ||

पद 105

jñānāgniceni mukheṃ | jeṇeṃ jāḷilī karmeṃ aśekheṃ | to brahmaci manuṣyavekheṃ | voḷakha tūṃ || 105 ||

पद 106

जो शरीरीं उदासु । फळभोगीं निरासु । नित्यता उल्हासु । होऊनि असे ॥ १०६ ॥

jo śarīrīṃ udāsu | phaḷabhogīṃ nirāsu | nityatā ulhāsu | hoūni ase || 106 ||

पद 107

jo saṃtoṣācāṃ gābhārāṃ | ātmabodhāciyā vogarā | pure na mhaṇeci dhanurdharā | ārogitāṃ || 107 ||

पद 108

kaisā adhikādhika āvaḍī | gheta mahāsukhācī goḍī | sāṃḍoniyāṃ āśā kuroṃḍī | ahaṃbhāvesīṃ || 108 ||

पद 109

mhaṇoni avasareṃ jeṃ jeṃ pāve | teṇeci to sukhāve | jayā āpule āṇi parāveṃ | donhī nāhīṃ || 109 ||

पद 110

तो दिठी जें पाहे । ते आपणचि होऊनि जाये । आइकें तें आहे । तोचि जाहाला ॥ ११० ॥

to diṭhī jeṃ pāhe | te āpaṇaci hoūni jāye | āikeṃ teṃ āhe | toci jāhālā || 110 ||

पद 111

चरणीं हन चाले । मुखें जें जें बोले । ऐसें चेष्टाजात तेतुलें । आपणचि जो ॥ १११ ॥

caraṇīṃ hana cāle | mukheṃ jeṃ jeṃ bole | aiseṃ ceṣṭājāta tetuleṃ | āpaṇaci jo || 111 ||

पद 112

heṃ aso viśva pāhīṃ | jayāsi āpaṇapevāṃcūni nāhīṃ | ātā kavaṇa teṃ karma kāyī | bādhī tayāteṃ || 112 ||

पद 113

hā matsaru jetha upaje | tetule nureci jayā dujeṃ | to nirmatsaru kāi mhaṇije | bolavarī || 113 ||

पद 114

mhaṇoni sarvāṃparī muktu | to sakarmuci to karmarahitu | saguṇa pari guṇātītu | etha bhrāṃti nāhīṃ || 114 ||

पद 115

to dehasaṃge tarī ase | parī caitanyāsārikhā dise | pāhatāṃ parabrahmāceni kaseṃ | cokhāḷu bhalā || 115 ||

पद 116

aisāhī parī kautukeṃ | jarī karme karī yajñādikeṃ | tarī tiyeṃ layā jātī aśekheṃ | tayācāṃci ṭhāyīṃ || 116 ||

पद 117

akāḷīṃcī abhreṃ jaisī | urmīviṇa ākāśīṃ | hārapatī āpaiśīṃ | udayalīṃ sāṃtī || 117 ||

पद 118

taiśīṃ vidhīvidhāna vihiteṃ jarī ācare to samasteṃ | tarī tiyeṃ aikyabhāveṃ aikyāteṃ | pāvatīci gā || 118 ||

पद 119

jeṃ heṃ havana mī hotā | kāṃ iye yajñīṃ hā bhoktā | aisīyā buddhīsi nāhī bhaṃgatā | mhaṇaūniyāṃ || 119 ||

पद 120

je iṣṭayajña yajāve | teṃ havirmaṃtrādi āghaveṃ | to dekhatase avināśabhāveṃ | ātmabuddhi || 120 ||

पद 121

mhaṇaūni brahma teṃci karma | aiseṃ bodhā āle jayā sama | tayā kartavya teṃ naiṣkarmya | dhanurdharā || 121 ||

पद 122

ātāṃ avivekakumāratvā mukale | jayāṃ viraktīce pāṇigrahaṇa jāhaleṃ | maga upāsana jihīṃ āṇileṃ | yogāgnīceṃ || 122 ||

पद 123

je yajanaśīla aharniśīṃ | jihīṃ avidyā havilī maneṃsī | guruvākyahutāśīṃ | havana keleṃ || 123 ||

पद 124

tihīṃ yogāgnikīṃ yajije | to daivayajñu mhaṇije | jeṇe ātmasukha kāmije | paṃḍukumarā || 124 ||

पद 125

daivāstava dehāce pāḷaṇa | aisā niścayo paripūrṇa | jo ciṃtīnā dehabharaṇa | to mahāyogī jāṇa daivayogeṃ || 125 ||

पद 126

ātāṃ avadhārīṃ sāṃgena āṇika | je brahmāgnī sāgnika | tayāṃte yajñeṃci yajñu dekha | upāsije || 126 ||

पद 127

etha saṃyamāgnihotrī | je yuktitrayāṃcyāṃ maṃtrīṃ | yajana karitī pavitrīṃ | iṃdriyadravyīṃ || 127 ||

पद 128

ekāṃ vairāgyaravi vivaḷe | taṃva saṃyatī vihāra kele | tetha apāvṛtta jāhale | iṃdriyānaḷa || 128 ||

पद 129

tihīṃ viraktīcī jvāḷā ghetalī | taṃva vikārāṃcī iṃdhane paḷipalīṃ | tetha āśādhūmeṃ sāṃḍilīṃ | pāṃcahī kuṃḍeṃ || 129 ||

पद 130

maga vākyavidhīciyā niravaḍī | viṣayaāhuti udaṃḍī | havana keleṃ kuṃḍī | iṃdriyāgnīcāṃ || 130 ||

पद 131

ekīṃ yayāparī pārthā | doṣu kṣāḷile sarvathā | āṇikīṃ hṛdayāraṇīṃ maṃthā | viveku kelā || 131 ||

पद 132

to upaśameṃ nihaṭilā | dhairyeṃ varī dāṭilā | guruvākyeṃ kāḍhilā | baḷakaṭapaṇeṃ || 132 ||

पद 133

aise samaraseṃ maṃthana keleṃ | tetha jhaḍakarī kājā āleṃ | je ujjīvana jahāleṃ | jñānāgnīceṃ || 133 ||

पद 134

pahilā ṛddhisiddhīcā saṃbhramu | to nivartoni gelā dhūmu | maga pragaṭalā sūkṣmu | visphuliṃgu || 134 ||

पद 135

mana tayāce mokaḷeṃ | teci peṭavaṇa ghātaleṃ | jeṃ yamadamīṃ haḷuvāraleṃ | āiteṃ hoteṃ || 135 ||

पद 136

teṇeṃ sādukapaṇeṃ jvāḷā samṛddhā | maga vāsanāṃtarāciyā samidhā | sneheṃsī nānāvidhā | jāḷiliyā || 136 ||

पद 137

tetha sohaṃmaṃtreṃ dīkṣitīṃ | iṃdriyakarmāṃciyā āhutī | tiye jñānānaḷīṃ pradīptīṃ | didhaliyā || 137 ||

पद 138

pāṭhīṃ prāṇakriceni sruveniśīṃ | pūrṇāhutī paḍalī hutāśīṃ | tetha avabhṛta samarasīṃ | sahajeṃ jāhaleṃ || 138 ||

पद 139

maga ātmabodhīṃce sukha | je saṃyamāgnīceṃ hutaśeṣa | toci puroḍāśu dekha | ghetalā tihīṃ || 139 ||

पद 140

eka aiśiyā ihīṃ yajanīṃ | mukta te jāhale tribhuvanīṃ | yā yajñakriyā tarī ānānī | pari prāpya teṃ eka || 140 ||

पद 141

eka dravyayajñu mhaṇipatī | eka tapasāmagriyā nipajatī | eka yogayāguhī āhātī | je sāṃgitale || 141 ||

पद 142

ekīṃ śabdīṃ śabdu yajije | to vāgyajñu mhaṇije | jñāne jñeya gamije | to jñānayajñu || 142 ||

पद 143

heṃ arjunā sakaḷa kuvāḍeṃ | je anuṣṭhitāṃ atisāṃkaḍe | parī jiteṃdriyāsīci ghaḍe | yogyatāvaśeṃ || 143 ||

पद 144

te pravīṇa tetha bhale | āṇi yogasamṛddhī āthile | mhaṇoni āpaṇapāṃ tihīṃ kele | ātmahavana || 144 ||

पद 145

maga apāgnīcāṃ mukhī | prāṇadravyeṃ dekhī | havana keleṃ ekīṃ | abhyāsayogeṃ || 145 ||

पद 146

eku apānu prāṇīṃ arpitī | eka dohīṃteṃhī niruṃdhitī | te prāṇāyāmī mhaṇipatī | paṃḍukumarā || 146 ||

पद 147

eka vajrayogakrameṃ | sarvāhārasaṃyameṃ | prāṇīṃ prāṇu saṃbhrameṃ | havana karitī || 147 ||

पद 148

aise mokṣakāma sakaḷa | samasta he yajanaśīḷa | jihīṃ yajñadvārā manomaḷa | kṣāḷaṇa kele || 148 ||

पद 149

jayā avidyājāta jāḷitāṃ | je uraleṃ nijasvabhāvatā | jetha agni āṇi hotā | urecinā || 149 ||

पद 150

jetha yajitayācā kāmu pure | yajñīṃceṃ vidhāna sare | māgute jethūni vosare | kriyājāta || 150 ||

पद 151

विचार जेथ न रिगे । हेतु जेथ न निगे । जें द्वैतदोषसंगें । सिंपेचिना ॥ १५१ ॥

vicāra jetha na rige | hetu jetha na nige | jeṃ dvaitadoṣasaṃgeṃ | siṃpecinā || 151 ||

पद 152

aiseṃ anādisiddha cokhaṭa | jeṃ jñāna yajñāvaśiṣṭa | teṃ sevitī brahmaniṣṭha | brahmāhaṃmaṃtre || 152 ||

पद 153

aise śeṣāmṛte dhāle | kīṃ amartyabhāvā āle | mhaṇoni brahma te jahāle | anāyāse || 153 ||

पद 154

yerāṃ virakti māḷa na ghālīci | jayāṃ saṃyamāgnīcī sevā na ghaḍeci | jeṃ yogayāgu na karitīci | janmale sāṃte || 154 ||

पद 155

jayāṃ aihika dhaḍa nāhīṃ | tayāṃceṃ paratra pusasī kāī | mhaṇoni sāṃgoṃ kāṃ vāṃī | paṃḍukumarā || 155 ||

पद 156

aise bahutīṃ parīṃ anega | je sāṃgitale tuja kāṃ yāga | te vistāruni vedeṃci cāṃga | mhaṇitale āhātī || 156 ||

पद 157

pari teṇeṃ vistāreṃ kāya karāveṃ | heṃci karmasiddha jāṇāveṃ | yetuleni karmabaṃdhu svabhāveṃ | pāvela nā || 157 ||

पद 158

arjunā vedu jayāṃce mūḷa | je kriyāviśeṣeṃ sthūḷa | jayāṃ navhāḷiyece phaḷa | svargasukha || 158 ||

पद 159

te dravyādiyāgu kīra hotī | parī jñānayajñācī sarī na pavatī | jaiśī tārātejasaṃpattī | dinakarāpāśīṃ || 159 ||

पद 160

dekheṃ paramātmasukhanidhāna | sādhāvayā yogījana | jeṃ na visaṃbitī aṃjana | unmeṣanetrīṃ || 160 ||

पद 161

jeṃ dhāṃvatayā karmācī lāṇī | naiṣkarmyabodhācī khāṇī | jeṃ bhukeliyā dhaṇī | sādhanācī || 161 ||

पद 162

jetha pravṛtti pāṃguḷa jāhalī | tarkācī diṭhī gelī | jeṇeṃ iṃdriye visaralīṃ | iṃdriyasaṃgu || 162 ||

पद 163

manāce manapaṇa geleṃ | jetha bolāce bolapaṇa ṭheleṃ | jayāmāji sāṃpaḍaleṃ | jñeya diseṃ || 163 ||

पद 164

jetha vairāgyācā pāṃgu phiṭe | vivekācāhī sosu tuṭe | jetha na pāhatā sahaja bheṭe | āpaṇapeṃ || 164 ||

पद 165

teṃ jñāna paiṃ gā baraveṃ | jarī manīṃ āthi āṇāveṃ | tarī saṃtāṃ yāṃ bhajāveṃ | sarvasveṃśīṃ || 165 ||

पद 166

je jñānācā kuruṭhā | tetha sevā hā dāravaṃṭā | tū svādhīna karī subhaṭā | voḷagonī || 166 ||

पद 167

तरी तनुमनुजीवें । चरणासी लागावें । आणि अगर्वता करावें । दास्य सकळ ॥ १६७ ॥

tarī tanumanujīveṃ | caraṇāsī lāgāveṃ | āṇi agarvatā karāveṃ | dāsya sakaḷa || 167 ||

पद 168

maga apekṣita jeṃ āpuleṃ | teṃhī sāṃgatī pusileṃ | jeṇe aṃtaḥkaraṇa bodhaleṃ | saṃkalpā na ye || 168 ||

पद 169

jayāceni vākyaujivaḍeṃ | jāhaleṃ citta nidhaḍeṃ | brahmāceni pāḍe | niḥśaṃku hoya || 169 ||

पद 170

te veḷīṃ āpaṇapeyā sahiteṃ | iye aśeṣeṃhī bhūteṃ | mājhāṃ svarūpīṃ akhaṃḍiteṃ | dekhasī tūṃ || 170 ||

पद 171

aiseṃ jñānaprakāśeṃ pāhela | taiṃ mohāṃdhakārū jāīla | jaiṃ gurukṛpā hoīla | pārthā gā || 171 ||

पद 172

jarī kalmaṣāṃcā āgaru | tūṃ bhrāṃtīcā sāgaru | vyāmohācā ḍoṃgaru | hoūni asasī || 172 ||

पद 173

tarhī jñānaśaktīceni pāḍeṃ | heṃ āghaveṃcī gā thokaḍeṃ | aise sāmarthya ase cokhaḍeṃ | jñānī iye || 173 ||

पद 174

dekheṃ viśvabhramāaisā | jo amūrtācā kavaḍasā | to jayāciyā prakāśā | purecinā || 174 ||

पद 175

tayā kāyaseṃ heṃ manomaḷa | heṃ bolatāṃci ati kiḍāḷa | nāhīṃ yeṇeṃ pāḍeṃ he ḍhisāḷa | dujeṃ jagīṃ || 175 ||

पद 176

sāṃge bhuvanatrayācī kājaḷī | je gaganāmāji udhavalī | tiye praḷayīṃce vāhuṭaḷī | kāya abhra pure || 176 ||

पद 177

kīṃ pavanāceni koṃpeṃ | pāṇiyeṃci jo paḷipeṃ | to praḷayānaḷu daḍape | tṛṇeṃ kāṣṭhe kāi || 177 ||

पद 178

mhaṇoni ase heṃ na ghaḍe | teṃ vicāritāṃci asaṃgaḍe | puḍhatī jñānāceni pāḍeṃ | pavitra na dise || 178 ||

पद 179

etha jñāna heṃ uttama hoye | āṇikahī eka taiseṃ ke āhe | jaiseṃ caitanya kāṃ nohe | dusare gā || 179 ||

पद 180

yā mahātejāceni kaseṃ | jarī cokhāḷu pratibiṃba dise | kāṃ giṃvasileṃ giṃvase | ākāśa heṃ || 180 ||

पद 181

nā tarī pṛthvīceni pāḍeṃ | kāṃṭāḷeṃ jarī joḍe | tarī upamā jñānī ghaḍe | paṃḍukumarā || 181 ||

पद 182

mhaṇūnī bahutīṃ parīṃ pāhatāṃ | puḍhatapuḍhatī nirdhāritā | he jñānācī pavitratā | jñānīṃci āthi || 182 ||

पद 183

jarī amṛtāci cavī nivaḍije | tarī amṛtāsārakhī mhaṇije | taiseṃ jñāna heṃ upamije | jñānesīṃci || 183 ||

पद 184

ātāṃ yāvari je bolaṇe | te vāyāṃ veḷu pheḍaṇeṃ | taṃva sāṃcaci jī he pārthu mhaṇe | jeṃ bolata asāṃ || 184 ||

पद 185

pari teṃci jñāna kevīṃ jāṇāveṃ | aiseṃ arjuneṃ jaṃva pusāveṃ taṃva teṃ manogata deveṃ | jāṇitaleṃ || 185 ||

पद 186

maga mhaṇatase kirīṭī | ātāṃ citta deyīṃ goṭhī | sāṃgena jñānāciye bheṭī | upāya tuja || 186 ||

पद 187

tarī ātmasukhāciyā goḍiyā | viṭe jo kāṃ sakaḷa viṣayāṃ | jayāṃ ṭhāyīṃ iṃdriyāṃ | mānu nāhī || 187 ||

पद 188

jo manāci cāḍa na sāṃge | jo prakṛtīce keleṃ neghe | jo śraddheceni saṃbhogeṃ | sukhiyā jāhalā || 188 ||

पद 189

tayāteṃci giṃvasita | heṃheṃ jñāna pāṃve niścita | jayāmāji acuṃbita | śāṃti ase || 189 ||

पद 190

teṃ hṛdayīṃ pratiṣṭhe | āṇi śāṃtīcā aṃkura phuṭe | maga vistāra bahu prakaṭe | ātmabodhācā || 190 ||

पद 191

maga jeūti vāsa pāhije | teūti śāṃtīci dekhije | tetha apārā pāru neṇije | nirdhāritāṃ || 191 ||

पद 192

aisā hā uttarottaru | jñānabījācā vistāru | sāṃgatā ase apāru | pari aso ātāṃ || 192 ||

ajñāścāśraddadhānaśca saṃśayātmā vinaśyati | māyaṃ loko'sti na paro na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ ||

पद 193

aikeṃ jayā prāṇiyācāṃ ṭhāyīṃ | iyā jñānācī āvaḍī nāhīṃ | tayāceṃ jiyāleṃ mhaṇoṃ kāī | varī maraṇa cāṃga || 193 ||

पद 194

śūnya jaiseṃ gṛha | kāṃ caitanyeṃvīṇa deha | taiseṃ jīvita teṃ saṃmoha | jñānahīnā || 194 ||

पद 195

athavā jñāna kīra āpu nohe | parī te cāḍa ekī jarī vāhe | tarī tetha jivhāḷā kāṃhī āhe | prāptīcā paiṃ || 195 ||

पद 196

vāṃcūni jñānācī goṭhī kāyasī | parī te āsthāhī na dharī mānasīṃ | tarī to saṃśayarūpa hutāśīṃ | paḍilā jāṇa || 196 ||

पद 197

je amṛtahī pari nāvaḍe | aiseṃ sāviyāci ārocaku jaiṃ paḍe | taiṃ maraṇa āle āleṃ ase phuḍeṃ | jāṇoṃ ye kīṃ || 197 ||

पद 198

taisā viṣayasukheṃ raṃje | jo jñāneṃsīṃci māje | to saṃśaye aṃgīkārije | etha bhrāṃti nāhīṃ || 198 ||

पद 199

maga saṃśayī jarī paḍalā | tarī nibhrāṃta jarī nāsalā | ti aihikaparatrā mukalā | sukhāsī gā || 199 ||

पद 200

jayā kāḷajvaru āṃgī bāṇe | to śītoṣṇeṃ jaiśīṃ neṇe | āgī āṇi cāṃdiṇeṃ | sariseṃci mānī || 200 ||

पद 201

तैसे साच आणि लटिकें । विरुद्ध आणि निकें । संशयी तो नोळखे । हिताहित ॥ २०१ ॥

taise sāca āṇi laṭikeṃ | viruddha āṇi nikeṃ | saṃśayī to noḷakhe | hitāhita || 201 ||

पद 202

hā rātridivasu pāhīṃ jaisā | jātyaṃdhā ṭhāuvā nāhīṃ | taise saṃśayīṃ asatāṃ kāhīṃ | manā na ye || 202 ||

पद 203

mhaṇaūni saṃśayāhuni thora | āṇika nāhī pāpa ghora | hā vināśācī vāgura | prāṇiyāsī || 203 ||

पद 204

yeṇeṃ kāraṇe tuvā tyajāvā | ādhī hāci eku jiṇāvā | jo jñānāciyā abhāvā- | mājī ase || 204 ||

पद 205

jaiṃ ajñānāce gaḍada paḍe | taiṃ hā bahuvasa manīṃ vāḍhe | mhaṇoni sarvathā māgu moḍe | viśvāsācā || 205 ||

पद 206

hṛdayī hāci na samāye | buddhīṃte giṃvasūni ṭhāye | tetha saṃśayātmaka hoye | lokatraya || 206 ||

पद 207

aise jarī thorāve | tarī upāyeṃ ekeṃ āṃgave | jarī hātī hoya baraveṃ | jñānakhaḍga || 207 ||

पद 208

tarī teṇeṃ jñānaśastreṃ tikhaṭeṃ | nikhaḷu hā nivaṭe | maga niḥśeṣa khatā phiṭe | mānasīṃcā || 208 ||

पद 209

याकारणे पार्था । उठीं वेगीं वरौता । नाशु करोनि हृदयस्था । संशयासी ॥ २०९ ॥

yākāraṇe pārthā | uṭhīṃ vegīṃ varautā | nāśu karoni hṛdayasthā | saṃśayāsī || 209 ||

पद 210

aise sarvajñānācā bāpu | jo kṛṣṇa jñānadīpu | to mhaṇatase sakṛpu | aikeṃ rāyā || 210 ||

पद 211

taṃva yā pūrvāpara bolācā | vicāruni kumaru paṃḍūcā | kaisā praśnu hana avasarīṃcā | karitā hoīla || 211 ||

पद 212

ते कथेची संगति । भावाची संपत्ति । रसाचि उन्नति । म्हणिपेल पुढां ॥ २१२ ॥

te kathecī saṃgati | bhāvācī saṃpatti | rasāci unnati | mhaṇipela puḍhāṃ || 212 ||

पद 213

jayāciyā baravepaṇīṃ | kīje āṭhāṃ rasāṃcī ovāḷaṇī | sajjanāciye āyaṇī | visāṃvā jagī || 213 ||

पद 214

to śāṃtuci abhinavela | te pariyesā maऱhāṭhe bola | je samudrāhūni khola | arthabharita || 214 ||

पद 215

jaiseṃ biṃba tarī bacakeṃ evaḍheṃ | pari prakāśā trailokya thokaḍeṃ | śabdācī vyāptī teṇeṃ pāḍeṃ | anubhavāvī || 215 ||

पद 216

nā tarī kāmitayāciyā icchā | phaḷe kalpavṛkṣu jaisā | bola vyāpaku hoya taisā | tarī avadhāna dyāve ||216 ||

पद 217

heṃ aso kāya mhaṇāveṃ | sarvajñu jāṇatīṃ svabhāveṃ | tarī nikeṃ citta dyāveṃ | heṃ vinaṃtī mājhī || 217 ||

पद 218

jetha sāhitya āṇi śāṃti | he rekhā dise bolatī | jaisī lāvaṇyaguṇakuḷavatī | āṇi pativratā ||218 ||

पद 219

ādhīṃci sākhara āvaḍe | āṇi teci jarī okhadīṃ joḍe | tarī sevāvī nā kāṃ koḍeṃ | nāvānāvā || 219 ||

पद 220

sahaje malayāniḷu maṃda sugaṃdhu | tayā amṛtācā hoya svādu | āṇi tetheṃci joḍe nādu | jarī daivagatyā || 220 ||

पद 221

tarī sparśeṃ sarvāṃga nivavī | svādeṃ jivheteṃ nācavī | tevīci kānākaravīṃ | mhaṇavī bāpu mājhā || 221 ||

पद 222

taise katheceṃ iye aikaṇeṃ | eka śravaṇāsi hoya pāraṇeṃ | maga saṃsāraduḥkha mūḷavaṇeṃ | vikṛtīviṇeṃ || 222 ||

पद 223

jarī maṃtreci vairī mare | tarī vāyāṃci kāṃ bāṃdhāvīṃ kaṭāreṃ | roga jāye dudheṃ sākhare | tarī niṃba kāṃ piyāvā || 223 ||

पद 224

taisā manācā māru na karitāṃ | āṇi iṃdriyāṃ duḥkha na detāṃ | etha mokṣu ase āyatā | śravaṇācimājī || 224 ||

पद 225

mhaṇoni āthiliyā ārāṇukā | gītārthu hā nikā | jñānadevo mhaṇe āikā | nivṛttīdāsu || 225 ||

चौथा अध्याय समाप्त

cauthā adhyāya samāpta

गीता श्लोक

गीता श्लोक पद 1

śrībhaganānuvāca: imaṃ vivasvate yogaṃ proktavānahamavyayam | vivasvān manave prāha manurikṣvākave'bravīt || 1 ||

गीता श्लोक पद 2

evaṃ paraṃparāprāptamimaṃ rājarṣayo viduḥ | sa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ paraṃtapa || 2 ||

गीता श्लोक पद 3

sa evāyaṃ mayā te'dya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ | bhakto'si me sakhā ceti rahasyaṃ hyetaduttamam || 3 ||

गीता श्लोक पद 4

arjuna uvāca: aparaṃ bhavato janmaṃ paraṃ janma vivasvataḥ | kathametad vijānīyāṃ tvamādau proktavāniti || 4 ||

गीता श्लोक पद 5

śrī bhagavānuvāca: bahūni me vyatītāni janmāni tava cārjuna | tānyahaṃ veda sarvāṇi na tvaṃ vettha paraṃtapa || 5 ||

गीता श्लोक पद 6

ajo'pi sannavyayātmā bhūtāmāmiśvaro'pi san | prakṛtiṃ svāmadhiṣṭhāya saṃbhavāmyātmamāyayā || 6 ||

गीता श्लोक पद 7

yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata | abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjāmyaham || 7 ||

गीता श्लोक पद 8

paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām | dharmasaṃsthāpanārthāya saṃbhavāmi yuge yuge || 8 ||

गीता श्लोक पद 9

janma karma ca ne divyamevaṃ yo vetti tatvataḥ | tyaktvā dehaṃ punarjanma naiti māmeti so'rjuna || 9 ||

गीता श्लोक पद 10

vītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ | bahavo jñānatapasā pūtā madbhāvamāgatāḥ || 10 ||

गीता श्लोक पद 11

ye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bhajāmyaham | mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 11 ||

गीता श्लोक पद 12

kāṅakṣantaḥ karmaṇāṃ siddhiṃ yajanta iha devatāḥ | kṣipraṃ hi mānuṣe loke siddhirbhavati karmajā || 12 ||

गीता श्लोक पद 13

cāturvarṇyaṃ mayā sṛṣṭaṃ guṇakarmavibhāgaśaḥ | tasya kartāramapi māṃ vidhyakartāramavyam || 13 ||

गीता श्लोक पद 14

na māṃ karmāṇi limpanti na me karmaphale spṛhā | iti māṃ yo'bhijānāti karmabhirna sa badhyate || 14 ||

गीता श्लोक पद 15

evaṃ jñātvā kṛtaṃ karma pūrverapi mumukṣubhiḥ | kuru karmeva tasmāt tvaṃ pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam || 15 ||

गीता श्लोक पद 16

kiṃ karma kimakarmeti kavayo'pyatra mohitāḥ | tat te karma pravakṣyāmi yajjñātvā mokṣyase'śubhāt || 16 ||

गीता श्लोक पद 17

karmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ | akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ || 17 ||

गीता श्लोक पद 18

karmaṇya karma yaḥ paśyedakarmaṇi ca karma yaḥ | sa buddhimān manuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt || 18 ||

गीता श्लोक पद 19

yasya sarve samārambhāḥ kāmasaṃkalpavarjitāḥ | jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṃḍitaṃ budhāḥ || 19 ||

गीता श्लोक पद 20

tyaktvā karmaphalāsaṃgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ | karmaṇyabhipravṛtto'pi naiva kiṃcit karoti saḥ || 20 ||

गीता श्लोक पद 21

nirāśīryatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ | śārīraṃ kevalaṃ karma kurvannāpnoti kilbiśam || 21 ||

गीता श्लोक पद 22

yadṛcchā lābha saṃtuṣṭo dvaṃdvātīto vimatsaraḥ | sama siddhāvasiddhauca kṛtvā'pi na nibadhyate || 22 ||

गीता श्लोक पद 23

gatasaṃgasya muktasya jñānāvasthitcetasaḥ | yajñāyācarataḥ karma samagraṃ pravilīyate || 23 ||

गीता श्लोक पद 24

brahmārpaṇaṃ brahmahavir brahmāgnau brahmaṇā hutam | brahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasmādhinā || 24 ||

गीता श्लोक पद 25

daivamevāpare yajñaṃ yoginaḥ paryupāsate | brahmāgnāvapare yajñaṃ yajñenaivopajuhvati || 25 ||

गीता श्लोक पद 26

śrotrādīnīṃdriyāṇyanye saṃyamāgniṣu juhvati | śabdādīn viṣayānanya | iṃdriyāgniṣu juhvati || 26 ||

गीता श्लोक पद 27

sarvāṇīndriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi cāpare | ātmasaṃyamayogāgnau juhvati jñānadīpite || 27 ||

गीता श्लोक पद 28

dravyayajñāstapoyajñā yogayajñāstathāpare | svādhyāyajñānayajñāśca yatayaḥ saṃśitavratāḥ || 28 ||

गीता श्लोक पद 29

apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pā'naṃ tathāpare | prāṇāpānagati ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ || 29 ||

गीता श्लोक पद 30

apare niyatāhārāḥ prāṇān prāṇeṣu juhvati | sarvepyete yajñavido yajñakṣapitakalmaṣāḥ || 30 ||

गीता श्लोक पद 31

yajñaśiṣṭāmṛtabhujo yānti brahma sanātanam | nāyaṃ loko'styayajñasya kuto'nyaḥ kurusattama || 31 ||

गीता श्लोक पद 32

evaṃ bahuvidhā yajñā vitatā brahmaṇo mukhe | karmajān viddhi tān sarvānevaṃ jñātvā vimokṣase || 32 ||

गीता श्लोक पद 33

śreyān dravyamayād yajñān jñānayajñaḥ paraṃtapa | sarvaṃ karmākhilaṃ pārtha jñāne parisamāpyate || 33 ||

गीता श्लोक पद 34

tad viddhi praṇipātena paripraśnena sevayā | upadekṣyanti te jñānaṃ jñāninastatvadarśinaḥ || 34 ||

गीता श्लोक पद 35

yaj jñātvā na punarmohamevaṃ yāsyasi pāṃḍava | yena bhūtānyaśeṣeṇa drakṣyasyātmanyatho mayi || 35 ||

गीता श्लोक पद 36

api cedasī pāpebhyaḥ sarvebhyaḥ pāpakṛttamaḥ | sarva jñānaplavenaiva vṛjinaṃ saṃtariṣyasi || 36 ||

गीता श्लोक पद 37

yathaidhāṃsi samiddho'gnirbhasmasāt kurute'rjuna | jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasāt kurute tathā || 37 ||

गीता श्लोक पद 38

na hi jñānena sadṛśaṃ pavitramiha vidyate | tat svayaṃ yogasaṃsiddhaḥ kālenātmani vindati || 38 ||

गीता श्लोक पद 39

śraddhāvān labhate jñānaṃ tatparaḥ saṃyatendriyaḥ | jñānaṃ labdhvā parāṃ śāntimacireṇādhigacchati || 39 ||

गीता श्लोक पद 41

yogasaṃnyastakarmāṇi jñānasaṃchinnasaṃśayam | ātmavaṃtaṃ na karmāṇi nibadhnanti dhanaṃjayaḥ || 41 ||

गीता श्लोक पद 42

tasmādajñānasaṃbhūtaṃ hṛtsthaṃ jñānāsinātmanaḥ | chitvainaṃ saṃśayaṃ yogamātiṣṭhottiṣṭha bhārata || 42 ||

या पाठाविषयी

परिचय

ज्ञानेश्वरीचा अध्याय चौथा — भगवद्गीतेच्या ज्ञानकर्मसंन्यासयोग या अध्यायावरील संत ज्ञानेश्वरांचे ओवीबद्ध भाष्य. या अध्यायात 227 ओव्या आहेत. मूळ गीतेचे श्लोक ज्या क्रमाने ज्ञानेश्वरीत येतात, त्याच क्रमाने येथे दिले आहेत.

॥ ज्ञानेश्वर माउली ज्ञानराज माउली तुकाराम ॥

संदर्भ 1

ज्ञानेश्वरी/अध्याय चौथा — mr.wikisource.org
मराठी विकिस्रोत आवृत्ती (revid 210774); ओवीक्रम पडताळून घेतला आहे.

परवाना: CC BY-SA 4.0 — Text adapted from Wikimedia projects, licensed CC BY-SA 4.0. Adaptations must be shared alike.

अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.

ज्ञानेश्वरी — अध्याय चौथा

या पाठाविषयी

परिचय

संदर्भ 1

चूक कळवा

संबंधित रचना 4

ज्ञानेश्वरी — अध्याय पहिला

ज्ञानेश्वरी — अध्याय दहावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय अकरावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय बारावा

आणखी पाहा 22

आरती

श्री कृष्ण आरती — आरती कुंजबिहारी की

चालीसा

कृष्ण चालीसा

भजन

छुप छुप आये श्याम ले के ग्वाल बाल

दर्शन दो घनश्याम नाथ मेरी अखियाँ प्यासी

गोकुल में बजत बधाई

हरि सुन्दर नन्द मुकुन्द

कवच

श्रीगोपालकवचम्

अष्टोत्तर शतनामावली

कृष्ण अष्टोत्तर शतनामावली

व्रतकथा

गोवर्धन (अन्नकूट) कथा

गोवत्स द्वादशी (बछ बारस) व्रत कथा

श्री कृष्ण जन्माष्टमी व्रत कथा

राधाष्टमी व्रत कथा

देवी-देवता

कृष्ण

सण

होळी

जन्माष्टमी