ज्ञानेश्वरी — अध्याय तिसरा

शेअर करा

मग आइका अर्जुनें म्हणितलें । देवा तुम्हीं जें वाक्य बोलिले । तें निकें म्यां परिसलें । कमळापती ॥ १ ॥

maga āikā arjuneṃ mhaṇitaleṃ | devā tumhīṃ jeṃ vākya bolile | teṃ nikeṃ myāṃ parisaleṃ | kamaḷāpatī || 1 ||

तेथ कर्म आणि कर्ता । उरेचिना पाहतां । ऐसें मत तुझें अनंता । निश्चित जरी ॥ २ ॥

tetha karma āṇi kartā | urecinā pāhatāṃ | aiseṃ mata tujheṃ anaṃtā | niścita jarī || 2 ||

तरी मातें केवी हरी । म्हणसी पार्था संग्रामु करीं । इये लाजसीना महाघोरीं । कर्मीं सुता ॥ ३ ॥

tarī māteṃ kevī harī | mhaṇasī pārthā saṃgrāmu karīṃ | iye lājasīnā mahāghorīṃ | karmīṃ sutā || 3 ||

हां गा कर्म तूंचि अशेष । निराकारासी निःशेष । तरी मजकरवीं हें हिंसक । कां करविसी तूं ॥ ४ ॥

hāṃ gā karma tūṃci aśeṣa | nirākārāsī niḥśeṣa | tarī majakaravīṃ heṃ hiṃsaka | kāṃ karavisī tūṃ || 4 ||

तरीं हेंचि विचारीं हृषीकेशा । तूं मानु देसी कर्मलेशा । आणि येसणी हे हिंसा । करवित अहासी ॥ ५ ॥

tarīṃ heṃci vicārīṃ hṛṣīkeśā | tūṃ mānu desī karmaleśā | āṇi yesaṇī he hiṃsā | karavita ahāsī || 5 ||

देवा तुवांचि ऐसें बोलावें । तरी आम्हीं नेणतीं काय करावें । आता संपले म्हणे पां आघवें । विवेकाचे ॥ ६ ॥

devā tuvāṃci aiseṃ bolāveṃ | tarī āmhīṃ neṇatīṃ kāya karāveṃ | ātā saṃpale mhaṇe pāṃ āghaveṃ | vivekāce || 6 ||

हां गा उपदेशु जरी ऐसा । तरी अपभ्रंशु तो कैसा । आतां पुरला आम्हां धिंवसा । आत्मबोधाचा ॥ ७ ॥

hāṃ gā upadeśu jarī aisā | tarī apabhraṃśu to kaisā | ātāṃ puralā āmhāṃ dhiṃvasā | ātmabodhācā || 7 ||

वैद्यु पथ्य वारूनि जाये । मग जरी आपणचि विष सुये । तरी रोगिया कैसेनि जिये । सांगे मज ॥ ८ ॥

vaidyu pathya vārūni jāye | maga jarī āpaṇaci viṣa suye | tarī rogiyā kaiseni jiye | sāṃge maja || 8 ||

जैसे आंधळे सुईजे आव्हांटा । कां माजवण दीजे मर्कटा । तैसा उपदेशु हा गोमटा । वोढवला आम्हां ॥ ९ ॥

jaise āṃdhaḷe suīje āvhāṃṭā | kāṃ mājavaṇa dīje markaṭā | taisā upadeśu hā gomaṭā | voḍhavalā āmhāṃ || 9 ||

मी आधींचि कांही नेणें । वरी कवळिलों मोहें येणें । कृष्णा विवेकु या कारणें । पुसिला तुज ॥ १० ॥

mī ādhīṃci kāṃhī neṇeṃ | varī kavaḷiloṃ moheṃ yeṇeṃ | kṛṣṇā viveku yā kāraṇeṃ | pusilā tuja || 10 ||

तंव तुझी एकेकी नवाई । एथ उपदेशामाजीं गांवाई । तरी अनुसरलिया काई । ऐसें कीजे ॥ ११ ॥

taṃva tujhī ekekī navāī | etha upadeśāmājīṃ gāṃvāī | tarī anusaraliyā kāī | aiseṃ kīje || 11 ||

आम्हीं तनुमनुजीवें । तुझिया बोला वोटंगावें । आणि तुवांचि ऐसें करावें । तरी सरलें म्हणे ॥ १२ ॥

āmhīṃ tanumanujīveṃ | tujhiyā bolā voṭaṃgāveṃ | āṇi tuvāṃci aiseṃ karāveṃ | tarī saraleṃ mhaṇe || 12 ||

आतां ऐसियापरी बोधिसी । तरी निकें आम्हां करिसी । एथ ज्ञानाची आस कायसी । अर्जुन म्हणे ॥ १३ ॥

ātāṃ aisiyāparī bodhisī | tarī nikeṃ āmhāṃ karisī | etha jñānācī āsa kāyasī | arjuna mhaṇe || 13 ||

तरी ये जाणिवेचे कीर सरलें । परी आणिक एक असें जाहलें । जें थितें हें डहुळलें । मानस माझें ॥ १४ ॥

tarī ye jāṇivece kīra saraleṃ | parī āṇika eka aseṃ jāhaleṃ | jeṃ thiteṃ heṃ ḍahuḷaleṃ | mānasa mājheṃ || 14 ||

तेवींचि कृष्णा हें तुझें । चरित्र कांहीं नेणिजे । जरी चित्त पाहसी माझें । येणे मिषें ॥ १५ ॥

tevīṃci kṛṣṇā heṃ tujheṃ | caritra kāṃhīṃ neṇije | jarī citta pāhasī mājheṃ | yeṇe miṣeṃ || 15 ||

ना तरी झकवितु आहासी मातें । की तत्वचि कथिलें ध्वनितें । हे अवगमतां निरुतें । जाणवेना ॥ १६ ॥

nā tarī jhakavitu āhāsī māteṃ | kī tatvaci kathileṃ dhvaniteṃ | he avagamatāṃ niruteṃ | jāṇavenā || 16 ||

म्हणोनि आइकें देवा । हा भावार्थु आतां न बोलावा । मज विवेकु सांगावा । मर्‍हाटा जी ॥ १७ ॥

mhaṇoni āikeṃ devā | hā bhāvārthu ātāṃ na bolāvā | maja viveku sāṃgāvā | marhāṭā jī || 17 ||

मी अत्यंत जड असें । परी ऐसाही निकें परियसें । कृष्णा बोलावें तुवां तैसें । एकनिष्ठ ॥ १८ ॥

mī atyaṃta jaḍa aseṃ | parī aisāhī nikeṃ pariyaseṃ | kṛṣṇā bolāveṃ tuvāṃ taiseṃ | ekaniṣṭha || 18 ||

देखें रोगातें जिणावें । औषध तरी द्यावें । परी तें अतिरुच्य व्हावें । मधुर जैसें ॥ १९ ॥

dekheṃ rogāteṃ jiṇāveṃ | auṣadha tarī dyāveṃ | parī teṃ atirucya vhāveṃ | madhura jaiseṃ || 19 ||

तैसें सकळार्थभरित । तत्व सांगावे उचित । परी बोधे माझें चित्त । जयापरी ॥ २० ॥

taiseṃ sakaḷārthabharita | tatva sāṃgāve ucita | parī bodhe mājheṃ citta | jayāparī || 20 ||

देवा तुज ऐसा निजगुरु । आणि आर्तीधणी कां न करूं । एथ भीड कवणाची धरूं । तूं माय आमुची ॥ २१॥

devā tuja aisā nijaguru | āṇi ārtīdhaṇī kāṃ na karūṃ | etha bhīḍa kavaṇācī dharūṃ | tūṃ māya āmucī || 21||

हां गा कामधेनूचें दुभतें । देवें जाहलें जरी आपैतें । तरी कामनेची कां तेथें । वानी कीजे ॥ २२ ॥

hāṃ gā kāmadhenūceṃ dubhateṃ | deveṃ jāhaleṃ jarī āpaiteṃ | tarī kāmanecī kāṃ tetheṃ | vānī kīje || 22 ||

जरी चिंतामणि हातां चढे । तरी वांछेचे कवण सांकडे । कां आपुलेनि सुरवाडें । इच्छावें ना ॥ २३ ॥

jarī ciṃtāmaṇi hātāṃ caḍhe | tarī vāṃchece kavaṇa sāṃkaḍe | kāṃ āpuleni suravāḍeṃ | icchāveṃ nā || 23 ||

देखें अमृतसिंधूतें ठाकावें । मग तहाना जरी फुटावें । मग सायासु कां करावे । मागील ते ॥ २४ ॥

dekheṃ amṛtasiṃdhūteṃ ṭhākāveṃ | maga tahānā jarī phuṭāveṃ | maga sāyāsu kāṃ karāve | māgīla te || 24 ||

तैसा जन्मांतरी बहुतीं । उपासिता लक्ष्मीपती । तूं दैवें आजि हातीं । जाहलासी जरी ॥ २५ ॥

taisā janmāṃtarī bahutīṃ | upāsitā lakṣmīpatī | tūṃ daiveṃ āji hātīṃ | jāhalāsī jarī || 25 ||

तरी आपुलेया सवेसा । कां न मगावासी परेशा । देवा सुकाळु हा मानसा । पाहला असे ॥ २६ ॥

tarī āpuleyā savesā | kāṃ na magāvāsī pareśā | devā sukāḷu hā mānasā | pāhalā ase || 26 ||

देखें सकळार्तीचें जियालें । आजि पुण्य यशासि आलें । हे मनोरथ जहाले । विजयी माझे ॥ २७ ॥

dekheṃ sakaḷārtīceṃ jiyāleṃ | āji puṇya yaśāsi āleṃ | he manoratha jahāle | vijayī mājhe || 27 ||

जी जी परममंगळधामा । देवदेवोत्तमा । तूं स्वाधीन आजि आम्हां । म्हणऊनियां ॥ २८ ॥

jī jī paramamaṃgaḷadhāmā | devadevottamā | tūṃ svādhīna āji āmhāṃ | mhaṇaūniyāṃ || 28 ||

जैसां मातेचां ठायीं । अपत्या अनवसरु नाहीं । स्तन्यालागूनि पाहीं । जियापरी ॥ २९ ॥

jaisāṃ mātecāṃ ṭhāyīṃ | apatyā anavasaru nāhīṃ | stanyālāgūni pāhīṃ | jiyāparī || 29 ||

तैसें देवा तूंते । पुसिजतसें आवडे तें । आपुलेनि आर्तें । कृपानिधि ॥ ३० ॥

taiseṃ devā tūṃte | pusijataseṃ āvaḍe teṃ | āpuleni ārteṃ | kṛpānidhi || 30 ||

तरी पारत्रिकीं हित । आणि आचरितां तरी उचित । ते सांगें एक निश्चित । पार्थु म्हणे ॥ ३१ ॥

tarī pāratrikīṃ hita | āṇi ācaritāṃ tarī ucita | te sāṃgeṃ eka niścita | pārthu mhaṇe || 31 ||

या बोला अच्युतु । म्हणतसे विस्मितु । अर्जुना हा ध्वनितु । अभिप्रावो ॥ ३२ ॥

yā bolā acyutu | mhaṇatase vismitu | arjunā hā dhvanitu | abhiprāvo || 32 ||

जे बुद्धियोगु सांगतां । सांख्यमतसंस्था । प्रकटिली स्वभावता । प्रसंगे आम्हीं ॥ ३३ ॥

je buddhiyogu sāṃgatāṃ | sāṃkhyamatasaṃsthā | prakaṭilī svabhāvatā | prasaṃge āmhīṃ || 33 ||

तो उद्देशु तूं नेणसी । म्हणोनि क्षोभलासि वायांचि । तरी आता जाण म्यांचि । उक्त दोन्ही ॥ ३४ ॥

to uddeśu tūṃ neṇasī | mhaṇoni kṣobhalāsi vāyāṃci | tarī ātā jāṇa myāṃci | ukta donhī || 34 ||

अवधारीं वीरश्रेष्ठा । यें लोकीं या दोन्ही निष्ठा । मजचिपासूनि प्रगटा । अनादिसिद्धा ॥ ३५ ॥

avadhārīṃ vīraśreṣṭhā | yeṃ lokīṃ yā donhī niṣṭhā | majacipāsūni pragaṭā | anādisiddhā || 35 ||

एकु ज्ञानयोगु म्हणिजे । जो सांख्यीं अनुष्ठीजे । जेथ ओळखीसवें पाविजे । तद्रूपता ॥ ३६ ॥

eku jñānayogu mhaṇije | jo sāṃkhyīṃ anuṣṭhīje | jetha oḷakhīsaveṃ pāvije | tadrūpatā || 36 ||

एक कर्मयोगु जाण । जेथ साधकजन निपुण । होवूनिया निर्वाण । पावती वेळे ॥ ३७ ॥

eka karmayogu jāṇa | jetha sādhakajana nipuṇa | hovūniyā nirvāṇa | pāvatī veḷe || 37 ||

हे मार्गु तरी दोनी । परि एकवटती निदानीं । जैसे सिद्धसाध्यभोजनीं । तृप्ति एकी ॥ ३८ ॥

he mārgu tarī donī | pari ekavaṭatī nidānīṃ | jaise siddhasādhyabhojanīṃ | tṛpti ekī || 38 ||

कां पूर्वापर सरिता । भिन्ना दिसती पाहतां । मग सिंधूमिळणीं ऐक्यता । पावती शेखीं ॥ ३९ ॥

kāṃ pūrvāpara saritā | bhinnā disatī pāhatāṃ | maga siṃdhūmiḷaṇīṃ aikyatā | pāvatī śekhīṃ || 39 ||

तैसीं दोनी ये मतें । सूचिती एका कारणातें । परी उपास्ति ते योग्यते - । आधीन असे ॥ ४० ॥

taisīṃ donī ye mateṃ | sūcitī ekā kāraṇāteṃ | parī upāsti te yogyate - | ādhīna ase || 40 ||

देखें उत्प्लवनासरिसा । पक्षी फळासि झोंबे जैसा । सांगें नरु केवीं तैसा । पावे वेगां ॥ ४१ ॥

dekheṃ utplavanāsarisā | pakṣī phaḷāsi jhoṃbe jaisā | sāṃgeṃ naru kevīṃ taisā | pāve vegāṃ || 41 ||

तो हळूहळू ढाळेंढाळें । केतुकेनि एके वेळे । मार्गाचेनि बळें । निश्चित ठाकी ॥ ४२ ॥

to haḷūhaḷū ḍhāḷeṃḍhāḷeṃ | ketukeni eke veḷe | mārgāceni baḷeṃ | niścita ṭhākī || 42 ||

तैसें देख पां विहंगममतें । अधिष्ठूनि ज्ञानातें । सांख्य सद्य मोक्षातें । आकळिती ॥ ४३ ॥

taiseṃ dekha pāṃ vihaṃgamamateṃ | adhiṣṭhūni jñānāteṃ | sāṃkhya sadya mokṣāteṃ | ākaḷitī || 43 ||

येर योगिये कर्माधारें । विहितेंचि निजाचारें । पूर्णता अवसरें । पावतें होती ॥ ४४ ॥

yera yogiye karmādhāreṃ | vihiteṃci nijācāreṃ | pūrṇatā avasareṃ | pāvateṃ hotī || 44 ||

वांचोनि कर्मारंभ उचित । न करितांचि सिद्धवत । कर्महीना निश्चित । होईजेना ॥ ४५ ॥

vāṃconi karmāraṃbha ucita | na karitāṃci siddhavata | karmahīnā niścita | hoījenā || 45 ||

कां प्राप्तकर्म सांडिजे । येतुलेनि नैष्कर्म्या होईजे । हें अर्जुना वायां बोलिजे । मूर्खपणें ॥ ४६ ॥

kāṃ prāptakarma sāṃḍije | yetuleni naiṣkarmyā hoīje | heṃ arjunā vāyāṃ bolije | mūrkhapaṇeṃ || 46 ||

सांगें पैलतीरा जावें । ऐसें व्यसन कां जेथ पावे । तेथ नावेतें त्यजावें । घडे केवीं ॥ ४७ ॥

sāṃgeṃ pailatīrā jāveṃ | aiseṃ vyasana kāṃ jetha pāve | tetha nāveteṃ tyajāveṃ | ghaḍe kevīṃ || 47 ||

ना तरी तृप्ति इच्छिजे । तरी कैसेनि पाकु न कीजे । कीं सिद्धुही न सेविजे । केवीं सांगें ॥ ४८ ॥

nā tarī tṛpti icchije | tarī kaiseni pāku na kīje | kīṃ siddhuhī na sevije | kevīṃ sāṃgeṃ || 48 ||

जंव निरार्तता नाहीं । तंव व्यापारु असे पाहीं । मग संतुष्टीचां ठायीं । कुंठे सहजें ॥ ४९ ॥

jaṃva nirārtatā nāhīṃ | taṃva vyāpāru ase pāhīṃ | maga saṃtuṣṭīcāṃ ṭhāyīṃ | kuṃṭhe sahajeṃ || 49 ||

म्हणोनि आइकें पार्था । जया नैष्कर्म्यपदीं आस्था । तया उचित कर्म सर्वथा । त्याज्य नोहे ॥ ५० ॥

mhaṇoni āikeṃ pārthā | jayā naiṣkarmyapadīṃ āsthā | tayā ucita karma sarvathā | tyājya nohe || 50 ||

आणि आपुलालिया चाडे । आपादिले हे मांडे । कीं त्यजिलें हें कर्म सांडे । ऐसें आहे ॥ ५१ ॥

āṇi āpulāliyā cāḍe | āpādile he māṃḍe | kīṃ tyajileṃ heṃ karma sāṃḍe | aiseṃ āhe || 51 ||

हें वायाचि सैरा बोलिजे । उकलु तरी देखों पाहिजे । परी त्यजितां कर्म न त्यजे । निभ्रांत मानी ॥ ५२ ॥

heṃ vāyāci sairā bolije | ukalu tarī dekhoṃ pāhije | parī tyajitāṃ karma na tyaje | nibhrāṃta mānī || 52 ||

जंव प्रकृतीचें अधिष्ठान । तंव सांडी मांडी हें अज्ञान । जि चेष्टा गुणाधीन । आपैसी असे ॥ ५३ ॥

jaṃva prakṛtīceṃ adhiṣṭhāna | taṃva sāṃḍī māṃḍī heṃ ajñāna | ji ceṣṭā guṇādhīna | āpaisī ase || 53 ||

देखें विहित कर्म जेतुलें । तें सळें जरी वोसंडिलें । तरी स्वभाव काय निमाले । इंद्रियांचे ॥ ५४ ॥

dekheṃ vihita karma jetuleṃ | teṃ saḷeṃ jarī vosaṃḍileṃ | tarī svabhāva kāya nimāle | iṃdriyāṃce || 54 ||

सांगे श्रवणीं ऐकावें ठेलें । की नेत्रीचे तेज गेलें । हें नासारंध्र बुझालें । परिमळु नेघे ॥ ५५ ॥

sāṃge śravaṇīṃ aikāveṃ ṭheleṃ | kī netrīce teja geleṃ | heṃ nāsāraṃdhra bujhāleṃ | parimaḷu neghe || 55 ||

ना तरी प्राणापानगति । की निर्विकल्प जाहली मति । की क्षुधातृषादि आर्ति । खुंटलिया ॥ ५६ ॥

nā tarī prāṇāpānagati | kī nirvikalpa jāhalī mati | kī kṣudhātṛṣādi ārti | khuṃṭaliyā || 56 ||

हे स्वप्नावबोधु ठेले । कीं चरण चालो विसरले । हे असो काय निमाले । जन्ममृत्यू ॥ ५७ ॥

he svapnāvabodhu ṭhele | kīṃ caraṇa cālo visarale | he aso kāya nimāle | janmamṛtyū || 57 ||

हें न ठकेचि जरी कांही । तरी सांडिले तें कायी । म्हणोनि कर्मत्यागु नाही । प्रकृतिमंतां ॥ ५८ ॥

heṃ na ṭhakeci jarī kāṃhī | tarī sāṃḍile teṃ kāyī | mhaṇoni karmatyāgu nāhī | prakṛtimaṃtāṃ || 58 ||

कर्म पराधीनपणे । निपजतसे प्रकृतिगुणें । येरीं धरीं मोकलीं अंतःकरणें । वाहिजे वायां ॥ ५९ ॥

karma parādhīnapaṇe | nipajatase prakṛtiguṇeṃ | yerīṃ dharīṃ mokalīṃ aṃtaḥkaraṇeṃ | vāhije vāyāṃ || 59 ||

देखें रथीं आरूढिजे । मग निश्चळा बैसिजे । मग चळा होऊनि हिंडिजे । परतंत्रा ॥ ६० ॥

dekheṃ rathīṃ ārūḍhije | maga niścaḷā baisije | maga caḷā hoūni hiṃḍije | parataṃtrā || 60 ||

कां उचलिलें वायुवशें । चळें शुष्क पत्र जैसें । निचेष्ट आकाशे । परिभ्रमे ॥ ६१ ॥

kāṃ ucalileṃ vāyuvaśeṃ | caḷeṃ śuṣka patra jaiseṃ | niceṣṭa ākāśe | paribhrame || 61 ||

तैसें प्रकृतिआधारें । कर्मेंद्रियविकारें । मिष्कर्म्युही व्यापारे । निरंतर ॥ ६२ ॥

taiseṃ prakṛtiādhāreṃ | karmeṃdriyavikāreṃ | miṣkarmyuhī vyāpāre | niraṃtara || 62 ||

म्हणऊनि संगु जंव प्रकृतिचा । तंव त्यागु न घडे कर्माचा । ऐसियाहि करूं म्हणती तयांचा । आग्रहोचि उरें ॥ ६३ ॥

mhaṇaūni saṃgu jaṃva prakṛticā | taṃva tyāgu na ghaḍe karmācā | aisiyāhi karūṃ mhaṇatī tayāṃcā | āgrahoci ureṃ || 63 ||

जे उचित कर्म सांडिती । मग नैष्कर्म्य होऊं पाहती । परी कर्मेंद्रियप्रवृत्ती । निरोधूनि ॥ ६४ ॥

je ucita karma sāṃḍitī | maga naiṣkarmya hoūṃ pāhatī | parī karmeṃdriyapravṛttī | nirodhūni || 64 ||

तयां कर्मत्यागु न घडे । जें कर्तव्य मनीं सापडे । वरी नटती तें फुडे । दरिद्र जाण ॥ ६५ ॥

tayāṃ karmatyāgu na ghaḍe | jeṃ kartavya manīṃ sāpaḍe | varī naṭatī teṃ phuḍe | daridra jāṇa || 65 ||

ऐसे ते पार्था । विषयासक्त सर्वथा । वोळखावे तत्वता । येथ भ्रांति नाहीं ॥ ६६ ॥

aise te pārthā | viṣayāsakta sarvathā | voḷakhāve tatvatā | yetha bhrāṃti nāhīṃ || 66 ||

आतां देई अवधान । प्रसंगे तुज सांगेन । या नैराश्याचे चिन्ह । धनुर्धरा ॥ ६७ ॥

ātāṃ deī avadhāna | prasaṃge tuja sāṃgena | yā nairāśyāce cinha | dhanurdharā || 67 ||

जो अंतरी दृढु । परमात्मरूपीं गूढु । बाह्य तरी रूढु । लौकिक जैसा ॥ ६८ ॥

jo aṃtarī dṛḍhu | paramātmarūpīṃ gūḍhu | bāhya tarī rūḍhu | laukika jaisā || 68 ||

तो इंद्रियां आज्ञा न करी । विषयांचे भय न धरी । प्राप्त कर्म न अव्हेरी । उचित जें जें ॥ ६९ ॥

to iṃdriyāṃ ājñā na karī | viṣayāṃce bhaya na dharī | prāpta karma na avherī | ucita jeṃ jeṃ || 69 ||

तो कर्मेंद्रियें कर्मी । राहाटतां तरी न नियमी । परी तेथिचेनि उर्मी । झांकोळेना ॥ ७० ॥

to karmeṃdriyeṃ karmī | rāhāṭatāṃ tarī na niyamī | parī tethiceni urmī | jhāṃkoḷenā || 70 ||

तो कामनामात्रें न घेपे । मोहमळें न लिंपे । जैसे जळीं जळें न शिंपें । पद्मपत्र ॥ ७१ ॥

to kāmanāmātreṃ na ghepe | mohamaḷeṃ na liṃpe | jaise jaḷīṃ jaḷeṃ na śiṃpeṃ | padmapatra || 71 ||

तैसा संसर्गामाजि असे । सकळांसारिखा दिसे । जैसें तोयसंगे आभासे । भानुबिंब ॥ ७२ ॥

taisā saṃsargāmāji ase | sakaḷāṃsārikhā dise | jaiseṃ toyasaṃge ābhāse | bhānubiṃba || 72 ||

तैसा सामन्यत्वें पाहिजे । तरी साधारणुचि देखिजे । येरवीं निर्धारितां नेणिजे । सोय जयाची ॥ ७३ ॥

taisā sāmanyatveṃ pāhije | tarī sādhāraṇuci dekhije | yeravīṃ nirdhāritāṃ neṇije | soya jayācī || 73 ||

ऐसां चिन्हीं चिन्हितु । देखसी तोचि तरी मुक्तु । आशापाशरहितु । वोळख पां ॥ ७४ ॥

aisāṃ cinhīṃ cinhitu | dekhasī toci tarī muktu | āśāpāśarahitu | voḷakha pāṃ || 74 ||

अर्जुना तोचि योगी । विशेषिजे जो जगीं । म्हणोनि ऐसा होय यालागीं । म्हणिपे तूंते ॥ ७५ ॥

arjunā toci yogī | viśeṣije jo jagīṃ | mhaṇoni aisā hoya yālāgīṃ | mhaṇipe tūṃte || 75 ||

तूं मानसा नियमु करीं । निश्चळु होय अंतरी । मग कर्मेंद्रियें हीं व्यापारीं । वर्ततु सुखें ॥ ७६ ॥

tūṃ mānasā niyamu karīṃ | niścaḷu hoya aṃtarī | maga karmeṃdriyeṃ hīṃ vyāpārīṃ | vartatu sukheṃ || 76 ||

म्हणशी नैष्कर्म्य होआवें । तरी एथ तें न संभवे । आणि निषिद्ध केवीं राहाटावें । विचारी पां ॥ ७७ ॥

mhaṇaśī naiṣkarmya hoāveṃ | tarī etha teṃ na saṃbhave | āṇi niṣiddha kevīṃ rāhāṭāveṃ | vicārī pāṃ || 77 ||

म्हणोनि जें जें उचित । आणि अवसरेंकरून प्राप्त । तें कर्म हेतुरहित । आचर तूं ॥ ७८ ॥

mhaṇoni jeṃ jeṃ ucita | āṇi avasareṃkarūna prāpta | teṃ karma heturahita | ācara tūṃ || 78 ||

पार्था आणिकही एक । नेणसी तूं हे कवतिक । जें ऐसें कर्म मोचक । आपैसें असे ॥ ७९ ॥

pārthā āṇikahī eka | neṇasī tūṃ he kavatika | jeṃ aiseṃ karma mocaka | āpaiseṃ ase || 79 ||

देखें अनुक्रमाधारें । स्वधर्मु जो आचरे । तो मोक्षु तेणें व्यापारें । निश्चित पावे ॥ ८० ॥

dekheṃ anukramādhāreṃ | svadharmu jo ācare | to mokṣu teṇeṃ vyāpāreṃ | niścita pāve || 80 ||

स्वधर्मु जो बापा । तोचि नित्ययज्ञु जाण पां । म्हणोनि वर्ततां तेथ पापा । संचारु नाहीं ॥ ८१ ॥

svadharmu jo bāpā | toci nityayajñu jāṇa pāṃ | mhaṇoni vartatāṃ tetha pāpā | saṃcāru nāhīṃ || 81 ||

हा निजधर्मु जैं सांडे । कुकर्मी रति घडे । तैंचि बंधु पडे । संसारिकु ॥ ८२ ॥

hā nijadharmu jaiṃ sāṃḍe | kukarmī rati ghaḍe | taiṃci baṃdhu paḍe | saṃsāriku || 82 ||

म्हणोनि स्वधर्मानुष्ठान । ते अखंड यज्ञयाजन । जो करी तया बंधन । कहींच नाहीं ॥ ८३ ॥

mhaṇoni svadharmānuṣṭhāna | te akhaṃḍa yajñayājana | jo karī tayā baṃdhana | kahīṃca nāhīṃ || 83 ||

हा लोकु कर्में बांधिला । जो परतंत्रा भुतला । तो नित्ययज्ञाते चुकला । म्हणोनियां ॥ ८४ ॥

hā loku karmeṃ bāṃdhilā | jo parataṃtrā bhutalā | to nityayajñāte cukalā | mhaṇoniyāṃ || 84 ||

आतां येचिविशीं पार्था । तुज सांगेन एकी मी कथा । जैं सृष्ट्यादि संस्था । ब्रह्मेनि केली ॥ ८५ ॥

ātāṃ yeciviśīṃ pārthā | tuja sāṃgena ekī mī kathā | jaiṃ sṛṣṭyādi saṃsthā | brahmeni kelī || 85 ||

तें नित्ययागसहितें । सृजिलीं भूतें समस्तें । परी नेणतीचि तिये यज्ञातें । सूक्ष्म म्हणऊनी ॥ ८६ ॥

teṃ nityayāgasahiteṃ | sṛjilīṃ bhūteṃ samasteṃ | parī neṇatīci tiye yajñāteṃ | sūkṣma mhaṇaūnī || 86 ||

तें वेळीं प्रजीं विनविला ब्रह्मा । देवा आश्रयो काय एथ आम्हां । तंव म्हणे तो कमळजन्मा । भूतांप्रति ॥ ८७ ॥

teṃ veḷīṃ prajīṃ vinavilā brahmā | devā āśrayo kāya etha āmhāṃ | taṃva mhaṇe to kamaḷajanmā | bhūtāṃprati || 87 ||

तुम्हां वर्णविशेषवशें । आम्हीं हा स्वधर्मुचि विहिला असे । यातें उपासा मग आपैसे । काम पुरती ॥ ८८ ॥

tumhāṃ varṇaviśeṣavaśeṃ | āmhīṃ hā svadharmuci vihilā ase | yāteṃ upāsā maga āpaise | kāma puratī || 88 ||

तुम्हीं व्रतें नियमु न करावे । शरीरातें न पीडावें । दुरी केंही न वचावे । तीर्थासी गा ॥ ८९ ॥

tumhīṃ vrateṃ niyamu na karāve | śarīrāteṃ na pīḍāveṃ | durī keṃhī na vacāve | tīrthāsī gā || 89 ||

योगादिक साधनें । साकांक्ष आराधनें । मंत्रयंत्रविधानें । झणीं करा ॥ ९० ॥

yogādika sādhaneṃ | sākāṃkṣa ārādhaneṃ | maṃtrayaṃtravidhāneṃ | jhaṇīṃ karā || 90 ||

देवतांतरा न भजावें । हें सर्वथा कांहीं न करावे । तुम्हीं स्वधर्मयज्ञीं यजावें । अनायासें ॥ ९१ ॥

devatāṃtarā na bhajāveṃ | heṃ sarvathā kāṃhīṃ na karāve | tumhīṃ svadharmayajñīṃ yajāveṃ | anāyāseṃ || 91 ||

अहेतुकें चित्तें । अनुष्ठां पां ययातें । पतिव्रता पतीतें । जियापरी ॥ ९२ ॥

ahetukeṃ citteṃ | anuṣṭhāṃ pāṃ yayāteṃ | pativratā patīteṃ | jiyāparī || 92 ||

तैसा स्वधर्मरूप मखु । हाचि सेव्य तुम्हां एकु । ऐसें सत्यलोकनायकु । म्हणता जहाला ॥ ९३ ॥

taisā svadharmarūpa makhu | hāci sevya tumhāṃ eku | aiseṃ satyalokanāyaku | mhaṇatā jahālā || 93 ||

देखा स्वधर्मातें भजाल । तरी कामधेनु हा होईल । मग प्रजाहो न संडील । तुमतें सदा ॥ ९४ ॥

dekhā svadharmāteṃ bhajāla | tarī kāmadhenu hā hoīla | maga prajāho na saṃḍīla | tumateṃ sadā || 94 ||

जें येणेचिकरूनि समस्तां । परितोषु होईल देवतां । मग ते तुम्हां ईप्सीता । अर्थांते देती ॥ ९५ ॥

jeṃ yeṇecikarūni samastāṃ | paritoṣu hoīla devatāṃ | maga te tumhāṃ īpsītā | arthāṃte detī || 95 ||

या स्वधर्मपूजा पूजितां । देवतागणां समस्तां । योगक्षेमु निश्चिता । करिती तुमचा ॥ ९६ ॥

yā svadharmapūjā pūjitāṃ | devatāgaṇāṃ samastāṃ | yogakṣemu niścitā | karitī tumacā || 96 ||

तुम्हीं देवतांते भजाल । देव तुम्हां तुष्टितील । ऐसी परस्परें घडेल । प्रीति तेथ ॥ ९७ ॥

tumhīṃ devatāṃte bhajāla | deva tumhāṃ tuṣṭitīla | aisī paraspareṃ ghaḍela | prīti tetha || 97 ||

तेथ तुम्हीं जें करूं म्हणाल । ते आपैसे सिद्धी जाईल । वांछितही पुरेल । मानसींचे ॥ ९८॥

tetha tumhīṃ jeṃ karūṃ mhaṇāla | te āpaise siddhī jāīla | vāṃchitahī purela | mānasīṃce || 98||

वाचासिद्धी पावाल । आज्ञापक होआल । म्हणिये तुमतें मागतील । महाऋद्धि ॥ ९९ ॥

vācāsiddhī pāvāla | ājñāpaka hoāla | mhaṇiye tumateṃ māgatīla | mahāṛddhi || 99 ||

जैसें ऋतुपतींचे द्वार । वनश्री निरंतर । वोळगे फळभार । लावण्येंसी ॥ १००॥

jaiseṃ ṛtupatīṃce dvāra | vanaśrī niraṃtara | voḷage phaḷabhāra | lāvaṇyeṃsī || 100||

तैसें सर्व सुखेंसहित । दैवचि मूर्तिमंत । येईल देखा काढत । तुम्हापांठी ॥ १०१ ॥

taiseṃ sarva sukheṃsahita | daivaci mūrtimaṃta | yeīla dekhā kāḍhata | tumhāpāṃṭhī || 101 ||

ऐसे समस्त भोगभरित । होआल तुम्ही अनार्त । जरी स्वधर्मैकनिरत । वर्ताल बापा ॥ १०२ ॥

aise samasta bhogabharita | hoāla tumhī anārta | jarī svadharmaikanirata | vartāla bāpā || 102 ||

कां जालिया सकल संपदा । जो अनुसरेल इंद्रियमदा । लुब्ध होऊनियां स्वादां । विषयांचिया ॥ १०३ ॥

kāṃ jāliyā sakala saṃpadā | jo anusarela iṃdriyamadā | lubdha hoūniyāṃ svādāṃ | viṣayāṃciyā || 103 ||

तिहीं यज्ञभाविकीं सुरीं । जे हे संपत्ति दिधली पुरी । तयां स्वमार्गीं सर्वेश्वरीं । न भजेल तो ॥ १०४ ॥

tihīṃ yajñabhāvikīṃ surīṃ | je he saṃpatti didhalī purī | tayāṃ svamārgīṃ sarveśvarīṃ | na bhajela to || 104 ||

अग्निमुखीं हवन । न करील देवतापूजन । प्राप्त वेळे भोजन । ब्राह्मणांचे ॥ १०५ ॥

agnimukhīṃ havana | na karīla devatāpūjana | prāpta veḷe bhojana | brāhmaṇāṃce || 105 ||

विमुखु होईल गुरुभक्ती । आदरु न करील अतिथी । संतोषु नेदील ज्ञाती । आपुलिये ॥ १०६ ॥

vimukhu hoīla gurubhaktī | ādaru na karīla atithī | saṃtoṣu nedīla jñātī | āpuliye || 106 ||

ऐसा स्वधर्मक्रियारहितु । आथिलेपणे प्रमत्तु । केवळ भोगासक्तु । होईल जो ॥ १०७ ॥

aisā svadharmakriyārahitu | āthilepaṇe pramattu | kevaḷa bhogāsaktu | hoīla jo || 107 ||

तया मग अपावो थोरु आहे । जेणें तें हातीचे सकळ जाये । देखा प्राप्तही न लाहे । भोग भोगूं ॥ १०८ ॥

tayā maga apāvo thoru āhe | jeṇeṃ teṃ hātīce sakaḷa jāye | dekhā prāptahī na lāhe | bhoga bhogūṃ || 108 ||

जैसें गतायुषीं शरीरीं । चैतन्य वासु न करी । कां निदैवाचां घरीं । न राहे लक्ष्मी ॥ १०९ ॥

jaiseṃ gatāyuṣīṃ śarīrīṃ | caitanya vāsu na karī | kāṃ nidaivācāṃ gharīṃ | na rāhe lakṣmī || 109 ||

तैसा स्वधर्मु जरी लोपला । तरी सर्व सुखांचा थारा मोडला। जैसा दीपासवे हरपला । प्रकाशु जाय ॥ ११० ॥

taisā svadharmu jarī lopalā | tarī sarva sukhāṃcā thārā moḍalā| jaisā dīpāsave harapalā | prakāśu jāya || 110 ||

तैसी निजवृत्ति जेथ सांडे । तेथ स्वतंत्रते वस्ती न घडे । आइका प्रजाहो हे फुडें । विरंचि म्हणे ॥ १११ ॥

taisī nijavṛtti jetha sāṃḍe | tetha svataṃtrate vastī na ghaḍe | āikā prajāho he phuḍeṃ | viraṃci mhaṇe || 111 ||

म्हणऊनि स्वधर्मु जो सांडील । तयातें काळु दंडील । चोरु म्हणूनि हरील । सर्वस्व तयांचे ॥ ११२ ॥

mhaṇaūni svadharmu jo sāṃḍīla | tayāteṃ kāḷu daṃḍīla | coru mhaṇūni harīla | sarvasva tayāṃce || 112 ||

मग सकळ दोष भंवते । गिंवसोनि घेती तयातें । रात्रिसमयीं स्मशानातें । भूतें जैशी ॥ ११३ ॥

maga sakaḷa doṣa bhaṃvate | giṃvasoni ghetī tayāteṃ | rātrisamayīṃ smaśānāteṃ | bhūteṃ jaiśī || 113 ||

तैशी त्रिभुवनींची दुःखे । आणि नानाविध पातकें । दैन्यजात तितुकें । तेथेंचि वसे ॥ ११४ ॥

taiśī tribhuvanīṃcī duḥkhe | āṇi nānāvidha pātakeṃ | dainyajāta titukeṃ | tetheṃci vase || 114 ||

ऐसें होय तया उन्मत्ता । मग न सुटे बापां रुदतां । परी कल्पांतीहीं सर्वथा । प्राणिगण हो ॥ ११५ ॥

aiseṃ hoya tayā unmattā | maga na suṭe bāpāṃ rudatāṃ | parī kalpāṃtīhīṃ sarvathā | prāṇigaṇa ho || 115 ||

म्हणोनि निजवृत्ति हे न संडावी । इंद्रिये बरळों नेदावीं । ऐसें प्रजांते शिकवी । चतुराननु ॥ ११६ ॥

mhaṇoni nijavṛtti he na saṃḍāvī | iṃdriye baraḷoṃ nedāvīṃ | aiseṃ prajāṃte śikavī | caturānanu || 116 ||

जैसें जळचरां जळ सांडे । आणि तत्क्षणीं मरण मांडे । हा स्वधर्मु तेणें पाडें । विसंबों नये ॥ ११७ ॥

jaiseṃ jaḷacarāṃ jaḷa sāṃḍe | āṇi tatkṣaṇīṃ maraṇa māṃḍe | hā svadharmu teṇeṃ pāḍeṃ | visaṃboṃ naye || 117 ||

म्हणोनि तुम्ही समस्तीं । आपुलालिया कर्मीं उचितीं । निरत व्हावें पुढतपुढती । म्हणिपत असे ॥ ११८ ॥

mhaṇoni tumhī samastīṃ | āpulāliyā karmīṃ ucitīṃ | nirata vhāveṃ puḍhatapuḍhatī | mhaṇipata ase || 118 ||

देखा विहित क्रियविधी । निर्हेतुका बुद्धी । जो असतिये समृद्धी । विनियोगु करी ॥ ११९ ॥

dekhā vihita kriyavidhī | nirhetukā buddhī | jo asatiye samṛddhī | viniyogu karī || 119 ||

गुरु गोत्र अग्नि पूजी । अवसरीं भजे द्विजीं । निमितादिकीं यजी । पितरोद्देश ॥ १२० ॥

guru gotra agni pūjī | avasarīṃ bhaje dvijīṃ | nimitādikīṃ yajī | pitaroddeśa || 120 ||

या यज्ञक्रिया उचिता । यज्ञेशीं हवन करितां । हुतशेष स्वभावतः । उरे जें जें ॥ १२१ ॥

yā yajñakriyā ucitā | yajñeśīṃ havana karitāṃ | hutaśeṣa svabhāvataḥ | ure jeṃ jeṃ || 121 ||

तें सुखे आपुलां घरीं । कुटुंबेसीं भोजन करी । कीं भोग्यचि तें निवारी । कल्मषातें ॥ १२२ ॥

teṃ sukhe āpulāṃ gharīṃ | kuṭuṃbesīṃ bhojana karī | kīṃ bhogyaci teṃ nivārī | kalmaṣāteṃ || 122 ||

तें यज्ञावशिष्ट भोगी । म्हणोनि सांडिजे तो अधीं । जयापरी महारोगीं । अमृतसिद्धी ॥ १२३ ॥

teṃ yajñāvaśiṣṭa bhogī | mhaṇoni sāṃḍije to adhīṃ | jayāparī mahārogīṃ | amṛtasiddhī || 123 ||

कां तत्वनिष्ठु जैसा । नागवे भ्रांतिलेशा । तो शेषभोगी तैसा । नाकळे दोषा ॥ १२४ ॥

kāṃ tatvaniṣṭhu jaisā | nāgave bhrāṃtileśā | to śeṣabhogī taisā | nākaḷe doṣā || 124 ||

म्हणोनि स्वधर्में जें अर्जें । तें स्वधर्मेचि विनियोगिजे । मग उरे तें भोगिजे । संतोषेंसीं ॥ १२५ ॥

mhaṇoni svadharmeṃ jeṃ arjeṃ | teṃ svadharmeci viniyogije | maga ure teṃ bhogije | saṃtoṣeṃsīṃ || 125 ||

हें वांचूनि पार्था । राहाटों नये अन्यथा । ऐसी आद्य ही कथा । मुरारी सांगे ॥ १२६ ॥

heṃ vāṃcūni pārthā | rāhāṭoṃ naye anyathā | aisī ādya hī kathā | murārī sāṃge || 126 ||

जें देहचि आपणपें मानिति । आणि विषयांते भोग्य म्हणती । यापरतें न स्मरती । आणिक कांही ॥ १२७ ॥

jeṃ dehaci āpaṇapeṃ māniti | āṇi viṣayāṃte bhogya mhaṇatī | yāparateṃ na smaratī | āṇika kāṃhī || 127 ||

हे यज्ञोपकरण सकळ । नेणसांते बरळ । अहंबुद्धी केवळ । भोगूं पाहती ॥ १२८ ॥

he yajñopakaraṇa sakaḷa | neṇasāṃte baraḷa | ahaṃbuddhī kevaḷa | bhogūṃ pāhatī || 128 ||

इंद्रियरुचीसारखे । करविती पाक निके । ते पापिये पातकें । सेविती जाण ॥ १२९ ॥

iṃdriyarucīsārakhe | karavitī pāka nike | te pāpiye pātakeṃ | sevitī jāṇa || 129 ||

जे संपत्तिजात आघवें । हे हवनद्रव्य मानावें । मग स्वधर्मयज्ञें अर्पावें । आदिपुरुषी ॥ १३० ॥

je saṃpattijāta āghaveṃ | he havanadravya mānāveṃ | maga svadharmayajñeṃ arpāveṃ | ādipuruṣī || 130 ||

हें सांडोनिया मूर्ख । आपणपेयांलागीं देख । निपजविती पाक । नानाविध ॥ १३१ ॥

heṃ sāṃḍoniyā mūrkha | āpaṇapeyāṃlāgīṃ dekha | nipajavitī pāka | nānāvidha || 131 ||

जिहीं यज्ञु सिद्धी जाये । परेशा तोषु होये । तें हें सामान्य अन्न न होये । म्हणोनियां ॥ १३२ ॥

jihīṃ yajñu siddhī jāye | pareśā toṣu hoye | teṃ heṃ sāmānya anna na hoye | mhaṇoniyāṃ || 132 ||

हें न म्हणावें साधारण । अन्न ब्रह्मरूप जाण । जे जीवनहेतु कारण । विश्वा यया ॥ १३३ ॥

heṃ na mhaṇāveṃ sādhāraṇa | anna brahmarūpa jāṇa | je jīvanahetu kāraṇa | viśvā yayā || 133 ||

अन्नस्तव भूतें । प्ररोह पावति समस्तें । मग वरिषु या अन्नाते । सर्वत्र प्रसवे ॥ १३४ ॥

annastava bhūteṃ | praroha pāvati samasteṃ | maga variṣu yā annāte | sarvatra prasave || 134 ||

त्या पर्जन्या यज्ञीं जन्म । यज्ञाते प्रगटी कर्म । कर्मासि आदि ब्रह्म । वेदरूप ॥ १३५ ॥

tyā parjanyā yajñīṃ janma | yajñāte pragaṭī karma | karmāsi ādi brahma | vedarūpa || 135 ||

मग वेदांते परापर । प्रसवतसे अक्षर । म्हणऊनि हे चराचर । ब्रह्मबद्ध ॥ १३६ ॥

maga vedāṃte parāpara | prasavatase akṣara | mhaṇaūni he carācara | brahmabaddha || 136 ||

परी कर्माचिये मूर्ति । यज्ञीं अधिवासु श्रुती । ऐकें सुभद्रापती । अखंड गा ॥ १३७ ॥

parī karmāciye mūrti | yajñīṃ adhivāsu śrutī | aikeṃ subhadrāpatī | akhaṃḍa gā || 137 ||

ऐशीं आदि हे परंपरा । संक्षेपे तुज धनुर्धरा । सांगितली या अध्वरा । लागौनियां ॥ १३८ ॥

aiśīṃ ādi he paraṃparā | saṃkṣepe tuja dhanurdharā | sāṃgitalī yā adhvarā | lāgauniyāṃ || 138 ||

म्हणून समूळ हा उचितु । स्वधर्मरूप क्रतु । नानुष्ठी जो मत्तु । लोकीं इये ॥ १३९ ॥

mhaṇūna samūḷa hā ucitu | svadharmarūpa kratu | nānuṣṭhī jo mattu | lokīṃ iye || 139 ||

तो पातकांची राशी । जाण भार भूमीसी ॥ जो कुकर्में इंद्रियांसी । उपेगा गेला ॥ १४० ॥

to pātakāṃcī rāśī | jāṇa bhāra bhūmīsī || jo kukarmeṃ iṃdriyāṃsī | upegā gelā || 140 ||

तें जन्म कर्म सकळ । अर्जुना अति निष्फळ । जैसे कां अभ्रपटळ । अकाळींचे ॥ १४१ ॥

teṃ janma karma sakaḷa | arjunā ati niṣphaḷa | jaise kāṃ abhrapaṭaḷa | akāḷīṃce || 141 ||

कां गळा स्तन अजेचे । तैसें जियालें देखें तयाचें । जया अनुष्ठान स्वधर्माचें । घडेचिना ॥ १४२ ॥

kāṃ gaḷā stana ajece | taiseṃ jiyāleṃ dekheṃ tayāceṃ | jayā anuṣṭhāna svadharmāceṃ | ghaḍecinā || 142 ||

म्हणोनि ऐकें पांडवा । हा स्वधर्मु कवणे न संडावा । सर्वभावें भजावा । हाचि एकु ॥ १४३ ॥

mhaṇoni aikeṃ pāṃḍavā | hā svadharmu kavaṇe na saṃḍāvā | sarvabhāveṃ bhajāvā | hāci eku || 143 ||

हां गा शरीर जरी जाहलें । तरी कर्तव्य वोघें आले । मग उचित कां आपुले । वोसंडावे ॥ १४४ ॥

hāṃ gā śarīra jarī jāhaleṃ | tarī kartavya vogheṃ āle | maga ucita kāṃ āpule | vosaṃḍāve || 144 ||

परिस पां सव्यसाची । मूर्ती लाहोनि देहाचि । खंती करिती कर्माची । ते गावंढे गा ॥ १४५ ॥

parisa pāṃ savyasācī | mūrtī lāhoni dehāci | khaṃtī karitī karmācī | te gāvaṃḍhe gā || 145 ||

देखें असतेनि देहकर्में । एथ तोचि एकु न लिंपे कर्में । जो अखंडित रमे । आपणपांचि ॥ १४६ ॥

dekheṃ asateni dehakarmeṃ | etha toci eku na liṃpe karmeṃ | jo akhaṃḍita rame | āpaṇapāṃci || 146 ||

जे तो आत्मबोधें तोषला । तरी कृतकार्यु देखें जाहला । म्हणोनि सहजे सांडवला । कर्मसंगु ॥ १४७ ॥

je to ātmabodheṃ toṣalā | tarī kṛtakāryu dekheṃ jāhalā | mhaṇoni sahaje sāṃḍavalā | karmasaṃgu || 147 ||

तृप्ती झालिया जैसीं । साधने सरती आपैसीं । देखें आत्मतुष्टीं तैसीं । कर्मे नाही ॥ १४८ ॥

tṛptī jhāliyā jaisīṃ | sādhane saratī āpaisīṃ | dekheṃ ātmatuṣṭīṃ taisīṃ | karme nāhī || 148 ||

जंववरी अर्जुना/तो बोध भेटेना मना/ तंवचि यया साधना/भजावे लागे//१४९//

jaṃvavarī arjunā/to bodha bheṭenā manā/ taṃvaci yayā sādhanā/bhajāve lāge//149//

म्हणऊनि तूं नियतु । सकळ कामरहितु । होऊनियां उचितु । स्वधर्में रहाटें ॥ १५० ॥

mhaṇaūni tūṃ niyatu | sakaḷa kāmarahitu | hoūniyāṃ ucitu | svadharmeṃ rahāṭeṃ || 150 ||

जे स्वकर्मे निष्कामता । अनुसरले पार्था । कैवल्य पर तत्वतां । पातले जगी ॥ १५१ ॥

je svakarme niṣkāmatā | anusarale pārthā | kaivalya para tatvatāṃ | pātale jagī || 151 ||

देखें पां जनकादिक । कर्मजात अशेख । न सांडिता मोक्षसुख । पावते जाहले ॥ १५२ ॥

dekheṃ pāṃ janakādika | karmajāta aśekha | na sāṃḍitā mokṣasukha | pāvate jāhale || 152 ||

याकारणे पार्था । होआवी कर्मीं आस्था । हे आणिकाही एका अर्था । उपकारेल ॥ १५३ ॥

yākāraṇe pārthā | hoāvī karmīṃ āsthā | he āṇikāhī ekā arthā | upakārela || 153 ||

जे आचरता आपणपेयां । देखी लागेल लोका यया । तरी चुकेल हा अपाया । प्रसंगेचि । १५४ ॥

je ācaratā āpaṇapeyāṃ | dekhī lāgela lokā yayā | tarī cukela hā apāyā | prasaṃgeci | 154 ||

देखें प्राप्तार्थ जाहले । जे निष्कामता पावले । तयाही कर्तव्य असे उरलें । लोकांलागीं ॥ १५५ ॥

dekheṃ prāptārtha jāhale | je niṣkāmatā pāvale | tayāhī kartavya ase uraleṃ | lokāṃlāgīṃ || 155 ||

मार्गीं अंधासरिसा । पुढे देखणाही चाले जैसा । अज्ञाना प्रकटावा धर्मु तैसा । आचरोनि ॥ १५६ ॥

mārgīṃ aṃdhāsarisā | puḍhe dekhaṇāhī cāle jaisā | ajñānā prakaṭāvā dharmu taisā | ācaroni || 156 ||

हां गा ऐसें जरी न कीजे । तरी अज्ञानां काय वोजे । तिहीं कवणेपरी जाणिजे । मार्गांते या ॥ १५७ ॥

hāṃ gā aiseṃ jarī na kīje | tarī ajñānāṃ kāya voje | tihīṃ kavaṇeparī jāṇije | mārgāṃte yā || 157 ||

एथ वडील जें जें करिती । तया नाम धर्मु ठेविती । तेंचि येर अनुष्ठिती । सामान्य सकळ ॥ १५८ ॥

etha vaḍīla jeṃ jeṃ karitī | tayā nāma dharmu ṭhevitī | teṃci yera anuṣṭhitī | sāmānya sakaḷa || 158 ||

हें ऐसें असे स्वभावें । म्हणोनि कर्म न संडावे । विशेषें आचरावें । लागे संती ॥ १५९ ॥

heṃ aiseṃ ase svabhāveṃ | mhaṇoni karma na saṃḍāve | viśeṣeṃ ācarāveṃ | lāge saṃtī || 159 ||

आता आणिकाचिया गोठी । तुज सांगो काय किरीटी । देखें मीचि इये राहाटी । वर्तत असे ॥ १६० ॥

ātā āṇikāciyā goṭhī | tuja sāṃgo kāya kirīṭī | dekheṃ mīci iye rāhāṭī | vartata ase || 160 ||

काय सांकडे कांही मातें । कीं कवणें एकें आर्तें । आचरें मी धर्मातें । म्हणसी जरी ॥ १६१ ॥

kāya sāṃkaḍe kāṃhī māteṃ | kīṃ kavaṇeṃ ekeṃ ārteṃ | ācareṃ mī dharmāteṃ | mhaṇasī jarī || 161 ||

तरी पुरतेपणालागी । आणिकु दुसरा नाहीं जगीं । ऐसी सामुग्री माझां अंगी । जाणसी तूं ॥ १६२ ॥

tarī puratepaṇālāgī | āṇiku dusarā nāhīṃ jagīṃ | aisī sāmugrī mājhāṃ aṃgī | jāṇasī tūṃ || 162 ||

मृत गुरूपुत्र आणिला । तो तुवां पवाडा देखिला । तोही मी उगला । कर्मीं वर्ते ॥ १६३ ॥

mṛta gurūputra āṇilā | to tuvāṃ pavāḍā dekhilā | tohī mī ugalā | karmīṃ varte || 163 ||

परी स्वधर्मीं वर्तें कैसा । साकांक्षु कां होय जैसा । तयाचि एका उद्देशा - । लागोनियां ॥ १६४ ॥

parī svadharmīṃ varteṃ kaisā | sākāṃkṣu kāṃ hoya jaisā | tayāci ekā uddeśā - | lāgoniyāṃ || 164 ||

जे भूतजात सकळ । असे आम्हांचि आधीन केवळ । ते न व्हावें बरळ । म्हणोनियां ॥ १६५ ॥

je bhūtajāta sakaḷa | ase āmhāṃci ādhīna kevaḷa | te na vhāveṃ baraḷa | mhaṇoniyāṃ || 165 ||

आम्ही पूर्णकाम होऊनी । जरी आत्मस्थिती राहुनी ॥ तरी हे प्रजा कैसेनि । निस्तरेल ॥ १६६ ॥

āmhī pūrṇakāma hoūnī | jarī ātmasthitī rāhunī || tarī he prajā kaiseni | nistarela || 166 ||

इहीं आमुची वास पाहावी । मग वर्तती परी जाणावी । ते लौकिक स्थिती अवघी । नासिली होईल ॥ १६७ ॥

ihīṃ āmucī vāsa pāhāvī | maga vartatī parī jāṇāvī | te laukika sthitī avaghī | nāsilī hoīla || 167 ||

म्हणोनि समर्थु जो एथें । आथिला सर्वज्ञते । तेणे सविशेषें कर्मातें । त्यजावे ना ॥ १६८ ॥

mhaṇoni samarthu jo etheṃ | āthilā sarvajñate | teṇe saviśeṣeṃ karmāteṃ | tyajāve nā || 168 ||

देखे फळाचिया आशा । आचरे कामुकु जैसा । कर्मी बहरु होआवा तैसा । निराशाही ॥ १६९ ॥

dekhe phaḷāciyā āśā | ācare kāmuku jaisā | karmī baharu hoāvā taisā | nirāśāhī || 169 ||

जे पुढतपुढती पार्था । हे सकळ लोकसंस्था । रक्षणीय सर्वथा । म्हणऊनियां ॥ १७० ॥

je puḍhatapuḍhatī pārthā | he sakaḷa lokasaṃsthā | rakṣaṇīya sarvathā | mhaṇaūniyāṃ || 170 ||

मार्गाधारे वर्तावें । विश्व हें मोहरें लावावें । अलौकिक नोहावें । लोकांप्रति ॥ १७१ ॥

mārgādhāre vartāveṃ | viśva heṃ mohareṃ lāvāveṃ | alaukika nohāveṃ | lokāṃprati || 171 ||

जें सायासें स्तन्य सेवी । तें पक्वान्नें केवीं जेवी । म्हणोनि बाळका जैशीं नेदावीं । धनुर्धरा ॥ १७२ ॥

jeṃ sāyāseṃ stanya sevī | teṃ pakvānneṃ kevīṃ jevī | mhaṇoni bāḷakā jaiśīṃ nedāvīṃ | dhanurdharā || 172 ||

तैशी कर्मीं जया अयोग्यता । तयाप्रति नैष्कर्म्यता । न प्रगटावी खेळतां । आदिकरूनी ॥ १७३ ॥

taiśī karmīṃ jayā ayogyatā | tayāprati naiṣkarmyatā | na pragaṭāvī kheḷatāṃ | ādikarūnī || 173 ||

तेथें सत्क्रियाचि लावावी । तेचि एकी प्रशंसावी । नैष्कर्मींही दावावी । आचरोनि ॥ १७४ ॥

tetheṃ satkriyāci lāvāvī | teci ekī praśaṃsāvī | naiṣkarmīṃhī dāvāvī | ācaroni || 174 ||

तया लोकसंग्रहालागीं । वर्ततां कर्मसंगी । तो कर्मबंधु आंगी । वाजेलना ॥ १७५ ॥

tayā lokasaṃgrahālāgīṃ | vartatāṃ karmasaṃgī | to karmabaṃdhu āṃgī | vājelanā || 175 ||

जैसी बहुरूपियाची रावो राणी । स्त्रीपुरुषभावो नाही मनीं । परी लोकसंपादणी । तैशीच करिती ॥ १७६ ॥

jaisī bahurūpiyācī rāvo rāṇī | strīpuruṣabhāvo nāhī manīṃ | parī lokasaṃpādaṇī | taiśīca karitī || 176 ||

देखें पुढिलाचें वोझें । जरी आपुला माथां घेईजे । तरी सांगे कां न दाटिजे । धनुर्धरा ॥ १७७ ॥

dekheṃ puḍhilāceṃ vojheṃ | jarī āpulā māthāṃ gheīje | tarī sāṃge kāṃ na dāṭije | dhanurdharā || 177 ||

तैसी शुभाशुभें कर्में । जिये निफजति प्रकृतिधर्में । तियें मूर्ख मतिभ्रमें । मी कर्ता म्हणे ॥ १७८ ॥

taisī śubhāśubheṃ karmeṃ | jiye niphajati prakṛtidharmeṃ | tiyeṃ mūrkha matibhrameṃ | mī kartā mhaṇe || 178 ||

ऐसा अहंकाराधिरूढ । एकदेशी मूढ । तया हा परमार्थ गूढ । प्रगटावा ना ॥ १७९ ॥

aisā ahaṃkārādhirūḍha | ekadeśī mūḍha | tayā hā paramārtha gūḍha | pragaṭāvā nā || 179 ||

हें असो प्रस्तुत । सांगिजेल तुज हित । तें अर्जुना देऊनि चित्त । अवधारी पां ॥ १८० ॥

heṃ aso prastuta | sāṃgijela tuja hita | teṃ arjunā deūni citta | avadhārī pāṃ || 180 ||

जे तत्वज्ञियांचां ठायीं । तो प्रकृतिभावो नाहीं । जेथ कर्मजात पाहीं । निपजत असे ॥ १८१ ॥

je tatvajñiyāṃcāṃ ṭhāyīṃ | to prakṛtibhāvo nāhīṃ | jetha karmajāta pāhīṃ | nipajata ase || 181 ||

ते देहाभिमानु सांडुनी । गुणकर्में वोलांडुनी । साक्षिभूत होऊनी । वर्तती देहीं ॥ १८२ ॥

te dehābhimānu sāṃḍunī | guṇakarmeṃ volāṃḍunī | sākṣibhūta hoūnī | vartatī dehīṃ || 182 ||

म्हणूनि शरीरी जरी होती । तरी कर्मबंधा नाकळती । जैसा कां भूतचेष्टा गभस्ती । घेपवेना ॥ १८३ ॥

mhaṇūni śarīrī jarī hotī | tarī karmabaṃdhā nākaḷatī | jaisā kāṃ bhūtaceṣṭā gabhastī | ghepavenā || 183 ||

एथ कर्मी तोच लिंपे । जो गुणसंभ्रमें घेपे । प्रकृतिचेनि आटोपें । वर्ततु असे ॥ १८४ ॥

etha karmī toca liṃpe | jo guṇasaṃbhrameṃ ghepe | prakṛticeni āṭopeṃ | vartatu ase || 184 ||

इंद्रियें गुणाधारें । राहाटती निजव्यापारें । तें परकर्म बलात्कारें । आपादी जो ॥ १८५ ॥

iṃdriyeṃ guṇādhāreṃ | rāhāṭatī nijavyāpāreṃ | teṃ parakarma balātkāreṃ | āpādī jo || 185 ||

परी उचिते कर्में आघवीं । तुवा आचरोनि मज अर्पावीं । परी चित्तवृत्ती न्यासावी । आत्मरूपीं ॥ १८६ ॥

parī ucite karmeṃ āghavīṃ | tuvā ācaroni maja arpāvīṃ | parī cittavṛttī nyāsāvī | ātmarūpīṃ || 186 ||

हें कर्म मी कर्ता । कां आचरेन या अर्था । ऐसा अभिमानु झणें चित्ता । रिगो देसी ॥ १८७ ॥

heṃ karma mī kartā | kāṃ ācarena yā arthā | aisā abhimānu jhaṇeṃ cittā | rigo desī || 187 ||

तुवां शरीरपरा नोहावें । कामनाजात सांडावें । मग अवसरोचित भोगावे । भोग सकळ ॥ १८८ ॥

tuvāṃ śarīraparā nohāveṃ | kāmanājāta sāṃḍāveṃ | maga avasarocita bhogāve | bhoga sakaḷa || 188 ||

आतां कोदंड घेऊनि हातीं । आरूढ पां इये रथीं । देईं आलिंगन वीरवृत्ती । समाधानें ॥ १८९ ॥

ātāṃ kodaṃḍa gheūni hātīṃ | ārūḍha pāṃ iye rathīṃ | deīṃ āliṃgana vīravṛttī | samādhāneṃ || 189 ||

जगीं कीर्ती रूढवीं स्वधर्माचा मानु वाढवीं । मग भारापासोनि सोडवी । मेदिनी हे ॥ १९० ॥

jagīṃ kīrtī rūḍhavīṃ svadharmācā mānu vāḍhavīṃ | maga bhārāpāsoni soḍavī | medinī he || 190 ||

आतां पार्था निःशंकु होई । या संग्रामा चित्त देईं । एथ हें वांचूनि कांही । बोलों नये ॥ १९१ ॥

ātāṃ pārthā niḥśaṃku hoī | yā saṃgrāmā citta deīṃ | etha heṃ vāṃcūni kāṃhī | boloṃ naye || 191 ||

हें अनुपरोध मत माझें । जिहीं परमादरे स्वीकारिजे । श्रद्धापूर्वक अनुष्ठिजे । धनुर्धरा ॥ १९२ ॥

heṃ anuparodha mata mājheṃ | jihīṃ paramādare svīkārije | śraddhāpūrvaka anuṣṭhije | dhanurdharā || 192 ||

तेही सकळ कर्मी वर्ततु । जाण पां कर्मरहितु । म्हणोनि हें निश्चितु । करणीय गा ॥ १९३ ॥

tehī sakaḷa karmī vartatu | jāṇa pāṃ karmarahitu | mhaṇoni heṃ niścitu | karaṇīya gā || 193 ||

नातरी प्रकृतिमंतु होऊनी । इंद्रियां लळा देऊनी । जे हें माझे मत अव्हेरुनी । ओसंडिती ॥ १९४ ॥

nātarī prakṛtimaṃtu hoūnī | iṃdriyāṃ laḷā deūnī | je heṃ mājhe mata avherunī | osaṃḍitī || 194 ||

जे सामान्यत्वें लेखिती । अवज्ञा करूनि देखिती । कां हा अर्थवादु म्हणती । वाचाळपणें ॥ १९५ ॥

je sāmānyatveṃ lekhitī | avajñā karūni dekhitī | kāṃ hā arthavādu mhaṇatī | vācāḷapaṇeṃ || 195 ||

ते मोहमदिरा भ्रमले । विषयविखें घारले । अज्ञानपंकी बुडाले । निभ्रांत मानीं ॥ १९६ ॥

te mohamadirā bhramale | viṣayavikheṃ ghārale | ajñānapaṃkī buḍāle | nibhrāṃta mānīṃ || 196 ||

देखें शवाचां हातीं दिधलें । जैसे कां रत्न वायां गेलें । नातरी जात्यंधा पाहलें । प्रमाण नोहे ॥ १९७ ॥

dekheṃ śavācāṃ hātīṃ didhaleṃ | jaise kāṃ ratna vāyāṃ geleṃ | nātarī jātyaṃdhā pāhaleṃ | pramāṇa nohe || 197 ||

कां चंद्राचा उदयो जैसा । उपयोगा नवचे वायसा । मूर्खा विवेकु हा तैसा । रुचेल ना ॥ १९८ ॥

kāṃ caṃdrācā udayo jaisā | upayogā navace vāyasā | mūrkhā viveku hā taisā | rucela nā || 198 ||

तैसे ते पार्था । जे विमुख या परमार्था । तयांसी संभाषण सर्वथा । करावे ना ॥ १९९ ॥

taise te pārthā | je vimukha yā paramārthā | tayāṃsī saṃbhāṣaṇa sarvathā | karāve nā || 199 ||

म्हणोनि ते न मानिती । आणि निंदाही करूं लागती । सांगे पतंग काय साहती । प्रकाशातें ॥ २०० ॥

mhaṇoni te na mānitī | āṇi niṃdāhī karūṃ lāgatī | sāṃge pataṃga kāya sāhatī | prakāśāteṃ || 200 ||

पतंगा दीपीं आलिंगन । तेथ त्यासी अचूक मरण । तेवीं विषयाचरण । आत्मघाता ॥ २०१ ॥

pataṃgā dīpīṃ āliṃgana | tetha tyāsī acūka maraṇa | tevīṃ viṣayācaraṇa | ātmaghātā || 201 ||

म्हणोनि इंद्रिये एकें । जाणतेनि पुरुखें । लाळावीं ना कौतुकें । आदिकरूनि ॥ २०२ ॥

mhaṇoni iṃdriye ekeṃ | jāṇateni purukheṃ | lāḷāvīṃ nā kautukeṃ | ādikarūni || 202 ||

हां गा सर्पेंसी खेळों येईल । कीं व्याघ्रसंसर्ग सिद्धी जाईल । सांगे हाळाहाळ जिरेल । सेविलिया ॥ २०३ ॥

hāṃ gā sarpeṃsī kheḷoṃ yeīla | kīṃ vyāghrasaṃsarga siddhī jāīla | sāṃge hāḷāhāḷa jirela | seviliyā || 203 ||

देखें खेळतां अग्नि लागला । मग तो न सांवरे जैसा उधवला । तैसा इंद्रिया लळा दिधला । भला नोहे ॥ २०४ ॥

dekheṃ kheḷatāṃ agni lāgalā | maga to na sāṃvare jaisā udhavalā | taisā iṃdriyā laḷā didhalā | bhalā nohe || 204 ||

एर्‍हवीं तरी अर्जुना । या शरीरा पराधीना । कां नाना भोगरचना । मेळवावी ॥ २०५ ॥

erhavīṃ tarī arjunā | yā śarīrā parādhīnā | kāṃ nānā bhogaracanā | meḷavāvī || 205 ||

आपण सायासेंकरूनि बहुतें । सकळहि समृद्धिजातें । उदोअस्तु या देहातें । प्रतिपाळावे कां ॥ २०६ ॥

āpaṇa sāyāseṃkarūni bahuteṃ | sakaḷahi samṛddhijāteṃ | udoastu yā dehāteṃ | pratipāḷāve kāṃ || 206 ||

सर्वस्वें शिणोनि एथें । अर्जवावीं संपत्तिजातें । तेणें स्वधर्मु सांडुनी देहातें । पोखावें काई ॥ २०७ ॥

sarvasveṃ śiṇoni etheṃ | arjavāvīṃ saṃpattijāteṃ | teṇeṃ svadharmu sāṃḍunī dehāteṃ | pokhāveṃ kāī || 207 ||

मग हें तंव पांचमेळावा । शेखीं अनुसरेल पंचत्वा । ते वेळीं केला कें गिंवसावा । शीणु आपुला ॥ २०८ ॥

maga heṃ taṃva pāṃcameḷāvā | śekhīṃ anusarela paṃcatvā | te veḷīṃ kelā keṃ giṃvasāvā | śīṇu āpulā || 208 ||

म्हणूनि केवळ देहभरण । ते जाणें उघडी नागवण । यालागी एथ अंतःकरण । देयावें ना ॥ २०९ ॥

mhaṇūni kevaḷa dehabharaṇa | te jāṇeṃ ughaḍī nāgavaṇa | yālāgī etha aṃtaḥkaraṇa | deyāveṃ nā || 209 ||

एर्‍हवीं इंद्रियाचियां अर्था - । सारिखा विषयो पोखितां । संतोषु कीर चित्ता । आपजेल ॥ २१० ॥

erhavīṃ iṃdriyāciyāṃ arthā - | sārikhā viṣayo pokhitāṃ | saṃtoṣu kīra cittā | āpajela || 210 ||

परी तो संवचोराचा संगु । जैसा नावेक स्वस्थु । जंव नगराचा प्रांतु । सांडिजेना ॥ २११ ॥

parī to saṃvacorācā saṃgu | jaisā nāveka svasthu | jaṃva nagarācā prāṃtu | sāṃḍijenā || 211 ||

बापा विषाची मधुरता । झणे आवडी उपजे चित्ता । परी तो परिणाम विचारितां । प्राणु हरी ॥ २१२ ॥

bāpā viṣācī madhuratā | jhaṇe āvaḍī upaje cittā | parī to pariṇāma vicāritāṃ | prāṇu harī || 212 ||

देखें इंद्रियीं कामु असे । तो लावी सुखदुराशे । जैसा गळीं मीनु आमिषें । भुलविजे गा ॥ २१३ ॥

dekheṃ iṃdriyīṃ kāmu ase | to lāvī sukhadurāśe | jaisā gaḷīṃ mīnu āmiṣeṃ | bhulavije gā || 213 ||

परी तयामाजि गळु आहे । जो प्राणातें घेऊनि जाये । तो जैसा ठाउवा नोहे । झांकलेपणें ॥ २१४ ॥

parī tayāmāji gaḷu āhe | jo prāṇāteṃ gheūni jāye | to jaisā ṭhāuvā nohe | jhāṃkalepaṇeṃ || 214 ||

तैसें अभिलाषें येणें कीजेल । जरी विषयाची आशा कीजेल । तरी वरपडा होईजेल । क्रोधानळा ॥ २१५ ॥

taiseṃ abhilāṣeṃ yeṇeṃ kījela | jarī viṣayācī āśā kījela | tarī varapaḍā hoījela | krodhānaḷā || 215 ||

जैसा कवळोनियां पारधी । घातेचिये संधी । आणि मृगातें बुद्धीं । साधावया ॥ २१६ ॥

jaisā kavaḷoniyāṃ pāradhī | ghāteciye saṃdhī | āṇi mṛgāteṃ buddhīṃ | sādhāvayā || 216 ||

एथ तैसीची परी आहे । म्हणूनि संगु हा तुज नोहे । पार्था दोन्ही कामक्रोध हे । घातुक जाणें ॥ २१७ ॥

etha taisīcī parī āhe | mhaṇūni saṃgu hā tuja nohe | pārthā donhī kāmakrodha he | ghātuka jāṇeṃ || 217 ||

म्हणऊनि हा आश्रयोचि न करावा । मनींही आठवो न धरावा । एकु निजवृत्तीचा वोलावा । नासों नेदीं ॥ २१८ ॥

mhaṇaūni hā āśrayoci na karāvā | manīṃhī āṭhavo na dharāvā | eku nijavṛttīcā volāvā | nāsoṃ nedīṃ || 218 ||

अगा स्वधर्मु हा आपुला । जरि कां कठिणु जाहला । तरी हाचि अनुष्ठिला । भला देखें ॥ २१९ ॥

agā svadharmu hā āpulā | jari kāṃ kaṭhiṇu jāhalā | tarī hāci anuṣṭhilā | bhalā dekheṃ || 219 ||

येरू आचारु जो परावा । तो देखतां कीर बरवा । परि आचरतेनि आचरावा । आपुलाचि ॥ २२० ॥

yerū ācāru jo parāvā | to dekhatāṃ kīra baravā | pari ācarateni ācarāvā | āpulāci || 220 ||

सांगे शूद्रघरीं आघवीं । पक्वाने आहाति बरवीं । तीं द्विजें केवीं सेवावीं । दुर्बळु जरी जाहला ॥ २२१ ॥

sāṃge śūdragharīṃ āghavīṃ | pakvāne āhāti baravīṃ | tīṃ dvijeṃ kevīṃ sevāvīṃ | durbaḷu jarī jāhalā || 221 ||

हें अनुचित कैसेनि कीजे । अप्राप्य केवीं इच्छिजे । अथवा इच्छिलेंही पाविजे । विचारीं पां ॥ २२२ ॥

heṃ anucita kaiseni kīje | aprāpya kevīṃ icchije | athavā icchileṃhī pāvije | vicārīṃ pāṃ || 222 ||

तरी लोकांचीं धवळारें । देखोनियां मनोहरें । असतीं आपुलीं तणारें । मोडावीं केवीं ॥ २२३ ॥

tarī lokāṃcīṃ dhavaḷāreṃ | dekhoniyāṃ manohareṃ | asatīṃ āpulīṃ taṇāreṃ | moḍāvīṃ kevīṃ || 223 ||

हें असो वनिता आपुली । कुरुप जरी जाहली । तरी भोगितां तेचि भली । जियापरी ॥ २२४ ॥

heṃ aso vanitā āpulī | kurupa jarī jāhalī | tarī bhogitāṃ teci bhalī | jiyāparī || 224 ||

तेवीं आवडे सांकडु । आचरता जरी दुवाडु । तरी स्वधर्मचि सुरवाडु । पारत्रिकीचा ॥ २२५ ॥

tevīṃ āvaḍe sāṃkaḍu | ācaratā jarī duvāḍu | tarī svadharmaci suravāḍu | pāratrikīcā || 225 ||

हां गा साकर आणि दूध । हें गौल्य कीर प्रसिद्ध । परी कृमीदोषीं विरुद्ध । घेपें केवीं ॥ २२६ ॥

hāṃ gā sākara āṇi dūdha | heṃ gaulya kīra prasiddha | parī kṛmīdoṣīṃ viruddha | ghepeṃ kevīṃ || 226 ||

ऐसेनिही जरी सेविजेल । तरी ते आळुकीची उरेल । जे तें परिणामीं पथ्य नव्हेल । धनुर्धरा ॥ २२७ ॥

aisenihī jarī sevijela | tarī te āḷukīcī urela | je teṃ pariṇāmīṃ pathya navhela | dhanurdharā || 227 ||

म्हणोनि आणिकांसी जे विहीत । आणि आपणपेयां अनुचित । तें नाचरावे जरी हित । विचारिजे ॥ २२८ ॥

mhaṇoni āṇikāṃsī je vihīta | āṇi āpaṇapeyāṃ anucita | teṃ nācarāve jarī hita | vicārije || 228 ||

या स्वधर्मातें अनुष्ठितां । वेचु होईल जीविता । तोहि निका वर उभयतां । दिसतसे ॥ २२९ ॥

yā svadharmāteṃ anuṣṭhitāṃ | vecu hoīla jīvitā | tohi nikā vara ubhayatāṃ | disatase || 229 ||

ऐसें समस्तसुरशिरोमणी । बोलिले जेथ श्रीशार्ङगपाणी । तेथ अर्जुन म्हणे विनवणी । असे देवा ॥ २३० ॥

aiseṃ samastasuraśiromaṇī | bolile jetha śrīśārṅagapāṇī | tetha arjuna mhaṇe vinavaṇī | ase devā || 230 ||

हें जें तुम्हीं सांगितलें । तें सकळ कीर म्यां परिसलें । परि पुसेन कांही आपुले । अपेक्षित ॥ २३१ ॥

heṃ jeṃ tumhīṃ sāṃgitaleṃ | teṃ sakaḷa kīra myāṃ parisaleṃ | pari pusena kāṃhī āpule | apekṣita || 231 ||

तरी देवा हें ऐसें कैसें । जे ज्ञानियांचीही स्थितीही भ्रंशे । मार्ग सांडुनि अनारिसे । चालत देखों ॥ २३२ ॥

tarī devā heṃ aiseṃ kaiseṃ | je jñāniyāṃcīhī sthitīhī bhraṃśe | mārga sāṃḍuni anārise | cālata dekhoṃ || 232 ||

सर्वज्ञुही जे होती । हे उपायही जाणती । तेही परधर्में व्यभिचरति । कवणें गुणें ॥ २३३ ॥

sarvajñuhī je hotī | he upāyahī jāṇatī | tehī paradharmeṃ vyabhicarati | kavaṇeṃ guṇeṃ || 233 ||

बीजा आणि भुसा । अंधु निवाडु नेणे जैसा । नावेक देखणाही तैसा । बरळे कां पां ॥ २३४ ॥

bījā āṇi bhusā | aṃdhu nivāḍu neṇe jaisā | nāveka dekhaṇāhī taisā | baraḷe kāṃ pāṃ || 234 ||

जे असता संगु सांडिती । तेचि संसर्गु करिता न धाती । वनवासीही सेविती । जनपदातें ॥ २३५ ॥

je asatā saṃgu sāṃḍitī | teci saṃsargu karitā na dhātī | vanavāsīhī sevitī | janapadāteṃ || 235 ||

आपण तरी लपती । सर्वस्वें पाप चुकविती । परी बलात्कारे सुइजती । तयाचिमाजी ॥ २३६ ॥

āpaṇa tarī lapatī | sarvasveṃ pāpa cukavitī | parī balātkāre suijatī | tayācimājī || 236 ||

जयांची जीवें घेती विवसी । तेचि जडोनि ठाके जीवेंसीं । चुकविती ते गिंवसी । तयातेंचि ॥ २३७ ॥

jayāṃcī jīveṃ ghetī vivasī | teci jaḍoni ṭhāke jīveṃsīṃ | cukavitī te giṃvasī | tayāteṃci || 237 ||

ऐस बलात्कारु एकु दिसे । तो कवणाचा एथ आग्रहो असे । हें बोलावे हृषिकेशें । पार्थु म्हणे ॥ २३८ ॥

aisa balātkāru eku dise | to kavaṇācā etha āgraho ase | heṃ bolāve hṛṣikeśeṃ | pārthu mhaṇe || 238 ||

तंव हृदयकमळारामु । जो योगियांचा निष्कामकामु । तो म्हणतसे पुरुषोत्तमु । सांगेन आइक ॥ २३९ ॥

taṃva hṛdayakamaḷārāmu | jo yogiyāṃcā niṣkāmakāmu | to mhaṇatase puruṣottamu | sāṃgena āika || 239 ||

तरी हे कम क्रोधु पाहीं । जयांते कृपेची साठवण नाहीं । हें कृतांताचां ठायीं । मानिजती ॥ २४० ॥

tarī he kama krodhu pāhīṃ | jayāṃte kṛpecī sāṭhavaṇa nāhīṃ | heṃ kṛtāṃtācāṃ ṭhāyīṃ | mānijatī || 240 ||

हे ज्ञाननिधीचे भुजंग । विषयदरांचे वाघ । भजनमार्गीचे मांग । मारक जे ॥ २४१ ॥

he jñānanidhīce bhujaṃga | viṣayadarāṃce vāgha | bhajanamārgīce māṃga | māraka je || 241 ||

हे देहदुर्गीचे धोंड । इंद्रियग्रामीचे कोंड । यांचे व्यामोहादिक बंड । जगामाजि ॥ २४२ ॥

he dehadurgīce dhoṃḍa | iṃdriyagrāmīce koṃḍa | yāṃce vyāmohādika baṃḍa | jagāmāji || 242 ||

हे रजोगुण मानसाचे । समूळ आसुरियेचे । धायपण ययांचे । अविद्या केले ॥ २४३ ॥

he rajoguṇa mānasāce | samūḷa āsuriyece | dhāyapaṇa yayāṃce | avidyā kele || 243 ||

हे रजाचे कीर जाहले । परी तमासी पढियंते भले । तेणें निजपद यां दिधले । प्रमादमोह ॥ २४४ ॥

he rajāce kīra jāhale | parī tamāsī paḍhiyaṃte bhale | teṇeṃ nijapada yāṃ didhale | pramādamoha || 244 ||

हे मृत्यूचां नगरीं । मानिजति निकियापरी । जे जीविताचे वैरी । म्हणऊनियां ॥ २४५ ॥

he mṛtyūcāṃ nagarīṃ | mānijati nikiyāparī | je jīvitāce vairī | mhaṇaūniyāṃ || 245 ||

जयांसि भुकेलियां आमिषा । हें विश्व न पुरेचि घांसा । कुळवाडी यांची आशा । चाळित असे ॥ २४६ ॥

jayāṃsi bhukeliyāṃ āmiṣā | heṃ viśva na pureci ghāṃsā | kuḷavāḍī yāṃcī āśā | cāḷita ase || 246 ||

कौतुकें कवळितां मुठीं । जिये चौदा भुवनें थेंकुटीं । तें भ्रांति तिये धाकुटी । वाल्हीदुल्ही ॥ २४७ ॥

kautukeṃ kavaḷitāṃ muṭhīṃ | jiye caudā bhuvaneṃ theṃkuṭīṃ | teṃ bhrāṃti tiye dhākuṭī | vālhīdulhī || 247 ||

जे लोकत्रयाचें भातुके । खेळताचि खाय कवतिकें । तिच्या दासीपणाचेनि बिकें । तृष्णा जिये ॥ २४८ ॥

je lokatrayāceṃ bhātuke | kheḷatāci khāya kavatikeṃ | ticyā dāsīpaṇāceni bikeṃ | tṛṣṇā jiye || 248 ||

हें असो मोहे मानिजे । यांते अहंकार घेपे दीजे । जेणे जग आपुलेनि भोजें । नाचवित असे ॥ २४९ ॥

heṃ aso mohe mānije | yāṃte ahaṃkāra ghepe dīje | jeṇe jaga āpuleni bhojeṃ | nācavita ase || 249 ||

जेणें सत्याचा भोकसा काढिला । मग अकृत्य तृणकुटा भरिला । तो दंभु रूढविला । जगीं इहीं ॥ २५० ॥

jeṇeṃ satyācā bhokasā kāḍhilā | maga akṛtya tṛṇakuṭā bharilā | to daṃbhu rūḍhavilā | jagīṃ ihīṃ || 250 ||

साध्वी शांती नागवली । मग माया मांगी शृंगारिली । तियेकरवी विटाळविली । साधुवृंदे ॥ २५१ ॥

sādhvī śāṃtī nāgavalī | maga māyā māṃgī śṛṃgārilī | tiyekaravī viṭāḷavilī | sādhuvṛṃde || 251 ||

इहीं विवेकाची त्राय फेडिली । वैराग्याची खाली काढिली । जितया मान मोडिली । उपशमाची ॥ २५२ ॥

ihīṃ vivekācī trāya pheḍilī | vairāgyācī khālī kāḍhilī | jitayā māna moḍilī | upaśamācī || 252 ||

इहीं संतोषवन खांडिले । धैर्यदुर्ग पाडिले । आनंदरोप सांडिले । उपडूनियां ॥ २५३ ॥

ihīṃ saṃtoṣavana khāṃḍile | dhairyadurga pāḍile | ānaṃdaropa sāṃḍile | upaḍūniyāṃ || 253 ||

इहीं बोधाची रोपे लुंचिली । सुखाची लिपी पुसली । जिव्हारीं आगी सूदली । तापत्रयाची ॥ २५४ ॥

ihīṃ bodhācī rope luṃcilī | sukhācī lipī pusalī | jivhārīṃ āgī sūdalī | tāpatrayācī || 254 ||

हे आंगा तव घडले । जीवींचि आथी जडले । परी नातुडती गिंवसले । ब्रह्मादिकां ॥ २५५ ॥

he āṃgā tava ghaḍale | jīvīṃci āthī jaḍale | parī nātuḍatī giṃvasale | brahmādikāṃ || 255 ||

हें चैतन्याचे शेजारी । वसती ज्ञानाचां एका हारीं । म्हणोनि प्रवर्तले महामारी । सांवरती ना ॥ २५६ ॥

heṃ caitanyāce śejārī | vasatī jñānācāṃ ekā hārīṃ | mhaṇoni pravartale mahāmārī | sāṃvaratī nā || 256 ||

हें जळेंवीण बुडविती । आगीविण जाळिती । न बोलता कवळिती । प्राणियांते ॥ २५७ ॥

heṃ jaḷeṃvīṇa buḍavitī | āgīviṇa jāḷitī | na bolatā kavaḷitī | prāṇiyāṃte || 257 ||

हे शस्त्रेविण साधिती । दोरेविण बांधिती । ज्ञानियासी तरी वधिती । पैज घेऊनि ॥ २५८ ॥

he śastreviṇa sādhitī | doreviṇa bāṃdhitī | jñāniyāsī tarī vadhitī | paija gheūni || 258 ||

चिखलेंवीण रोविती । पाशिकेंवीण गोंविती । हे कवणाजोगे न होती । आंतौटेपणें ॥ २५९ ॥

cikhaleṃvīṇa rovitī | pāśikeṃvīṇa goṃvitī | he kavaṇājoge na hotī | āṃtauṭepaṇeṃ || 259 ||

जैसी चंदनाची मुळी । गिंवसोनी घेपे व्याळीं । ना तरी उल्बाची खोळी । गर्भस्थासी ॥ २६० ॥

jaisī caṃdanācī muḷī | giṃvasonī ghepe vyāḷīṃ | nā tarī ulbācī khoḷī | garbhasthāsī || 260 ||

कां प्रभावीण भानु । धूमेंवीण हुताशनु । जैसा दर्पण मळहीनु । कहींच नसे ॥ २६१ ॥

kāṃ prabhāvīṇa bhānu | dhūmeṃvīṇa hutāśanu | jaisā darpaṇa maḷahīnu | kahīṃca nase || 261 ||

तैसें इहीविण एकलें । आम्हीं ज्ञान नाही देखिलें । जैसें कोंडेनि पां गुंतलें । बीज निपजे ॥ २६२ ॥

taiseṃ ihīviṇa ekaleṃ | āmhīṃ jñāna nāhī dekhileṃ | jaiseṃ koṃḍeni pāṃ guṃtaleṃ | bīja nipaje || 262 ||

तैसें ज्ञान तरी शुद्ध । परी इहीं असे प्ररुद्ध । म्हणोनि तें अगाध । होऊनि ठेलें ॥ २६३ ॥

taiseṃ jñāna tarī śuddha | parī ihīṃ ase praruddha | mhaṇoni teṃ agādha | hoūni ṭheleṃ || 263 ||

आधी यांते जिणावें । मग तें ज्ञान पावावें । तंव पराभवो न संभवे । रागद्वेषां ॥ २६४ ॥

ādhī yāṃte jiṇāveṃ | maga teṃ jñāna pāvāveṃ | taṃva parābhavo na saṃbhave | rāgadveṣāṃ || 264 ||

यांते साधावयालागी । जें बळ जाणिजे अंगी । तें इंधन जैसें आगी । सावावो होय ॥ २६५ ॥

yāṃte sādhāvayālāgī | jeṃ baḷa jāṇije aṃgī | teṃ iṃdhana jaiseṃ āgī | sāvāvo hoya || 265 ||

तैसे उपाय कीजती जे जे । ते यांसीचि होती विरजे । म्हणोनि हटियांते जिणिजे । इहींचि जगीं ॥ २६६ ॥

taise upāya kījatī je je | te yāṃsīci hotī viraje | mhaṇoni haṭiyāṃte jiṇije | ihīṃci jagīṃ || 266 ||

ऐसियांही सांकडां बोला । एक उपायो आहे आहे भला । तो करितां जरी आंगवला । तरी सांगेन तुज ॥ २६७ ॥

aisiyāṃhī sāṃkaḍāṃ bolā | eka upāyo āhe āhe bhalā | to karitāṃ jarī āṃgavalā | tarī sāṃgena tuja || 267 ||

यांचा पहिला कुरुठा इंद्रियें । एथूनि प्रवृत्ति कर्मातें वियें । आधी निर्दळूनि घालीं तियें । सर्वथैव ॥ २६८ ॥

yāṃcā pahilā kuruṭhā iṃdriyeṃ | ethūni pravṛtti karmāteṃ viyeṃ | ādhī nirdaḷūni ghālīṃ tiyeṃ | sarvathaiva || 268 ||

मग मनाची धांव पारुषेल । आणि बुद्धीची सोडवण होईल । इतुकेनि थारा मोडेल । या पापियांचा ॥ २६९ ॥

maga manācī dhāṃva pāruṣela | āṇi buddhīcī soḍavaṇa hoīla | itukeni thārā moḍela | yā pāpiyāṃcā || 269 ||

हें अंतरीहूनि जरी फिटले । तरी निभ्रांत जाण निवटले । जैसें रश्मीवीण उरले । मृगजळ नाही ॥ २७० ॥

heṃ aṃtarīhūni jarī phiṭale | tarī nibhrāṃta jāṇa nivaṭale | jaiseṃ raśmīvīṇa urale | mṛgajaḷa nāhī || 270 ||

तैसे रागद्वेष जरी निमाले । तरी ब्रह्मीचें स्वराज्य आलें । मग तो भोगी सुख आपुलें । आपणचि ॥ २७१ ॥

taise rāgadveṣa jarī nimāle | tarī brahmīceṃ svarājya āleṃ | maga to bhogī sukha āpuleṃ | āpaṇaci || 271 ||

जे गुरुशिष्यांची गोठी । पदपिंडाची गांठी । तेथ स्थिर राहोनि नुठीं । कवणे काळीं ॥ २७२ ॥

je guruśiṣyāṃcī goṭhī | padapiṃḍācī gāṃṭhī | tetha sthira rāhoni nuṭhīṃ | kavaṇe kāḷīṃ || 272 ||

ऐसें सकळ सिद्धांचा रावो । देवी लक्ष्मीयेचा नाहो । राया ऐक देवदेवो । बोलता जाहला ॥ २७३ ॥

aiseṃ sakaḷa siddhāṃcā rāvo | devī lakṣmīyecā nāho | rāyā aika devadevo | bolatā jāhalā || 273 ||

आतां पुनरपि तो अनंतु । आद्य एकी मातु । सांगेल तेथ पंडुसुतु । प्रश्नु करील ॥ २७४ ॥

ātāṃ punarapi to anaṃtu | ādya ekī mātu | sāṃgela tetha paṃḍusutu | praśnu karīla || 274 ||

तया बोलाचा हन पाडु । का रसवृत्तीचा निवाडु । येणें श्रोतयां होईल सुरवाडु । श्रवणसुखाचा ॥ २७५ ॥

tayā bolācā hana pāḍu | kā rasavṛttīcā nivāḍu | yeṇeṃ śrotayāṃ hoīla suravāḍu | śravaṇasukhācā || 275 ||

ज्ञानदेवो म्हणे निवृत्तिचा । चांग उठावा करूनि उन्मेषाचा । मग संवादु श्रीहरिपार्थाचा । भोग बापा ॥ २७६ ॥

jñānadevo mhaṇe nivṛtticā | cāṃga uṭhāvā karūni unmeṣācā | maga saṃvādu śrīharipārthācā | bhoga bāpā || 276 ||

अध्याय तिसरा समाप्त ॥

adhyāya tisarā samāpta ||

गीता श्लोक

अर्जुन उवाच: ज्यायसी चेत् कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन । तत् किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ १ ॥

arjuna uvāca: jyāyasī cet karmaṇaste matā buddhirjanārdana | tat kiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi keśava || 1 ||

व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे । तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ २ ॥

vyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me | tadekaṃ vada niścitya yena śreyo'hamāpnuyām || 2 ||

श्रीभगवानुवाच: लोकेऽस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयाऽनघ । ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनां ॥ ३ ॥

śrībhagavānuvāca: loke'smin dvividhā niṣṭhā purā proktā mayā'nagha | jñānayogena sāṃkhyānāṃ karmayogena yogināṃ || 3 ||

न कर्मणामनारभान् नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते । न च संन्यसनादेव सिद्धिं समाधिगच्छति ॥ ४ ॥

na karmaṇāmanārabhān naiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute | na ca saṃnyasanādeva siddhiṃ samādhigacchati || 4 ||

न हि कश्चित् क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैगुणैः ॥ ५ ॥

na hi kaścit kṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt | kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijaiguṇaiḥ || 5 ||

कर्मेंद्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् । इंद्रियार्थान् विमूढात्मा मिथ्याचारः स उचयते ॥ ६ ॥

karmeṃdriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran | iṃdriyārthān vimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucayate || 6 ||

यस्तित्वंद्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन । कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः न विशिष्यते ॥ ७ ॥

yastitvaṃdriyāṇi manasā niyamyārabhate'rjuna | karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ na viśiṣyate || 7 ||

नियतं कुरु कर्म त्वं ज्यायो ह्यकर्मणः । शरीरयात्रापि च ते न प्रसिध्येदकर्मणः ॥ ८ ॥

niyataṃ kuru karma tvaṃ jyāyo hyakarmaṇaḥ | śarīrayātrāpi ca te na prasidhyedakarmaṇaḥ || 8 ||

यज्ञार्थात् कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबंधनः । तदर्थे कर्म कौंतेय मुक्तसङगः समाचरः ॥ ९ ॥

yajñārthāt karmaṇo'nyatra loko'yaṃ karmabaṃdhanaḥ | tadarthe karma kauṃteya muktasaṅagaḥ samācaraḥ || 9 ||

सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः । अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ १० ॥

sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ | anena prasaviṣyadhvameṣa vo'stviṣṭakāmadhuk || 10 ||

देवान् भावयतानेन ते देवाः भावयंतु वः । परस्परं भावयंतः श्रेयः परमवाप्स्यच ॥ ११ ॥

devān bhāvayatānena te devāḥ bhāvayaṃtu vaḥ | parasparaṃ bhāvayaṃtaḥ śreyaḥ paramavāpsyaca || 11 ||

इष्टान् भोगान् हि वो देवा दास्यंते यज्ञभाविताः । तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङक्ते स्तेन एव सः ॥ १२ ॥

iṣṭān bhogān hi vo devā dāsyaṃte yajñabhāvitāḥ | tairdattānapradāyaibhyo yo bhuṅakte stena eva saḥ || 12 ||

यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । भुङजते ते त्वघं पापा ये पचंत्यात्मकारणात् ॥ १३ ॥

yajñaśiṣṭāśinaḥ santo mucyate sarvakilbiṣaiḥ | bhuṅajate te tvaghaṃ pāpā ye pacaṃtyātmakāraṇāt || 13 ||

अन्नाद् भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नस्संभवः । यज्ञाद् भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ १४ ॥

annād bhavanti bhūtāni parjanyādannassaṃbhavaḥ | yajñād bhavati parjanyo yajñaḥ karmasamudbhavaḥ || 14 ||

कर्म ब्रह्मोद्बभवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवं । तस्मात् सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितं ॥ १५ ॥

karma brahmodbabhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavaṃ | tasmāt sarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitaṃ || 15 ||

एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः । अघायुरिंद्रियारामो मोघं पार्थ स जीवती ॥ १६ ॥

evaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ | aghāyuriṃdriyārāmo moghaṃ pārtha sa jīvatī || 16 ||

यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः । आत्मन्येव च संतुष्टस्तस्य कार्य न विद्यते ॥ १७ ॥

yastvātmaratireva syādātmatṛptaśca mānavaḥ | ātmanyeva ca saṃtuṣṭastasya kārya na vidyate || 17 ||

नैव तस्य कृतेनार्थो माकृतेनेह कश्चन । न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ १८ ॥

naiva tasya kṛtenārtho mākṛteneha kaścana | na cāsya sarvabhūteṣu kaścidarthavyapāśrayaḥ || 18 ||

तस्मादसक्तः सततं कार्य कर्म समाचर । असक्तो ह्याचरन् कर्म पमाप्नोति पुरूषः ॥ १९ ॥

tasmādasaktaḥ satataṃ kārya karma samācara | asakto hyācaran karma pamāpnoti purūṣaḥ || 19 ||

कर्मणैव हि संसिद्धीमास्थिता जनकादयः । लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन् कर्तुमर्हसि ॥ २० ॥

karmaṇaiva hi saṃsiddhīmāsthitā janakādayaḥ | lokasaṃgrahamevāpi saṃpaśyan kartumarhasi || 20 ||

यद् यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ २१ ॥

yad yadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ | sa yat pramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate || 21 ||

न मे पार्थस्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किंचन । नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ २२ ॥

na me pārthasti kartavyaṃ triṣu lokeṣu kiṃcana | nānavāptamavāptavyaṃ varta eva ca karmaṇi || 22 ||

यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः । मम वर्त्मानुवर्तंते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ २३ ॥

yadi hyahaṃ na varteyaṃ jātu karmaṇyatandritaḥ | mama vartmānuvartaṃte manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 23 ||

उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् । संकरस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ २४ ॥

utsīdeyurime lokā na kuryāṃ karma cedaham | saṃkarasya ca kartā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ || 24 ||

सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वंति भारत । कुर्याद्विवांस्तथाऽसक्तश्चिकीर्षुर्लोकलोग्रहम् ॥ २५ ॥

saktāḥ karmaṇyavidvāṃso yathā kurvaṃti bhārata | kuryādvivāṃstathā'saktaścikīrṣurlokalograham || 25 ||

न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसंगिनाम् । जोषयेत् सर्वकर्माणि विद्वान् युक्तः समाचरन् ॥ २६ ॥

na buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṃginām | joṣayet sarvakarmāṇi vidvān yuktaḥ samācaran || 26 ||

प्रकृते क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः । अहंकारविमूढात्मा कर्ताहं इति मन्यते ॥ २७ ॥

prakṛte kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ | ahaṃkāravimūḍhātmā kartāhaṃ iti manyate || 27 ||

तत्ववित् तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः । गुणाः गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥ २८ ॥

tatvavit tu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ | guṇāḥ guṇeṣu vartanta iti matvā na sajjate || 28 ||

प्रकृतेर्गुणसंमूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु । तानकृत्स्नविदो मन्दान् कृत्स्नविन् न विचालयेत् ॥ २९ ॥

prakṛterguṇasaṃmūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu | tānakṛtsnavido mandān kṛtsnavin na vicālayet || 29 ||

मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याद्यात्मचेतसा । निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगत्ज्वरः ॥ ३० ॥

mayi sarvāṇi karmāṇi saṃnyasyādyātmacetasā | nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatjvaraḥ || 30 ||

ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवः । श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ ३१ ॥

ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti mānavaḥ | śraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ || 31 ||

ये त्वेतत्दभ्यसूयंतो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् । सर्वज्ञानविमूढांस्तान् विद्धि नष्टानचेतसः ॥ ३२ ॥

ye tvetatdabhyasūyaṃto nānutiṣṭhanti me matam | sarvajñānavimūḍhāṃstān viddhi naṣṭānacetasaḥ || 32 ||

सदृश्यं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि । प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ ३३ ॥

sadṛśyaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi | prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati || 33 ||

इंद्रियस्येंद्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । तयोर्न वशमागच्छेत् तौ ह्यस्य परिपंथिनौ ॥ ३४ ॥

iṃdriyasyeṃdriyasyārthe rāgadveṣau vyavasthitau | tayorna vaśamāgacchet tau hyasya paripaṃthinau || 34 ||

श्रेयान् स्वधर्मो विगुणः परधर्मात् स्वनुष्ठितात् । स्वधर्मे निधनम् श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ३५ ॥

śreyān svadharmo viguṇaḥ paradharmāt svanuṣṭhitāt | svadharme nidhanam śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ || 35 ||

अर्जुन उवाच: अथ केन प्रयुकोऽयं पापं चरति पूरुषः । अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ ३६ ॥

arjuna uvāca: atha kena prayuko'yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ | anicchannapi vārṣṇeya balādiva niyojitaḥ || 36 ||

श्रीभगवानुवाच: काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः । महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ ३७ ॥

śrībhagavānuvāca: kāma eṣa krodha eṣa rajoguṇasamudbhavaḥ | mahāśano mahāpāpmā viddhyenamiha vairiṇam || 37 ||

धूमेनाऽव्रियते वन्हिर्यथादर्शो मलेन च । येथोल्बेनावृत्तो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ ३८ ॥

dhūmenā'vriyate vanhiryathādarśo malena ca | yetholbenāvṛtto garbhastathā tenedamāvṛtam || 38 ||

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा । कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणतलेन च ॥ ३९ ॥

āvṛtaṃ jñānametena jñānino nityavairiṇā | kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇatalena ca || 39 ||

इंद्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते । एतैरविमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ ४० ॥

iṃdriyāṇi mano buddhirasyādhiṣṭhānamucyate | etairavimohayatyeṣa jñānamāvṛtya dehinam || 40 ||

तस्मात् त्वमिंद्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ । पाप्मानं प्रहि ह्येनं ज्ञान्विज्ञाननाशनम् ॥ ४१ ॥

tasmāt tvamiṃdriyāṇyādau niyamya bharatarṣabha | pāpmānaṃ prahi hyenaṃ jñānvijñānanāśanam || 41 ||

इंद्रियाणि पराण्याहुरिंद्रियेभ्यः परं मनः । मनसस्तु परा बुद्धियोर् बुद्धेः परतस्तु सः ॥ ४२ ॥

iṃdriyāṇi parāṇyāhuriṃdriyebhyaḥ paraṃ manaḥ | manasastu parā buddhiyor buddheḥ paratastu saḥ || 42 ||

एवं बुद्धे परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना । जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ ४३ ॥

evaṃ buddhe paraṃ buddhvā saṃstabhyātmānamātmanā | jahi śatruṃ mahābāho kāmarūpaṃ durāsadam || 43 ||

पद 1

maga āikā arjuneṃ mhaṇitaleṃ | devā tumhīṃ jeṃ vākya bolile | teṃ nikeṃ myāṃ parisaleṃ | kamaḷāpatī || 1 ||

पद 2

तेथ कर्म आणि कर्ता । उरेचिना पाहतां । ऐसें मत तुझें अनंता । निश्चित जरी ॥ २ ॥

tetha karma āṇi kartā | urecinā pāhatāṃ | aiseṃ mata tujheṃ anaṃtā | niścita jarī || 2 ||

पद 3

tarī māteṃ kevī harī | mhaṇasī pārthā saṃgrāmu karīṃ | iye lājasīnā mahāghorīṃ | karmīṃ sutā || 3 ||

पद 4

hāṃ gā karma tūṃci aśeṣa | nirākārāsī niḥśeṣa | tarī majakaravīṃ heṃ hiṃsaka | kāṃ karavisī tūṃ || 4 ||

पद 5

tarīṃ heṃci vicārīṃ hṛṣīkeśā | tūṃ mānu desī karmaleśā | āṇi yesaṇī he hiṃsā | karavita ahāsī || 5 ||

पद 6

devā tuvāṃci aiseṃ bolāveṃ | tarī āmhīṃ neṇatīṃ kāya karāveṃ | ātā saṃpale mhaṇe pāṃ āghaveṃ | vivekāce || 6 ||

पद 7

hāṃ gā upadeśu jarī aisā | tarī apabhraṃśu to kaisā | ātāṃ puralā āmhāṃ dhiṃvasā | ātmabodhācā || 7 ||

पद 8

vaidyu pathya vārūni jāye | maga jarī āpaṇaci viṣa suye | tarī rogiyā kaiseni jiye | sāṃge maja || 8 ||

पद 9

jaise āṃdhaḷe suīje āvhāṃṭā | kāṃ mājavaṇa dīje markaṭā | taisā upadeśu hā gomaṭā | voḍhavalā āmhāṃ || 9 ||

पद 10

mī ādhīṃci kāṃhī neṇeṃ | varī kavaḷiloṃ moheṃ yeṇeṃ | kṛṣṇā viveku yā kāraṇeṃ | pusilā tuja || 10 ||

पद 11

taṃva tujhī ekekī navāī | etha upadeśāmājīṃ gāṃvāī | tarī anusaraliyā kāī | aiseṃ kīje || 11 ||

पद 12

āmhīṃ tanumanujīveṃ | tujhiyā bolā voṭaṃgāveṃ | āṇi tuvāṃci aiseṃ karāveṃ | tarī saraleṃ mhaṇe || 12 ||

पद 13

ātāṃ aisiyāparī bodhisī | tarī nikeṃ āmhāṃ karisī | etha jñānācī āsa kāyasī | arjuna mhaṇe || 13 ||

पद 14

tarī ye jāṇivece kīra saraleṃ | parī āṇika eka aseṃ jāhaleṃ | jeṃ thiteṃ heṃ ḍahuḷaleṃ | mānasa mājheṃ || 14 ||

पद 15

tevīṃci kṛṣṇā heṃ tujheṃ | caritra kāṃhīṃ neṇije | jarī citta pāhasī mājheṃ | yeṇe miṣeṃ || 15 ||

पद 16

nā tarī jhakavitu āhāsī māteṃ | kī tatvaci kathileṃ dhvaniteṃ | he avagamatāṃ niruteṃ | jāṇavenā || 16 ||

पद 17

mhaṇoni āikeṃ devā | hā bhāvārthu ātāṃ na bolāvā | maja viveku sāṃgāvā | marhāṭā jī || 17 ||

पद 18

mī atyaṃta jaḍa aseṃ | parī aisāhī nikeṃ pariyaseṃ | kṛṣṇā bolāveṃ tuvāṃ taiseṃ | ekaniṣṭha || 18 ||

पद 19

dekheṃ rogāteṃ jiṇāveṃ | auṣadha tarī dyāveṃ | parī teṃ atirucya vhāveṃ | madhura jaiseṃ || 19 ||

पद 20

तैसें सकळार्थभरित । तत्व सांगावे उचित । परी बोधे माझें चित्त । जयापरी ॥ २० ॥

taiseṃ sakaḷārthabharita | tatva sāṃgāve ucita | parī bodhe mājheṃ citta | jayāparī || 20 ||

पद 21

devā tuja aisā nijaguru | āṇi ārtīdhaṇī kāṃ na karūṃ | etha bhīḍa kavaṇācī dharūṃ | tūṃ māya āmucī || 21||

पद 22

hāṃ gā kāmadhenūceṃ dubhateṃ | deveṃ jāhaleṃ jarī āpaiteṃ | tarī kāmanecī kāṃ tetheṃ | vānī kīje || 22 ||

पद 23

jarī ciṃtāmaṇi hātāṃ caḍhe | tarī vāṃchece kavaṇa sāṃkaḍe | kāṃ āpuleni suravāḍeṃ | icchāveṃ nā || 23 ||

पद 24

dekheṃ amṛtasiṃdhūteṃ ṭhākāveṃ | maga tahānā jarī phuṭāveṃ | maga sāyāsu kāṃ karāve | māgīla te || 24 ||

पद 25

taisā janmāṃtarī bahutīṃ | upāsitā lakṣmīpatī | tūṃ daiveṃ āji hātīṃ | jāhalāsī jarī || 25 ||

पद 26

tarī āpuleyā savesā | kāṃ na magāvāsī pareśā | devā sukāḷu hā mānasā | pāhalā ase || 26 ||

पद 27

dekheṃ sakaḷārtīceṃ jiyāleṃ | āji puṇya yaśāsi āleṃ | he manoratha jahāle | vijayī mājhe || 27 ||

पद 28

jī jī paramamaṃgaḷadhāmā | devadevottamā | tūṃ svādhīna āji āmhāṃ | mhaṇaūniyāṃ || 28 ||

पद 29

jaisāṃ mātecāṃ ṭhāyīṃ | apatyā anavasaru nāhīṃ | stanyālāgūni pāhīṃ | jiyāparī || 29 ||

पद 30

तैसें देवा तूंते । पुसिजतसें आवडे तें । आपुलेनि आर्तें । कृपानिधि ॥ ३० ॥

taiseṃ devā tūṃte | pusijataseṃ āvaḍe teṃ | āpuleni ārteṃ | kṛpānidhi || 30 ||

पद 31

tarī pāratrikīṃ hita | āṇi ācaritāṃ tarī ucita | te sāṃgeṃ eka niścita | pārthu mhaṇe || 31 ||

पद 32

या बोला अच्युतु । म्हणतसे विस्मितु । अर्जुना हा ध्वनितु । अभिप्रावो ॥ ३२ ॥

yā bolā acyutu | mhaṇatase vismitu | arjunā hā dhvanitu | abhiprāvo || 32 ||

पद 33

je buddhiyogu sāṃgatāṃ | sāṃkhyamatasaṃsthā | prakaṭilī svabhāvatā | prasaṃge āmhīṃ || 33 ||

पद 34

to uddeśu tūṃ neṇasī | mhaṇoni kṣobhalāsi vāyāṃci | tarī ātā jāṇa myāṃci | ukta donhī || 34 ||

पद 35

avadhārīṃ vīraśreṣṭhā | yeṃ lokīṃ yā donhī niṣṭhā | majacipāsūni pragaṭā | anādisiddhā || 35 ||

पद 36

eku jñānayogu mhaṇije | jo sāṃkhyīṃ anuṣṭhīje | jetha oḷakhīsaveṃ pāvije | tadrūpatā || 36 ||

पद 37

एक कर्मयोगु जाण । जेथ साधकजन निपुण । होवूनिया निर्वाण । पावती वेळे ॥ ३७ ॥

eka karmayogu jāṇa | jetha sādhakajana nipuṇa | hovūniyā nirvāṇa | pāvatī veḷe || 37 ||

पद 38

he mārgu tarī donī | pari ekavaṭatī nidānīṃ | jaise siddhasādhyabhojanīṃ | tṛpti ekī || 38 ||

पद 39

kāṃ pūrvāpara saritā | bhinnā disatī pāhatāṃ | maga siṃdhūmiḷaṇīṃ aikyatā | pāvatī śekhīṃ || 39 ||

पद 40

taisīṃ donī ye mateṃ | sūcitī ekā kāraṇāteṃ | parī upāsti te yogyate - | ādhīna ase || 40 ||

पद 41

dekheṃ utplavanāsarisā | pakṣī phaḷāsi jhoṃbe jaisā | sāṃgeṃ naru kevīṃ taisā | pāve vegāṃ || 41 ||

पद 42

to haḷūhaḷū ḍhāḷeṃḍhāḷeṃ | ketukeni eke veḷe | mārgāceni baḷeṃ | niścita ṭhākī || 42 ||

पद 43

taiseṃ dekha pāṃ vihaṃgamamateṃ | adhiṣṭhūni jñānāteṃ | sāṃkhya sadya mokṣāteṃ | ākaḷitī || 43 ||

पद 44

yera yogiye karmādhāreṃ | vihiteṃci nijācāreṃ | pūrṇatā avasareṃ | pāvateṃ hotī || 44 ||

पद 45

vāṃconi karmāraṃbha ucita | na karitāṃci siddhavata | karmahīnā niścita | hoījenā || 45 ||

पद 46

kāṃ prāptakarma sāṃḍije | yetuleni naiṣkarmyā hoīje | heṃ arjunā vāyāṃ bolije | mūrkhapaṇeṃ || 46 ||

पद 47

sāṃgeṃ pailatīrā jāveṃ | aiseṃ vyasana kāṃ jetha pāve | tetha nāveteṃ tyajāveṃ | ghaḍe kevīṃ || 47 ||

पद 48

nā tarī tṛpti icchije | tarī kaiseni pāku na kīje | kīṃ siddhuhī na sevije | kevīṃ sāṃgeṃ || 48 ||

पद 49

jaṃva nirārtatā nāhīṃ | taṃva vyāpāru ase pāhīṃ | maga saṃtuṣṭīcāṃ ṭhāyīṃ | kuṃṭhe sahajeṃ || 49 ||

पद 50

mhaṇoni āikeṃ pārthā | jayā naiṣkarmyapadīṃ āsthā | tayā ucita karma sarvathā | tyājya nohe || 50 ||

पद 51

āṇi āpulāliyā cāḍe | āpādile he māṃḍe | kīṃ tyajileṃ heṃ karma sāṃḍe | aiseṃ āhe || 51 ||

पद 52

heṃ vāyāci sairā bolije | ukalu tarī dekhoṃ pāhije | parī tyajitāṃ karma na tyaje | nibhrāṃta mānī || 52 ||

पद 53

jaṃva prakṛtīceṃ adhiṣṭhāna | taṃva sāṃḍī māṃḍī heṃ ajñāna | ji ceṣṭā guṇādhīna | āpaisī ase || 53 ||

पद 54

dekheṃ vihita karma jetuleṃ | teṃ saḷeṃ jarī vosaṃḍileṃ | tarī svabhāva kāya nimāle | iṃdriyāṃce || 54 ||

पद 55

sāṃge śravaṇīṃ aikāveṃ ṭheleṃ | kī netrīce teja geleṃ | heṃ nāsāraṃdhra bujhāleṃ | parimaḷu neghe || 55 ||

पद 56

nā tarī prāṇāpānagati | kī nirvikalpa jāhalī mati | kī kṣudhātṛṣādi ārti | khuṃṭaliyā || 56 ||

पद 57

he svapnāvabodhu ṭhele | kīṃ caraṇa cālo visarale | he aso kāya nimāle | janmamṛtyū || 57 ||

पद 58

heṃ na ṭhakeci jarī kāṃhī | tarī sāṃḍile teṃ kāyī | mhaṇoni karmatyāgu nāhī | prakṛtimaṃtāṃ || 58 ||

पद 59

karma parādhīnapaṇe | nipajatase prakṛtiguṇeṃ | yerīṃ dharīṃ mokalīṃ aṃtaḥkaraṇeṃ | vāhije vāyāṃ || 59 ||

पद 60

dekheṃ rathīṃ ārūḍhije | maga niścaḷā baisije | maga caḷā hoūni hiṃḍije | parataṃtrā || 60 ||

पद 61

kāṃ ucalileṃ vāyuvaśeṃ | caḷeṃ śuṣka patra jaiseṃ | niceṣṭa ākāśe | paribhrame || 61 ||

पद 62

taiseṃ prakṛtiādhāreṃ | karmeṃdriyavikāreṃ | miṣkarmyuhī vyāpāre | niraṃtara || 62 ||

पद 63

mhaṇaūni saṃgu jaṃva prakṛticā | taṃva tyāgu na ghaḍe karmācā | aisiyāhi karūṃ mhaṇatī tayāṃcā | āgrahoci ureṃ || 63 ||

पद 64

je ucita karma sāṃḍitī | maga naiṣkarmya hoūṃ pāhatī | parī karmeṃdriyapravṛttī | nirodhūni || 64 ||

पद 65

tayāṃ karmatyāgu na ghaḍe | jeṃ kartavya manīṃ sāpaḍe | varī naṭatī teṃ phuḍe | daridra jāṇa || 65 ||

पद 66

ऐसे ते पार्था । विषयासक्त सर्वथा । वोळखावे तत्वता । येथ भ्रांति नाहीं ॥ ६६ ॥

aise te pārthā | viṣayāsakta sarvathā | voḷakhāve tatvatā | yetha bhrāṃti nāhīṃ || 66 ||

पद 67

आतां देई अवधान । प्रसंगे तुज सांगेन । या नैराश्याचे चिन्ह । धनुर्धरा ॥ ६७ ॥

ātāṃ deī avadhāna | prasaṃge tuja sāṃgena | yā nairāśyāce cinha | dhanurdharā || 67 ||

पद 68

जो अंतरी दृढु । परमात्मरूपीं गूढु । बाह्य तरी रूढु । लौकिक जैसा ॥ ६८ ॥

jo aṃtarī dṛḍhu | paramātmarūpīṃ gūḍhu | bāhya tarī rūḍhu | laukika jaisā || 68 ||

पद 69

to iṃdriyāṃ ājñā na karī | viṣayāṃce bhaya na dharī | prāpta karma na avherī | ucita jeṃ jeṃ || 69 ||

पद 70

to karmeṃdriyeṃ karmī | rāhāṭatāṃ tarī na niyamī | parī tethiceni urmī | jhāṃkoḷenā || 70 ||

पद 71

to kāmanāmātreṃ na ghepe | mohamaḷeṃ na liṃpe | jaise jaḷīṃ jaḷeṃ na śiṃpeṃ | padmapatra || 71 ||

पद 72

taisā saṃsargāmāji ase | sakaḷāṃsārikhā dise | jaiseṃ toyasaṃge ābhāse | bhānubiṃba || 72 ||

पद 73

taisā sāmanyatveṃ pāhije | tarī sādhāraṇuci dekhije | yeravīṃ nirdhāritāṃ neṇije | soya jayācī || 73 ||

पद 74

aisāṃ cinhīṃ cinhitu | dekhasī toci tarī muktu | āśāpāśarahitu | voḷakha pāṃ || 74 ||

पद 75

arjunā toci yogī | viśeṣije jo jagīṃ | mhaṇoni aisā hoya yālāgīṃ | mhaṇipe tūṃte || 75 ||

पद 76

tūṃ mānasā niyamu karīṃ | niścaḷu hoya aṃtarī | maga karmeṃdriyeṃ hīṃ vyāpārīṃ | vartatu sukheṃ || 76 ||

पद 77

mhaṇaśī naiṣkarmya hoāveṃ | tarī etha teṃ na saṃbhave | āṇi niṣiddha kevīṃ rāhāṭāveṃ | vicārī pāṃ || 77 ||

पद 78

mhaṇoni jeṃ jeṃ ucita | āṇi avasareṃkarūna prāpta | teṃ karma heturahita | ācara tūṃ || 78 ||

पद 79

पार्था आणिकही एक । नेणसी तूं हे कवतिक । जें ऐसें कर्म मोचक । आपैसें असे ॥ ७९ ॥

pārthā āṇikahī eka | neṇasī tūṃ he kavatika | jeṃ aiseṃ karma mocaka | āpaiseṃ ase || 79 ||

पद 80

dekheṃ anukramādhāreṃ | svadharmu jo ācare | to mokṣu teṇeṃ vyāpāreṃ | niścita pāve || 80 ||

पद 81

svadharmu jo bāpā | toci nityayajñu jāṇa pāṃ | mhaṇoni vartatāṃ tetha pāpā | saṃcāru nāhīṃ || 81 ||

पद 82

हा निजधर्मु जैं सांडे । कुकर्मी रति घडे । तैंचि बंधु पडे । संसारिकु ॥ ८२ ॥

hā nijadharmu jaiṃ sāṃḍe | kukarmī rati ghaḍe | taiṃci baṃdhu paḍe | saṃsāriku || 82 ||

पद 83

mhaṇoni svadharmānuṣṭhāna | te akhaṃḍa yajñayājana | jo karī tayā baṃdhana | kahīṃca nāhīṃ || 83 ||

पद 84

hā loku karmeṃ bāṃdhilā | jo parataṃtrā bhutalā | to nityayajñāte cukalā | mhaṇoniyāṃ || 84 ||

पद 85

ātāṃ yeciviśīṃ pārthā | tuja sāṃgena ekī mī kathā | jaiṃ sṛṣṭyādi saṃsthā | brahmeni kelī || 85 ||

पद 86

teṃ nityayāgasahiteṃ | sṛjilīṃ bhūteṃ samasteṃ | parī neṇatīci tiye yajñāteṃ | sūkṣma mhaṇaūnī || 86 ||

पद 87

teṃ veḷīṃ prajīṃ vinavilā brahmā | devā āśrayo kāya etha āmhāṃ | taṃva mhaṇe to kamaḷajanmā | bhūtāṃprati || 87 ||

पद 88

tumhāṃ varṇaviśeṣavaśeṃ | āmhīṃ hā svadharmuci vihilā ase | yāteṃ upāsā maga āpaise | kāma puratī || 88 ||

पद 89

tumhīṃ vrateṃ niyamu na karāve | śarīrāteṃ na pīḍāveṃ | durī keṃhī na vacāve | tīrthāsī gā || 89 ||

पद 90

योगादिक साधनें । साकांक्ष आराधनें । मंत्रयंत्रविधानें । झणीं करा ॥ ९० ॥

yogādika sādhaneṃ | sākāṃkṣa ārādhaneṃ | maṃtrayaṃtravidhāneṃ | jhaṇīṃ karā || 90 ||

पद 91

devatāṃtarā na bhajāveṃ | heṃ sarvathā kāṃhīṃ na karāve | tumhīṃ svadharmayajñīṃ yajāveṃ | anāyāseṃ || 91 ||

पद 92

अहेतुकें चित्तें । अनुष्ठां पां ययातें । पतिव्रता पतीतें । जियापरी ॥ ९२ ॥

ahetukeṃ citteṃ | anuṣṭhāṃ pāṃ yayāteṃ | pativratā patīteṃ | jiyāparī || 92 ||

पद 93

taisā svadharmarūpa makhu | hāci sevya tumhāṃ eku | aiseṃ satyalokanāyaku | mhaṇatā jahālā || 93 ||

पद 94

dekhā svadharmāteṃ bhajāla | tarī kāmadhenu hā hoīla | maga prajāho na saṃḍīla | tumateṃ sadā || 94 ||

पद 95

jeṃ yeṇecikarūni samastāṃ | paritoṣu hoīla devatāṃ | maga te tumhāṃ īpsītā | arthāṃte detī || 95 ||

पद 96

yā svadharmapūjā pūjitāṃ | devatāgaṇāṃ samastāṃ | yogakṣemu niścitā | karitī tumacā || 96 ||

पद 97

tumhīṃ devatāṃte bhajāla | deva tumhāṃ tuṣṭitīla | aisī paraspareṃ ghaḍela | prīti tetha || 97 ||

पद 98

tetha tumhīṃ jeṃ karūṃ mhaṇāla | te āpaise siddhī jāīla | vāṃchitahī purela | mānasīṃce || 98||

पद 99

वाचासिद्धी पावाल । आज्ञापक होआल । म्हणिये तुमतें मागतील । महाऋद्धि ॥ ९९ ॥

vācāsiddhī pāvāla | ājñāpaka hoāla | mhaṇiye tumateṃ māgatīla | mahāṛddhi || 99 ||

पद 100

जैसें ऋतुपतींचे द्वार । वनश्री निरंतर । वोळगे फळभार । लावण्येंसी ॥ १००॥

jaiseṃ ṛtupatīṃce dvāra | vanaśrī niraṃtara | voḷage phaḷabhāra | lāvaṇyeṃsī || 100||

पद 101

taiseṃ sarva sukheṃsahita | daivaci mūrtimaṃta | yeīla dekhā kāḍhata | tumhāpāṃṭhī || 101 ||

पद 102

aise samasta bhogabharita | hoāla tumhī anārta | jarī svadharmaikanirata | vartāla bāpā || 102 ||

पद 103

kāṃ jāliyā sakala saṃpadā | jo anusarela iṃdriyamadā | lubdha hoūniyāṃ svādāṃ | viṣayāṃciyā || 103 ||

पद 104

tihīṃ yajñabhāvikīṃ surīṃ | je he saṃpatti didhalī purī | tayāṃ svamārgīṃ sarveśvarīṃ | na bhajela to || 104 ||

पद 105

अग्निमुखीं हवन । न करील देवतापूजन । प्राप्त वेळे भोजन । ब्राह्मणांचे ॥ १०५ ॥

agnimukhīṃ havana | na karīla devatāpūjana | prāpta veḷe bhojana | brāhmaṇāṃce || 105 ||

पद 106

vimukhu hoīla gurubhaktī | ādaru na karīla atithī | saṃtoṣu nedīla jñātī | āpuliye || 106 ||

पद 107

aisā svadharmakriyārahitu | āthilepaṇe pramattu | kevaḷa bhogāsaktu | hoīla jo || 107 ||

पद 108

tayā maga apāvo thoru āhe | jeṇeṃ teṃ hātīce sakaḷa jāye | dekhā prāptahī na lāhe | bhoga bhogūṃ || 108 ||

पद 109

jaiseṃ gatāyuṣīṃ śarīrīṃ | caitanya vāsu na karī | kāṃ nidaivācāṃ gharīṃ | na rāhe lakṣmī || 109 ||

पद 110

taisā svadharmu jarī lopalā | tarī sarva sukhāṃcā thārā moḍalā| jaisā dīpāsave harapalā | prakāśu jāya || 110 ||

पद 111

taisī nijavṛtti jetha sāṃḍe | tetha svataṃtrate vastī na ghaḍe | āikā prajāho he phuḍeṃ | viraṃci mhaṇe || 111 ||

पद 112

mhaṇaūni svadharmu jo sāṃḍīla | tayāteṃ kāḷu daṃḍīla | coru mhaṇūni harīla | sarvasva tayāṃce || 112 ||

पद 113

maga sakaḷa doṣa bhaṃvate | giṃvasoni ghetī tayāteṃ | rātrisamayīṃ smaśānāteṃ | bhūteṃ jaiśī || 113 ||

पद 114

taiśī tribhuvanīṃcī duḥkhe | āṇi nānāvidha pātakeṃ | dainyajāta titukeṃ | tetheṃci vase || 114 ||

पद 115

aiseṃ hoya tayā unmattā | maga na suṭe bāpāṃ rudatāṃ | parī kalpāṃtīhīṃ sarvathā | prāṇigaṇa ho || 115 ||

पद 116

mhaṇoni nijavṛtti he na saṃḍāvī | iṃdriye baraḷoṃ nedāvīṃ | aiseṃ prajāṃte śikavī | caturānanu || 116 ||

पद 117

jaiseṃ jaḷacarāṃ jaḷa sāṃḍe | āṇi tatkṣaṇīṃ maraṇa māṃḍe | hā svadharmu teṇeṃ pāḍeṃ | visaṃboṃ naye || 117 ||

पद 118

mhaṇoni tumhī samastīṃ | āpulāliyā karmīṃ ucitīṃ | nirata vhāveṃ puḍhatapuḍhatī | mhaṇipata ase || 118 ||

पद 119

dekhā vihita kriyavidhī | nirhetukā buddhī | jo asatiye samṛddhī | viniyogu karī || 119 ||

पद 120

guru gotra agni pūjī | avasarīṃ bhaje dvijīṃ | nimitādikīṃ yajī | pitaroddeśa || 120 ||

पद 121

yā yajñakriyā ucitā | yajñeśīṃ havana karitāṃ | hutaśeṣa svabhāvataḥ | ure jeṃ jeṃ || 121 ||

पद 122

teṃ sukhe āpulāṃ gharīṃ | kuṭuṃbesīṃ bhojana karī | kīṃ bhogyaci teṃ nivārī | kalmaṣāteṃ || 122 ||

पद 123

teṃ yajñāvaśiṣṭa bhogī | mhaṇoni sāṃḍije to adhīṃ | jayāparī mahārogīṃ | amṛtasiddhī || 123 ||

पद 124

kāṃ tatvaniṣṭhu jaisā | nāgave bhrāṃtileśā | to śeṣabhogī taisā | nākaḷe doṣā || 124 ||

पद 125

mhaṇoni svadharmeṃ jeṃ arjeṃ | teṃ svadharmeci viniyogije | maga ure teṃ bhogije | saṃtoṣeṃsīṃ || 125 ||

पद 126

heṃ vāṃcūni pārthā | rāhāṭoṃ naye anyathā | aisī ādya hī kathā | murārī sāṃge || 126 ||

पद 127

jeṃ dehaci āpaṇapeṃ māniti | āṇi viṣayāṃte bhogya mhaṇatī | yāparateṃ na smaratī | āṇika kāṃhī || 127 ||

पद 128

हे यज्ञोपकरण सकळ । नेणसांते बरळ । अहंबुद्धी केवळ । भोगूं पाहती ॥ १२८ ॥

he yajñopakaraṇa sakaḷa | neṇasāṃte baraḷa | ahaṃbuddhī kevaḷa | bhogūṃ pāhatī || 128 ||

पद 129

इंद्रियरुचीसारखे । करविती पाक निके । ते पापिये पातकें । सेविती जाण ॥ १२९ ॥

iṃdriyarucīsārakhe | karavitī pāka nike | te pāpiye pātakeṃ | sevitī jāṇa || 129 ||

पद 130

je saṃpattijāta āghaveṃ | he havanadravya mānāveṃ | maga svadharmayajñeṃ arpāveṃ | ādipuruṣī || 130 ||

पद 131

हें सांडोनिया मूर्ख । आपणपेयांलागीं देख । निपजविती पाक । नानाविध ॥ १३१ ॥

heṃ sāṃḍoniyā mūrkha | āpaṇapeyāṃlāgīṃ dekha | nipajavitī pāka | nānāvidha || 131 ||

पद 132

jihīṃ yajñu siddhī jāye | pareśā toṣu hoye | teṃ heṃ sāmānya anna na hoye | mhaṇoniyāṃ || 132 ||

पद 133

heṃ na mhaṇāveṃ sādhāraṇa | anna brahmarūpa jāṇa | je jīvanahetu kāraṇa | viśvā yayā || 133 ||

पद 134

annastava bhūteṃ | praroha pāvati samasteṃ | maga variṣu yā annāte | sarvatra prasave || 134 ||

पद 135

tyā parjanyā yajñīṃ janma | yajñāte pragaṭī karma | karmāsi ādi brahma | vedarūpa || 135 ||

पद 136

मग वेदांते परापर । प्रसवतसे अक्षर । म्हणऊनि हे चराचर । ब्रह्मबद्ध ॥ १३६ ॥

maga vedāṃte parāpara | prasavatase akṣara | mhaṇaūni he carācara | brahmabaddha || 136 ||

पद 137

parī karmāciye mūrti | yajñīṃ adhivāsu śrutī | aikeṃ subhadrāpatī | akhaṃḍa gā || 137 ||

पद 138

aiśīṃ ādi he paraṃparā | saṃkṣepe tuja dhanurdharā | sāṃgitalī yā adhvarā | lāgauniyāṃ || 138 ||

पद 139

mhaṇūna samūḷa hā ucitu | svadharmarūpa kratu | nānuṣṭhī jo mattu | lokīṃ iye || 139 ||

पद 140

to pātakāṃcī rāśī | jāṇa bhāra bhūmīsī || jo kukarmeṃ iṃdriyāṃsī | upegā gelā || 140 ||

पद 141

तें जन्म कर्म सकळ । अर्जुना अति निष्फळ । जैसे कां अभ्रपटळ । अकाळींचे ॥ १४१ ॥

teṃ janma karma sakaḷa | arjunā ati niṣphaḷa | jaise kāṃ abhrapaṭaḷa | akāḷīṃce || 141 ||

पद 142

kāṃ gaḷā stana ajece | taiseṃ jiyāleṃ dekheṃ tayāceṃ | jayā anuṣṭhāna svadharmāceṃ | ghaḍecinā || 142 ||

पद 143

mhaṇoni aikeṃ pāṃḍavā | hā svadharmu kavaṇe na saṃḍāvā | sarvabhāveṃ bhajāvā | hāci eku || 143 ||

पद 144

hāṃ gā śarīra jarī jāhaleṃ | tarī kartavya vogheṃ āle | maga ucita kāṃ āpule | vosaṃḍāve || 144 ||

पद 145

parisa pāṃ savyasācī | mūrtī lāhoni dehāci | khaṃtī karitī karmācī | te gāvaṃḍhe gā || 145 ||

पद 146

dekheṃ asateni dehakarmeṃ | etha toci eku na liṃpe karmeṃ | jo akhaṃḍita rame | āpaṇapāṃci || 146 ||

पद 147

je to ātmabodheṃ toṣalā | tarī kṛtakāryu dekheṃ jāhalā | mhaṇoni sahaje sāṃḍavalā | karmasaṃgu || 147 ||

पद 148

tṛptī jhāliyā jaisīṃ | sādhane saratī āpaisīṃ | dekheṃ ātmatuṣṭīṃ taisīṃ | karme nāhī || 148 ||

जंववरी अर्जुना/तो बोध भेटेना मना/ तंवचि यया साधना/भजावे लागे//१४९//

jaṃvavarī arjunā/to bodha bheṭenā manā/ taṃvaci yayā sādhanā/bhajāve lāge//149//

पद 150

म्हणऊनि तूं नियतु । सकळ कामरहितु । होऊनियां उचितु । स्वधर्में रहाटें ॥ १५० ॥

mhaṇaūni tūṃ niyatu | sakaḷa kāmarahitu | hoūniyāṃ ucitu | svadharmeṃ rahāṭeṃ || 150 ||

पद 151

je svakarme niṣkāmatā | anusarale pārthā | kaivalya para tatvatāṃ | pātale jagī || 151 ||

पद 152

देखें पां जनकादिक । कर्मजात अशेख । न सांडिता मोक्षसुख । पावते जाहले ॥ १५२ ॥

dekheṃ pāṃ janakādika | karmajāta aśekha | na sāṃḍitā mokṣasukha | pāvate jāhale || 152 ||

पद 153

याकारणे पार्था । होआवी कर्मीं आस्था । हे आणिकाही एका अर्था । उपकारेल ॥ १५३ ॥

yākāraṇe pārthā | hoāvī karmīṃ āsthā | he āṇikāhī ekā arthā | upakārela || 153 ||

पद 154

je ācaratā āpaṇapeyāṃ | dekhī lāgela lokā yayā | tarī cukela hā apāyā | prasaṃgeci | 154 ||

पद 155

dekheṃ prāptārtha jāhale | je niṣkāmatā pāvale | tayāhī kartavya ase uraleṃ | lokāṃlāgīṃ || 155 ||

पद 156

mārgīṃ aṃdhāsarisā | puḍhe dekhaṇāhī cāle jaisā | ajñānā prakaṭāvā dharmu taisā | ācaroni || 156 ||

पद 157

hāṃ gā aiseṃ jarī na kīje | tarī ajñānāṃ kāya voje | tihīṃ kavaṇeparī jāṇije | mārgāṃte yā || 157 ||

पद 158

etha vaḍīla jeṃ jeṃ karitī | tayā nāma dharmu ṭhevitī | teṃci yera anuṣṭhitī | sāmānya sakaḷa || 158 ||

पद 159

heṃ aiseṃ ase svabhāveṃ | mhaṇoni karma na saṃḍāve | viśeṣeṃ ācarāveṃ | lāge saṃtī || 159 ||

पद 160

ātā āṇikāciyā goṭhī | tuja sāṃgo kāya kirīṭī | dekheṃ mīci iye rāhāṭī | vartata ase || 160 ||

पद 161

kāya sāṃkaḍe kāṃhī māteṃ | kīṃ kavaṇeṃ ekeṃ ārteṃ | ācareṃ mī dharmāteṃ | mhaṇasī jarī || 161 ||

पद 162

tarī puratepaṇālāgī | āṇiku dusarā nāhīṃ jagīṃ | aisī sāmugrī mājhāṃ aṃgī | jāṇasī tūṃ || 162 ||

पद 163

mṛta gurūputra āṇilā | to tuvāṃ pavāḍā dekhilā | tohī mī ugalā | karmīṃ varte || 163 ||

पद 164

parī svadharmīṃ varteṃ kaisā | sākāṃkṣu kāṃ hoya jaisā | tayāci ekā uddeśā - | lāgoniyāṃ || 164 ||

पद 165

जे भूतजात सकळ । असे आम्हांचि आधीन केवळ । ते न व्हावें बरळ । म्हणोनियां ॥ १६५ ॥

je bhūtajāta sakaḷa | ase āmhāṃci ādhīna kevaḷa | te na vhāveṃ baraḷa | mhaṇoniyāṃ || 165 ||

पद 166

āmhī pūrṇakāma hoūnī | jarī ātmasthitī rāhunī || tarī he prajā kaiseni | nistarela || 166 ||

पद 167

ihīṃ āmucī vāsa pāhāvī | maga vartatī parī jāṇāvī | te laukika sthitī avaghī | nāsilī hoīla || 167 ||

पद 168

mhaṇoni samarthu jo etheṃ | āthilā sarvajñate | teṇe saviśeṣeṃ karmāteṃ | tyajāve nā || 168 ||

पद 169

dekhe phaḷāciyā āśā | ācare kāmuku jaisā | karmī baharu hoāvā taisā | nirāśāhī || 169 ||

पद 170

जे पुढतपुढती पार्था । हे सकळ लोकसंस्था । रक्षणीय सर्वथा । म्हणऊनियां ॥ १७० ॥

je puḍhatapuḍhatī pārthā | he sakaḷa lokasaṃsthā | rakṣaṇīya sarvathā | mhaṇaūniyāṃ || 170 ||

पद 171

mārgādhāre vartāveṃ | viśva heṃ mohareṃ lāvāveṃ | alaukika nohāveṃ | lokāṃprati || 171 ||

पद 172

jeṃ sāyāseṃ stanya sevī | teṃ pakvānneṃ kevīṃ jevī | mhaṇoni bāḷakā jaiśīṃ nedāvīṃ | dhanurdharā || 172 ||

पद 173

taiśī karmīṃ jayā ayogyatā | tayāprati naiṣkarmyatā | na pragaṭāvī kheḷatāṃ | ādikarūnī || 173 ||

पद 174

tetheṃ satkriyāci lāvāvī | teci ekī praśaṃsāvī | naiṣkarmīṃhī dāvāvī | ācaroni || 174 ||

पद 175

तया लोकसंग्रहालागीं । वर्ततां कर्मसंगी । तो कर्मबंधु आंगी । वाजेलना ॥ १७५ ॥

tayā lokasaṃgrahālāgīṃ | vartatāṃ karmasaṃgī | to karmabaṃdhu āṃgī | vājelanā || 175 ||

पद 176

jaisī bahurūpiyācī rāvo rāṇī | strīpuruṣabhāvo nāhī manīṃ | parī lokasaṃpādaṇī | taiśīca karitī || 176 ||

पद 177

dekheṃ puḍhilāceṃ vojheṃ | jarī āpulā māthāṃ gheīje | tarī sāṃge kāṃ na dāṭije | dhanurdharā || 177 ||

पद 178

taisī śubhāśubheṃ karmeṃ | jiye niphajati prakṛtidharmeṃ | tiyeṃ mūrkha matibhrameṃ | mī kartā mhaṇe || 178 ||

पद 179

ऐसा अहंकाराधिरूढ । एकदेशी मूढ । तया हा परमार्थ गूढ । प्रगटावा ना ॥ १७९ ॥

aisā ahaṃkārādhirūḍha | ekadeśī mūḍha | tayā hā paramārtha gūḍha | pragaṭāvā nā || 179 ||

पद 180

heṃ aso prastuta | sāṃgijela tuja hita | teṃ arjunā deūni citta | avadhārī pāṃ || 180 ||

पद 181

je tatvajñiyāṃcāṃ ṭhāyīṃ | to prakṛtibhāvo nāhīṃ | jetha karmajāta pāhīṃ | nipajata ase || 181 ||

पद 182

te dehābhimānu sāṃḍunī | guṇakarmeṃ volāṃḍunī | sākṣibhūta hoūnī | vartatī dehīṃ || 182 ||

पद 183

mhaṇūni śarīrī jarī hotī | tarī karmabaṃdhā nākaḷatī | jaisā kāṃ bhūtaceṣṭā gabhastī | ghepavenā || 183 ||

पद 184

etha karmī toca liṃpe | jo guṇasaṃbhrameṃ ghepe | prakṛticeni āṭopeṃ | vartatu ase || 184 ||

पद 185

iṃdriyeṃ guṇādhāreṃ | rāhāṭatī nijavyāpāreṃ | teṃ parakarma balātkāreṃ | āpādī jo || 185 ||

पद 186

parī ucite karmeṃ āghavīṃ | tuvā ācaroni maja arpāvīṃ | parī cittavṛttī nyāsāvī | ātmarūpīṃ || 186 ||

पद 187

heṃ karma mī kartā | kāṃ ācarena yā arthā | aisā abhimānu jhaṇeṃ cittā | rigo desī || 187 ||

पद 188

tuvāṃ śarīraparā nohāveṃ | kāmanājāta sāṃḍāveṃ | maga avasarocita bhogāve | bhoga sakaḷa || 188 ||

पद 189

ātāṃ kodaṃḍa gheūni hātīṃ | ārūḍha pāṃ iye rathīṃ | deīṃ āliṃgana vīravṛttī | samādhāneṃ || 189 ||

पद 190

jagīṃ kīrtī rūḍhavīṃ svadharmācā mānu vāḍhavīṃ | maga bhārāpāsoni soḍavī | medinī he || 190 ||

पद 191

ātāṃ pārthā niḥśaṃku hoī | yā saṃgrāmā citta deīṃ | etha heṃ vāṃcūni kāṃhī | boloṃ naye || 191 ||

पद 192

heṃ anuparodha mata mājheṃ | jihīṃ paramādare svīkārije | śraddhāpūrvaka anuṣṭhije | dhanurdharā || 192 ||

पद 193

tehī sakaḷa karmī vartatu | jāṇa pāṃ karmarahitu | mhaṇoni heṃ niścitu | karaṇīya gā || 193 ||

पद 194

nātarī prakṛtimaṃtu hoūnī | iṃdriyāṃ laḷā deūnī | je heṃ mājhe mata avherunī | osaṃḍitī || 194 ||

पद 195

je sāmānyatveṃ lekhitī | avajñā karūni dekhitī | kāṃ hā arthavādu mhaṇatī | vācāḷapaṇeṃ || 195 ||

पद 196

te mohamadirā bhramale | viṣayavikheṃ ghārale | ajñānapaṃkī buḍāle | nibhrāṃta mānīṃ || 196 ||

पद 197

dekheṃ śavācāṃ hātīṃ didhaleṃ | jaise kāṃ ratna vāyāṃ geleṃ | nātarī jātyaṃdhā pāhaleṃ | pramāṇa nohe || 197 ||

पद 198

kāṃ caṃdrācā udayo jaisā | upayogā navace vāyasā | mūrkhā viveku hā taisā | rucela nā || 198 ||

पद 199

taise te pārthā | je vimukha yā paramārthā | tayāṃsī saṃbhāṣaṇa sarvathā | karāve nā || 199 ||

पद 200

mhaṇoni te na mānitī | āṇi niṃdāhī karūṃ lāgatī | sāṃge pataṃga kāya sāhatī | prakāśāteṃ || 200 ||

पद 201

पतंगा दीपीं आलिंगन । तेथ त्यासी अचूक मरण । तेवीं विषयाचरण । आत्मघाता ॥ २०१ ॥

pataṃgā dīpīṃ āliṃgana | tetha tyāsī acūka maraṇa | tevīṃ viṣayācaraṇa | ātmaghātā || 201 ||

पद 202

mhaṇoni iṃdriye ekeṃ | jāṇateni purukheṃ | lāḷāvīṃ nā kautukeṃ | ādikarūni || 202 ||

पद 203

hāṃ gā sarpeṃsī kheḷoṃ yeīla | kīṃ vyāghrasaṃsarga siddhī jāīla | sāṃge hāḷāhāḷa jirela | seviliyā || 203 ||

पद 204

dekheṃ kheḷatāṃ agni lāgalā | maga to na sāṃvare jaisā udhavalā | taisā iṃdriyā laḷā didhalā | bhalā nohe || 204 ||

पद 205

एर्‍हवीं तरी अर्जुना । या शरीरा पराधीना । कां नाना भोगरचना । मेळवावी ॥ २०५ ॥

erhavīṃ tarī arjunā | yā śarīrā parādhīnā | kāṃ nānā bhogaracanā | meḷavāvī || 205 ||

पद 206

āpaṇa sāyāseṃkarūni bahuteṃ | sakaḷahi samṛddhijāteṃ | udoastu yā dehāteṃ | pratipāḷāve kāṃ || 206 ||

पद 207

sarvasveṃ śiṇoni etheṃ | arjavāvīṃ saṃpattijāteṃ | teṇeṃ svadharmu sāṃḍunī dehāteṃ | pokhāveṃ kāī || 207 ||

पद 208

maga heṃ taṃva pāṃcameḷāvā | śekhīṃ anusarela paṃcatvā | te veḷīṃ kelā keṃ giṃvasāvā | śīṇu āpulā || 208 ||

पद 209

mhaṇūni kevaḷa dehabharaṇa | te jāṇeṃ ughaḍī nāgavaṇa | yālāgī etha aṃtaḥkaraṇa | deyāveṃ nā || 209 ||

पद 210

erhavīṃ iṃdriyāciyāṃ arthā - | sārikhā viṣayo pokhitāṃ | saṃtoṣu kīra cittā | āpajela || 210 ||

पद 211

parī to saṃvacorācā saṃgu | jaisā nāveka svasthu | jaṃva nagarācā prāṃtu | sāṃḍijenā || 211 ||

पद 212

bāpā viṣācī madhuratā | jhaṇe āvaḍī upaje cittā | parī to pariṇāma vicāritāṃ | prāṇu harī || 212 ||

पद 213

dekheṃ iṃdriyīṃ kāmu ase | to lāvī sukhadurāśe | jaisā gaḷīṃ mīnu āmiṣeṃ | bhulavije gā || 213 ||

पद 214

parī tayāmāji gaḷu āhe | jo prāṇāteṃ gheūni jāye | to jaisā ṭhāuvā nohe | jhāṃkalepaṇeṃ || 214 ||

पद 215

taiseṃ abhilāṣeṃ yeṇeṃ kījela | jarī viṣayācī āśā kījela | tarī varapaḍā hoījela | krodhānaḷā || 215 ||

पद 216

jaisā kavaḷoniyāṃ pāradhī | ghāteciye saṃdhī | āṇi mṛgāteṃ buddhīṃ | sādhāvayā || 216 ||

पद 217

etha taisīcī parī āhe | mhaṇūni saṃgu hā tuja nohe | pārthā donhī kāmakrodha he | ghātuka jāṇeṃ || 217 ||

पद 218

mhaṇaūni hā āśrayoci na karāvā | manīṃhī āṭhavo na dharāvā | eku nijavṛttīcā volāvā | nāsoṃ nedīṃ || 218 ||

पद 219

agā svadharmu hā āpulā | jari kāṃ kaṭhiṇu jāhalā | tarī hāci anuṣṭhilā | bhalā dekheṃ || 219 ||

पद 220

yerū ācāru jo parāvā | to dekhatāṃ kīra baravā | pari ācarateni ācarāvā | āpulāci || 220 ||

पद 221

sāṃge śūdragharīṃ āghavīṃ | pakvāne āhāti baravīṃ | tīṃ dvijeṃ kevīṃ sevāvīṃ | durbaḷu jarī jāhalā || 221 ||

पद 222

heṃ anucita kaiseni kīje | aprāpya kevīṃ icchije | athavā icchileṃhī pāvije | vicārīṃ pāṃ || 222 ||

पद 223

tarī lokāṃcīṃ dhavaḷāreṃ | dekhoniyāṃ manohareṃ | asatīṃ āpulīṃ taṇāreṃ | moḍāvīṃ kevīṃ || 223 ||

पद 224

heṃ aso vanitā āpulī | kurupa jarī jāhalī | tarī bhogitāṃ teci bhalī | jiyāparī || 224 ||

पद 225

tevīṃ āvaḍe sāṃkaḍu | ācaratā jarī duvāḍu | tarī svadharmaci suravāḍu | pāratrikīcā || 225 ||

पद 226

hāṃ gā sākara āṇi dūdha | heṃ gaulya kīra prasiddha | parī kṛmīdoṣīṃ viruddha | ghepeṃ kevīṃ || 226 ||

पद 227

aisenihī jarī sevijela | tarī te āḷukīcī urela | je teṃ pariṇāmīṃ pathya navhela | dhanurdharā || 227 ||

पद 228

mhaṇoni āṇikāṃsī je vihīta | āṇi āpaṇapeyāṃ anucita | teṃ nācarāve jarī hita | vicārije || 228 ||

पद 229

yā svadharmāteṃ anuṣṭhitāṃ | vecu hoīla jīvitā | tohi nikā vara ubhayatāṃ | disatase || 229 ||

पद 230

aiseṃ samastasuraśiromaṇī | bolile jetha śrīśārṅagapāṇī | tetha arjuna mhaṇe vinavaṇī | ase devā || 230 ||

पद 231

heṃ jeṃ tumhīṃ sāṃgitaleṃ | teṃ sakaḷa kīra myāṃ parisaleṃ | pari pusena kāṃhī āpule | apekṣita || 231 ||

पद 232

tarī devā heṃ aiseṃ kaiseṃ | je jñāniyāṃcīhī sthitīhī bhraṃśe | mārga sāṃḍuni anārise | cālata dekhoṃ || 232 ||

पद 233

sarvajñuhī je hotī | he upāyahī jāṇatī | tehī paradharmeṃ vyabhicarati | kavaṇeṃ guṇeṃ || 233 ||

पद 234

bījā āṇi bhusā | aṃdhu nivāḍu neṇe jaisā | nāveka dekhaṇāhī taisā | baraḷe kāṃ pāṃ || 234 ||

पद 235

je asatā saṃgu sāṃḍitī | teci saṃsargu karitā na dhātī | vanavāsīhī sevitī | janapadāteṃ || 235 ||

पद 236

āpaṇa tarī lapatī | sarvasveṃ pāpa cukavitī | parī balātkāre suijatī | tayācimājī || 236 ||

पद 237

jayāṃcī jīveṃ ghetī vivasī | teci jaḍoni ṭhāke jīveṃsīṃ | cukavitī te giṃvasī | tayāteṃci || 237 ||

पद 238

aisa balātkāru eku dise | to kavaṇācā etha āgraho ase | heṃ bolāve hṛṣikeśeṃ | pārthu mhaṇe || 238 ||

पद 239

taṃva hṛdayakamaḷārāmu | jo yogiyāṃcā niṣkāmakāmu | to mhaṇatase puruṣottamu | sāṃgena āika || 239 ||

पद 240

tarī he kama krodhu pāhīṃ | jayāṃte kṛpecī sāṭhavaṇa nāhīṃ | heṃ kṛtāṃtācāṃ ṭhāyīṃ | mānijatī || 240 ||

पद 241

हे ज्ञाननिधीचे भुजंग । विषयदरांचे वाघ । भजनमार्गीचे मांग । मारक जे ॥ २४१ ॥

he jñānanidhīce bhujaṃga | viṣayadarāṃce vāgha | bhajanamārgīce māṃga | māraka je || 241 ||

पद 242

he dehadurgīce dhoṃḍa | iṃdriyagrāmīce koṃḍa | yāṃce vyāmohādika baṃḍa | jagāmāji || 242 ||

पद 243

हे रजोगुण मानसाचे । समूळ आसुरियेचे । धायपण ययांचे । अविद्या केले ॥ २४३ ॥

he rajoguṇa mānasāce | samūḷa āsuriyece | dhāyapaṇa yayāṃce | avidyā kele || 243 ||

पद 244

he rajāce kīra jāhale | parī tamāsī paḍhiyaṃte bhale | teṇeṃ nijapada yāṃ didhale | pramādamoha || 244 ||

पद 245

he mṛtyūcāṃ nagarīṃ | mānijati nikiyāparī | je jīvitāce vairī | mhaṇaūniyāṃ || 245 ||

पद 246

jayāṃsi bhukeliyāṃ āmiṣā | heṃ viśva na pureci ghāṃsā | kuḷavāḍī yāṃcī āśā | cāḷita ase || 246 ||

पद 247

kautukeṃ kavaḷitāṃ muṭhīṃ | jiye caudā bhuvaneṃ theṃkuṭīṃ | teṃ bhrāṃti tiye dhākuṭī | vālhīdulhī || 247 ||

पद 248

je lokatrayāceṃ bhātuke | kheḷatāci khāya kavatikeṃ | ticyā dāsīpaṇāceni bikeṃ | tṛṣṇā jiye || 248 ||

पद 249

heṃ aso mohe mānije | yāṃte ahaṃkāra ghepe dīje | jeṇe jaga āpuleni bhojeṃ | nācavita ase || 249 ||

पद 250

jeṇeṃ satyācā bhokasā kāḍhilā | maga akṛtya tṛṇakuṭā bharilā | to daṃbhu rūḍhavilā | jagīṃ ihīṃ || 250 ||

पद 251

sādhvī śāṃtī nāgavalī | maga māyā māṃgī śṛṃgārilī | tiyekaravī viṭāḷavilī | sādhuvṛṃde || 251 ||

पद 252

ihīṃ vivekācī trāya pheḍilī | vairāgyācī khālī kāḍhilī | jitayā māna moḍilī | upaśamācī || 252 ||

पद 253

ihīṃ saṃtoṣavana khāṃḍile | dhairyadurga pāḍile | ānaṃdaropa sāṃḍile | upaḍūniyāṃ || 253 ||

पद 254

ihīṃ bodhācī rope luṃcilī | sukhācī lipī pusalī | jivhārīṃ āgī sūdalī | tāpatrayācī || 254 ||

पद 255

he āṃgā tava ghaḍale | jīvīṃci āthī jaḍale | parī nātuḍatī giṃvasale | brahmādikāṃ || 255 ||

पद 256

heṃ caitanyāce śejārī | vasatī jñānācāṃ ekā hārīṃ | mhaṇoni pravartale mahāmārī | sāṃvaratī nā || 256 ||

पद 257

हें जळेंवीण बुडविती । आगीविण जाळिती । न बोलता कवळिती । प्राणियांते ॥ २५७ ॥

heṃ jaḷeṃvīṇa buḍavitī | āgīviṇa jāḷitī | na bolatā kavaḷitī | prāṇiyāṃte || 257 ||

पद 258

he śastreviṇa sādhitī | doreviṇa bāṃdhitī | jñāniyāsī tarī vadhitī | paija gheūni || 258 ||

पद 259

cikhaleṃvīṇa rovitī | pāśikeṃvīṇa goṃvitī | he kavaṇājoge na hotī | āṃtauṭepaṇeṃ || 259 ||

पद 260

jaisī caṃdanācī muḷī | giṃvasonī ghepe vyāḷīṃ | nā tarī ulbācī khoḷī | garbhasthāsī || 260 ||

पद 261

कां प्रभावीण भानु । धूमेंवीण हुताशनु । जैसा दर्पण मळहीनु । कहींच नसे ॥ २६१ ॥

kāṃ prabhāvīṇa bhānu | dhūmeṃvīṇa hutāśanu | jaisā darpaṇa maḷahīnu | kahīṃca nase || 261 ||

पद 262

taiseṃ ihīviṇa ekaleṃ | āmhīṃ jñāna nāhī dekhileṃ | jaiseṃ koṃḍeni pāṃ guṃtaleṃ | bīja nipaje || 262 ||

पद 263

taiseṃ jñāna tarī śuddha | parī ihīṃ ase praruddha | mhaṇoni teṃ agādha | hoūni ṭheleṃ || 263 ||

पद 264

ādhī yāṃte jiṇāveṃ | maga teṃ jñāna pāvāveṃ | taṃva parābhavo na saṃbhave | rāgadveṣāṃ || 264 ||

पद 265

yāṃte sādhāvayālāgī | jeṃ baḷa jāṇije aṃgī | teṃ iṃdhana jaiseṃ āgī | sāvāvo hoya || 265 ||

पद 266

taise upāya kījatī je je | te yāṃsīci hotī viraje | mhaṇoni haṭiyāṃte jiṇije | ihīṃci jagīṃ || 266 ||

पद 267

aisiyāṃhī sāṃkaḍāṃ bolā | eka upāyo āhe āhe bhalā | to karitāṃ jarī āṃgavalā | tarī sāṃgena tuja || 267 ||

पद 268

yāṃcā pahilā kuruṭhā iṃdriyeṃ | ethūni pravṛtti karmāteṃ viyeṃ | ādhī nirdaḷūni ghālīṃ tiyeṃ | sarvathaiva || 268 ||

पद 269

maga manācī dhāṃva pāruṣela | āṇi buddhīcī soḍavaṇa hoīla | itukeni thārā moḍela | yā pāpiyāṃcā || 269 ||

पद 270

heṃ aṃtarīhūni jarī phiṭale | tarī nibhrāṃta jāṇa nivaṭale | jaiseṃ raśmīvīṇa urale | mṛgajaḷa nāhī || 270 ||

पद 271

taise rāgadveṣa jarī nimāle | tarī brahmīceṃ svarājya āleṃ | maga to bhogī sukha āpuleṃ | āpaṇaci || 271 ||

पद 272

je guruśiṣyāṃcī goṭhī | padapiṃḍācī gāṃṭhī | tetha sthira rāhoni nuṭhīṃ | kavaṇe kāḷīṃ || 272 ||

पद 273

aiseṃ sakaḷa siddhāṃcā rāvo | devī lakṣmīyecā nāho | rāyā aika devadevo | bolatā jāhalā || 273 ||

पद 274

ātāṃ punarapi to anaṃtu | ādya ekī mātu | sāṃgela tetha paṃḍusutu | praśnu karīla || 274 ||

पद 275

tayā bolācā hana pāḍu | kā rasavṛttīcā nivāḍu | yeṇeṃ śrotayāṃ hoīla suravāḍu | śravaṇasukhācā || 275 ||

पद 276

jñānadevo mhaṇe nivṛtticā | cāṃga uṭhāvā karūni unmeṣācā | maga saṃvādu śrīharipārthācā | bhoga bāpā || 276 ||

अध्याय तिसरा समाप्त ॥

adhyāya tisarā samāpta ||

गीता श्लोक

गीता श्लोक पद 1

arjuna uvāca: jyāyasī cet karmaṇaste matā buddhirjanārdana | tat kiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi keśava || 1 ||

गीता श्लोक पद 2

vyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me | tadekaṃ vada niścitya yena śreyo'hamāpnuyām || 2 ||

गीता श्लोक पद 3

śrībhagavānuvāca: loke'smin dvividhā niṣṭhā purā proktā mayā'nagha | jñānayogena sāṃkhyānāṃ karmayogena yogināṃ || 3 ||

गीता श्लोक पद 4

na karmaṇāmanārabhān naiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute | na ca saṃnyasanādeva siddhiṃ samādhigacchati || 4 ||

गीता श्लोक पद 5

na hi kaścit kṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt | kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijaiguṇaiḥ || 5 ||

गीता श्लोक पद 6

karmeṃdriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran | iṃdriyārthān vimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucayate || 6 ||

गीता श्लोक पद 7

yastitvaṃdriyāṇi manasā niyamyārabhate'rjuna | karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ na viśiṣyate || 7 ||

गीता श्लोक पद 8

niyataṃ kuru karma tvaṃ jyāyo hyakarmaṇaḥ | śarīrayātrāpi ca te na prasidhyedakarmaṇaḥ || 8 ||

गीता श्लोक पद 9

yajñārthāt karmaṇo'nyatra loko'yaṃ karmabaṃdhanaḥ | tadarthe karma kauṃteya muktasaṅagaḥ samācaraḥ || 9 ||

गीता श्लोक पद 10

sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ | anena prasaviṣyadhvameṣa vo'stviṣṭakāmadhuk || 10 ||

गीता श्लोक पद 11

devān bhāvayatānena te devāḥ bhāvayaṃtu vaḥ | parasparaṃ bhāvayaṃtaḥ śreyaḥ paramavāpsyaca || 11 ||

गीता श्लोक पद 12

iṣṭān bhogān hi vo devā dāsyaṃte yajñabhāvitāḥ | tairdattānapradāyaibhyo yo bhuṅakte stena eva saḥ || 12 ||

गीता श्लोक पद 13

yajñaśiṣṭāśinaḥ santo mucyate sarvakilbiṣaiḥ | bhuṅajate te tvaghaṃ pāpā ye pacaṃtyātmakāraṇāt || 13 ||

गीता श्लोक पद 14

annād bhavanti bhūtāni parjanyādannassaṃbhavaḥ | yajñād bhavati parjanyo yajñaḥ karmasamudbhavaḥ || 14 ||

गीता श्लोक पद 15

karma brahmodbabhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavaṃ | tasmāt sarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitaṃ || 15 ||

गीता श्लोक पद 16

evaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ | aghāyuriṃdriyārāmo moghaṃ pārtha sa jīvatī || 16 ||

गीता श्लोक पद 17

yastvātmaratireva syādātmatṛptaśca mānavaḥ | ātmanyeva ca saṃtuṣṭastasya kārya na vidyate || 17 ||

गीता श्लोक पद 18

naiva tasya kṛtenārtho mākṛteneha kaścana | na cāsya sarvabhūteṣu kaścidarthavyapāśrayaḥ || 18 ||

गीता श्लोक पद 19

tasmādasaktaḥ satataṃ kārya karma samācara | asakto hyācaran karma pamāpnoti purūṣaḥ || 19 ||

गीता श्लोक पद 20

karmaṇaiva hi saṃsiddhīmāsthitā janakādayaḥ | lokasaṃgrahamevāpi saṃpaśyan kartumarhasi || 20 ||

गीता श्लोक पद 21

yad yadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ | sa yat pramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate || 21 ||

गीता श्लोक पद 22

na me pārthasti kartavyaṃ triṣu lokeṣu kiṃcana | nānavāptamavāptavyaṃ varta eva ca karmaṇi || 22 ||

गीता श्लोक पद 23

yadi hyahaṃ na varteyaṃ jātu karmaṇyatandritaḥ | mama vartmānuvartaṃte manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 23 ||

गीता श्लोक पद 24

utsīdeyurime lokā na kuryāṃ karma cedaham | saṃkarasya ca kartā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ || 24 ||

गीता श्लोक पद 25

saktāḥ karmaṇyavidvāṃso yathā kurvaṃti bhārata | kuryādvivāṃstathā'saktaścikīrṣurlokalograham || 25 ||

गीता श्लोक पद 26

na buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṃginām | joṣayet sarvakarmāṇi vidvān yuktaḥ samācaran || 26 ||

गीता श्लोक पद 27

prakṛte kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ | ahaṃkāravimūḍhātmā kartāhaṃ iti manyate || 27 ||

गीता श्लोक पद 28

tatvavit tu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ | guṇāḥ guṇeṣu vartanta iti matvā na sajjate || 28 ||

गीता श्लोक पद 29

prakṛterguṇasaṃmūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu | tānakṛtsnavido mandān kṛtsnavin na vicālayet || 29 ||

गीता श्लोक पद 30

mayi sarvāṇi karmāṇi saṃnyasyādyātmacetasā | nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatjvaraḥ || 30 ||

गीता श्लोक पद 31

ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti mānavaḥ | śraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ || 31 ||

गीता श्लोक पद 32

ye tvetatdabhyasūyaṃto nānutiṣṭhanti me matam | sarvajñānavimūḍhāṃstān viddhi naṣṭānacetasaḥ || 32 ||

गीता श्लोक पद 33

sadṛśyaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi | prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati || 33 ||

गीता श्लोक पद 34

iṃdriyasyeṃdriyasyārthe rāgadveṣau vyavasthitau | tayorna vaśamāgacchet tau hyasya paripaṃthinau || 34 ||

गीता श्लोक पद 35

śreyān svadharmo viguṇaḥ paradharmāt svanuṣṭhitāt | svadharme nidhanam śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ || 35 ||

गीता श्लोक पद 36

arjuna uvāca: atha kena prayuko'yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ | anicchannapi vārṣṇeya balādiva niyojitaḥ || 36 ||

गीता श्लोक पद 37

śrībhagavānuvāca: kāma eṣa krodha eṣa rajoguṇasamudbhavaḥ | mahāśano mahāpāpmā viddhyenamiha vairiṇam || 37 ||

गीता श्लोक पद 38

dhūmenā'vriyate vanhiryathādarśo malena ca | yetholbenāvṛtto garbhastathā tenedamāvṛtam || 38 ||

गीता श्लोक पद 39

āvṛtaṃ jñānametena jñānino nityavairiṇā | kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇatalena ca || 39 ||

गीता श्लोक पद 40

iṃdriyāṇi mano buddhirasyādhiṣṭhānamucyate | etairavimohayatyeṣa jñānamāvṛtya dehinam || 40 ||

गीता श्लोक पद 41

tasmāt tvamiṃdriyāṇyādau niyamya bharatarṣabha | pāpmānaṃ prahi hyenaṃ jñānvijñānanāśanam || 41 ||

गीता श्लोक पद 42

iṃdriyāṇi parāṇyāhuriṃdriyebhyaḥ paraṃ manaḥ | manasastu parā buddhiyor buddheḥ paratastu saḥ || 42 ||

गीता श्लोक पद 43

evaṃ buddhe paraṃ buddhvā saṃstabhyātmānamātmanā | jahi śatruṃ mahābāho kāmarūpaṃ durāsadam || 43 ||

या पाठाविषयी

परिचय

ज्ञानेश्वरीचा अध्याय तिसरा — भगवद्गीतेच्या कर्मयोग या अध्यायावरील संत ज्ञानेश्वरांचे ओवीबद्ध भाष्य. या अध्यायात 277 ओव्या आहेत. मूळ गीतेचे श्लोक ज्या क्रमाने ज्ञानेश्वरीत येतात, त्याच क्रमाने येथे दिले आहेत.

॥ ज्ञानेश्वर माउली ज्ञानराज माउली तुकाराम ॥

संदर्भ 1

ज्ञानेश्वरी/अध्याय तिसरा — mr.wikisource.org
मराठी विकिस्रोत आवृत्ती (revid 210776); ओवीक्रम पडताळून घेतला आहे. क्रमांक न आढळलेल्या ओव्या: 1.

परवाना: CC BY-SA 4.0 — Text adapted from Wikimedia projects, licensed CC BY-SA 4.0. Adaptations must be shared alike.

अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.

ज्ञानेश्वरी — अध्याय तिसरा

या पाठाविषयी

परिचय

संदर्भ 1

चूक कळवा

संबंधित रचना 4

ज्ञानेश्वरी — अध्याय पहिला

ज्ञानेश्वरी — अध्याय दहावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय अकरावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय बारावा

आणखी पाहा 22

आरती

श्री कृष्ण आरती — आरती कुंजबिहारी की

चालीसा

कृष्ण चालीसा

भजन

छुप छुप आये श्याम ले के ग्वाल बाल

दर्शन दो घनश्याम नाथ मेरी अखियाँ प्यासी

गोकुल में बजत बधाई

हरि सुन्दर नन्द मुकुन्द

कवच

श्रीगोपालकवचम्

अष्टोत्तर शतनामावली

कृष्ण अष्टोत्तर शतनामावली

व्रतकथा

गोवर्धन (अन्नकूट) कथा

गोवत्स द्वादशी (बछ बारस) व्रत कथा

श्री कृष्ण जन्माष्टमी व्रत कथा

राधाष्टमी व्रत कथा

देवी-देवता

कृष्ण

सण

होळी

जन्माष्टमी