ज्ञानेश्वरी — अध्याय दुसरा

शेअर करा

मग संजयो म्हणे रायातें । आइकें तो पार्थु तेथें । शोकाकुल रुदनातें । करितुसे ॥ १॥

maga saṃjayo mhaṇe rāyāteṃ | āikeṃ to pārthu tetheṃ | śokākula rudanāteṃ | karituse || 1||

तें कुळ देखोनि समस्त । स्नेह उपनलें अद्भुत । तेणें द्रवले असे चित्त । कवणेपरी ॥ २ ॥

teṃ kuḷa dekhoni samasta | sneha upanaleṃ adbhuta | teṇeṃ dravale ase citta | kavaṇeparī || 2 ||

जैसें लवण जळें झळंबलें । ना तरी अभ्र वातें हाले । तैसे सधीर परी विरमलें । हृदय तयाचें ॥ ३॥

jaiseṃ lavaṇa jaḷeṃ jhaḷaṃbaleṃ | nā tarī abhra vāteṃ hāle | taise sadhīra parī viramaleṃ | hṛdaya tayāceṃ || 3||

म्हणोनि कृपा आकळिला । दिसतसे अति कोमाइला । जैसा कर्दमीं रुपला । राजहंस ॥ ४ ॥

mhaṇoni kṛpā ākaḷilā | disatase ati komāilā | jaisā kardamīṃ rupalā | rājahaṃsa || 4 ||

तयापरी तो पांडुकुमरु । महामोहें अतिजर्जरु । देखोनि । शार्गङधरु । काय बोले ॥ ५ ॥

tayāparī to pāṃḍukumaru | mahāmoheṃ atijarjaru | dekhoni | śārgaṅadharu | kāya bole || 5 ||

म्हणे अर्जुना आदि पाहीं । हें उचित काय इये ठायीं । तूं कवण हें कायी । करीत आहासी ॥ ६ ॥

mhaṇe arjunā ādi pāhīṃ | heṃ ucita kāya iye ṭhāyīṃ | tūṃ kavaṇa heṃ kāyī | karīta āhāsī || 6 ||

तुज सांगे काय जाहलें । कवण उणें आलें । करितां काय ठेलें । खेदु कायिसा ॥ ७ ॥

tuja sāṃge kāya jāhaleṃ | kavaṇa uṇeṃ āleṃ | karitāṃ kāya ṭheleṃ | khedu kāyisā || 7 ||

तूं अनुचिता चित्त नेदिसी । धीरु कंहीच न संडिसी । तुझेनि नामे अपयशीं । दिशा लंघिजे ॥ ८ ॥

tūṃ anucitā citta nedisī | dhīru kaṃhīca na saṃḍisī | tujheni nāme apayaśīṃ | diśā laṃghije || 8 ||

तू शूरवृत्तीचा ठावो । क्षत्रियांमाजीं रावो । तुझिया लाठेपणाचा आवो । तिहीं लोकीं ॥ ९ ॥

tū śūravṛttīcā ṭhāvo | kṣatriyāṃmājīṃ rāvo | tujhiyā lāṭhepaṇācā āvo | tihīṃ lokīṃ || 9 ||

तुवा संग्रामीं हरु जिंतिला । निवात्कवचांचा ठावो फेडिला । पवाडा तुवां केला । गंधर्वासी ॥ १० ॥

tuvā saṃgrāmīṃ haru jiṃtilā | nivātkavacāṃcā ṭhāvo pheḍilā | pavāḍā tuvāṃ kelā | gaṃdharvāsī || 10 ||

हें पाहता तुझेनि पाडें । दिसे त्रैलोक्यही थोकडें । ऐसें पौरुष चोखडें । पार्था तुझे ॥ ११ ॥

heṃ pāhatā tujheni pāḍeṃ | dise trailokyahī thokaḍeṃ | aiseṃ pauruṣa cokhaḍeṃ | pārthā tujhe || 11 ||

तो तूं कीं आजि एथें । सांडुनिया वीरवृत्तीतें । अधोमुख रुदनातें । करितु आहासी ॥ १२ ॥

to tūṃ kīṃ āji etheṃ | sāṃḍuniyā vīravṛttīteṃ | adhomukha rudanāteṃ | karitu āhāsī || 12 ||

विचारीं तूं अर्जुनु । कीं कारुण्यें कीजसी दीनु । सांग पां अंधकारे । भानु ग्रासिला आथी ॥ १३ ॥

vicārīṃ tūṃ arjunu | kīṃ kāruṇyeṃ kījasī dīnu | sāṃga pāṃ aṃdhakāre | bhānu grāsilā āthī || 13 ||

ना तरी पवनु मेघासी बिहे । कीं अमृतासी मरण आहे । पाहे पा इंधनचि गिळोनि जाये । पावकातें ॥ १४ ॥

nā tarī pavanu meghāsī bihe | kīṃ amṛtāsī maraṇa āhe | pāhe pā iṃdhanaci giḷoni jāye | pāvakāteṃ || 14 ||

की लवणेंचि जळ विरे । संसर्गें काळकूट मरे । सांग महाफणी दर्दुरें । गिळिजे कायी ॥ १५ ॥

kī lavaṇeṃci jaḷa vire | saṃsargeṃ kāḷakūṭa mare | sāṃga mahāphaṇī dardureṃ | giḷije kāyī || 15 ||

सिंहासी झोंबे कोल्हा । ऐसा अपाडु आथी कां जाहला । परी तो त्वां साच केला । आजि एथ ॥ १६ ॥

siṃhāsī jhoṃbe kolhā | aisā apāḍu āthī kāṃ jāhalā | parī to tvāṃ sāca kelā | āji etha || 16 ||

म्हणोनि अझुनि अर्जुना । झणें चित्त देसी या हीना । वेगीं धीर करूनियां मना । सावधान होईं ॥ १७ ॥

mhaṇoni ajhuni arjunā | jhaṇeṃ citta desī yā hīnā | vegīṃ dhīra karūniyāṃ manā | sāvadhāna hoīṃ || 17 ||

सांडी हे मूर्खपण । उठीं घे धनुष्यबाण । संग्रामीं हें कवण । कारुण्य तुझे ॥ १८ ॥

sāṃḍī he mūrkhapaṇa | uṭhīṃ ghe dhanuṣyabāṇa | saṃgrāmīṃ heṃ kavaṇa | kāruṇya tujhe || 18 ||

हां गा तू जाणता । तरी न विचारीसी कां आता । सांगे झुंजावेळें सदयता । उचित कायी ॥ १९ ॥

hāṃ gā tū jāṇatā | tarī na vicārīsī kāṃ ātā | sāṃge jhuṃjāveḷeṃ sadayatā | ucita kāyī || 19 ||

हे असतिये कीर्तीसी नाशु । आणि पारत्रिकासी अपभ्रंशु । म्हणे जगन्निवासु । अर्जुनातें ॥ २० ॥

he asatiye kīrtīsī nāśu | āṇi pāratrikāsī apabhraṃśu | mhaṇe jagannivāsu | arjunāteṃ || 20 ||

म्हणोनि शोक न करीं । तूं पुरता धीरु धरीं । हे शोच्यता अव्हेरीं । पंडुकुमरा ॥ २१ ॥

mhaṇoni śoka na karīṃ | tūṃ puratā dhīru dharīṃ | he śocyatā avherīṃ | paṃḍukumarā || 21 ||

तुज नव्हे हें उचित । येणें नासेल जोडले बहुत । तूं अझुनिवरी हित । विचारी पां ॥ २२ ॥

tuja navhe heṃ ucita | yeṇeṃ nāsela joḍale bahuta | tūṃ ajhunivarī hita | vicārī pāṃ || 22 ||

येणें संग्रामाचेनि अवसरें । एथ कृपाळुपण नुपकरे । हे आतांचि काय सोयरे । जाहले तुज ॥ २३ ॥

yeṇeṃ saṃgrāmāceni avasareṃ | etha kṛpāḷupaṇa nupakare | he ātāṃci kāya soyare | jāhale tuja || 23 ||

तूं आधींचि काय नेणसी । कीं गोत्र नोळखसी । वायांचि काय करिसी । अतिशो आतां ॥ २४ ॥

tūṃ ādhīṃci kāya neṇasī | kīṃ gotra noḷakhasī | vāyāṃci kāya karisī | atiśo ātāṃ || 24 ||

आजिंचे हें काय झुंज । काय जन्मा नवल तुज । हें परस्परें तुम्हां व्याज । सदाचि आथि ॥ २५ ॥

ājiṃce heṃ kāya jhuṃja | kāya janmā navala tuja | heṃ paraspareṃ tumhāṃ vyāja | sadāci āthi || 25 ||

तरी आतां काय जाहलें । कायि स्नेह उपनले । हें नेणिजे परि कुडे केले । अर्जुना तुवा ॥ २६ ॥

tarī ātāṃ kāya jāhaleṃ | kāyi sneha upanale | heṃ neṇije pari kuḍe kele | arjunā tuvā || 26 ||

मोह धरिलिया ऐसें होईल । जे असती प्रतिष्ठा जाईल । आणि परलोकही अंतरेल । ऐहिकेंसी ॥ २७ ॥

moha dhariliyā aiseṃ hoīla | je asatī pratiṣṭhā jāīla | āṇi paralokahī aṃtarela | aihikeṃsī || 27 ||

हृदयाचे ढिलेपण । एथ निकयासी नव्हे कारण । हें संग्रामीं पतन जाण । क्षत्रीयांसी ॥ २८ ॥

hṛdayāce ḍhilepaṇa | etha nikayāsī navhe kāraṇa | heṃ saṃgrāmīṃ patana jāṇa | kṣatrīyāṃsī || 28 ||

ऐसेनि तो कृपावंतु । नानापरी असे शिकवितु । हे ऐकोनि पंडुसुतु । काय बोले ॥ २९ ॥

aiseni to kṛpāvaṃtu | nānāparī ase śikavitu | he aikoni paṃḍusutu | kāya bole || 29 ||

देवा हें येतुलेवरी । बोलावे नलगे अवधारीं । आधीं तूंचि चित्ती विचारीं । संग्रामु हा ॥ ३० ॥

devā heṃ yetulevarī | bolāve nalage avadhārīṃ | ādhīṃ tūṃci cittī vicārīṃ | saṃgrāmu hā || 30 ||

हें झुंज नव्हे प्रमादु । एथ प्रवर्तलिया दिसतसे बाधु । हा उघडा लिंगभेदु । वोढवला आम्हा ॥ ३१ ॥

heṃ jhuṃja navhe pramādu | etha pravartaliyā disatase bādhu | hā ughaḍā liṃgabhedu | voḍhavalā āmhā || 31 ||

देखें मातापितरें अर्चिजती । सर्वस्वें तोष पावविजती । तियें पाठीं केवीं वधिजती । आपुला हातीं ॥ ३२ ॥

dekheṃ mātāpitareṃ arcijatī | sarvasveṃ toṣa pāvavijatī | tiyeṃ pāṭhīṃ kevīṃ vadhijatī | āpulā hātīṃ || 32 ||

देवा संतवृंदु नमस्कारिजे । कां घडे तरी पूजिजे । हें वांचूनि केवीं निंदिजे । स्वयें वाचा ॥ ३३ ॥

devā saṃtavṛṃdu namaskārije | kāṃ ghaḍe tarī pūjije | heṃ vāṃcūni kevīṃ niṃdije | svayeṃ vācā || 33 ||

तैसे गोत्रगुरु आमुचे । हे पूजनीय आम्हां नियमांचे । मज बहुत भीष्मद्रोणांचे । वर्ततसे ॥ ३४ ॥

taise gotraguru āmuce | he pūjanīya āmhāṃ niyamāṃce | maja bahuta bhīṣmadroṇāṃce | vartatase || 34 ||

जयालागीं मनें विरु । आम्ही स्वप्नींही न शको धरूं । तया प्रत्यक्ष केवीं । घातु देवा ॥ ३५ ॥

jayālāgīṃ maneṃ viru | āmhī svapnīṃhī na śako dharūṃ | tayā pratyakṣa kevīṃ | ghātu devā || 35 ||

वर जळो हें जियालें । एथ आघवेयांसी हेंचि काय जाहले । जे यांचां वधीं अभ्यासिलें । मिरविजे आम्हीं ॥ ३६ ॥

vara jaḷo heṃ jiyāleṃ | etha āghaveyāṃsī heṃci kāya jāhale | je yāṃcāṃ vadhīṃ abhyāsileṃ | miravije āmhīṃ || 36 ||

मी पार्थु द्रोणाचा केला । येणें धनुर्वेदु मज दिधला । तेणें उपकारें काय आभारैला । वधीं तयातें ॥ ३७ ॥

mī pārthu droṇācā kelā | yeṇeṃ dhanurvedu maja didhalā | teṇeṃ upakāreṃ kāya ābhārailā | vadhīṃ tayāteṃ || 37 ||

जेथींचिया कृपा लाभिजे वरु । तेथेंचि मने व्यभिचारु । तरी काय मी भस्मासुरु । अर्जुन म्हणे ॥ ३८ ॥

jethīṃciyā kṛpā lābhije varu | tetheṃci mane vyabhicāru | tarī kāya mī bhasmāsuru | arjuna mhaṇe || 38 ||

देवा समुद्र गंभीर आइकिजे । वर तोहि आहाच देखिजे । परी क्षोभु मनीं नेणिजे । द्रोणाचिये ॥ ३९ ॥

devā samudra gaṃbhīra āikije | vara tohi āhāca dekhije | parī kṣobhu manīṃ neṇije | droṇāciye || 39 ||

हें अपार जें गगन । वर तयाही होईल मान । परि अगाध भलें गहन । हृदय यांचे ॥ ४० ॥

heṃ apāra jeṃ gagana | vara tayāhī hoīla māna | pari agādha bhaleṃ gahana | hṛdaya yāṃce || 40 ||

वरी अमृतही विटे । कीं काळवशें वज्र फुटे । परि मनोधर्मु न लोटे । विकरविला हा ॥ ४१ ॥

varī amṛtahī viṭe | kīṃ kāḷavaśeṃ vajra phuṭe | pari manodharmu na loṭe | vikaravilā hā || 41 ||

स्नेहालागीं माये । म्हणिपे तें कीरु होये । परि कृपा ते मूर्त आहे । द्रोणीं इये ॥ ४२ ॥

snehālāgīṃ māye | mhaṇipe teṃ kīru hoye | pari kṛpā te mūrta āhe | droṇīṃ iye || 42 ||

हा कारुण्याची आदि । सकळ गुणांचा निधि । विद्यासिंधु निरवधि । अर्जुन म्हणे ॥ ४३ ॥

hā kāruṇyācī ādi | sakaḷa guṇāṃcā nidhi | vidyāsiṃdhu niravadhi | arjuna mhaṇe || 43 ||

हा येणें मानें महंतु । वरी आम्हांलागी कृपावंतु । आतां सांग पां येथ घातु । चिंतूं येईल ॥ ४४ ॥

hā yeṇeṃ māneṃ mahaṃtu | varī āmhāṃlāgī kṛpāvaṃtu | ātāṃ sāṃga pāṃ yetha ghātu | ciṃtūṃ yeīla || 44 ||

ऐसे हे रणीं वधावे । मग आपण राज्यसुख भोगावें । तें मना न ये आघवें । जीवितेंसीं ॥ ४५ ॥

aise he raṇīṃ vadhāve | maga āpaṇa rājyasukha bhogāveṃ | teṃ manā na ye āghaveṃ | jīviteṃsīṃ || 45 ||

हें येणें मानें दुर्भर । जे याहीहुनि भोग सधर । ते असतु येथवर । भिक्षा मागतां भली ॥ ४६ ॥

heṃ yeṇeṃ māneṃ durbhara | je yāhīhuni bhoga sadhara | te asatu yethavara | bhikṣā māgatāṃ bhalī || 46 ||

ना तरी देशत्यागें जाइजे । का गिरिकंदर सेविजे । परी शस्त्र आतां न धरिजे । इयांवरी ॥ ४७ ॥

nā tarī deśatyāgeṃ jāije | kā girikaṃdara sevije | parī śastra ātāṃ na dharije | iyāṃvarī || 47 ||

देवा नवनिशतीं शरीं । वावरोनि यांचां जिव्हारीं । भोग गिंवसावे रुधिरीं । बुडाले जे ॥ ४८ ॥

devā navaniśatīṃ śarīṃ | vāvaroni yāṃcāṃ jivhārīṃ | bhoga giṃvasāve rudhirīṃ | buḍāle je || 48 ||

ते काढूनि काय कीजती । लिप्त केवीं सेविजती । मज न ये हे उपपत्ति । याचिलागीं ॥ ४९ ॥

te kāḍhūni kāya kījatī | lipta kevīṃ sevijatī | maja na ye he upapatti | yācilāgīṃ || 49 ||

ऐसे अर्जुन तिये अवससरीं । म्हणे श्रीकृष्णा अवधारीं । परि ते मना न येचि मुरारी । आइकोनियां ॥ ५० ॥

aise arjuna tiye avasasarīṃ | mhaṇe śrīkṛṣṇā avadhārīṃ | pari te manā na yeci murārī | āikoniyāṃ || 50 ||

हें जाणोनि पार्थु बिहाला । मग पुनरपि बोलों लागला । म्हणे देवो कां चित्त या बोलां । देतीचिना ॥ ५१ ॥

heṃ jāṇoni pārthu bihālā | maga punarapi boloṃ lāgalā | mhaṇe devo kāṃ citta yā bolāṃ | detīcinā || 51 ||

येर्‍हवीं माझां चित्तीं जें होते । तें मी विचारूनि बोलिलों एथें । परि निकें काय यापरौते । तें तुम्ही जाणा ॥ ५२ ॥

yerhavīṃ mājhāṃ cittīṃ jeṃ hote | teṃ mī vicārūni boliloṃ etheṃ | pari nikeṃ kāya yāparaute | teṃ tumhī jāṇā || 52 ||

पै विरु जयांसी ऐकिजे । आणि या बोलाचि प्राणु सांडिजे । ते एथ संग्रामव्याजें । उभे आहाती ॥ ५३ ॥

pai viru jayāṃsī aikije | āṇi yā bolāci prāṇu sāṃḍije | te etha saṃgrāmavyājeṃ | ubhe āhātī || 53 ||

आतां ऐसेयांतें वधावे । कीं अव्हेरुनिया निघावें । या दोहोंमाजी काइ करावे । तें नेणों आम्ही ॥ ५४ ॥

ātāṃ aiseyāṃteṃ vadhāve | kīṃ avheruniyā nighāveṃ | yā dohoṃmājī kāi karāve | teṃ neṇoṃ āmhī || 54 ||

आम्हां काय उचित । तें पाहतां न स्फुरे एथ । जे मोहें येणें चित्त । व्याकुळ माझे ॥ ५५ ॥

āmhāṃ kāya ucita | teṃ pāhatāṃ na sphure etha | je moheṃ yeṇeṃ citta | vyākuḷa mājhe || 55 ||

तिमिरावरुद्ध जैसें । दृष्टीचे तेज भ्रंशे । मग पांसीच असतां न दिसे । वस्तुजात ॥ ५६ ॥

timirāvaruddha jaiseṃ | dṛṣṭīce teja bhraṃśe | maga pāṃsīca asatāṃ na dise | vastujāta || 56 ||

देवा मज तैसे जाहले । जें मन भ्रांती ग्रासिलें । आतां काय हित आपुलें । तेंही नेणे ॥ ५७ ॥

devā maja taise jāhale | jeṃ mana bhrāṃtī grāsileṃ | ātāṃ kāya hita āpuleṃ | teṃhī neṇe || 57 ||

तरी श्रीकृष्णा तुवां जाणावें । निकें तें आम्हां सांगावें । जे सखा सर्वस्व आघवें । आम्हांसी तूं ॥ ५८ ॥

tarī śrīkṛṣṇā tuvāṃ jāṇāveṃ | nikeṃ teṃ āmhāṃ sāṃgāveṃ | je sakhā sarvasva āghaveṃ | āmhāṃsī tūṃ || 58 ||

तूं गुरु बंधु पिता । तूं आमची इष्ट देवता । तूंचि सदा रक्षिता । आपदीं आमुतें ॥ ५९ ॥

tūṃ guru baṃdhu pitā | tūṃ āmacī iṣṭa devatā | tūṃci sadā rakṣitā | āpadīṃ āmuteṃ || 59 ||

जैसा शिष्यांते गुरु । सर्वथा नेणे अव्हेरु । कीं सरितांते सागरु । त्यजी केवीं ॥ ६०॥

jaisā śiṣyāṃte guru | sarvathā neṇe avheru | kīṃ saritāṃte sāgaru | tyajī kevīṃ || 60||

नातरी अपत्यातें माये । सांडुनि जरी जाये । तरी ते कैसेनिं जिये । ऐकें कृष्णा ॥ ६१ ॥

nātarī apatyāteṃ māye | sāṃḍuni jarī jāye | tarī te kaiseniṃ jiye | aikeṃ kṛṣṇā || 61 ||

तैसा सर्वांपरी आम्हांसी । देवा तूंचि एक आहासी । आणि बोलिलें जरी न मानिसी । मागील माझें ॥ ६२ ॥

taisā sarvāṃparī āmhāṃsī | devā tūṃci eka āhāsī | āṇi bolileṃ jarī na mānisī | māgīla mājheṃ || 62 ||

तरी उचित काय आम्हां । जे व्यभिचरेना धर्मा । तें झडकरी पुरुषोत्तमा । सांगें आतां ॥ ६३ ॥

tarī ucita kāya āmhāṃ | je vyabhicarenā dharmā | teṃ jhaḍakarī puruṣottamā | sāṃgeṃ ātāṃ || 63 ||

हें सकळ कुळ देखोनि । जो शोकु उपजलासे मनीं । तो तुझिया वाक्यावांचुनि । न जाय आणिकें ॥ ६४ ॥

heṃ sakaḷa kuḷa dekhoni | jo śoku upajalāse manīṃ | to tujhiyā vākyāvāṃcuni | na jāya āṇikeṃ || 64 ||

एथ पृथ्वीतळ आपु होईल । हें महेंद्रपदही पाविजेल । परि मोह हा न फिटेल । मानसींचा ॥ ६५ ॥

etha pṛthvītaḷa āpu hoīla | heṃ maheṃdrapadahī pāvijela | pari moha hā na phiṭela | mānasīṃcā || 65 ||

जैसीं बीजें सर्वथा आहाळलीं । तरी सुक्षेत्री जर्‍ही पेरिलीं । तरी न विरुढती सिंचलीं । आवडे तैसीं ॥ ६६ ॥

jaisīṃ bījeṃ sarvathā āhāḷalīṃ | tarī sukṣetrī jarhī perilīṃ | tarī na viruḍhatī siṃcalīṃ | āvaḍe taisīṃ || 66 ||

ना तरी आयुष्य पुरलें आहे । तरी औषधें काही नोहे । एथ एकचि उपेगा जाये । परमामृत ॥ ६७ ॥

nā tarī āyuṣya puraleṃ āhe | tarī auṣadheṃ kāhī nohe | etha ekaci upegā jāye | paramāmṛta || 67 ||

तैसे राज्यभोगसमृद्धि । उज्जीवन नोहे जीवबुद्धि । एथ जिव्हाळा कृपानिधि । कारुण्य तुझें ॥ ६८ ॥

taise rājyabhogasamṛddhi | ujjīvana nohe jīvabuddhi | etha jivhāḷā kṛpānidhi | kāruṇya tujheṃ || 68 ||

ऐसें अर्जुन तेथ बोलिला । जंव क्षण एक भ्रांति सांडिला । मग पुनरपि व्यापिला । उर्मीं तेणें ॥ ६९ ॥

aiseṃ arjuna tetha bolilā | jaṃva kṣaṇa eka bhrāṃti sāṃḍilā | maga punarapi vyāpilā | urmīṃ teṇeṃ || 69 ||

कीं मज पाहता उर्मी नोहे । हें अनारिसें गमत आहे । तो ग्रासिला महामोहें । काळसर्पें ॥ ७० ॥

kīṃ maja pāhatā urmī nohe | heṃ anāriseṃ gamata āhe | to grāsilā mahāmoheṃ | kāḷasarpeṃ || 70 ||

सवर्म हृदयकल्हारीं । तेथ कारुण्यवेळेचां भरीं । लागला म्हणोनि लहरी । भांजेचि ना ॥ ७१ ॥

savarma hṛdayakalhārīṃ | tetha kāruṇyaveḷecāṃ bharīṃ | lāgalā mhaṇoni laharī | bhāṃjeci nā || 71 ||

हें जाणोनि ऐसी प्रौढी । जो दृष्टीसवें विष फेडी । तो धावया श्रीहरी गारुडी । पातला कीं ॥ ७२ ॥

heṃ jāṇoni aisī prauḍhī | jo dṛṣṭīsaveṃ viṣa pheḍī | to dhāvayā śrīharī gāruḍī | pātalā kīṃ || 72 ||

तैसिया पंडुकुमरा व्याकुळा । मिरवतसे श्रीकृष्ण जवळा । तो कृपावशें अवलीळा । रक्षील आतां ॥ ७३ ॥

taisiyā paṃḍukumarā vyākuḷā | miravatase śrīkṛṣṇa javaḷā | to kṛpāvaśeṃ avalīḷā | rakṣīla ātāṃ || 73 ||

म्हणोनि तो पार्थु । मोहफणिग्रस्तु । म्यां म्हणितला हा हेतु । जाणोनियां ॥ ७४ ॥

mhaṇoni to pārthu | mohaphaṇigrastu | myāṃ mhaṇitalā hā hetu | jāṇoniyāṃ || 74 ||

मग देखा तेथ फाल्गुनु । घेतला असे भ्रांती कवळूनु । जैसा घनपडळीं भानु । आच्छादिजे ॥ ७५ ॥

maga dekhā tetha phālgunu | ghetalā ase bhrāṃtī kavaḷūnu | jaisā ghanapaḍaḷīṃ bhānu | ācchādije || 75 ||

तयापरी तो धर्नुधरू । जाहलासे दुःखे जर्जरु । जैसा ग्रीष्मकाळीं गिरिवरु । वणवला कां ॥ ७६ ॥

tayāparī to dharnudharū | jāhalāse duḥkhe jarjaru | jaisā grīṣmakāḷīṃ girivaru | vaṇavalā kāṃ || 76 ||

म्हणोनि सहजे सुनिळु । कृपामृते सजळु । तो वोळलासे श्रीगोपाळु । महामेघु ॥ ७७ ॥

mhaṇoni sahaje suniḷu | kṛpāmṛte sajaḷu | to voḷalāse śrīgopāḷu | mahāmeghu || 77 ||

तेथ सुदर्शनाची द्युति । तेचि विद्युल्लता झळकती । गंभीर वाचा ते आयती । गर्जनेची ॥ ७८ ॥

tetha sudarśanācī dyuti | teci vidyullatā jhaḷakatī | gaṃbhīra vācā te āyatī | garjanecī || 78 ||

आतां तो उदार कैसा वर्षेल । तेणे अर्जुनाचळु निवेल । मग नवी विरुढी फुटेल । उन्मेषाची ॥ ७९ ॥

ātāṃ to udāra kaisā varṣela | teṇe arjunācaḷu nivela | maga navī viruḍhī phuṭela | unmeṣācī || 79 ||

ते कथा आइका । मनाचिया आराणुका । ज्ञानदेवो म्हणे देखा । निवृत्तिदासु ॥ ८० ॥

te kathā āikā | manāciyā ārāṇukā | jñānadevo mhaṇe dekhā | nivṛttidāsu || 80 ||

ऐसें संजयो सांगतु । म्हणे राया तो पार्थु । पुनरपि शोकाकुलितु । काय बोले ॥ ८१ ॥

aiseṃ saṃjayo sāṃgatu | mhaṇe rāyā to pārthu | punarapi śokākulitu | kāya bole || 81 ||

आइकें सखेदु बोले श्रीकृष्णातें । आतां नाळवावें तुम्हीं मातें । मी सर्वथा न झुंजें येथें । भरंवसेनि ॥ ८२ ॥

āikeṃ sakhedu bole śrīkṛṣṇāteṃ | ātāṃ nāḷavāveṃ tumhīṃ māteṃ | mī sarvathā na jhuṃjeṃ yetheṃ | bharaṃvaseni || 82 ||

ऐसें येकि हेळां बोलिला । मग मौन धरोनि ठेला । तेथ श्रीकृष्णा विस्मो पातला । देखोनि तयाते ॥ ८३ ॥

aiseṃ yeki heḷāṃ bolilā | maga mauna dharoni ṭhelā | tetha śrīkṛṣṇā vismo pātalā | dekhoni tayāte || 83 ||

मग आपुला चित्तीं म्हणे । एथ हें काय आदरिलें येणें । अर्जुन सर्वथा कांही नेणे । काय कीजे ॥ ८४ ॥

maga āpulā cittīṃ mhaṇe | etha heṃ kāya ādarileṃ yeṇeṃ | arjuna sarvathā kāṃhī neṇe | kāya kīje || 84 ||

हा उमजे आतां कवणेपरी । कैसेनि धीरु स्वीकारी । जैसा ग्रहाते पंचाक्षरी । अनुमानी कां ॥ ८५ ॥

hā umaje ātāṃ kavaṇeparī | kaiseni dhīru svīkārī | jaisā grahāte paṃcākṣarī | anumānī kāṃ || 85 ||

ना तरी असाध्य देखोनि व्याधी । अमृतासम दिव्य औषधी । वैद्य सूचि निरवधि । निदानींची ॥ ८६ ॥

nā tarī asādhya dekhoni vyādhī | amṛtāsama divya auṣadhī | vaidya sūci niravadhi | nidānīṃcī || 86 ||

तैसा विवरितु असे श्रीअनंतु । तया दोन्हीं सैन्याआंतु । जयापरी पार्थु । भ्रांति सांडी ॥ ८७ ॥

taisā vivaritu ase śrīanaṃtu | tayā donhīṃ sainyāāṃtu | jayāparī pārthu | bhrāṃti sāṃḍī || 87 ||

तें कारण मनीं धरिलें । मग सरोष बोलों आदरिले । जैसें मातेच्या कोपीं थोकलें । स्नेह आथी ॥ ८८ ॥

teṃ kāraṇa manīṃ dharileṃ | maga saroṣa boloṃ ādarile | jaiseṃ mātecyā kopīṃ thokaleṃ | sneha āthī || 88 ||

कीं औषधाचिया कडुवटपणीं । जैसी अमृताची पुरवणी । ते आहाच न दिसे परी गुणीं । प्रकट होय ॥ ८९ ॥

kīṃ auṣadhāciyā kaḍuvaṭapaṇīṃ | jaisī amṛtācī puravaṇī | te āhāca na dise parī guṇīṃ | prakaṭa hoya || 89 ||

तैसे वरिवरि पाहतां उदासें । आंत तरी अतिसुरसें । तियें वाक्यें हृषीकेशें । बोलों आदरिलीं ॥ ९० ॥

taise varivari pāhatāṃ udāseṃ | āṃta tarī atisuraseṃ | tiyeṃ vākyeṃ hṛṣīkeśeṃ | boloṃ ādarilīṃ || 90 ||

मग अर्जुनाते म्हणितलें । आम्ही आजि हें नवल देखिलें । जें तुवां येथ आदरिलें । माझारींचि ॥ ९१ ॥

maga arjunāte mhaṇitaleṃ | āmhī āji heṃ navala dekhileṃ | jeṃ tuvāṃ yetha ādarileṃ | mājhārīṃci || 91 ||

तूं जाणता तरी म्हणविसी । परी नेणीवेतें न संडिसी । आणि शिकवूं म्हणों तरी बोलसी । बहुसाल नीति ॥ ९२ ॥

tūṃ jāṇatā tarī mhaṇavisī | parī neṇīveteṃ na saṃḍisī | āṇi śikavūṃ mhaṇoṃ tarī bolasī | bahusāla nīti || 92 ||

जात्यंधा लागे पिसें । मग तें सैरा धांवे जैसें । तुझे शहाणपण तैसें । दिसतसे ॥ ९३ ॥

jātyaṃdhā lāge piseṃ | maga teṃ sairā dhāṃve jaiseṃ | tujhe śahāṇapaṇa taiseṃ | disatase || 93 ||

तूं आपणपें तरी नेणसी । परी या कौरवांते शोचूं पहासी । हा बहु विस्मय आम्हांसी । पुढतपुढती ॥ ९४ ॥

tūṃ āpaṇapeṃ tarī neṇasī | parī yā kauravāṃte śocūṃ pahāsī | hā bahu vismaya āmhāṃsī | puḍhatapuḍhatī || 94 ||

तरी सांग पां मज अर्जुना । तुजपासोनि स्थिती या त्रिभुवना । हे अनादि विश्वरचना । तें लटकें कायी ॥ ९५ ॥

tarī sāṃga pāṃ maja arjunā | tujapāsoni sthitī yā tribhuvanā | he anādi viśvaracanā | teṃ laṭakeṃ kāyī || 95 ||

एथ समर्थु एक आथीं । तयापासूनि भूतें होती । तरी हें वायाचि काय बोलती । जगामाजीं ॥ ९६ ॥

etha samarthu eka āthīṃ | tayāpāsūni bhūteṃ hotī | tarī heṃ vāyāci kāya bolatī | jagāmājīṃ || 96 ||

हो कां सांप्रत ऐसें जहालें । जे हे जन्ममृत्यू तुवा सृजिले । आणि नाशु पाविले । तुझेनि कायी ॥ ९७ ॥

ho kāṃ sāṃprata aiseṃ jahāleṃ | je he janmamṛtyū tuvā sṛjile | āṇi nāśu pāvile | tujheni kāyī || 97 ||

तूं भ्रमलेपणें अहंकृती । यांसी घातु न करिसी चितीं । तरी सांगे कायि हे होती । चिरंतन ॥ ९८ ॥

tūṃ bhramalepaṇeṃ ahaṃkṛtī | yāṃsī ghātu na karisī citīṃ | tarī sāṃge kāyi he hotī | ciraṃtana || 98 ||

कीं तूं एक वधिता । आणि सकळ लोकु हा मरता । ऐसी भ्रांति झणें चित्ता । येवो देसी ॥ ९९ ॥

kīṃ tūṃ eka vadhitā | āṇi sakaḷa loku hā maratā | aisī bhrāṃti jhaṇeṃ cittā | yevo desī || 99 ||

अनादिसिद्ध हें आघवें । होत जात स्वभावें । तरी तुवा का शोचावे । सांग मज ॥ १०० ॥

anādisiddha heṃ āghaveṃ | hota jāta svabhāveṃ | tarī tuvā kā śocāve | sāṃga maja || 100 ||

परी मूर्खपणे नेणसी । न चिंतावें तें चिंतसी । आणि तूंचि नीति सांगसी । आम्हाप्रति ॥ १०१ ॥

parī mūrkhapaṇe neṇasī | na ciṃtāveṃ teṃ ciṃtasī | āṇi tūṃci nīti sāṃgasī | āmhāprati || 101 ||

देखें जे विवेकी जे होती । ते दोहींतेही न शोचती । जे होय जाय हे भ्रांती । म्हणऊनियां ॥ १०२ ॥

dekheṃ je vivekī je hotī | te dohīṃtehī na śocatī | je hoya jāya he bhrāṃtī | mhaṇaūniyāṃ || 102 ||

अर्जुना सांगेन आइक । एथ आम्ही तुम्ही देख । आणि हे भूपति अशेख । आदिकरुनी ॥ १०३ ॥

arjunā sāṃgena āika | etha āmhī tumhī dekha | āṇi he bhūpati aśekha | ādikarunī || 103 ||

नित्यता ऐसेचि असोनि । ना तरी निश्चित क्षया जाऊनि । हे भ्रांति वेगळी करूनी । दोन्हीं नाहीं ॥ १०४ ॥

nityatā aiseci asoni | nā tarī niścita kṣayā jāūni | he bhrāṃti vegaḷī karūnī | donhīṃ nāhīṃ || 104 ||

हे उपजे आणि नाशे । ते मायावशें दिसे । येर्‍हवीं तत्वता वस्तु जे असे । ते अविनाशचि ॥ १०५ ॥

he upaje āṇi nāśe | te māyāvaśeṃ dise | yerhavīṃ tatvatā vastu je ase | te avināśaci || 105 ||

जैसें पवनें तोय हालविलें । आणि तरंगाकार जाहलें । तरी कवण कें जन्मलें । म्हणों ये तेथ ॥ १०६ ॥

jaiseṃ pavaneṃ toya hālavileṃ | āṇi taraṃgākāra jāhaleṃ | tarī kavaṇa keṃ janmaleṃ | mhaṇoṃ ye tetha || 106 ||

तेंचि वायूचे स्फुरण ठेलें । आणि उदक सहज सपाटलें । तरी आता काय निमालें । विचारीं पां ॥ १०७ ॥

teṃci vāyūce sphuraṇa ṭheleṃ | āṇi udaka sahaja sapāṭaleṃ | tarī ātā kāya nimāleṃ | vicārīṃ pāṃ || 107 ||

आइकें शरीर तरी एक । परी वयसा भेद अनेक । हें प्रत्यक्षचि देख । प्रमाण तूं ॥ १०८ ॥

āikeṃ śarīra tarī eka | parī vayasā bheda aneka | heṃ pratyakṣaci dekha | pramāṇa tūṃ || 108 ||

एथ कौमारत्व दिसे । मग तारुण्यीं तें भ्रंशे । परी देहचि न नाशे । एकेकासवें ॥ १०९ ॥

etha kaumāratva dise | maga tāruṇyīṃ teṃ bhraṃśe | parī dehaci na nāśe | ekekāsaveṃ || 109 ||

तैसीं चैतन्याचां ठायीं । इयें शरीरांतरे होति जाति पाहीं । ऐसें जाणे जया नाहीं । व्यामोहदुःख ॥ ११० ॥

taisīṃ caitanyācāṃ ṭhāyīṃ | iyeṃ śarīrāṃtare hoti jāti pāhīṃ | aiseṃ jāṇe jayā nāhīṃ | vyāmohaduḥkha || 110 ||

एथ नेणावया हेंचि कारण । जें इंद्रियांआधीनपण । तिहीं आकळिजे अंतःकरण । म्हणऊनि भ्रमे ॥ १११ ॥

etha neṇāvayā heṃci kāraṇa | jeṃ iṃdriyāṃādhīnapaṇa | tihīṃ ākaḷije aṃtaḥkaraṇa | mhaṇaūni bhrame || 111 ||

इंद्रियें विषय सेविती । तेथ हर्ष शोकु उपजती । ते अंतर आप्लविती । संगें येणें ॥ ११२ ॥

iṃdriyeṃ viṣaya sevitī | tetha harṣa śoku upajatī | te aṃtara āplavitī | saṃgeṃ yeṇeṃ || 112 ||

जयां विषायांचां ठायीं । एकनिष्ठता कहीं नाहीं । तेथ दुःख आणि कांहीं । सुखहि दिसे ॥ ११३ ॥

jayāṃ viṣāyāṃcāṃ ṭhāyīṃ | ekaniṣṭhatā kahīṃ nāhīṃ | tetha duḥkha āṇi kāṃhīṃ | sukhahi dise || 113 ||

देखें हे शब्दाची व्याप्ति । निंदा आणि स्तुति । तेथ द्वेषाद्वेष उपजति । श्रवणद्वारें ॥ ११४ ॥

dekheṃ he śabdācī vyāpti | niṃdā āṇi stuti | tetha dveṣādveṣa upajati | śravaṇadvāreṃ || 114 ||

मृदु आणि कठीण । जे स्पर्शाचे दोन्ही गुण । जे वपूचेनि संगे कारण संतोषखेदां ॥ ११५ ॥

mṛdu āṇi kaṭhīṇa | je sparśāce donhī guṇa | je vapūceni saṃge kāraṇa saṃtoṣakhedāṃ || 115 ||

भ्यासुर आणि सुरेख । हें रुपाचें स्वरूप देख । जें उपजवी सुखदुःख । नेत्राद्वारें ॥ ११६ ॥

bhyāsura āṇi surekha | heṃ rupāceṃ svarūpa dekha | jeṃ upajavī sukhaduḥkha | netrādvāreṃ || 116 ||

सुगंधु आणि दुर्गंधु । हा परिमळाचा भेदु । जो घ्राणसंगे विषादु - । तोषु देता ॥ ११७ ॥

sugaṃdhu āṇi durgaṃdhu | hā parimaḷācā bhedu | jo ghrāṇasaṃge viṣādu - | toṣu detā || 117 ||

तैसाचि द्विविध रसु । उपजवी प्रीतित्रासु । म्हणूनि हा अपभ्रंशु । विषयसंगु ॥ ११८ ॥

taisāci dvividha rasu | upajavī prītitrāsu | mhaṇūni hā apabhraṃśu | viṣayasaṃgu || 118 ||

देखें इंद्रियां आधीन होईजे ।तें शीतोष्णांते पाविजे । आणि सुखदुःखी आकळिजे । आपणपें ॥ ११९ ॥

dekheṃ iṃdriyāṃ ādhīna hoīje |teṃ śītoṣṇāṃte pāvije | āṇi sukhaduḥkhī ākaḷije | āpaṇapeṃ || 119 ||

या विषयावांचूनि कांही । आणीक सर्वथा रम्य नाहीं । ऐसा स्वभावोचि पाहीं । इंद्रियांचा ॥ १२० ॥

yā viṣayāvāṃcūni kāṃhī | āṇīka sarvathā ramya nāhīṃ | aisā svabhāvoci pāhīṃ | iṃdriyāṃcā || 120 ||

हे विषय तरी कैसे । रोहिणीचें जळ जैसें । कां स्वप्नींचा आभासे । भद्रजाति ॥ १२१ ॥

he viṣaya tarī kaise | rohiṇīceṃ jaḷa jaiseṃ | kāṃ svapnīṃcā ābhāse | bhadrajāti || 121 ||

देखें अनित्य तियापरी । म्हणऊनि तूं अव्हेरीं । हा सर्वथा संगु न धरीं । धनुर्धरा ॥ १२२ ॥

dekheṃ anitya tiyāparī | mhaṇaūni tūṃ avherīṃ | hā sarvathā saṃgu na dharīṃ | dhanurdharā || 122 ||

हे विषय जयाते नाकळिती । तयाते सुखदुःखें दोन्ही न पवती । आणि गर्भवासुसंगती । नाहीं तया ॥ १२३ ॥

he viṣaya jayāte nākaḷitī | tayāte sukhaduḥkheṃ donhī na pavatī | āṇi garbhavāsusaṃgatī | nāhīṃ tayā || 123 ||

तो नित्यरूपु पार्था । वोळखावा सर्वथा । जो या इंद्रियार्था । नागवेचि ॥ १२४ ॥

to nityarūpu pārthā | voḷakhāvā sarvathā | jo yā iṃdriyārthā | nāgaveci || 124 ||

आतां अर्जुना आणिक कांही एक । सांगेन मी आइक । जें विचारें परलोक । वोळखिती ॥ १२५ ॥

ātāṃ arjunā āṇika kāṃhī eka | sāṃgena mī āika | jeṃ vicāreṃ paraloka | voḷakhitī || 125 ||

या उपाधिमाजि गुप्त । चैतन्य असे सर्वगत । तें तत्वज्ञ संत । स्वीकारिती ॥ १२६ ॥

yā upādhimāji gupta | caitanya ase sarvagata | teṃ tatvajña saṃta | svīkāritī || 126 ||

सलिलीं पय जैसें । एक होऊन मीनलें असे । परीं निवडूनि राजहंसें । वेगळें कीजे ॥ १२७ ॥

salilīṃ paya jaiseṃ | eka hoūna mīnaleṃ ase | parīṃ nivaḍūni rājahaṃseṃ | vegaḷeṃ kīje || 127 ||

कीं अग्निमुखें किडाळ । तोडोनियां चोखाळ । निवडिती केवळ । बुद्धिमंत ॥ १२८ ॥

kīṃ agnimukheṃ kiḍāḷa | toḍoniyāṃ cokhāḷa | nivaḍitī kevaḷa | buddhimaṃta || 128 ||

ना तरी जाणिवेच्या आयणी । करितां दधिकडसणी । मग नवनीत निर्वाणीं । दिसे जैसें ॥ १२९ ॥

nā tarī jāṇivecyā āyaṇī | karitāṃ dadhikaḍasaṇī | maga navanīta nirvāṇīṃ | dise jaiseṃ || 129 ||

कीं भूस बीज एकवट । उपणितां राहे घनवट । तेथ उडे तें फलकट । जाणों आले ॥ १३० ॥

kīṃ bhūsa bīja ekavaṭa | upaṇitāṃ rāhe ghanavaṭa | tetha uḍe teṃ phalakaṭa | jāṇoṃ āle || 130 ||

तैसें विचारितां निरसलें । तें प्रपंचु सहजें सांडवलें । मग तत्वता तत्व उरलें । ज्ञानियांसी ॥ १३१ ॥

taiseṃ vicāritāṃ nirasaleṃ | teṃ prapaṃcu sahajeṃ sāṃḍavaleṃ | maga tatvatā tatva uraleṃ | jñāniyāṃsī || 131 ||

म्हणोनि अनित्याचां ठायीं । तयां आस्तिक्यबुद्धि नाहीं । निष्कर्ष दोहींही । देखिला असे ॥ १३२ ॥

mhaṇoni anityācāṃ ṭhāyīṃ | tayāṃ āstikyabuddhi nāhīṃ | niṣkarṣa dohīṃhī | dekhilā ase || 132 ||

देखें सारासार विचारितां । भ्रांति जे पाहीं असारता । तरी सार तें स्वभावता । नित्य जाणें ॥ १३३ ॥

dekheṃ sārāsāra vicāritāṃ | bhrāṃti je pāhīṃ asāratā | tarī sāra teṃ svabhāvatā | nitya jāṇeṃ || 133 ||

हा लोकत्रयाकारु । तो जयाचा विस्तारु । तेथ नाम वर्ण आकारु । चिन्ह नाही ॥ १३४ ॥

hā lokatrayākāru | to jayācā vistāru | tetha nāma varṇa ākāru | cinha nāhī || 134 ||

जो सर्वदा सर्वगतु । जन्मक्षयातीतु । तया केलियाहि घातु । कदाचि नोहे ॥ १३५ ॥

jo sarvadā sarvagatu | janmakṣayātītu | tayā keliyāhi ghātu | kadāci nohe || 135 ||

आणि शरीरजात हे आघवें । हें नाशवंत स्वभावें । म्हणोनि तुवा झुंजावें । पंडुकुमरा ॥ १३६ ॥

āṇi śarīrajāta he āghaveṃ | heṃ nāśavaṃta svabhāveṃ | mhaṇoni tuvā jhuṃjāveṃ | paṃḍukumarā || 136 ||

तूं धरूनि देहाभिमानातें । दिठी सूनि या शरीरातें । मी मारिता हे मरते । म्हणत आहासी ॥ १३७ ॥

tūṃ dharūni dehābhimānāteṃ | diṭhī sūni yā śarīrāteṃ | mī māritā he marate | mhaṇata āhāsī || 137 ||

तरी अर्जुना तूं हें नेणसी । जरी तत्वता विचारिसी । तरी वधिता तूं नव्हेसी । हे वध्य नव्हती ॥ १३८ ॥

tarī arjunā tūṃ heṃ neṇasī | jarī tatvatā vicārisī | tarī vadhitā tūṃ navhesī | he vadhya navhatī || 138 ||

जैसें स्वप्नामाजिं देखिजे । तें स्वप्नींचि साच आपजे । मग चेऊनियां पाहिजे । तंव कांही नाहीं ॥ १३९ ॥

jaiseṃ svapnāmājiṃ dekhije | teṃ svapnīṃci sāca āpaje | maga ceūniyāṃ pāhije | taṃva kāṃhī nāhīṃ || 139 ||

तैसी हे जाण माया । तूं भ्रमत आहासी वायां । शस्त्रें हाणितलिया छाया । जैसी आंगी न रुपे ॥ १४० ॥

taisī he jāṇa māyā | tūṃ bhramata āhāsī vāyāṃ | śastreṃ hāṇitaliyā chāyā | jaisī āṃgī na rupe || 140 ||

कां पूर्ण कुंभ उलंडला । तेथ बिंबाकारु दिसे भ्रंशला । परी भानु नाहीं नासला । तयासवें ॥ १४१ ॥

kāṃ pūrṇa kuṃbha ulaṃḍalā | tetha biṃbākāru dise bhraṃśalā | parī bhānu nāhīṃ nāsalā | tayāsaveṃ || 141 ||

ना तरी मठीं आकाश जैसें । मठाकृती अवतरले असे । तो भंगलिया आपैसे । स्वरूपचि ॥ १४२ ॥

nā tarī maṭhīṃ ākāśa jaiseṃ | maṭhākṛtī avatarale ase | to bhaṃgaliyā āpaise | svarūpaci || 142 ||

तैसें शरीराचां लोपीं । सर्वथा नाशु नाहीं स्वरूपीं । म्हणऊनि तूं हें नारोपीं । भ्रांति बापा ॥ १४३॥

taiseṃ śarīrācāṃ lopīṃ | sarvathā nāśu nāhīṃ svarūpīṃ | mhaṇaūni tūṃ heṃ nāropīṃ | bhrāṃti bāpā || 143||

जैसें जीर्ण वस्त्र सांडिजे । मग नूतन वेढिजे । तैसे देहांतराते स्वीकारिजे । चैतन्यनाथें ॥ १४४ ॥

jaiseṃ jīrṇa vastra sāṃḍije | maga nūtana veḍhije | taise dehāṃtarāte svīkārije | caitanyanātheṃ || 144 ||

हा अनादि नित्यसिद्धु । निरुपाधि विशुद्धु । म्हणऊनि शस्त्रादिकीं छेदु । न घडे यया ॥ १४५ ॥

hā anādi nityasiddhu | nirupādhi viśuddhu | mhaṇaūni śastrādikīṃ chedu | na ghaḍe yayā || 145 ||

हा प्रळयोदके नाप्लवे । अग्निदाहो न संभवे । एथ महाशोषु न प्रभवे । मारुताचा ॥ १४६ ॥

hā praḷayodake nāplave | agnidāho na saṃbhave | etha mahāśoṣu na prabhave | mārutācā || 146 ||

अर्जुना हा नित्यु । अचळु हा शाश्वतु । सर्वत्र सदोदितु । परिपूर्णु हा ॥ १४७ ॥

arjunā hā nityu | acaḷu hā śāśvatu | sarvatra sadoditu | paripūrṇu hā || 147 ||

हा तर्काचिये दिठी । गोचर नोहे किरिटी । ध्यान याचिये भेटी । उत्कंठा वाहे ॥ १४८ ॥

hā tarkāciye diṭhī | gocara nohe kiriṭī | dhyāna yāciye bheṭī | utkaṃṭhā vāhe || 148 ||

हा सदा दुर्लभु मना । आपु नोहे साधना। निःसीमु हा अर्जुना । पुरुषोत्तमु ॥ १४९ ॥

hā sadā durlabhu manā | āpu nohe sādhanā| niḥsīmu hā arjunā | puruṣottamu || 149 ||

हा गुणत्रयरहितु । व्यक्तीसी अतीतु । अनादि अविकृतु । सर्वरूप ॥ १५० ॥

hā guṇatrayarahitu | vyaktīsī atītu | anādi avikṛtu | sarvarūpa || 150 ||

अर्जुना ऐसा जाणावा । हा सकळात्मकु देखावा । मग सहजे शोकु आघवा । हरेल तुझा ॥ १५१ ॥

arjunā aisā jāṇāvā | hā sakaḷātmaku dekhāvā | maga sahaje śoku āghavā | harela tujhā || 151 ||

अथवा ऐसा नेणसी । तूं अंतवंतचि हें मानिसी । तर्‍ही शोचूं न पवसी । पंडुकुमरा ॥ १५२ ॥

athavā aisā neṇasī | tūṃ aṃtavaṃtaci heṃ mānisī | tarhī śocūṃ na pavasī | paṃḍukumarā || 152 ||

जे आदि-स्थिती- अंतु । हा निरंतर असे नित्यु । जैसा प्रवाहो अनुस्यूतु । गंगाजळाचा ॥ १५३ ॥

je ādi-sthitī- aṃtu | hā niraṃtara ase nityu | jaisā pravāho anusyūtu | gaṃgājaḷācā || 153 ||

तें आदि नाहीं खंडले । समुद्रीं तरी असे मिनलें । आणि जातचि मध्यें उरले । दिसे जैसें ॥ १५४॥

teṃ ādi nāhīṃ khaṃḍale | samudrīṃ tarī ase minaleṃ | āṇi jātaci madhyeṃ urale | dise jaiseṃ || 154||

इये तिन्हीं तयापरी । सरसींच सदा अवधारीं । भूतांसी कवणीं अवसरीं । ठाकती ना ॥ १५५ ॥

iye tinhīṃ tayāparī | sarasīṃca sadā avadhārīṃ | bhūtāṃsī kavaṇīṃ avasarīṃ | ṭhākatī nā || 155 ||

म्हणोनि हे आघवें । एथ तुज न लगे शोचावें । जे स्थितीची हे स्वभावें । अनादि ऐसी ॥ १५६ ॥

mhaṇoni he āghaveṃ | etha tuja na lage śocāveṃ | je sthitīcī he svabhāveṃ | anādi aisī || 156 ||

ना तरी हे अर्जुना । न येचि तुझिया मना । जे देखोनि लोकु अधीना । जन्मक्षया ॥ १५७ ॥

nā tarī he arjunā | na yeci tujhiyā manā | je dekhoni loku adhīnā | janmakṣayā || 157 ||

तरी येथ कांही । तुज शोकासि कारण नाहीं । जे जन्ममृत्यु हे पाहीं । अपरिहर ॥ १५८ ॥

tarī yetha kāṃhī | tuja śokāsi kāraṇa nāhīṃ | je janmamṛtyu he pāhīṃ | aparihara || 158 ||

उपजे तें नाशे । नाशलें पुनरपि दिसे । हें घटिकायंत्र तैसें । परिभ्रमे गा ॥ १५९ ॥

upaje teṃ nāśe | nāśaleṃ punarapi dise | heṃ ghaṭikāyaṃtra taiseṃ | paribhrame gā || 159 ||

ना तरी उदो अस्तु आपैसे । अखंडित होत जात जैसें । हें जन्ममरण तैसें । अनिवार जगीं ॥ १६० ॥

nā tarī udo astu āpaise | akhaṃḍita hota jāta jaiseṃ | heṃ janmamaraṇa taiseṃ | anivāra jagīṃ || 160 ||

महाप्रळय अवसरे । हें त्रैलोक्यही संहरे । म्हणोनि हा परिहरे । आदि अंतु ॥ १६१ ॥

mahāpraḷaya avasare | heṃ trailokyahī saṃhare | mhaṇoni hā parihare | ādi aṃtu || 161 ||

तूं जरी हे ऐसें मानसी । तरी खेदु कां करिसी । काय जाणतचि नेणसी । धनुर्धरा ॥ १६२ ॥

tūṃ jarī he aiseṃ mānasī | tarī khedu kāṃ karisī | kāya jāṇataci neṇasī | dhanurdharā || 162 ||

एथ आणिकही एक पार्था । तुज बहुतीं परी पाहतां । दुःख करावया सर्वथा । विषो नाहीं ॥ १६३ ॥

etha āṇikahī eka pārthā | tuja bahutīṃ parī pāhatāṃ | duḥkha karāvayā sarvathā | viṣo nāhīṃ || 163 ||

जें समस्तें इयें भूते । जन्मा आदि अमूर्ते । मग पातलीं व्यक्तीतें । जन्मलेया ॥ १६४ ॥

jeṃ samasteṃ iyeṃ bhūte | janmā ādi amūrte | maga pātalīṃ vyaktīteṃ | janmaleyā || 164 ||

तियें क्षयासि जेथ जाती । तेथ निभ्रांत आने नव्हती । देखें पूर्व स्थितीच येती । आपुलिये ॥ १६५ ॥

tiyeṃ kṣayāsi jetha jātī | tetha nibhrāṃta āne navhatī | dekheṃ pūrva sthitīca yetī | āpuliye || 165 ||

येर मध्यें जें प्रतिभासे । तें निद्रिता स्वप्न जैसें । तैसा आकारु हा मायावशें । सत्स्वरूपीं ॥ १६६ ॥

yera madhyeṃ jeṃ pratibhāse | teṃ nidritā svapna jaiseṃ | taisā ākāru hā māyāvaśeṃ | satsvarūpīṃ || 166 ||

ना तरी पवनें स्पर्शिलें नीर । पढियासे तरंगाकार । का परापेक्षा अळकांर- । व्यक्ति कनकीं ॥ १६७ ॥

nā tarī pavaneṃ sparśileṃ nīra | paḍhiyāse taraṃgākāra | kā parāpekṣā aḷakāṃra- | vyakti kanakīṃ || 167 ||

तैसें सकळ हें मूर्त । जाण पां मायाकारित । जैसें आकाशीं बिंबत । अभ्रपटल ॥ १६८ ॥

taiseṃ sakaḷa heṃ mūrta | jāṇa pāṃ māyākārita | jaiseṃ ākāśīṃ biṃbata | abhrapaṭala || 168 ||

तैसें आदीचि जें नाही । तयालागीं तूं रुदसि कायी । तूं अवीट तें पाहीं । चैतन्य एक ॥ १६९ ॥

taiseṃ ādīci jeṃ nāhī | tayālāgīṃ tūṃ rudasi kāyī | tūṃ avīṭa teṃ pāhīṃ | caitanya eka || 169 ||

जयाचि आर्तीचि भोगित । विषयी त्यजिले संत । जयालागीं विरक्त । वनवासिये ॥ १७० ॥

jayāci ārtīci bhogita | viṣayī tyajile saṃta | jayālāgīṃ virakta | vanavāsiye || 170 ||

दिठी सूनि जयातें । ब्रह्मचर्यादि व्रतें । मुनीश्वर तयातें आचरताती ॥ १७१ ॥

diṭhī sūni jayāteṃ | brahmacaryādi vrateṃ | munīśvara tayāteṃ ācaratātī || 171 ||

एक अंतरी निश्चळ । जें निहाळितां केवळ । विसरले सकळ । संसारजात ॥ १७२ ॥

eka aṃtarī niścaḷa | jeṃ nihāḷitāṃ kevaḷa | visarale sakaḷa | saṃsārajāta || 172 ||

एकां गुणानुवादु करितां । उपरती होऊनि चिता । निरवधि तल्लीनता । निरंतर ॥ १७३ ॥

ekāṃ guṇānuvādu karitāṃ | uparatī hoūni citā | niravadhi tallīnatā | niraṃtara || 173 ||

एक ऐकतांचि निवाले । ते देहभावीं सांडले । एक अनुभवें पातले । तद्रुपता ॥ १७४ ॥

eka aikatāṃci nivāle | te dehabhāvīṃ sāṃḍale | eka anubhaveṃ pātale | tadrupatā || 174 ||

जैसा सरिता ओघ समस्त । समुद्रामाजिं मिळत । परी माघौते न समात । परतले नाहीं ॥ १७५ ॥

jaisā saritā ogha samasta | samudrāmājiṃ miḷata | parī māghaute na samāta | paratale nāhīṃ || 175 ||

तैसिया योगीश्वरांचिया मती । मिळणीसवें एकवटती । परी जे विचारूनि पुनरावृत्ति । भजतीचिना ॥ १७६ ॥

taisiyā yogīśvarāṃciyā matī | miḷaṇīsaveṃ ekavaṭatī | parī je vicārūni punarāvṛtti | bhajatīcinā || 176 ||

जें सर्वत्र सर्वही देहीं । जया करितांही घातु नाहीं । तें विश्वात्मक तूं पाहीं । चैतन्य एक ॥ १७७ ॥

jeṃ sarvatra sarvahī dehīṃ | jayā karitāṃhī ghātu nāhīṃ | teṃ viśvātmaka tūṃ pāhīṃ | caitanya eka || 177 ||

याचेनिचि स्वभावें । हें होत जात आघवें । तरी सांग काय शोचावें । एथ तुवां ॥ १७८ ॥

yācenici svabhāveṃ | heṃ hota jāta āghaveṃ | tarī sāṃga kāya śocāveṃ | etha tuvāṃ || 178 ||

एर्‍हवीं तरी पार्था । तुज कां नेणों न मनें चित्ता । परी किडाळ हें शोचितां । बहुतीं परीं ॥ १७९ ॥

erhavīṃ tarī pārthā | tuja kāṃ neṇoṃ na maneṃ cittā | parī kiḍāḷa heṃ śocitāṃ | bahutīṃ parīṃ || 179 ||

तूं अझुनि कां न विचारिसी । काय हें चिंतितु आहासी । स्वधर्मु तो विसरलासी । तरावें जेणें ॥ १८० ॥

tūṃ ajhuni kāṃ na vicārisī | kāya heṃ ciṃtitu āhāsī | svadharmu to visaralāsī | tarāveṃ jeṇeṃ || 180 ||

या कौरवां भलतें जाहलें । अथवा तुजचि कांही पातलें । कीं युगचि हें बुडालें । जर्‍हीं एथ ॥ १८१ ॥

yā kauravāṃ bhalateṃ jāhaleṃ | athavā tujaci kāṃhī pātaleṃ | kīṃ yugaci heṃ buḍāleṃ | jarhīṃ etha || 181 ||

तरी स्वधर्मु एक आहे । तो सर्वथा त्याज्य नोहे । मग तरिजेल काय पाहे । कृपाळुपणें ॥ १८२ ॥

tarī svadharmu eka āhe | to sarvathā tyājya nohe | maga tarijela kāya pāhe | kṛpāḷupaṇeṃ || 182 ||

अर्जुना तुझें चित्त । जर्‍ही जाहलें द्रवीभूत । तर्‍ही हें अनुचित । संग्रामसमयीं ॥ १८३ ॥

arjunā tujheṃ citta | jarhī jāhaleṃ dravībhūta | tarhī heṃ anucita | saṃgrāmasamayīṃ || 183 ||

अगा गोक्षीर जरी जाहलें । तरी पथ्यासि नाही म्हणितलें । ऐसेनिहि विष होय सुदलें । नवज्वरीं देतां ॥ १८४ ॥

agā gokṣīra jarī jāhaleṃ | tarī pathyāsi nāhī mhaṇitaleṃ | aisenihi viṣa hoya sudaleṃ | navajvarīṃ detāṃ || 184 ||

तैसे आनीं आन करितां । नाशु होईल हिता । म्हणऊनि तूं आतां । सावध होई ॥ १८५ ॥

taise ānīṃ āna karitāṃ | nāśu hoīla hitā | mhaṇaūni tūṃ ātāṃ | sāvadha hoī || 185 ||

वायांचि व्याकुळ कायी । आपुला निजधर्मु पाहीं । जो आचरिता बाधु नाहीं । कवणे काळीं ॥ १८६ ॥

vāyāṃci vyākuḷa kāyī | āpulā nijadharmu pāhīṃ | jo ācaritā bādhu nāhīṃ | kavaṇe kāḷīṃ || 186 ||

जैसें मार्गेंचि चालतां । अपावो न पवे सर्वथा । कां दीपाधारें वर्ततां । नाडळिजे ॥ १८७ ॥

jaiseṃ mārgeṃci cālatāṃ | apāvo na pave sarvathā | kāṃ dīpādhāreṃ vartatāṃ | nāḍaḷije || 187 ||

म्हणोनि यालागीं पाहीं । तुम्हां क्षत्रियां आणीक कांही । संग्रामावांचूनि नाहीं । उचित जाणें ॥ १८९ ॥

mhaṇoni yālāgīṃ pāhīṃ | tumhāṃ kṣatriyāṃ āṇīka kāṃhī | saṃgrāmāvāṃcūni nāhīṃ | ucita jāṇeṃ || 189 ||

निष्कपटा होआवें । उसिणा घाई जुंझावें । हें असो काय सांगावे । प्रत्यक्षावरी ॥ १९० ॥

niṣkapaṭā hoāveṃ | usiṇā ghāī juṃjhāveṃ | heṃ aso kāya sāṃgāve | pratyakṣāvarī || 190 ||

अर्जुना झुंज देखें आतांचें । हें हो काय दैव तुमचे । कीं निधान सकळ धर्माचें । प्रगटले असे ॥ १९१ ॥

arjunā jhuṃja dekheṃ ātāṃceṃ | heṃ ho kāya daiva tumace | kīṃ nidhāna sakaḷa dharmāceṃ | pragaṭale ase || 191 ||

हा संग्रामु काय म्हणिपे । कीं स्वर्गुचि येणें रूपें । मूर्त कां प्रतापे । उदो केला ॥ १९२ ॥

hā saṃgrāmu kāya mhaṇipe | kīṃ svarguci yeṇeṃ rūpeṃ | mūrta kāṃ pratāpe | udo kelā || 192 ||

ना तरी गुणाचेनि पतिकरें । आर्तिंचेनि पडिभरें । हें कीर्तीचि स्वयंवरे । आली तुज ॥ १९३ ॥

nā tarī guṇāceni patikareṃ | ārtiṃceni paḍibhareṃ | heṃ kīrtīci svayaṃvare | ālī tuja || 193 ||

क्षत्रियें बहुत पुण्य कीजे । तें झुंज ऐसें हें लाहिजे । जैसें मार्गें जातां आडळिजे । चिंतामणीसी ॥ १९४ ॥

kṣatriyeṃ bahuta puṇya kīje | teṃ jhuṃja aiseṃ heṃ lāhije | jaiseṃ mārgeṃ jātāṃ āḍaḷije | ciṃtāmaṇīsī || 194 ||

ना तरी जांभया पसरे मुख । तेथ अवचटें पडे पीयूख । तैसा संग्रामु हा देख । पातला असे ॥ १९५ ॥

nā tarī jāṃbhayā pasare mukha | tetha avacaṭeṃ paḍe pīyūkha | taisā saṃgrāmu hā dekha | pātalā ase || 195 ||

आतां हा ऐसा अव्हेरिजे । मग नाथिले शोचूं बैसिजे । तरी आपण आहाणा होईजे । आपणपेयां ॥ १९६ ॥

ātāṃ hā aisā avherije | maga nāthile śocūṃ baisije | tarī āpaṇa āhāṇā hoīje | āpaṇapeyāṃ || 196 ||

पूर्वजांचे जोडलें । आपणचि होय धाडिलें । जरी आजि शस्त्र सांडिले । रणीं इये ॥ १९७ ॥

pūrvajāṃce joḍaleṃ | āpaṇaci hoya dhāḍileṃ | jarī āji śastra sāṃḍile | raṇīṃ iye || 197 ||

असती कीर्ति जाईल । जग अभिशापु देईल । आणि गिंवसित पावतील । महादोष ॥ १९८ ॥

asatī kīrti jāīla | jaga abhiśāpu deīla | āṇi giṃvasita pāvatīla | mahādoṣa || 198 ||

जैसी भ्रतारेहीन वनिता । उपहृती पावे सर्वथा । तैशी दशा जीविता । स्वधर्मेंवीण ॥ १९९ ॥

jaisī bhratārehīna vanitā | upahṛtī pāve sarvathā | taiśī daśā jīvitā | svadharmeṃvīṇa || 199 ||

ना तरी रणीं शव सांडिजे । तें चौमेरीं गिधीं विदारिजे । तैसे स्वधर्महीन अभिभविजे । महादोषी ॥ २०० ॥

nā tarī raṇīṃ śava sāṃḍije | teṃ caumerīṃ gidhīṃ vidārije | taise svadharmahīna abhibhavije | mahādoṣī || 200 ||

म्हणोनि स्वधर्म हा सांडसील । तरी पापा वरपडा होसील । आणि अपेश तें न वचेल । कल्पांतावरी ॥ २०१ ॥

mhaṇoni svadharma hā sāṃḍasīla | tarī pāpā varapaḍā hosīla | āṇi apeśa teṃ na vacela | kalpāṃtāvarī || 201 ||

जाणतेनि तंवचि जियावे । जंव अपकीर्ति आंगा न पवे । आणि सांग पां केवी निगावें । एथोनियां ॥ २०२ ॥

jāṇateni taṃvaci jiyāve | jaṃva apakīrti āṃgā na pave | āṇi sāṃga pāṃ kevī nigāveṃ | ethoniyāṃ || 202 ||

तूं निर्मत्सरु सदयता । येथूनि निघसी कीर माघौता । परी ते गति समस्तां । न मनेल ययां ॥ २०३ ॥

tūṃ nirmatsaru sadayatā | yethūni nighasī kīra māghautā | parī te gati samastāṃ | na manela yayāṃ || 203 ||

हें चहूंकडून वेढितील । बाणवरी घेतील । तेथ पार्था न सुटिजेल । कृपाळुपणे ॥ २०४ ॥

heṃ cahūṃkaḍūna veḍhitīla | bāṇavarī ghetīla | tetha pārthā na suṭijela | kṛpāḷupaṇe || 204 ||

ऐसेनिही प्राण्संकटे । जरी विपायें पां निघणें घटे । तरी तें जियालेंही वोखटें । मरणाहुनी ॥ २०५ ॥

aisenihī prāṇsaṃkaṭe | jarī vipāyeṃ pāṃ nighaṇeṃ ghaṭe | tarī teṃ jiyāleṃhī vokhaṭeṃ | maraṇāhunī || 205 ||

तूं आणिकही एक न विचारिसी । एथ संभ्रमे झुंजो आलासी । आणि सकणवपणे निघालासी । मागुता जरी ॥ २०६ ॥

tūṃ āṇikahī eka na vicārisī | etha saṃbhrame jhuṃjo ālāsī | āṇi sakaṇavapaṇe nighālāsī | māgutā jarī || 206 ||

हे म्हणतील गेला रे गेला । अर्जुन आम्हां बिहाला । हा सांगें बोलु उरला । निका कायी ॥ २०८ ॥

he mhaṇatīla gelā re gelā | arjuna āmhāṃ bihālā | hā sāṃgeṃ bolu uralā | nikā kāyī || 208 ||

लोक सायासें करूनि बहुतें । कां वेंचिती आपुली जीवितें । परी वाढविती कीर्तीतें । धनुर्धरा ॥ २०९ ॥

loka sāyāseṃ karūni bahuteṃ | kāṃ veṃcitī āpulī jīviteṃ | parī vāḍhavitī kīrtīteṃ | dhanurdharā || 209 ||

ते तुज अनायसें । अनकळित जोडिली असे । हें अद्वितीय जैसें । गगन आहे ॥ २१० ॥

te tuja anāyaseṃ | anakaḷita joḍilī ase | heṃ advitīya jaiseṃ | gagana āhe || 210 ||

तैसी कीर्ती निःसीम । तुझां ठायीं निरुपम । तुझे गुण उत्तम । तिहीं लोकीं ॥ २११॥

taisī kīrtī niḥsīma | tujhāṃ ṭhāyīṃ nirupama | tujhe guṇa uttama | tihīṃ lokīṃ || 211||

दिगंतीचे भूपति । भाट होऊनि वाखाणिती । जे ऐकिलिया दचकती । कृतांतादिक ॥ २१२ ॥

digaṃtīce bhūpati | bhāṭa hoūni vākhāṇitī | je aikiliyā dacakatī | kṛtāṃtādika || 212 ||

ऐसा महिमा घनवट । गंगा तैसी चोखट । जयां देखी जगीं सुभट । वांठ जाहली ॥ २१३ ॥

aisā mahimā ghanavaṭa | gaṃgā taisī cokhaṭa | jayāṃ dekhī jagīṃ subhaṭa | vāṃṭha jāhalī || 213 ||

ते पौरुष तुझें अद्भुत । आइकोनियां हे समस्त । जाहले आथि विरक्त । जीवितेंसी ॥ २१४ ॥

te pauruṣa tujheṃ adbhuta | āikoniyāṃ he samasta | jāhale āthi virakta | jīviteṃsī || 214 ||

जैसा सिंहाचिया हांका । युगांतु होय मदमुखा । तैसा कौरवां अशेखां । धाकु तुझा॥ २१५ ॥

jaisā siṃhāciyā hāṃkā | yugāṃtu hoya madamukhā | taisā kauravāṃ aśekhāṃ | dhāku tujhā|| 215 ||

जैसे पर्वत वज्रांते । ना तरी सर्प गरुडातें । तैसा अर्जुना हे तूंते । मानिती सदा ॥ २१६ ॥

jaise parvata vajrāṃte | nā tarī sarpa garuḍāteṃ | taisā arjunā he tūṃte | mānitī sadā || 216 ||

ते अगाधपण जाईल । मग हिणावो अंगा येईल । जरी मागुता निघसील । न झुंजतचि ॥ २१७ ॥

te agādhapaṇa jāīla | maga hiṇāvo aṃgā yeīla | jarī māgutā nighasīla | na jhuṃjataci || 217 ||

आणि हे पळतां पळों नेदिती । धरूनि अवकळा करिती । न गणित कुटी बोलती । आइकतां तुज ॥ २१८ ॥

āṇi he paḷatāṃ paḷoṃ neditī | dharūni avakaḷā karitī | na gaṇita kuṭī bolatī | āikatāṃ tuja || 218 ||

मग ते वेळी हियें फुटावें । आंता लाठेपणे कां न झुंजावे । हें जिंतले तरी भोगावें । पृथ्वीतल ॥ २१९ ॥

maga te veḷī hiyeṃ phuṭāveṃ | āṃtā lāṭhepaṇe kāṃ na jhuṃjāve | heṃ jiṃtale tarī bhogāveṃ | pṛthvītala || 219 ||

ना तरी रणीं एथ । झुंजतां वेंचलें जीवित । तरी स्वर्गसुख अनकळित । पावसील ॥ २२० ॥

nā tarī raṇīṃ etha | jhuṃjatāṃ veṃcaleṃ jīvita | tarī svargasukha anakaḷita | pāvasīla || 220 ||

म्हणोनि ये गोठी । विचारु न करीं किरिटी । आतां धनुष्य घेऊनि उठी । झुंजें वेगीं ॥ २२१ ॥

mhaṇoni ye goṭhī | vicāru na karīṃ kiriṭī | ātāṃ dhanuṣya gheūni uṭhī | jhuṃjeṃ vegīṃ || 221 ||

देखें स्वधर्मु हा आचरतां । दोषु नासे असता । तुज भ्रांति हे कवण चित्ता । एथ पातकाची ॥ २२२ ॥

dekheṃ svadharmu hā ācaratāṃ | doṣu nāse asatā | tuja bhrāṃti he kavaṇa cittā | etha pātakācī || 222 ||

सांगे प्लवेंचि काय बुडिजे । कां मार्गीं जातां आडळिजे । परी विपायें चालो नेणिजे । तरी तेंही घडे ॥ २२३ ॥

sāṃge plaveṃci kāya buḍije | kāṃ mārgīṃ jātāṃ āḍaḷije | parī vipāyeṃ cālo neṇije | tarī teṃhī ghaḍe || 223 ||

अमृतें तरीचि मरीजे । जरी विखेंसी सेवीजे । तैसा स्वधर्में दोषु पाविजे । हेतुकपणे ॥ २२४ ॥

amṛteṃ tarīci marīje | jarī vikheṃsī sevīje | taisā svadharmeṃ doṣu pāvije | hetukapaṇe || 224 ||

म्हणोनि तुज पार्था । हेतु सांडोनि सर्वथा । क्षात्रवृत्ती झुंजतां । पाप नाही ॥ २२५ ॥

mhaṇoni tuja pārthā | hetu sāṃḍoni sarvathā | kṣātravṛttī jhuṃjatāṃ | pāpa nāhī || 225 ||

सुखीं संतोषा न यावे । दुःखी विषादा न भजावें । आणि लाभालाभ न धरावे । मनामाजीं ॥ २२६ ॥

sukhīṃ saṃtoṣā na yāve | duḥkhī viṣādā na bhajāveṃ | āṇi lābhālābha na dharāve | manāmājīṃ || 226 ||

एथ विजयपण होईल । कां सर्वथा देह जाईल । हें आधींचि कांही पुढील । चिंतावेना ॥ २२७ ॥

etha vijayapaṇa hoīla | kāṃ sarvathā deha jāīla | heṃ ādhīṃci kāṃhī puḍhīla | ciṃtāvenā || 227 ||

आपणयां उचिता । स्वधर्मातेंचि रहाटतां । जे पावें तें निवांता । साहोनि जावें ॥ २२८ ॥

āpaṇayāṃ ucitā | svadharmāteṃci rahāṭatāṃ | je pāveṃ teṃ nivāṃtā | sāhoni jāveṃ || 228 ||

ऐसेया मनें होआवें । तरी दोषु न घडे स्वभावें । म्हणोनि आतां झुंजावें । निभ्रांत तुवां ॥ २२९ ॥

aiseyā maneṃ hoāveṃ | tarī doṣu na ghaḍe svabhāveṃ | mhaṇoni ātāṃ jhuṃjāveṃ | nibhrāṃta tuvāṃ || 229 ||

हे सांख्यस्थिति मुकुलित । सांगितली तुज एथ । आतां बुद्धियोगु निश्चित । अवधारीं पां ॥ २३० ॥

he sāṃkhyasthiti mukulita | sāṃgitalī tuja etha | ātāṃ buddhiyogu niścita | avadhārīṃ pāṃ || 230 ||

जया बुद्धियुक्ता । आहालिया पार्था । कर्मबंधु सर्वथा । बांधू न पावे ॥ २३१ ॥

jayā buddhiyuktā | āhāliyā pārthā | karmabaṃdhu sarvathā | bāṃdhū na pāve || 231 ||

जैसे वज्रकवच लेईजे । मग शस्त्रांचा वर्षावो साहिजे । परी जैतेंसी उरिजे । अचुंबिता ॥ २३२ ॥

jaise vajrakavaca leīje | maga śastrāṃcā varṣāvo sāhije | parī jaiteṃsī urije | acuṃbitā || 232 ||

तैसें ऐहिक तरी न नशे । आणि मोक्षु तो उरला असे । जेथ पूर्वानुक्रम दिसे । चोखाळत ॥ २३३ ॥

taiseṃ aihika tarī na naśe | āṇi mokṣu to uralā ase | jetha pūrvānukrama dise | cokhāḷata || 233 ||

कर्माधारे राहाटिजे । परी कर्मफळ न निरीक्षिजे । जैसा मंत्रज्ञु न बधिजे । भूतबाधा ॥ २३४ ॥

karmādhāre rāhāṭije | parī karmaphaḷa na nirīkṣije | jaisā maṃtrajñu na badhije | bhūtabādhā || 234 ||

तियापरी जे सुबुद्धि । आपुलाल्या निरवधि । हां असतांचि उपाधि । आंकळू न सके ॥ २३५ ॥

tiyāparī je subuddhi | āpulālyā niravadhi | hāṃ asatāṃci upādhi | āṃkaḷū na sake || 235 ||

जेथ न संचरे पुण्यपाप । जे सूक्ष्म अति निष्कंप । गुणत्रयादि लेप । न लगती जेथ ॥ २३६ ॥

jetha na saṃcare puṇyapāpa | je sūkṣma ati niṣkaṃpa | guṇatrayādi lepa | na lagatī jetha || 236 ||

अर्जुना ते पुण्यवशें । जरी अल्पचि हृदयीं बुद्धि प्रकाशे । तरी अशेषही नाशे । संसारभय ॥ २३७ ॥

arjunā te puṇyavaśeṃ | jarī alpaci hṛdayīṃ buddhi prakāśe | tarī aśeṣahī nāśe | saṃsārabhaya || 237 ||

जैसी दीपकळिका धाकुटी । परी बहु तेजातें प्रगटी । तरी सद्बुद्धि हे थेकुटी । म्हणों नये ॥ २३८ ॥

jaisī dīpakaḷikā dhākuṭī | parī bahu tejāteṃ pragaṭī | tarī sadbuddhi he thekuṭī | mhaṇoṃ naye || 238 ||

पार्था बहुतीं परी । हे अपेक्षिजे विचारशूरी । जे दुर्लभ चराचरीं । सद्वासना ॥ २३९ ॥

pārthā bahutīṃ parī | he apekṣije vicāraśūrī | je durlabha carācarīṃ | sadvāsanā || 239 ||

आणिकासारिखा बहुवसु । जैसा न जोडे परिसु । कां अमृताचा लेशु । दैवगुणें ॥ २४० ॥

āṇikāsārikhā bahuvasu | jaisā na joḍe parisu | kāṃ amṛtācā leśu | daivaguṇeṃ || 240 ||

तैसी दुर्लभ जे सद्बुद्धि । जिये परमात्माचि अवधि । जैसा गंगेसी उदधि । निरंतर ॥ २४१ ॥

taisī durlabha je sadbuddhi | jiye paramātmāci avadhi | jaisā gaṃgesī udadhi | niraṃtara || 241 ||

तैसी ईश्वरावांचूनि कांही । जिये आणिक लाणी नाहीं । ते एकचि बुद्धि पाहीं । अर्जुना जगीं ॥ २४२ ॥

taisī īśvarāvāṃcūni kāṃhī | jiye āṇika lāṇī nāhīṃ | te ekaci buddhi pāhīṃ | arjunā jagīṃ || 242 ||

येरी ते दुर्मति । जे बहुधा असे विकरती । तेथ निरंतर रमती । अविवेकिये ॥ २४३ ॥

yerī te durmati | je bahudhā ase vikaratī | tetha niraṃtara ramatī | avivekiye || 243 ||

म्हणोनि तया पार्था । स्वर्ग संसार नरकावस्था । आत्मसुख सर्वथा । दृष्ट नाहीं ॥ २४४ ॥

mhaṇoni tayā pārthā | svarga saṃsāra narakāvasthā | ātmasukha sarvathā | dṛṣṭa nāhīṃ || 244 ||

वेदाधारें बोलती । केवळ कर्म प्रतिष्ठिती । परी कर्मफळीं आसक्ती । धरूनियां ॥ २४५ ॥

vedādhāreṃ bolatī | kevaḷa karma pratiṣṭhitī | parī karmaphaḷīṃ āsaktī | dharūniyāṃ || 245 ||

म्हणती संसारी जन्मिजे । यज्ञादि कर्म कीजें । मग स्वर्गसुख भोगिजे । मनोहर ॥ २४६ ॥

mhaṇatī saṃsārī janmije | yajñādi karma kījeṃ | maga svargasukha bhogije | manohara || 246 ||

एथ हें वांचूनि कांही । आणिक सर्वथा सुखचि नाही । ऐसें अर्जुना बोलती पाहीं । दुर्बुद्धि ते ॥ २४७ ॥

etha heṃ vāṃcūni kāṃhī | āṇika sarvathā sukhaci nāhī | aiseṃ arjunā bolatī pāhīṃ | durbuddhi te || 247 ||

देखें कामना अभिभूत । होऊनि कर्में आचरत । ते केवळ भोगीं चित्त । देऊनियां ॥ २४८ ॥

dekheṃ kāmanā abhibhūta | hoūni karmeṃ ācarata | te kevaḷa bhogīṃ citta | deūniyāṃ || 248 ||

क्रियाविशेषें बहुतें । न लोपितीं विधीतें । निपुण होऊनि धर्मातें । अनुष्ठिती ॥ २४९ ॥

kriyāviśeṣeṃ bahuteṃ | na lopitīṃ vidhīteṃ | nipuṇa hoūni dharmāteṃ | anuṣṭhitī || 249 ||

परि एकचि कुडें करिती । जे स्वर्गकामु मनीं धरिती । यज्ञपुरुषा चुकती । भोक्ता जो ॥ २५० ॥

pari ekaci kuḍeṃ karitī | je svargakāmu manīṃ dharitī | yajñapuruṣā cukatī | bhoktā jo || 250 ||

जैसा कर्पुराचा राशि कीजे । मग अग्नि लाऊनि दीजे । कां मिष्टानीं संचरविजे । काळकूट ॥ २५१ ॥

jaisā karpurācā rāśi kīje | maga agni lāūni dīje | kāṃ miṣṭānīṃ saṃcaravije | kāḷakūṭa || 251 ||

दैवें अमृतकुंभ जोडला । तो पायें हाणोनि उलंडिला । तैसा नासिती धर्म निपजला । हेतुकपणें ॥ २५२ ॥

daiveṃ amṛtakuṃbha joḍalā | to pāyeṃ hāṇoni ulaṃḍilā | taisā nāsitī dharma nipajalā | hetukapaṇeṃ || 252 ||

सायासें पुण्य अर्जिजे । मग संसारु का अपेक्षिजे । परी नेणती ते काय कीजे । अप्राप्त देखें ॥ २५३ ॥

sāyāseṃ puṇya arjije | maga saṃsāru kā apekṣije | parī neṇatī te kāya kīje | aprāpta dekheṃ || 253 ||

जैसे रांधवणी रससोय निकी । करुनियां मोले विकी । तैसा भोगासाठी अविवेकी । धाडिती धर्मु ॥ २५४ ॥

jaise rāṃdhavaṇī rasasoya nikī | karuniyāṃ mole vikī | taisā bhogāsāṭhī avivekī | dhāḍitī dharmu || 254 ||

म्हणोनि हे पार्था । दुर्बुद्धि देख सर्वथा । तयां वेदवादरतां । मनीं वसे ॥ २५५ ॥

mhaṇoni he pārthā | durbuddhi dekha sarvathā | tayāṃ vedavādaratāṃ | manīṃ vase || 255 ||

तिन्हीं गुणीं आवृत्त । हे वेद जाणे निभ्रांत । म्हणोनि उपनिषदादि समस्त । सात्विक ते ॥ २५६ ॥

tinhīṃ guṇīṃ āvṛtta | he veda jāṇe nibhrāṃta | mhaṇoni upaniṣadādi samasta | sātvika te || 256 ||

येर रजतमात्मक । जेथ निरुपिजे कर्मादिक । जे केवळ स्वर्गसूचक । धनुर्धरा ॥ २५७ ॥

yera rajatamātmaka | jetha nirupije karmādika | je kevaḷa svargasūcaka | dhanurdharā || 257 ||

म्हणोनि तूं जाण । हे सुखदुःखासीच कारण । एथ झणे अंतःकरण । रिगों देसी ॥ २५८ ॥

mhaṇoni tūṃ jāṇa | he sukhaduḥkhāsīca kāraṇa | etha jhaṇe aṃtaḥkaraṇa | rigoṃ desī || 258 ||

तूं गुणत्रयातें अव्हेरीं । मी माझें हें न करीं । एक आत्मसुख अंतरी । विसंब झणीं ॥ २५९ ॥

tūṃ guṇatrayāteṃ avherīṃ | mī mājheṃ heṃ na karīṃ | eka ātmasukha aṃtarī | visaṃba jhaṇīṃ || 259 ||

जरी वेदें बहुत बोललें । विविध भेद सूचिले । तर्‍ही आपण हित आपुलें । तेंचि घेपे ॥ २६० ॥

jarī vedeṃ bahuta bolaleṃ | vividha bheda sūcile | tarhī āpaṇa hita āpuleṃ | teṃci ghepe || 260 ||

जैसा प्रगटलिया गभस्ती । अशेषही मार्ग दिसती । तरी तेतुलेही काय चालिजती । सांगे मज ॥ २६१ ॥

jaisā pragaṭaliyā gabhastī | aśeṣahī mārga disatī | tarī tetulehī kāya cālijatī | sāṃge maja || 261 ||

का उदकमय सकळ । जर्‍ही जाहलें असे महीतळ । तरी आपण घेपे केवळ । आर्तीचजोगें ॥ २६२ ॥

kā udakamaya sakaḷa | jarhī jāhaleṃ ase mahītaḷa | tarī āpaṇa ghepe kevaḷa | ārtīcajogeṃ || 262 ||

तैसे ज्ञानिये जे होती । ते वेदार्थाते विवरिती । मग अपेक्षित तें स्वीकारिती । शाश्वत जें ॥ २६३ ॥

taise jñāniye je hotī | te vedārthāte vivaritī | maga apekṣita teṃ svīkāritī | śāśvata jeṃ || 263 ||

म्हणौनि आइकें पार्था । याचिवरी पाहतां । तुज उचित होय आतां । स्वकर्म हें ॥ २६४ ॥

mhaṇauni āikeṃ pārthā | yācivarī pāhatāṃ | tuja ucita hoya ātāṃ | svakarma heṃ || 264 ||

आम्हीं समस्तही विचारिलें । तंव ऐसेंचि हें मना आलें । जे न संडिजे तुवा आपुलें । विहित कर्म ॥ २६५ ॥

āmhīṃ samastahī vicārileṃ | taṃva aiseṃci heṃ manā āleṃ | je na saṃḍije tuvā āpuleṃ | vihita karma || 265 ||

परी कर्मफळीं आस न करावी । आणि कुकर्मी संगति न व्हावी । हे सत्क्रियाचि आचरावी । हेतूविण ॥ २६६ ॥

parī karmaphaḷīṃ āsa na karāvī | āṇi kukarmī saṃgati na vhāvī | he satkriyāci ācarāvī | hetūviṇa || 266 ||

तूं योगयुक्त होऊनी । फळाचा संग सांडुनी । मग अर्जुना चित्त देऊनी । करीं कर्में ॥ २६७ ॥

tūṃ yogayukta hoūnī | phaḷācā saṃga sāṃḍunī | maga arjunā citta deūnī | karīṃ karmeṃ || 267 ||

परी आदरिले कर्म दैवें । जरी समाप्तीतें पावे । तरी विशेषें तेथ तोषावें । हेही नको ॥ २६८ ॥

parī ādarile karma daiveṃ | jarī samāptīteṃ pāve | tarī viśeṣeṃ tetha toṣāveṃ | hehī nako || 268 ||

कां निमित्तें कोणे एकें । तें सिद्धी न वचतां ठाकें । तरी तेथिंचेनि अपरितोखें । क्षोभावें ना ॥ २६९ ॥

kāṃ nimitteṃ koṇe ekeṃ | teṃ siddhī na vacatāṃ ṭhākeṃ | tarī tethiṃceni aparitokheṃ | kṣobhāveṃ nā || 269 ||

आचरता सिद्धी गेलें । तरी काजाचि कीर आलें । परी ठेलियाही सगुण जहालें । ऐसेंचि मानीं ॥ २७० ॥

ācaratā siddhī geleṃ | tarī kājāci kīra āleṃ | parī ṭheliyāhī saguṇa jahāleṃ | aiseṃci mānīṃ || 270 ||

देखें जेतुलालें कर्म निपजे । तेतुलें आदिपुरुषीं जरी अर्पिजे । तरी परीपूर्ण सहजें । जहालें जाणे ॥ २७१ ॥

dekheṃ jetulāleṃ karma nipaje | tetuleṃ ādipuruṣīṃ jarī arpije | tarī parīpūrṇa sahajeṃ | jahāleṃ jāṇe || 271 ||

देखें संतासंती कर्मीं । हें जे सरिसेपण मनोधर्मीं । तेचि योगस्थिति उत्तमीं । प्रशंसिजे ॥ २७२ ॥

dekheṃ saṃtāsaṃtī karmīṃ | heṃ je sarisepaṇa manodharmīṃ | teci yogasthiti uttamīṃ | praśaṃsije || 272 ||

अर्जुना समत्व चित्ताचें । तेचिं सार जाण योगाचें । जेथ मना आणि बुद्धीचें । ऐक्य आथी ॥ २७३ ॥

arjunā samatva cittāceṃ | teciṃ sāra jāṇa yogāceṃ | jetha manā āṇi buddhīceṃ | aikya āthī || 273 ||

तो बुद्धियोग विवरितां । बहुतें पाडे पार्था । दिसे हा अरुता । कर्मभागु ॥ २७४ ॥

to buddhiyoga vivaritāṃ | bahuteṃ pāḍe pārthā | dise hā arutā | karmabhāgu || 274 ||

परि तेंचि कर्म आचरिजे । तरीच हा योगु पाविजे । जें कर्मशेष सहजे । योगस्थिति ॥ २७५ ॥

pari teṃci karma ācarije | tarīca hā yogu pāvije | jeṃ karmaśeṣa sahaje | yogasthiti || 275 ||

म्हणोनि बुद्धियोगु सधरु । तेथ अर्जुना होई स्थिरु । मनिं करी अव्हेरु । फळहेतूचा ॥ २७६ ॥

mhaṇoni buddhiyogu sadharu | tetha arjunā hoī sthiru | maniṃ karī avheru | phaḷahetūcā || 276 ||

जे बुद्धियोगा योजिले । तेचि पारंगत जाहले । इहीं उभय संबंधी सांडिले । पापपुण्यीं ॥ २७७ ॥

je buddhiyogā yojile | teci pāraṃgata jāhale | ihīṃ ubhaya saṃbaṃdhī sāṃḍile | pāpapuṇyīṃ || 277 ||

ते कर्मी तरी वर्तती । परी कर्मफळा नातळती । आणि यातायाति लोपती । अर्जुना तयां ॥ २७८ ॥

te karmī tarī vartatī | parī karmaphaḷā nātaḷatī | āṇi yātāyāti lopatī | arjunā tayāṃ || 278 ||

मग निरामयभरित । पावती पद अच्युत । ते बुद्धियोगयुक्त । धनुर्धरा ॥ २७९ ॥

maga nirāmayabharita | pāvatī pada acyuta | te buddhiyogayukta | dhanurdharā || 279 ||

तूं ऐसा तैं होसी । जैं मोहातें या सांडिसी । आणि वैराग्य मानसीं । संचरेल ॥ २८० ॥

tūṃ aisā taiṃ hosī | jaiṃ mohāteṃ yā sāṃḍisī | āṇi vairāgya mānasīṃ | saṃcarela || 280 ||

मग निष्कळंक गहन । उपजेल आत्मज्ञान । तेणे निचाडें होईल मन । अपैसें तुझे ॥ २८१ ॥

maga niṣkaḷaṃka gahana | upajela ātmajñāna | teṇe nicāḍeṃ hoīla mana | apaiseṃ tujhe || 281 ||

तेथ आणिक कांही जाणावे । कां मागिलातें स्मरावें । हें अर्जुनां आघवें । पारुषेल ॥ २८२ ॥

tetha āṇika kāṃhī jāṇāve | kāṃ māgilāteṃ smarāveṃ | heṃ arjunāṃ āghaveṃ | pāruṣela || 282 ||

इंद्रियांचिया संगती । जिये पसरु असे मती । ते स्थिर होईल मागुती । आत्मस्वरूपीं ॥ २८३ ॥

iṃdriyāṃciyā saṃgatī | jiye pasaru ase matī | te sthira hoīla māgutī | ātmasvarūpīṃ || 283 ||

समाधिसुखीं केवळ । जैं बुद्धि होईल निश्चळ । तैं पावसी तूं सकळ । योगस्थिति ॥ २८४ ॥

samādhisukhīṃ kevaḷa | jaiṃ buddhi hoīla niścaḷa | taiṃ pāvasī tūṃ sakaḷa | yogasthiti || 284 ||

तेथ अर्जुन म्हणे देवा । हाचि अभिप्रावो आघवा । मी पुसेन आतां सांगावा । कृपानिधि ॥ २८५ ॥

tetha arjuna mhaṇe devā | hāci abhiprāvo āghavā | mī pusena ātāṃ sāṃgāvā | kṛpānidhi || 285 ||

मग अच्युत म्हणे सुखें । जें किरीटी तुज निकें । तें पूस पां उन्मेखें । मनाचेनि ॥ २८६ ॥

maga acyuta mhaṇe sukheṃ | jeṃ kirīṭī tuja nikeṃ | teṃ pūsa pāṃ unmekheṃ | manāceni || 286 ||

या बोला पार्थें । म्हणितलें सांग पां श्रीकृष्णातें । काय म्हणिपे स्थितप्रज्ञातें । वोळखों केवीं ॥ २८७ ॥

yā bolā pārtheṃ | mhaṇitaleṃ sāṃga pāṃ śrīkṛṣṇāteṃ | kāya mhaṇipe sthitaprajñāteṃ | voḷakhoṃ kevīṃ || 287 ||

आणि स्थिरबुद्धि जो म्हणिजे । तो कैसां चिन्हीं जाणिजे । जो समाधिसुख भुंजिजे । अखंडित ॥ २८८ ॥

āṇi sthirabuddhi jo mhaṇije | to kaisāṃ cinhīṃ jāṇije | jo samādhisukha bhuṃjije | akhaṃḍita || 288 ||

तो कवणे स्थिती असे । कैसेनि रूपी विलसे । देवा सांगावें हें ऐसें । लक्ष्मीपती ॥ २८९ ॥

to kavaṇe sthitī ase | kaiseni rūpī vilase | devā sāṃgāveṃ heṃ aiseṃ | lakṣmīpatī || 289 ||

तव परब्रह्मअवतरणु । जो षड्गुणाधिकरणु । तो काय तेथ नारायणु । बोलतु असे ॥ २९० ॥

tava parabrahmaavataraṇu | jo ṣaḍguṇādhikaraṇu | to kāya tetha nārāyaṇu | bolatu ase || 290 ||

म्हणे अर्जुना परियेसीं । हा अभिलाषु प्रौढ मानसीं । तो अंतराय स्वसुखेसीं । करीत असे ॥ २९१ ॥

mhaṇe arjunā pariyesīṃ | hā abhilāṣu prauḍha mānasīṃ | to aṃtarāya svasukhesīṃ | karīta ase || 291 ||

जो सर्वदा नित्यतृप्तु । अंतःकरणभरितु । परि विषयामाजि पतितु । जेणें संगे कीजे ॥ २९२ ॥

jo sarvadā nityatṛptu | aṃtaḥkaraṇabharitu | pari viṣayāmāji patitu | jeṇeṃ saṃge kīje || 292 ||

तो कामु सर्वथा जाये । जयाचे आत्मतोषीं मन राहें । तोचि स्थितप्रज्ञु होये । पुरुष जाणे ॥ २९३ ॥

to kāmu sarvathā jāye | jayāce ātmatoṣīṃ mana rāheṃ | toci sthitaprajñu hoye | puruṣa jāṇe || 293 ||

नाना दुःखी प्राप्तीं । जयासी उद्वेगु नाहीं चित्तीं । आणि सुखाचिया आर्ती । अडपैजेना ॥ २९४ ॥

nānā duḥkhī prāptīṃ | jayāsī udvegu nāhīṃ cittīṃ | āṇi sukhāciyā ārtī | aḍapaijenā || 294 ||

अर्जुना तयाचां ठायीं । कामक्रोधु सहजें नाहीं । आणि भयातें नेणें कहीं । परिपूर्ण तो ॥ २९५ ॥

arjunā tayācāṃ ṭhāyīṃ | kāmakrodhu sahajeṃ nāhīṃ | āṇi bhayāteṃ neṇeṃ kahīṃ | paripūrṇa to || 295 ||

ऐसा जो निरवधि । तो जाण पां स्थिरबुद्धि । जो निरसूनि उपाधि । भेदरहितु ॥ २९६ ॥

aisā jo niravadhi | to jāṇa pāṃ sthirabuddhi | jo nirasūni upādhi | bhedarahitu || 296 ||

जो सर्वत्रा सदा सरिसा । परिपूर्ण चंद्रु कां जैसा । अधमोत्तम प्रकाशा - । माजीं न म्हणे ॥ २९७ ॥

jo sarvatrā sadā sarisā | paripūrṇa caṃdru kāṃ jaisā | adhamottama prakāśā - | mājīṃ na mhaṇe || 297 ||

ऐसी अनवच्छिन्न समता । भूतामत्रीं सदयता । आणि पालटु नाहीं चित्ता । कवणे वेळे ॥ २९८ ॥

aisī anavacchinna samatā | bhūtāmatrīṃ sadayatā | āṇi pālaṭu nāhīṃ cittā | kavaṇe veḷe || 298 ||

गोमटें कांही पावे । तेणे संतोषें तेणें नाभिभवे । जो ओखटेनि नागवे । विषादासी ॥ २९९ ॥

gomaṭeṃ kāṃhī pāve | teṇe saṃtoṣeṃ teṇeṃ nābhibhave | jo okhaṭeni nāgave | viṣādāsī || 299 ||

ऐसा हरिखशोकरहितु । जो आत्मबोधभरितु । तो पां जाण प्रज्ञायुक्तु । धनुर्धरा ॥ ३०० ॥

aisā harikhaśokarahitu | jo ātmabodhabharitu | to pāṃ jāṇa prajñāyuktu | dhanurdharā || 300 ||

कां कूर्म जियापरी । उवाइला अवेव पसरी । ना इच्छावशें आवरी । आपुले आपण ॥ ३०१ ॥

kāṃ kūrma jiyāparī | uvāilā aveva pasarī | nā icchāvaśeṃ āvarī | āpule āpaṇa || 301 ||

तैसीं इंद्रिये आपैतीं होतीं । जयाचें म्हणितलें करिती । तयाची प्रज्ञा जाण स्थिती । पातलीं असे ॥ ३०२ ॥

taisīṃ iṃdriye āpaitīṃ hotīṃ | jayāceṃ mhaṇitaleṃ karitī | tayācī prajñā jāṇa sthitī | pātalīṃ ase || 302 ||

आतां अर्जुना आणिकही एक । सांगेन ऐकें कवतिक । या विषयांते साधक । त्यजिती नियमें ॥ ३०३ ॥

ātāṃ arjunā āṇikahī eka | sāṃgena aikeṃ kavatika | yā viṣayāṃte sādhaka | tyajitī niyameṃ || 303 ||

श्रोत्रादि इंद्रिये आवरती । परि रसने नियमु न करिती । ते सहस्रधा कवळिजती । विषयीं इहीं ॥ ३०४ ॥

śrotrādi iṃdriye āvaratī | pari rasane niyamu na karitī | te sahasradhā kavaḷijatī | viṣayīṃ ihīṃ || 304 ||

जैसी वरिवरि पालवी खुडिजे । आणि मुळीं उदक घालिजे । तरी कैसेनि नाशु निपजे । तया वृक्षा ॥ ३०५ ॥

jaisī varivari pālavī khuḍije | āṇi muḷīṃ udaka ghālije | tarī kaiseni nāśu nipaje | tayā vṛkṣā || 305 ||

तो उदकाचेनि बळें अधिकें । जैसा आडवोनि आंगे फांके । तैसा मानसी विषो पोखे । रसनाद्वारें ॥ ३०६ ॥

to udakāceni baḷeṃ adhikeṃ | jaisā āḍavoni āṃge phāṃke | taisā mānasī viṣo pokhe | rasanādvāreṃ || 306 ||

येरां इंद्रिया विषय तुटे । तैसा नियमूं न ये रस हटें । जे जीवन हें न घटे । येणेंविण ॥ ३०७ ॥

yerāṃ iṃdriyā viṣaya tuṭe | taisā niyamūṃ na ye rasa haṭeṃ | je jīvana heṃ na ghaṭe | yeṇeṃviṇa || 307 ||

मग अर्जुना स्वभावे । ऐसियाही नियमातें पावे । जैं परब्रह्म अनुभवें । होऊनि जाईजे ॥ ३०८ ॥

maga arjunā svabhāve | aisiyāhī niyamāteṃ pāve | jaiṃ parabrahma anubhaveṃ | hoūni jāīje || 308 ||

तैं शरीरभाव नासती । इंद्रिये विषय विसरती । सोहंभावप्रतीति । प्रकट होय ॥ ३०९ ॥

taiṃ śarīrabhāva nāsatī | iṃdriye viṣaya visaratī | sohaṃbhāvapratīti | prakaṭa hoya || 309 ||

येर्‍हवीं तरी अर्जुना । हें आया नये साधना । जे रहाटताती जतना । निरंतर ॥ ३१० ॥

yerhavīṃ tarī arjunā | heṃ āyā naye sādhanā | je rahāṭatātī jatanā | niraṃtara || 310 ||

जयातें अभ्यासाची घरटी । यमनियमांची ताटी । जे मनाते सदा मुठी । धरूनि आहाती ॥ ३११ ॥

jayāteṃ abhyāsācī gharaṭī | yamaniyamāṃcī tāṭī | je manāte sadā muṭhī | dharūni āhātī || 311 ||

तेही किजती कासाविसी । या इंद्रियांची प्रौढी ऐसी । जैसी मंत्रज्ञातें विवसी । भुलवी कां ॥ ३१२ ॥

tehī kijatī kāsāvisī | yā iṃdriyāṃcī prauḍhī aisī | jaisī maṃtrajñāteṃ vivasī | bhulavī kāṃ || 312 ||

देखे विषय हे तैसे । पावती ऋद्धिसिद्धीचेनि मिषें । मग आकळती स्पर्शें । इंद्रियांचेनि ॥ ३१३ ॥

dekhe viṣaya he taise | pāvatī ṛddhisiddhīceni miṣeṃ | maga ākaḷatī sparśeṃ | iṃdriyāṃceni || 313 ||

तिये संधी मन जाये । मग अभ्यासां ठोठावलें ठाये । ऐसें बळकटपण आहे । इंद्रियांचे ॥ ३१४ ॥

tiye saṃdhī mana jāye | maga abhyāsāṃ ṭhoṭhāvaleṃ ṭhāye | aiseṃ baḷakaṭapaṇa āhe | iṃdriyāṃce || 314 ||

म्हणोनि आइकें पार्था । यांते निर्दळी जो सर्वथा । सर्व विषयीं आस्था । सांडूनिया ॥ ३१५ ॥

mhaṇoni āikeṃ pārthā | yāṃte nirdaḷī jo sarvathā | sarva viṣayīṃ āsthā | sāṃḍūniyā || 315 ||

तोचि तूं जाण । योगनिष्ठेसी कारण । जयाचे विषयसुखे । अंतःकरण झकवेना ॥ ३१६ ॥

toci tūṃ jāṇa | yoganiṣṭhesī kāraṇa | jayāce viṣayasukhe | aṃtaḥkaraṇa jhakavenā || 316 ||

जो आत्मबोधयुक्तु । होऊनि असे सततु । जो मातें हृदयाआंतु । विसंबेना ॥ ३१७ ॥

jo ātmabodhayuktu | hoūni ase satatu | jo māteṃ hṛdayāāṃtu | visaṃbenā || 317 ||

एर्‍हवीं बाह्य विषय तरी नाहीं । परी मानसीं होईल जरी कांही । तरी साद्यंतुचि हा पाहीं । संसारु असे ॥ ३१८ ॥

erhavīṃ bāhya viṣaya tarī nāhīṃ | parī mānasīṃ hoīla jarī kāṃhī | tarī sādyaṃtuci hā pāhīṃ | saṃsāru ase || 318 ||

जैसा कां विषाचा लेशु । घेतलिया होय बहुवसु । मग निभ्रांत करी नाशु । जीवितासी ॥ ३१९ ॥

jaisā kāṃ viṣācā leśu | ghetaliyā hoya bahuvasu | maga nibhrāṃta karī nāśu | jīvitāsī || 319 ||

तैसी या विषयांची शंका । मनीं वसती देखा । घातु करी अशेखा । विवेकजाता ॥ ३२० ॥

taisī yā viṣayāṃcī śaṃkā | manīṃ vasatī dekhā | ghātu karī aśekhā | vivekajātā || 320 ||

जरी हृदयीं विषय स्मरती । तरी निसंगाही आपजे संगती । संगी प्रगटे मूर्ति । अभिलाषाची ॥ ३२१ ॥

jarī hṛdayīṃ viṣaya smaratī | tarī nisaṃgāhī āpaje saṃgatī | saṃgī pragaṭe mūrti | abhilāṣācī || 321 ||

जेथ कामु उपजला । तेथ क्रोधु आधींचि आला । क्रोधीं असे ठेविला । संमोह जाणे ॥ ३२२ ॥

jetha kāmu upajalā | tetha krodhu ādhīṃci ālā | krodhīṃ ase ṭhevilā | saṃmoha jāṇe || 322 ||

संमोहा जालिया व्यक्ति । तरी नाशु पावे स्मृति । चंडवातें ज्योति । आहत जैसी ॥ ३२३ ॥

saṃmohā jāliyā vyakti | tarī nāśu pāve smṛti | caṃḍavāteṃ jyoti | āhata jaisī || 323 ||

कां अस्तमानीं निशी । जैसी सूर्यतेजातें ग्रासी । तैसी दशा स्मृतिभ्रंशीं । प्राणियांसी ॥ ३२४ ॥

kāṃ astamānīṃ niśī | jaisī sūryatejāteṃ grāsī | taisī daśā smṛtibhraṃśīṃ | prāṇiyāṃsī || 324 ||

नग अज्ञानांध केवळ । तेणे आप्लविजे सकळ । तेथ बुद्धि होय व्याकुळ । हृदयामाजीं ॥ ३२५ ॥

naga ajñānāṃdha kevaḷa | teṇe āplavije sakaḷa | tetha buddhi hoya vyākuḷa | hṛdayāmājīṃ || 325 ||

जैसें जात्यंधा पळणी पावे । मग ते काकुळती सैरा धांवे । तैसे बुद्धीसि होती भवें । धनुर्धरा ॥ ३२६ ॥

jaiseṃ jātyaṃdhā paḷaṇī pāve | maga te kākuḷatī sairā dhāṃve | taise buddhīsi hotī bhaveṃ | dhanurdharā || 326 ||

ऐसा स्मृतिभ्रंशु घडे । मग सर्वथा बुद्धि अवघडे । तेथ समूळ हें उपडे । ज्ञानजात ॥ ३२७ ॥

aisā smṛtibhraṃśu ghaḍe | maga sarvathā buddhi avaghaḍe | tetha samūḷa heṃ upaḍe | jñānajāta || 327 ||

चैतन्याचां भ्रंशी । शरीरा दशा जैशी । पुरुषा बुद्धिनाशीं । होय देखें ॥ ३२८ ॥

caitanyācāṃ bhraṃśī | śarīrā daśā jaiśī | puruṣā buddhināśīṃ | hoya dekheṃ || 328 ||

म्हणोनि आइकें अर्जुना । जैसा विस्फुल्लिंग लागे इंधना । मग प्रौढ जालिया त्रिभुवना । पुरों शके ॥ ३२९ ॥

mhaṇoni āikeṃ arjunā | jaisā visphulliṃga lāge iṃdhanā | maga prauḍha jāliyā tribhuvanā | puroṃ śake || 329 ||

तैसें विषयांचे ध्यान । जरी विपायें वाहे मन । तरी येसणे हें पतन । गिंवसीत पावे ॥ ३३० ॥

taiseṃ viṣayāṃce dhyāna | jarī vipāyeṃ vāhe mana | tarī yesaṇe heṃ patana | giṃvasīta pāve || 330 ||

म्हणोनि विषय हे आघवे । सर्वथा मनौनि सांडावे । मग रागद्वेष स्वभावें । नाशतील ॥ ३३१ ॥

mhaṇoni viṣaya he āghave | sarvathā manauni sāṃḍāve | maga rāgadveṣa svabhāveṃ | nāśatīla || 331 ||

पार्था आणिकही एक । जरी नाशिले रागद्वेष । तरी इंद्रियां विषयीं बाधक । रमतां नाही ॥ ३३२ ॥

pārthā āṇikahī eka | jarī nāśile rāgadveṣa | tarī iṃdriyāṃ viṣayīṃ bādhaka | ramatāṃ nāhī || 332 ||

जैसा सूर्य आकाशगतु । रश्मिकरीं जगातें स्पर्शतु । तरी संगदोषें काय लिंपतु । तेथिंचेनि ॥ ३३३ ॥

jaisā sūrya ākāśagatu | raśmikarīṃ jagāteṃ sparśatu | tarī saṃgadoṣeṃ kāya liṃpatu | tethiṃceni || 333 ||

तैसा इंद्रियार्थी उदासीन । आत्मरसेंचि निर्भिन्न । जो कामक्रोधविहीन । होऊनि असे ॥ ३३४ ॥

taisā iṃdriyārthī udāsīna | ātmaraseṃci nirbhinna | jo kāmakrodhavihīna | hoūni ase || 334 ||

तरी विषयांतुही कांही । आपणपेवाचुनि नाहीं । मग विषय कवण कायी । बाधीतील कवणा ॥ ३३५ ॥

tarī viṣayāṃtuhī kāṃhī | āpaṇapevācuni nāhīṃ | maga viṣaya kavaṇa kāyī | bādhītīla kavaṇā || 335 ||

जरी उदकें उदकीं बुडीजे । कां अग्नि आगी पोळिजे । तरीं विषयसंगे आप्लविजे । परिपूर्ण तो ॥ ३३६ ॥

jarī udakeṃ udakīṃ buḍīje | kāṃ agni āgī poḷije | tarīṃ viṣayasaṃge āplavije | paripūrṇa to || 336 ||

ऐसा आपणचि केवळ । होऊनि असे निखळ । तयाचि प्रज्ञा अचळ । निभ्रांत मानीं ॥ ३३७ ॥

aisā āpaṇaci kevaḷa | hoūni ase nikhaḷa | tayāci prajñā acaḷa | nibhrāṃta mānīṃ || 337 ||

देखें अखंडित प्रसन्नता । आथी जेथ चित्ता । तेथे रिगणें नाहीं समस्तां । संसारदुःखां ॥ ३३८ ॥

dekheṃ akhaṃḍita prasannatā | āthī jetha cittā | tethe rigaṇeṃ nāhīṃ samastāṃ | saṃsāraduḥkhāṃ || 338 ||

जैसा अमृताचा निर्झरु । प्रसवे जयाचा जठरु । तया क्षुधेतृष्णेचा अडदरु । कहींचि नाहीं ॥ ३३९ ॥

jaisā amṛtācā nirjharu | prasave jayācā jaṭharu | tayā kṣudhetṛṣṇecā aḍadaru | kahīṃci nāhīṃ || 339 ||

तैसें हृदय प्रसन्न होये । तरी दुःख कैचें कें आहे । तेथ बुद्धि आपैसी राहे । परमात्मरूपीं ॥ ३४० ॥

taiseṃ hṛdaya prasanna hoye | tarī duḥkha kaiceṃ keṃ āhe | tetha buddhi āpaisī rāhe | paramātmarūpīṃ || 340 ||

जैसा निर्वातीचा दीपु । सर्वथा नेणे कंपु । तैसा स्थिरबुद्धि स्वस्वरूपु । योगयुक्तु ॥ ३४१ ॥

jaisā nirvātīcā dīpu | sarvathā neṇe kaṃpu | taisā sthirabuddhi svasvarūpu | yogayuktu || 341 ||

ये युक्तीचि कडसणी । नाहीं जयाचां अंतःकरणीं । तो आकळिलां जाण गुणीं । विषयादिकीं ॥ ३४२ ॥

ye yuktīci kaḍasaṇī | nāhīṃ jayācāṃ aṃtaḥkaraṇīṃ | to ākaḷilāṃ jāṇa guṇīṃ | viṣayādikīṃ || 342 ||

तया स्थिरबुद्धि पार्था । कहीं नाहीं सर्वथा । आणि स्थैर्याची आस्था । तेही नुपजे ॥ ३४३ ॥

tayā sthirabuddhi pārthā | kahīṃ nāhīṃ sarvathā | āṇi sthairyācī āsthā | tehī nupaje || 343 ||

निश्चळत्वाची भावना । जरी नव्हेचि देखें मना । तरी शांति केवी अर्जुना । आपु होय ॥ ३४४ ॥

niścaḷatvācī bhāvanā | jarī navheci dekheṃ manā | tarī śāṃti kevī arjunā | āpu hoya || 344 ||

आणि जेथ शांतिचा जिव्हाळा नाहीं । तेथ सुख विसरोनि न रिगे कहीं । जैसा पापियाचां ठायीं । मोक्षु न वसे ॥ ३४५ ॥

āṇi jetha śāṃticā jivhāḷā nāhīṃ | tetha sukha visaroni na rige kahīṃ | jaisā pāpiyācāṃ ṭhāyīṃ | mokṣu na vase || 345 ||

देखें अग्निमाजी धापती । तियें बीजें जरी विरुढती । तरी अशांत सुखप्राप्ती । घडों शके ॥ ३४६ ॥

dekheṃ agnimājī dhāpatī | tiyeṃ bījeṃ jarī viruḍhatī | tarī aśāṃta sukhaprāptī | ghaḍoṃ śake || 346 ||

म्हणोनि अयुक्तपण मनाचे । तेंचि सर्वस्व दुःखाचें । या कारणें इंद्रियांचें । दमन निकें ॥ ३४७ ॥

mhaṇoni ayuktapaṇa manāce | teṃci sarvasva duḥkhāceṃ | yā kāraṇeṃ iṃdriyāṃceṃ | damana nikeṃ || 347 ||

ये इंद्रियें जें जें म्हणती । तें तेंचि जे पुरुष करिती । ते तरलेचि न तरिती । विषयसिंधु ॥ ३४८ ॥

ye iṃdriyeṃ jeṃ jeṃ mhaṇatī | teṃ teṃci je puruṣa karitī | te taraleci na taritī | viṣayasiṃdhu || 348 ||

जैसी नाव थडिये ठाकितां । जरी वरपडी होय दुर्वाता । तरी चुकलाही मागौता । अपावो पावे ॥ ३४९ ॥

jaisī nāva thaḍiye ṭhākitāṃ | jarī varapaḍī hoya durvātā | tarī cukalāhī māgautā | apāvo pāve || 349 ||

तैसी प्राप्तेंही पुरुषें । इंद्रियें लाळिलीं जरी कौतुकें । तरी आक्रमिला देख दुःखे । सांसारिकें ॥ ३५० ॥

taisī prāpteṃhī puruṣeṃ | iṃdriyeṃ lāḷilīṃ jarī kautukeṃ | tarī ākramilā dekha duḥkhe | sāṃsārikeṃ || 350 ||

म्हणोनि आपुलीं आपणपेया । जरी ये इंद्रिये येती आया । तरी अधिक कांही धनंजया । सार्थक असे ॥ ३५१ ॥

mhaṇoni āpulīṃ āpaṇapeyā | jarī ye iṃdriye yetī āyā | tarī adhika kāṃhī dhanaṃjayā | sārthaka ase || 351 ||

देखे कूर्म जियापरी । उवाइला अवयव पसरी । ना तरी इच्छावशें आवरी । आपणपेंचि ॥ ३५२ ॥

dekhe kūrma jiyāparī | uvāilā avayava pasarī | nā tarī icchāvaśeṃ āvarī | āpaṇapeṃci || 352 ||

तैसीं इंद्रिये आपैती होती । जयाचें म्हणितलें करिती । तयाची प्रज्ञा जाण स्थिती । पातली असे ॥ ३५३ ॥

taisīṃ iṃdriye āpaitī hotī | jayāceṃ mhaṇitaleṃ karitī | tayācī prajñā jāṇa sthitī | pātalī ase || 353 ||

आता आणिक एक गहन । पूर्णाचें चिन्ह । अर्जुना तुज सांगेन । परिस पां ॥ ३५४ ॥

ātā āṇika eka gahana | pūrṇāceṃ cinha | arjunā tuja sāṃgena | parisa pāṃ || 354 ||

देखे भूतजात निदेलें । तेथेंचि जया पाहलें । आणि जीव जेथ चेइले । तेथ निद्रित तो ॥ ३५५ ॥

dekhe bhūtajāta nideleṃ | tetheṃci jayā pāhaleṃ | āṇi jīva jetha ceile | tetha nidrita to || 355 ||

तैसा तो निरुपाधि । अर्जुना तो स्थिरबुद्धि । तोचि जाणे निरवधि । मुनीश्वर ॥ ३५६ ॥

taisā to nirupādhi | arjunā to sthirabuddhi | toci jāṇe niravadhi | munīśvara || 356 ||

पार्था आणिकही परी । तो जाणो येईल अवधारीं । जैसी अक्षोभता सागरीं । अखंडित ॥ ३५७ ॥

pārthā āṇikahī parī | to jāṇo yeīla avadhārīṃ | jaisī akṣobhatā sāgarīṃ | akhaṃḍita || 357 ||

जरी सरिताओघ समस्त । परिपूर्ण होऊनि मिळत । तरी अधिक नोहे ईषत् । मर्यादा न संडी ॥३५८ ॥

jarī saritāogha samasta | paripūrṇa hoūni miḷata | tarī adhika nohe īṣat | maryādā na saṃḍī ||358 ||

ना तरी ग्रीष्मकाळीं सरिता । शोषूनि जाति समस्ता । परी न्यून नव्हे पार्था । समुद्रु जैसा ॥ ३५९ ॥

nā tarī grīṣmakāḷīṃ saritā | śoṣūni jāti samastā | parī nyūna navhe pārthā | samudru jaisā || 359 ||

तैसा प्राप्तीं ऋद्धिसिद्धी । तयासि क्षोभु नाहीं बुद्धी । आणि न पवतां न बाधी । अधृति तयातें ॥ ३६० ॥

taisā prāptīṃ ṛddhisiddhī | tayāsi kṣobhu nāhīṃ buddhī | āṇi na pavatāṃ na bādhī | adhṛti tayāteṃ || 360 ||

सांगे सूर्याचां घरी । प्रकाशु काय वातीवेरी । की न लविजे तरी अंधारीं । कोंडेल तो ॥ ३६१ ॥

sāṃge sūryācāṃ gharī | prakāśu kāya vātīverī | kī na lavije tarī aṃdhārīṃ | koṃḍela to || 361 ||

देखें ऋद्धिसिद्धि तयापरी । आली गेली से न करी । तो विगुंतला असे अंतरीं । महासुखीं ॥ ३६२ ॥

dekheṃ ṛddhisiddhi tayāparī | ālī gelī se na karī | to viguṃtalā ase aṃtarīṃ | mahāsukhīṃ || 362 ||

जो आपुलेनि नागरपणें । इंद्रभुवनातें पाबळें म्हणे । तो केवि रंजे पालविणें । भिल्लांचेनि ॥ ३६३ ॥

jo āpuleni nāgarapaṇeṃ | iṃdrabhuvanāteṃ pābaḷeṃ mhaṇe | to kevi raṃje pālaviṇeṃ | bhillāṃceni || 363 ||

जो अमृतासि ठी ठेवी । तो जैसा कांजी न सेवी । तैसा स्वसुखानुभवी । न भोगी ऋद्धि ॥ ३६४ ॥

jo amṛtāsi ṭhī ṭhevī | to jaisā kāṃjī na sevī | taisā svasukhānubhavī | na bhogī ṛddhi || 364 ||

पार्था नवल हें पाहीं । जेथ स्वर्गसुख लेखनीय नाही । तेथ ऋद्धिसिद्धि कायी । प्राकृता होती ॥ ३६५ ॥

pārthā navala heṃ pāhīṃ | jetha svargasukha lekhanīya nāhī | tetha ṛddhisiddhi kāyī | prākṛtā hotī || 365 ||

ऐसा आत्मबोधें तोषला । जो परमानंदें पोखला । तोचि स्थिरप्रज्ञु भला । वोळख तूं ॥ ३६६ ॥

aisā ātmabodheṃ toṣalā | jo paramānaṃdeṃ pokhalā | toci sthiraprajñu bhalā | voḷakha tūṃ || 366 ||

तो अहंकाराते दंडुनी । सकळ काम सांडोनि । विचरे विश्व होऊनि । विश्वाचिमाजीं ॥ ३६७ ॥

to ahaṃkārāte daṃḍunī | sakaḷa kāma sāṃḍoni | vicare viśva hoūni | viśvācimājīṃ || 367 ||

हे ब्रह्मस्थिती निःसीम । जे अनुभवितां निष्काम । पातलें परब्रह्म । अनायासें ॥ ३६८ ॥

he brahmasthitī niḥsīma | je anubhavitāṃ niṣkāma | pātaleṃ parabrahma | anāyāseṃ || 368 ||

जे चिद्रूपीं मिळतां । देहांतीची व्याकुळता । आड ठाकों न शके चित्ता । प्राज्ञा जया ॥ ३६९ ॥

je cidrūpīṃ miḷatāṃ | dehāṃtīcī vyākuḷatā | āḍa ṭhākoṃ na śake cittā | prājñā jayā || 369 ||

तेचि हे स्थिति । स्वमुखें श्रीपति । सांगत अर्जुनाप्रति । संजयो म्हणे ॥ ३७० ॥

teci he sthiti | svamukheṃ śrīpati | sāṃgata arjunāprati | saṃjayo mhaṇe || 370 ||

ऐसे कृष्णवाक्य ऐकिलें । तेथ अर्जुने मनीं म्हणितलें । आतां आमुचियाचि काजा आलें । उपपत्ति इया ॥ ३७१ ॥

aise kṛṣṇavākya aikileṃ | tetha arjune manīṃ mhaṇitaleṃ | ātāṃ āmuciyāci kājā āleṃ | upapatti iyā || 371 ||

जे कर्मजात आघवें । एथ निराकारिलें देवें । तरी पारुषलें म्यां झुंजावें । म्हणूनियां ॥ ३७२ ॥

je karmajāta āghaveṃ | etha nirākārileṃ deveṃ | tarī pāruṣaleṃ myāṃ jhuṃjāveṃ | mhaṇūniyāṃ || 372 ||

ऐसा श्रीअच्युताचिया बोला । चित्तीं धनुर्धरु उवायिला । आतां प्रश्नु करील भला । आशंकोनियां ॥ ३७३ ॥

aisā śrīacyutāciyā bolā | cittīṃ dhanurdharu uvāyilā | ātāṃ praśnu karīla bhalā | āśaṃkoniyāṃ || 373 ||

तो प्रसंगु असे नागरु । जो सकळ धर्मासि आगरु । कीं विवेकामृतसागरु । प्रांतहीनु ॥ ३७४ ॥

to prasaṃgu ase nāgaru | jo sakaḷa dharmāsi āgaru | kīṃ vivekāmṛtasāgaru | prāṃtahīnu || 374 ||

जो आपणपे सर्वज्ञनाथु । निरुपिता होईल श्रीअनंतु । ते ज्ञानदेवो सांगेल मातु । निवृत्तीदासु ॥ ३७५ ॥

jo āpaṇape sarvajñanāthu | nirupitā hoīla śrīanaṃtu | te jñānadevo sāṃgela mātu | nivṛttīdāsu || 375 ||

दुसरा अध्याय समाप्त ॥

dusarā adhyāya samāpta ||

गीता श्लोक

संजय उवाच : तं तथा कृपयाविष्टमश्रूपूर्णाकुलेक्षणम् । विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥ १॥

saṃjaya uvāca : taṃ tathā kṛpayāviṣṭamaśrūpūrṇākulekṣaṇam | viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ || 1||

श्रीभगवानुवाच : कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् । अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तीकरमर्जुन ॥ २ ॥

śrībhagavānuvāca : kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam | anāryajuṣṭamasvargyamakīrtīkaramarjuna || 2 ||

क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत् त्वय्युपपद्यते । क्षुद्रं ह्रदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परंतप ॥ ३ ॥

klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitat tvayyupapadyate | kṣudraṃ hradayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha paraṃtapa || 3 ||

अर्जुन उवाचः कथं च भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन । इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥ ४॥

arjuna uvācaḥ kathaṃ ca bhīṣmamahaṃ saṃkhye droṇaṃ ca madhusūdana | iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana || 4||

गुरूनहत्वा हि महानुभवान् श्रेयो भोक्तुं भैक्षमपीह लोके । हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव भुंजीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥ ५ ॥

gurūnahatvā hi mahānubhavān śreyo bhoktuṃ bhaikṣamapīha loke | hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva bhuṃjīya bhogān rudhirapradigdhān || 5 ||

न चैतद् विद्मः करतन् नो गरीयो यद् वा जयेम यदि वा नो जयेयुः । यानेव हत्वा न जिजीविषामस्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ ६ ॥

na caitad vidmaḥ karatan no garīyo yad vā jayema yadi vā no jayeyuḥ | yāneva hatvā na jijīviṣāmaste'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ || 6 ||

कार्पण्यदोषोपहत्स्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः । यत् श्रेयः स्यान् निश्चितं ब्रूहि तन् मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ ७॥

kārpaṇyadoṣopahatsvabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṃ dharmasaṃmūḍhacetāḥ | yat śreyaḥ syān niścitaṃ brūhi tan me śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam || 7||

न हि प्रपश्यामि ममापुनुद्याद् यच्छोकमुछोषणमिन्द्रियाणाम् । अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥ ८ ॥

na hi prapaśyāmi mamāpunudyād yacchokamuchoṣaṇamindriyāṇām | avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam || 8 ||

संजय उवाच: एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परंतपः । न योत्स्य इति गोविंदमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥ ९ ॥

saṃjaya uvāca: evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ paraṃtapaḥ | na yotsya iti goviṃdamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha || 9 ||

तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत । सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदंतमिदं वचः ॥ १० ॥

tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata | senayorubhayormadhye viṣīdaṃtamidaṃ vacaḥ || 10 ||

श्रीभगवानुवाच: अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे । गतासूनगतासूंश्च नानुशोचंति पंडितः ॥ ११ ॥

śrībhagavānuvāca: aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase | gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocaṃti paṃḍitaḥ || 11 ||

न त्वेवाहं जातुं नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः । न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥ १२ ॥

na tvevāhaṃ jātuṃ nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ | na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param || 12 ||

देहिनोऽस्मिन् यथा देहे कौमारं यौवनं जरा । तथा देहांतरप्राप्तिर्धीरस्त्तत्र न मुह्यति ॥ १३ ॥

dehino'smin yathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā | tathā dehāṃtaraprāptirdhīrasttatra na muhyati || 13 ||

मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्ण सुखदुःखदाः । आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ १४ ॥

mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇa sukhaduḥkhadāḥ | āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata || 14 ||

यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषषर्भ । समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १५ ॥

yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣaṣarbha | samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate || 15 ||

नासंतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः । उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्वदर्शिभिः ॥ १६ ॥

nāsaṃto vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ | ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostatvadarśibhiḥ || 16 ||

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमैदं तत् । विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित् कर्तुमर्हति ॥ १७ ॥

avināśi tu tadviddhi yena sarvamaidaṃ tat | vināśamavyayasyāsya na kaścit kartumarhati || 17 ||

अन्तवंतः इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः । अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्याद् युध्यस्व भारत ॥ १८ ॥

antavaṃtaḥ ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ | anāśino'prameyasya tasyād yudhyasva bhārata || 18 ||

य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् । उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥ १९ ॥

ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam | ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate || 19 ||

न जायते म्रियते वा कदाचिन् नायं भूत्वा भविता न भूयः । अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥ २० ॥

na jāyate mriyate vā kadācin nāyaṃ bhūtvā bhavitā na bhūyaḥ | ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre || 20 ||

वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजव्ययम् । कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ २१ ॥

vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajavyayam | kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam || 21 ||

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोपराणि । तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नावानि देही ॥ २२॥

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naroparāṇi | tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇānyanyāni saṃyāti nāvāni dehī || 22||

नैनं छिंदन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः । न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ २३॥

nainaṃ chiṃdanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ | na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ || 23||

अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च । नित्य सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ २४ ॥

acchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca | nitya sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṃ sanātanaḥ || 24 ||

अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते । तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ २५ ॥

avyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate | tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi || 25 ||

अथ चैनं नित्यजात नित्यं वा मन्यसे मृतं । तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥ २६ ॥

atha cainaṃ nityajāta nityaṃ vā manyase mṛtaṃ | tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi || 26 ||

जातस्य हि धृवो मृत्युर्धृवं जन्म मृतस्य च। तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ २७ ॥

jātasya hi dhṛvo mṛtyurdhṛvaṃ janma mṛtasya ca| tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi || 27 ||

अव्यक्तादिनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत । अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ २८ ॥

avyaktādini bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata | avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā || 28 ||

आश्चर्यवत् पश्चति कश्चिदेनमाश्चर्यवद् वदति तथैव चान्यः । आश्चर्यवत् चैनमन्यः शृणोति । शृत्वाऽप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥ २९ ॥

āścaryavat paścati kaścidenamāścaryavad vadati tathaiva cānyaḥ | āścaryavat cainamanyaḥ śṛṇoti | śṛtvā'pyenaṃ veda na caiva kaścit || 29 ||

देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत । तस्मात् सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ३० ॥

dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata | tasmāt sarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi || 30 ||

स्वधर्मपि चावेक्ष्य न विकंपितुमर्हसि । धर्म्याद्धि युद्धात् श्रेयोऽन्यत् क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ ३१ ॥

svadharmapi cāvekṣya na vikaṃpitumarhasi | dharmyāddhi yuddhāt śreyo'nyat kṣatriyasya na vidyate || 31 ||

यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृत्तम् । सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभंते युद्धमीदृशम् ॥ ३२ ॥

yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛttam | sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhaṃte yuddhamīdṛśam || 32 ||

अथ चेत् त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि । ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्यसिं ॥ ३३ ॥

atha cet tvamimaṃ dharmyaṃ saṃgrāmaṃ na kariṣyasi | tataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpyasiṃ || 33 ||

अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यंति तेऽव्याम् । संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ ३४ ॥

akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyaṃti te'vyām | saṃbhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate || 34 ||

भयाद् रणादुपरं मंस्यते त्वां महारथाः । येषां त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥ ३५ ॥

bhayād raṇāduparaṃ maṃsyate tvāṃ mahārathāḥ | yeṣāṃ tvaṃ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam || 35 ||

तरी तुझें तें अर्जुना । या वैरियां दुर्जनां कां प्रत्यया येईल मना । सांगे मज ॥ २०६ ॥

tarī tujheṃ teṃ arjunā | yā vairiyāṃ durjanāṃ kāṃ pratyayā yeīla manā | sāṃge maja || 206 ||

अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यंति तवाहिताः । निंदंतस्तव सामर्थ्य ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ३६ ॥

avācyavādāṃśca bahūn vadiṣyaṃti tavāhitāḥ | niṃdaṃtastava sāmarthya tato duḥkhataraṃ nu kim || 36 ||

हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्षसे महीम् । तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ ३७ ॥

hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣase mahīm | tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ || 37 ||

सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ । ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥ ३८ ॥

sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau | tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi || 38 ||

एषाऽतेभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु । बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबंधं प्रहास्यसि ॥ ३९ ॥

eṣā'tebhihitā sāṃkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu | buddhyā yukto yayā pārtha karmabaṃdhaṃ prahāsyasi || 39 ||

नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते । स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥ ४० ॥

nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate | svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt || 40 ||

व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन । बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवस्थिताम् ॥ ४१ ॥

vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana | bahuśākhā hyanantāśca buddhayo'vyavasthitām || 41 ||

यामिनां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः । वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥ ४२ ॥

yāmināṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ | vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ || 42 ||

कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् । क्रियाविषेश्बहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥ ४३ ॥

kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām | kriyāviṣeśbahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati || 43 ||

भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम् । व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥ ४४ ॥

bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayāpahṛtacetasām | vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate || 44 ||

त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन । निर्द्वंद्वो नित्यसत्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ ४५ ॥

traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna | nirdvaṃdvo nityasatvastho niryogakṣema ātmavān || 45 ||

यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके । तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥ ४६ ॥

yāvānartha udapāne sarvataḥ saṃplutodake | tāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ || 46 ||

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्मफलहेतुर्भुर्मा ते संगोऽस्त्वकर्मणि ॥ ४७ ॥

karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana | mā karmaphalaheturbhurmā te saṃgo'stvakarmaṇi || 47 ||

योगस्थ कुरू कर्माणि संगं त्यक्त्वा धनंजय । सिद्ध्यसिद्ध्यो समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ ४८ ॥

yogastha kurū karmāṇi saṃgaṃ tyaktvā dhanaṃjaya | siddhyasiddhyo samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate || 48 ||

दूरेण ह्यत्वरं कर्म बुद्धियोगाद्धनंजय । बुद्धौ शरणमन्विछ कृपणाः फलहेतवः ॥ ४९ ॥

dūreṇa hyatvaraṃ karma buddhiyogāddhanaṃjaya | buddhau śaraṇamanvicha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ || 49 ||

बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृत्दुष्कृते । तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलं ॥ ५० ॥

buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtduṣkṛte | tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalaṃ || 50 ||

कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः । जन्मबंधविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ ५१ ॥

karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ | janmabaṃdhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam || 51 ||

यदा ते मोहकलिलं बुद्धुर्व्यतितरिष्यति । तदा गंतासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥ ५२ ॥

yadā te mohakalilaṃ buddhurvyatitariṣyati | tadā gaṃtāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca || 52 ||

श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला । समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ ५३ ॥

śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā | samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi || 53 ||

अर्जुन उवाच: स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव । स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत ब्रजेत किम् ॥ ५४ ॥

arjuna uvāca: sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava | sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta brajeta kim || 54 ||

श्रीभगवानुवाच: प्रजहाति यदा कामान् सर्वान्पार्थ मनोगतान् । आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ ५५ ॥

śrībhagavānuvāca: prajahāti yadā kāmān sarvānpārtha manogatān | ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate || 55 ||

दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः । वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनीरुच्यते ॥ ५६ ॥

duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ | vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunīrucyate || 56 ||

यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् । नाभिननंदंति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ५७ ॥

yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham | nābhinanaṃdaṃti na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā || 57 ||

यदा संहरते चायं कूर्मोऽङगानीव सर्वशः । इंद्रियाणींद्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ५८ ॥

yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅagānīva sarvaśaḥ | iṃdriyāṇīṃdriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā || 58 ||

विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः । रसवर्ज्यं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ ५९ ॥

viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ | rasavarjyaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate || 59 ||

यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः । इंद्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ ६० ॥

yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ | iṃdriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ || 60 ||

तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः । वशे हि यस्येंद्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६१ ॥

tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ | vaśe hi yasyeṃdriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā || 61 ||

ध्यायतो विषयान्पुंसः सङगस्तेषूपजायते । सङगात्संजायते कामः कामात्क्रोधोभिजायते ॥ ६२ ॥

dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅagasteṣūpajāyate | saṅagātsaṃjāyate kāmaḥ kāmātkrodhobhijāyate || 62 ||

क्रोधाद् भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ ६३ ॥

krodhād bhavati saṃmohaḥ saṃmohātsmṛtivibhramaḥ | smṛtibhraṃśād buddhināśo buddhināśātpraṇaśyati || 63 ||

रागद्वेषवियुकतैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् । आत्मवशैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ ६४ ॥

rāgadveṣaviyukataistu viṣayānindriyaiścaran | ātmavaśairvidheyātmā prasādamadhigacchati || 64 ||

प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते । प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥ ६५ ॥

prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate | prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate || 65 ||

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना । न चाभावयतः शांतिरशांतस्य कुतः सुखम् ॥ ६६ ॥

nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā | na cābhāvayataḥ śāṃtiraśāṃtasya kutaḥ sukham || 66 ||

इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते । तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥ ६७ ॥

indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate | tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi || 67 ||

तस्माद् यस्य महाबाहो निगृहितानि सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६८ ॥

tasmād yasya mahābāho nigṛhitāni sarvaśaḥ | indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā || 68 ||

या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी । यस्यां जाग्रति भूतानां सा निशा पश्यतो मुनेः ॥ ६९ ॥

yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī | yasyāṃ jāgrati bhūtānāṃ sā niśā paśyato muneḥ || 69 ||

आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् । तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥ ७० ॥

āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ samudramāpaḥ praviśanti yadvat | tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntimāpnoti na kāmakāmī || 70 ||

विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निस्पृहः । निर्ममो निरहंकरः स शान्तिमधिगच्छति ॥ ७१ ॥

vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati nispṛhaḥ | nirmamo nirahaṃkaraḥ sa śāntimadhigacchati || 71 ||

एष ब्राह्मो स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति । स्थित्वास्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति ॥ ७२ ॥

eṣa brāhmo sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati | sthitvāsyāmantakāle'pi brahmanirvāṇamṛcchati || 72 ||

पद 1

maga saṃjayo mhaṇe rāyāteṃ | āikeṃ to pārthu tetheṃ | śokākula rudanāteṃ | karituse || 1||

पद 2

teṃ kuḷa dekhoni samasta | sneha upanaleṃ adbhuta | teṇeṃ dravale ase citta | kavaṇeparī || 2 ||

पद 3

jaiseṃ lavaṇa jaḷeṃ jhaḷaṃbaleṃ | nā tarī abhra vāteṃ hāle | taise sadhīra parī viramaleṃ | hṛdaya tayāceṃ || 3||

पद 4

म्हणोनि कृपा आकळिला । दिसतसे अति कोमाइला । जैसा कर्दमीं रुपला । राजहंस ॥ ४ ॥

mhaṇoni kṛpā ākaḷilā | disatase ati komāilā | jaisā kardamīṃ rupalā | rājahaṃsa || 4 ||

पद 5

tayāparī to pāṃḍukumaru | mahāmoheṃ atijarjaru | dekhoni | śārgaṅadharu | kāya bole || 5 ||

पद 6

mhaṇe arjunā ādi pāhīṃ | heṃ ucita kāya iye ṭhāyīṃ | tūṃ kavaṇa heṃ kāyī | karīta āhāsī || 6 ||

पद 7

तुज सांगे काय जाहलें । कवण उणें आलें । करितां काय ठेलें । खेदु कायिसा ॥ ७ ॥

tuja sāṃge kāya jāhaleṃ | kavaṇa uṇeṃ āleṃ | karitāṃ kāya ṭheleṃ | khedu kāyisā || 7 ||

पद 8

tūṃ anucitā citta nedisī | dhīru kaṃhīca na saṃḍisī | tujheni nāme apayaśīṃ | diśā laṃghije || 8 ||

पद 9

tū śūravṛttīcā ṭhāvo | kṣatriyāṃmājīṃ rāvo | tujhiyā lāṭhepaṇācā āvo | tihīṃ lokīṃ || 9 ||

पद 10

tuvā saṃgrāmīṃ haru jiṃtilā | nivātkavacāṃcā ṭhāvo pheḍilā | pavāḍā tuvāṃ kelā | gaṃdharvāsī || 10 ||

पद 11

heṃ pāhatā tujheni pāḍeṃ | dise trailokyahī thokaḍeṃ | aiseṃ pauruṣa cokhaḍeṃ | pārthā tujhe || 11 ||

पद 12

to tūṃ kīṃ āji etheṃ | sāṃḍuniyā vīravṛttīteṃ | adhomukha rudanāteṃ | karitu āhāsī || 12 ||

पद 13

vicārīṃ tūṃ arjunu | kīṃ kāruṇyeṃ kījasī dīnu | sāṃga pāṃ aṃdhakāre | bhānu grāsilā āthī || 13 ||

पद 14

nā tarī pavanu meghāsī bihe | kīṃ amṛtāsī maraṇa āhe | pāhe pā iṃdhanaci giḷoni jāye | pāvakāteṃ || 14 ||

पद 15

kī lavaṇeṃci jaḷa vire | saṃsargeṃ kāḷakūṭa mare | sāṃga mahāphaṇī dardureṃ | giḷije kāyī || 15 ||

पद 16

siṃhāsī jhoṃbe kolhā | aisā apāḍu āthī kāṃ jāhalā | parī to tvāṃ sāca kelā | āji etha || 16 ||

पद 17

mhaṇoni ajhuni arjunā | jhaṇeṃ citta desī yā hīnā | vegīṃ dhīra karūniyāṃ manā | sāvadhāna hoīṃ || 17 ||

पद 18

sāṃḍī he mūrkhapaṇa | uṭhīṃ ghe dhanuṣyabāṇa | saṃgrāmīṃ heṃ kavaṇa | kāruṇya tujhe || 18 ||

पद 19

hāṃ gā tū jāṇatā | tarī na vicārīsī kāṃ ātā | sāṃge jhuṃjāveḷeṃ sadayatā | ucita kāyī || 19 ||

पद 20

he asatiye kīrtīsī nāśu | āṇi pāratrikāsī apabhraṃśu | mhaṇe jagannivāsu | arjunāteṃ || 20 ||

पद 21

mhaṇoni śoka na karīṃ | tūṃ puratā dhīru dharīṃ | he śocyatā avherīṃ | paṃḍukumarā || 21 ||

पद 22

tuja navhe heṃ ucita | yeṇeṃ nāsela joḍale bahuta | tūṃ ajhunivarī hita | vicārī pāṃ || 22 ||

पद 23

yeṇeṃ saṃgrāmāceni avasareṃ | etha kṛpāḷupaṇa nupakare | he ātāṃci kāya soyare | jāhale tuja || 23 ||

पद 24

tūṃ ādhīṃci kāya neṇasī | kīṃ gotra noḷakhasī | vāyāṃci kāya karisī | atiśo ātāṃ || 24 ||

पद 25

ājiṃce heṃ kāya jhuṃja | kāya janmā navala tuja | heṃ paraspareṃ tumhāṃ vyāja | sadāci āthi || 25 ||

पद 26

tarī ātāṃ kāya jāhaleṃ | kāyi sneha upanale | heṃ neṇije pari kuḍe kele | arjunā tuvā || 26 ||

पद 27

moha dhariliyā aiseṃ hoīla | je asatī pratiṣṭhā jāīla | āṇi paralokahī aṃtarela | aihikeṃsī || 27 ||

पद 28

hṛdayāce ḍhilepaṇa | etha nikayāsī navhe kāraṇa | heṃ saṃgrāmīṃ patana jāṇa | kṣatrīyāṃsī || 28 ||

पद 29

ऐसेनि तो कृपावंतु । नानापरी असे शिकवितु । हे ऐकोनि पंडुसुतु । काय बोले ॥ २९ ॥

aiseni to kṛpāvaṃtu | nānāparī ase śikavitu | he aikoni paṃḍusutu | kāya bole || 29 ||

पद 30

devā heṃ yetulevarī | bolāve nalage avadhārīṃ | ādhīṃ tūṃci cittī vicārīṃ | saṃgrāmu hā || 30 ||

पद 31

heṃ jhuṃja navhe pramādu | etha pravartaliyā disatase bādhu | hā ughaḍā liṃgabhedu | voḍhavalā āmhā || 31 ||

पद 32

dekheṃ mātāpitareṃ arcijatī | sarvasveṃ toṣa pāvavijatī | tiyeṃ pāṭhīṃ kevīṃ vadhijatī | āpulā hātīṃ || 32 ||

पद 33

devā saṃtavṛṃdu namaskārije | kāṃ ghaḍe tarī pūjije | heṃ vāṃcūni kevīṃ niṃdije | svayeṃ vācā || 33 ||

पद 34

taise gotraguru āmuce | he pūjanīya āmhāṃ niyamāṃce | maja bahuta bhīṣmadroṇāṃce | vartatase || 34 ||

पद 35

jayālāgīṃ maneṃ viru | āmhī svapnīṃhī na śako dharūṃ | tayā pratyakṣa kevīṃ | ghātu devā || 35 ||

पद 36

vara jaḷo heṃ jiyāleṃ | etha āghaveyāṃsī heṃci kāya jāhale | je yāṃcāṃ vadhīṃ abhyāsileṃ | miravije āmhīṃ || 36 ||

पद 37

mī pārthu droṇācā kelā | yeṇeṃ dhanurvedu maja didhalā | teṇeṃ upakāreṃ kāya ābhārailā | vadhīṃ tayāteṃ || 37 ||

पद 38

jethīṃciyā kṛpā lābhije varu | tetheṃci mane vyabhicāru | tarī kāya mī bhasmāsuru | arjuna mhaṇe || 38 ||

पद 39

devā samudra gaṃbhīra āikije | vara tohi āhāca dekhije | parī kṣobhu manīṃ neṇije | droṇāciye || 39 ||

पद 40

हें अपार जें गगन । वर तयाही होईल मान । परि अगाध भलें गहन । हृदय यांचे ॥ ४० ॥

heṃ apāra jeṃ gagana | vara tayāhī hoīla māna | pari agādha bhaleṃ gahana | hṛdaya yāṃce || 40 ||

पद 41

varī amṛtahī viṭe | kīṃ kāḷavaśeṃ vajra phuṭe | pari manodharmu na loṭe | vikaravilā hā || 41 ||

पद 42

snehālāgīṃ māye | mhaṇipe teṃ kīru hoye | pari kṛpā te mūrta āhe | droṇīṃ iye || 42 ||

पद 43

hā kāruṇyācī ādi | sakaḷa guṇāṃcā nidhi | vidyāsiṃdhu niravadhi | arjuna mhaṇe || 43 ||

पद 44

hā yeṇeṃ māneṃ mahaṃtu | varī āmhāṃlāgī kṛpāvaṃtu | ātāṃ sāṃga pāṃ yetha ghātu | ciṃtūṃ yeīla || 44 ||

पद 45

aise he raṇīṃ vadhāve | maga āpaṇa rājyasukha bhogāveṃ | teṃ manā na ye āghaveṃ | jīviteṃsīṃ || 45 ||

पद 46

heṃ yeṇeṃ māneṃ durbhara | je yāhīhuni bhoga sadhara | te asatu yethavara | bhikṣā māgatāṃ bhalī || 46 ||

पद 47

nā tarī deśatyāgeṃ jāije | kā girikaṃdara sevije | parī śastra ātāṃ na dharije | iyāṃvarī || 47 ||

पद 48

devā navaniśatīṃ śarīṃ | vāvaroni yāṃcāṃ jivhārīṃ | bhoga giṃvasāve rudhirīṃ | buḍāle je || 48 ||

पद 49

te kāḍhūni kāya kījatī | lipta kevīṃ sevijatī | maja na ye he upapatti | yācilāgīṃ || 49 ||

पद 50

aise arjuna tiye avasasarīṃ | mhaṇe śrīkṛṣṇā avadhārīṃ | pari te manā na yeci murārī | āikoniyāṃ || 50 ||

पद 51

heṃ jāṇoni pārthu bihālā | maga punarapi boloṃ lāgalā | mhaṇe devo kāṃ citta yā bolāṃ | detīcinā || 51 ||

पद 52

yerhavīṃ mājhāṃ cittīṃ jeṃ hote | teṃ mī vicārūni boliloṃ etheṃ | pari nikeṃ kāya yāparaute | teṃ tumhī jāṇā || 52 ||

पद 53

pai viru jayāṃsī aikije | āṇi yā bolāci prāṇu sāṃḍije | te etha saṃgrāmavyājeṃ | ubhe āhātī || 53 ||

पद 54

ātāṃ aiseyāṃteṃ vadhāve | kīṃ avheruniyā nighāveṃ | yā dohoṃmājī kāi karāve | teṃ neṇoṃ āmhī || 54 ||

पद 55

āmhāṃ kāya ucita | teṃ pāhatāṃ na sphure etha | je moheṃ yeṇeṃ citta | vyākuḷa mājhe || 55 ||

पद 56

timirāvaruddha jaiseṃ | dṛṣṭīce teja bhraṃśe | maga pāṃsīca asatāṃ na dise | vastujāta || 56 ||

पद 57

devā maja taise jāhale | jeṃ mana bhrāṃtī grāsileṃ | ātāṃ kāya hita āpuleṃ | teṃhī neṇe || 57 ||

पद 58

tarī śrīkṛṣṇā tuvāṃ jāṇāveṃ | nikeṃ teṃ āmhāṃ sāṃgāveṃ | je sakhā sarvasva āghaveṃ | āmhāṃsī tūṃ || 58 ||

पद 59

tūṃ guru baṃdhu pitā | tūṃ āmacī iṣṭa devatā | tūṃci sadā rakṣitā | āpadīṃ āmuteṃ || 59 ||

पद 60

jaisā śiṣyāṃte guru | sarvathā neṇe avheru | kīṃ saritāṃte sāgaru | tyajī kevīṃ || 60||

पद 61

nātarī apatyāteṃ māye | sāṃḍuni jarī jāye | tarī te kaiseniṃ jiye | aikeṃ kṛṣṇā || 61 ||

पद 62

taisā sarvāṃparī āmhāṃsī | devā tūṃci eka āhāsī | āṇi bolileṃ jarī na mānisī | māgīla mājheṃ || 62 ||

पद 63

tarī ucita kāya āmhāṃ | je vyabhicarenā dharmā | teṃ jhaḍakarī puruṣottamā | sāṃgeṃ ātāṃ || 63 ||

पद 64

heṃ sakaḷa kuḷa dekhoni | jo śoku upajalāse manīṃ | to tujhiyā vākyāvāṃcuni | na jāya āṇikeṃ || 64 ||

पद 65

etha pṛthvītaḷa āpu hoīla | heṃ maheṃdrapadahī pāvijela | pari moha hā na phiṭela | mānasīṃcā || 65 ||

पद 66

jaisīṃ bījeṃ sarvathā āhāḷalīṃ | tarī sukṣetrī jarhī perilīṃ | tarī na viruḍhatī siṃcalīṃ | āvaḍe taisīṃ || 66 ||

पद 67

nā tarī āyuṣya puraleṃ āhe | tarī auṣadheṃ kāhī nohe | etha ekaci upegā jāye | paramāmṛta || 67 ||

पद 68

taise rājyabhogasamṛddhi | ujjīvana nohe jīvabuddhi | etha jivhāḷā kṛpānidhi | kāruṇya tujheṃ || 68 ||

पद 69

aiseṃ arjuna tetha bolilā | jaṃva kṣaṇa eka bhrāṃti sāṃḍilā | maga punarapi vyāpilā | urmīṃ teṇeṃ || 69 ||

पद 70

kīṃ maja pāhatā urmī nohe | heṃ anāriseṃ gamata āhe | to grāsilā mahāmoheṃ | kāḷasarpeṃ || 70 ||

पद 71

savarma hṛdayakalhārīṃ | tetha kāruṇyaveḷecāṃ bharīṃ | lāgalā mhaṇoni laharī | bhāṃjeci nā || 71 ||

पद 72

heṃ jāṇoni aisī prauḍhī | jo dṛṣṭīsaveṃ viṣa pheḍī | to dhāvayā śrīharī gāruḍī | pātalā kīṃ || 72 ||

पद 73

taisiyā paṃḍukumarā vyākuḷā | miravatase śrīkṛṣṇa javaḷā | to kṛpāvaśeṃ avalīḷā | rakṣīla ātāṃ || 73 ||

पद 74

mhaṇoni to pārthu | mohaphaṇigrastu | myāṃ mhaṇitalā hā hetu | jāṇoniyāṃ || 74 ||

पद 75

maga dekhā tetha phālgunu | ghetalā ase bhrāṃtī kavaḷūnu | jaisā ghanapaḍaḷīṃ bhānu | ācchādije || 75 ||

पद 76

tayāparī to dharnudharū | jāhalāse duḥkhe jarjaru | jaisā grīṣmakāḷīṃ girivaru | vaṇavalā kāṃ || 76 ||

पद 77

mhaṇoni sahaje suniḷu | kṛpāmṛte sajaḷu | to voḷalāse śrīgopāḷu | mahāmeghu || 77 ||

पद 78

tetha sudarśanācī dyuti | teci vidyullatā jhaḷakatī | gaṃbhīra vācā te āyatī | garjanecī || 78 ||

पद 79

ātāṃ to udāra kaisā varṣela | teṇe arjunācaḷu nivela | maga navī viruḍhī phuṭela | unmeṣācī || 79 ||

पद 80

ते कथा आइका । मनाचिया आराणुका । ज्ञानदेवो म्हणे देखा । निवृत्तिदासु ॥ ८० ॥

te kathā āikā | manāciyā ārāṇukā | jñānadevo mhaṇe dekhā | nivṛttidāsu || 80 ||

पद 81

aiseṃ saṃjayo sāṃgatu | mhaṇe rāyā to pārthu | punarapi śokākulitu | kāya bole || 81 ||

पद 82

āikeṃ sakhedu bole śrīkṛṣṇāteṃ | ātāṃ nāḷavāveṃ tumhīṃ māteṃ | mī sarvathā na jhuṃjeṃ yetheṃ | bharaṃvaseni || 82 ||

पद 83

aiseṃ yeki heḷāṃ bolilā | maga mauna dharoni ṭhelā | tetha śrīkṛṣṇā vismo pātalā | dekhoni tayāte || 83 ||

पद 84

maga āpulā cittīṃ mhaṇe | etha heṃ kāya ādarileṃ yeṇeṃ | arjuna sarvathā kāṃhī neṇe | kāya kīje || 84 ||

पद 85

hā umaje ātāṃ kavaṇeparī | kaiseni dhīru svīkārī | jaisā grahāte paṃcākṣarī | anumānī kāṃ || 85 ||

पद 86

nā tarī asādhya dekhoni vyādhī | amṛtāsama divya auṣadhī | vaidya sūci niravadhi | nidānīṃcī || 86 ||

पद 87

taisā vivaritu ase śrīanaṃtu | tayā donhīṃ sainyāāṃtu | jayāparī pārthu | bhrāṃti sāṃḍī || 87 ||

पद 88

teṃ kāraṇa manīṃ dharileṃ | maga saroṣa boloṃ ādarile | jaiseṃ mātecyā kopīṃ thokaleṃ | sneha āthī || 88 ||

पद 89

kīṃ auṣadhāciyā kaḍuvaṭapaṇīṃ | jaisī amṛtācī puravaṇī | te āhāca na dise parī guṇīṃ | prakaṭa hoya || 89 ||

पद 90

taise varivari pāhatāṃ udāseṃ | āṃta tarī atisuraseṃ | tiyeṃ vākyeṃ hṛṣīkeśeṃ | boloṃ ādarilīṃ || 90 ||

पद 91

maga arjunāte mhaṇitaleṃ | āmhī āji heṃ navala dekhileṃ | jeṃ tuvāṃ yetha ādarileṃ | mājhārīṃci || 91 ||

पद 92

tūṃ jāṇatā tarī mhaṇavisī | parī neṇīveteṃ na saṃḍisī | āṇi śikavūṃ mhaṇoṃ tarī bolasī | bahusāla nīti || 92 ||

पद 93

jātyaṃdhā lāge piseṃ | maga teṃ sairā dhāṃve jaiseṃ | tujhe śahāṇapaṇa taiseṃ | disatase || 93 ||

पद 94

tūṃ āpaṇapeṃ tarī neṇasī | parī yā kauravāṃte śocūṃ pahāsī | hā bahu vismaya āmhāṃsī | puḍhatapuḍhatī || 94 ||

पद 95

tarī sāṃga pāṃ maja arjunā | tujapāsoni sthitī yā tribhuvanā | he anādi viśvaracanā | teṃ laṭakeṃ kāyī || 95 ||

पद 96

etha samarthu eka āthīṃ | tayāpāsūni bhūteṃ hotī | tarī heṃ vāyāci kāya bolatī | jagāmājīṃ || 96 ||

पद 97

ho kāṃ sāṃprata aiseṃ jahāleṃ | je he janmamṛtyū tuvā sṛjile | āṇi nāśu pāvile | tujheni kāyī || 97 ||

पद 98

tūṃ bhramalepaṇeṃ ahaṃkṛtī | yāṃsī ghātu na karisī citīṃ | tarī sāṃge kāyi he hotī | ciraṃtana || 98 ||

पद 99

kīṃ tūṃ eka vadhitā | āṇi sakaḷa loku hā maratā | aisī bhrāṃti jhaṇeṃ cittā | yevo desī || 99 ||

पद 100

अनादिसिद्ध हें आघवें । होत जात स्वभावें । तरी तुवा का शोचावे । सांग मज ॥ १०० ॥

anādisiddha heṃ āghaveṃ | hota jāta svabhāveṃ | tarī tuvā kā śocāve | sāṃga maja || 100 ||

पद 101

parī mūrkhapaṇe neṇasī | na ciṃtāveṃ teṃ ciṃtasī | āṇi tūṃci nīti sāṃgasī | āmhāprati || 101 ||

पद 102

dekheṃ je vivekī je hotī | te dohīṃtehī na śocatī | je hoya jāya he bhrāṃtī | mhaṇaūniyāṃ || 102 ||

पद 103

arjunā sāṃgena āika | etha āmhī tumhī dekha | āṇi he bhūpati aśekha | ādikarunī || 103 ||

पद 104

nityatā aiseci asoni | nā tarī niścita kṣayā jāūni | he bhrāṃti vegaḷī karūnī | donhīṃ nāhīṃ || 104 ||

पद 105

he upaje āṇi nāśe | te māyāvaśeṃ dise | yerhavīṃ tatvatā vastu je ase | te avināśaci || 105 ||

पद 106

jaiseṃ pavaneṃ toya hālavileṃ | āṇi taraṃgākāra jāhaleṃ | tarī kavaṇa keṃ janmaleṃ | mhaṇoṃ ye tetha || 106 ||

पद 107

teṃci vāyūce sphuraṇa ṭheleṃ | āṇi udaka sahaja sapāṭaleṃ | tarī ātā kāya nimāleṃ | vicārīṃ pāṃ || 107 ||

पद 108

āikeṃ śarīra tarī eka | parī vayasā bheda aneka | heṃ pratyakṣaci dekha | pramāṇa tūṃ || 108 ||

पद 109

etha kaumāratva dise | maga tāruṇyīṃ teṃ bhraṃśe | parī dehaci na nāśe | ekekāsaveṃ || 109 ||

पद 110

taisīṃ caitanyācāṃ ṭhāyīṃ | iyeṃ śarīrāṃtare hoti jāti pāhīṃ | aiseṃ jāṇe jayā nāhīṃ | vyāmohaduḥkha || 110 ||

पद 111

etha neṇāvayā heṃci kāraṇa | jeṃ iṃdriyāṃādhīnapaṇa | tihīṃ ākaḷije aṃtaḥkaraṇa | mhaṇaūni bhrame || 111 ||

पद 112

iṃdriyeṃ viṣaya sevitī | tetha harṣa śoku upajatī | te aṃtara āplavitī | saṃgeṃ yeṇeṃ || 112 ||

पद 113

jayāṃ viṣāyāṃcāṃ ṭhāyīṃ | ekaniṣṭhatā kahīṃ nāhīṃ | tetha duḥkha āṇi kāṃhīṃ | sukhahi dise || 113 ||

पद 114

dekheṃ he śabdācī vyāpti | niṃdā āṇi stuti | tetha dveṣādveṣa upajati | śravaṇadvāreṃ || 114 ||

पद 115

mṛdu āṇi kaṭhīṇa | je sparśāce donhī guṇa | je vapūceni saṃge kāraṇa saṃtoṣakhedāṃ || 115 ||

पद 116

bhyāsura āṇi surekha | heṃ rupāceṃ svarūpa dekha | jeṃ upajavī sukhaduḥkha | netrādvāreṃ || 116 ||

पद 117

sugaṃdhu āṇi durgaṃdhu | hā parimaḷācā bhedu | jo ghrāṇasaṃge viṣādu - | toṣu detā || 117 ||

पद 118

taisāci dvividha rasu | upajavī prītitrāsu | mhaṇūni hā apabhraṃśu | viṣayasaṃgu || 118 ||

पद 119

dekheṃ iṃdriyāṃ ādhīna hoīje |teṃ śītoṣṇāṃte pāvije | āṇi sukhaduḥkhī ākaḷije | āpaṇapeṃ || 119 ||

पद 120

yā viṣayāvāṃcūni kāṃhī | āṇīka sarvathā ramya nāhīṃ | aisā svabhāvoci pāhīṃ | iṃdriyāṃcā || 120 ||

पद 121

he viṣaya tarī kaise | rohiṇīceṃ jaḷa jaiseṃ | kāṃ svapnīṃcā ābhāse | bhadrajāti || 121 ||

पद 122

dekheṃ anitya tiyāparī | mhaṇaūni tūṃ avherīṃ | hā sarvathā saṃgu na dharīṃ | dhanurdharā || 122 ||

पद 123

he viṣaya jayāte nākaḷitī | tayāte sukhaduḥkheṃ donhī na pavatī | āṇi garbhavāsusaṃgatī | nāhīṃ tayā || 123 ||

पद 124

तो नित्यरूपु पार्था । वोळखावा सर्वथा । जो या इंद्रियार्था । नागवेचि ॥ १२४ ॥

to nityarūpu pārthā | voḷakhāvā sarvathā | jo yā iṃdriyārthā | nāgaveci || 124 ||

पद 125

ātāṃ arjunā āṇika kāṃhī eka | sāṃgena mī āika | jeṃ vicāreṃ paraloka | voḷakhitī || 125 ||

पद 126

या उपाधिमाजि गुप्त । चैतन्य असे सर्वगत । तें तत्वज्ञ संत । स्वीकारिती ॥ १२६ ॥

yā upādhimāji gupta | caitanya ase sarvagata | teṃ tatvajña saṃta | svīkāritī || 126 ||

पद 127

salilīṃ paya jaiseṃ | eka hoūna mīnaleṃ ase | parīṃ nivaḍūni rājahaṃseṃ | vegaḷeṃ kīje || 127 ||

पद 128

कीं अग्निमुखें किडाळ । तोडोनियां चोखाळ । निवडिती केवळ । बुद्धिमंत ॥ १२८ ॥

kīṃ agnimukheṃ kiḍāḷa | toḍoniyāṃ cokhāḷa | nivaḍitī kevaḷa | buddhimaṃta || 128 ||

पद 129

nā tarī jāṇivecyā āyaṇī | karitāṃ dadhikaḍasaṇī | maga navanīta nirvāṇīṃ | dise jaiseṃ || 129 ||

पद 130

कीं भूस बीज एकवट । उपणितां राहे घनवट । तेथ उडे तें फलकट । जाणों आले ॥ १३० ॥

kīṃ bhūsa bīja ekavaṭa | upaṇitāṃ rāhe ghanavaṭa | tetha uḍe teṃ phalakaṭa | jāṇoṃ āle || 130 ||

पद 131

taiseṃ vicāritāṃ nirasaleṃ | teṃ prapaṃcu sahajeṃ sāṃḍavaleṃ | maga tatvatā tatva uraleṃ | jñāniyāṃsī || 131 ||

पद 132

mhaṇoni anityācāṃ ṭhāyīṃ | tayāṃ āstikyabuddhi nāhīṃ | niṣkarṣa dohīṃhī | dekhilā ase || 132 ||

पद 133

dekheṃ sārāsāra vicāritāṃ | bhrāṃti je pāhīṃ asāratā | tarī sāra teṃ svabhāvatā | nitya jāṇeṃ || 133 ||

पद 134

हा लोकत्रयाकारु । तो जयाचा विस्तारु । तेथ नाम वर्ण आकारु । चिन्ह नाही ॥ १३४ ॥

hā lokatrayākāru | to jayācā vistāru | tetha nāma varṇa ākāru | cinha nāhī || 134 ||

पद 135

जो सर्वदा सर्वगतु । जन्मक्षयातीतु । तया केलियाहि घातु । कदाचि नोहे ॥ १३५ ॥

jo sarvadā sarvagatu | janmakṣayātītu | tayā keliyāhi ghātu | kadāci nohe || 135 ||

पद 136

āṇi śarīrajāta he āghaveṃ | heṃ nāśavaṃta svabhāveṃ | mhaṇoni tuvā jhuṃjāveṃ | paṃḍukumarā || 136 ||

पद 137

tūṃ dharūni dehābhimānāteṃ | diṭhī sūni yā śarīrāteṃ | mī māritā he marate | mhaṇata āhāsī || 137 ||

पद 138

tarī arjunā tūṃ heṃ neṇasī | jarī tatvatā vicārisī | tarī vadhitā tūṃ navhesī | he vadhya navhatī || 138 ||

पद 139

jaiseṃ svapnāmājiṃ dekhije | teṃ svapnīṃci sāca āpaje | maga ceūniyāṃ pāhije | taṃva kāṃhī nāhīṃ || 139 ||

पद 140

taisī he jāṇa māyā | tūṃ bhramata āhāsī vāyāṃ | śastreṃ hāṇitaliyā chāyā | jaisī āṃgī na rupe || 140 ||

पद 141

kāṃ pūrṇa kuṃbha ulaṃḍalā | tetha biṃbākāru dise bhraṃśalā | parī bhānu nāhīṃ nāsalā | tayāsaveṃ || 141 ||

पद 142

nā tarī maṭhīṃ ākāśa jaiseṃ | maṭhākṛtī avatarale ase | to bhaṃgaliyā āpaise | svarūpaci || 142 ||

पद 143

taiseṃ śarīrācāṃ lopīṃ | sarvathā nāśu nāhīṃ svarūpīṃ | mhaṇaūni tūṃ heṃ nāropīṃ | bhrāṃti bāpā || 143||

पद 144

jaiseṃ jīrṇa vastra sāṃḍije | maga nūtana veḍhije | taise dehāṃtarāte svīkārije | caitanyanātheṃ || 144 ||

पद 145

hā anādi nityasiddhu | nirupādhi viśuddhu | mhaṇaūni śastrādikīṃ chedu | na ghaḍe yayā || 145 ||

पद 146

hā praḷayodake nāplave | agnidāho na saṃbhave | etha mahāśoṣu na prabhave | mārutācā || 146 ||

पद 147

अर्जुना हा नित्यु । अचळु हा शाश्वतु । सर्वत्र सदोदितु । परिपूर्णु हा ॥ १४७ ॥

arjunā hā nityu | acaḷu hā śāśvatu | sarvatra sadoditu | paripūrṇu hā || 147 ||

पद 148

hā tarkāciye diṭhī | gocara nohe kiriṭī | dhyāna yāciye bheṭī | utkaṃṭhā vāhe || 148 ||

पद 149

hā sadā durlabhu manā | āpu nohe sādhanā| niḥsīmu hā arjunā | puruṣottamu || 149 ||

पद 150

हा गुणत्रयरहितु । व्यक्तीसी अतीतु । अनादि अविकृतु । सर्वरूप ॥ १५० ॥

hā guṇatrayarahitu | vyaktīsī atītu | anādi avikṛtu | sarvarūpa || 150 ||

पद 151

arjunā aisā jāṇāvā | hā sakaḷātmaku dekhāvā | maga sahaje śoku āghavā | harela tujhā || 151 ||

पद 152

athavā aisā neṇasī | tūṃ aṃtavaṃtaci heṃ mānisī | tarhī śocūṃ na pavasī | paṃḍukumarā || 152 ||

पद 153

je ādi-sthitī- aṃtu | hā niraṃtara ase nityu | jaisā pravāho anusyūtu | gaṃgājaḷācā || 153 ||

पद 154

teṃ ādi nāhīṃ khaṃḍale | samudrīṃ tarī ase minaleṃ | āṇi jātaci madhyeṃ urale | dise jaiseṃ || 154||

पद 155

iye tinhīṃ tayāparī | sarasīṃca sadā avadhārīṃ | bhūtāṃsī kavaṇīṃ avasarīṃ | ṭhākatī nā || 155 ||

पद 156

mhaṇoni he āghaveṃ | etha tuja na lage śocāveṃ | je sthitīcī he svabhāveṃ | anādi aisī || 156 ||

पद 157

nā tarī he arjunā | na yeci tujhiyā manā | je dekhoni loku adhīnā | janmakṣayā || 157 ||

पद 158

tarī yetha kāṃhī | tuja śokāsi kāraṇa nāhīṃ | je janmamṛtyu he pāhīṃ | aparihara || 158 ||

पद 159

upaje teṃ nāśe | nāśaleṃ punarapi dise | heṃ ghaṭikāyaṃtra taiseṃ | paribhrame gā || 159 ||

पद 160

nā tarī udo astu āpaise | akhaṃḍita hota jāta jaiseṃ | heṃ janmamaraṇa taiseṃ | anivāra jagīṃ || 160 ||

पद 161

mahāpraḷaya avasare | heṃ trailokyahī saṃhare | mhaṇoni hā parihare | ādi aṃtu || 161 ||

पद 162

tūṃ jarī he aiseṃ mānasī | tarī khedu kāṃ karisī | kāya jāṇataci neṇasī | dhanurdharā || 162 ||

पद 163

etha āṇikahī eka pārthā | tuja bahutīṃ parī pāhatāṃ | duḥkha karāvayā sarvathā | viṣo nāhīṃ || 163 ||

पद 164

jeṃ samasteṃ iyeṃ bhūte | janmā ādi amūrte | maga pātalīṃ vyaktīteṃ | janmaleyā || 164 ||

पद 165

tiyeṃ kṣayāsi jetha jātī | tetha nibhrāṃta āne navhatī | dekheṃ pūrva sthitīca yetī | āpuliye || 165 ||

पद 166

yera madhyeṃ jeṃ pratibhāse | teṃ nidritā svapna jaiseṃ | taisā ākāru hā māyāvaśeṃ | satsvarūpīṃ || 166 ||

पद 167

nā tarī pavaneṃ sparśileṃ nīra | paḍhiyāse taraṃgākāra | kā parāpekṣā aḷakāṃra- | vyakti kanakīṃ || 167 ||

पद 168

taiseṃ sakaḷa heṃ mūrta | jāṇa pāṃ māyākārita | jaiseṃ ākāśīṃ biṃbata | abhrapaṭala || 168 ||

पद 169

taiseṃ ādīci jeṃ nāhī | tayālāgīṃ tūṃ rudasi kāyī | tūṃ avīṭa teṃ pāhīṃ | caitanya eka || 169 ||

पद 170

jayāci ārtīci bhogita | viṣayī tyajile saṃta | jayālāgīṃ virakta | vanavāsiye || 170 ||

पद 171

दिठी सूनि जयातें । ब्रह्मचर्यादि व्रतें । मुनीश्वर तयातें आचरताती ॥ १७१ ॥

diṭhī sūni jayāteṃ | brahmacaryādi vrateṃ | munīśvara tayāteṃ ācaratātī || 171 ||

पद 172

एक अंतरी निश्चळ । जें निहाळितां केवळ । विसरले सकळ । संसारजात ॥ १७२ ॥

eka aṃtarī niścaḷa | jeṃ nihāḷitāṃ kevaḷa | visarale sakaḷa | saṃsārajāta || 172 ||

पद 173

ekāṃ guṇānuvādu karitāṃ | uparatī hoūni citā | niravadhi tallīnatā | niraṃtara || 173 ||

पद 174

एक ऐकतांचि निवाले । ते देहभावीं सांडले । एक अनुभवें पातले । तद्रुपता ॥ १७४ ॥

eka aikatāṃci nivāle | te dehabhāvīṃ sāṃḍale | eka anubhaveṃ pātale | tadrupatā || 174 ||

पद 175

jaisā saritā ogha samasta | samudrāmājiṃ miḷata | parī māghaute na samāta | paratale nāhīṃ || 175 ||

पद 176

taisiyā yogīśvarāṃciyā matī | miḷaṇīsaveṃ ekavaṭatī | parī je vicārūni punarāvṛtti | bhajatīcinā || 176 ||

पद 177

jeṃ sarvatra sarvahī dehīṃ | jayā karitāṃhī ghātu nāhīṃ | teṃ viśvātmaka tūṃ pāhīṃ | caitanya eka || 177 ||

पद 178

yācenici svabhāveṃ | heṃ hota jāta āghaveṃ | tarī sāṃga kāya śocāveṃ | etha tuvāṃ || 178 ||

पद 179

erhavīṃ tarī pārthā | tuja kāṃ neṇoṃ na maneṃ cittā | parī kiḍāḷa heṃ śocitāṃ | bahutīṃ parīṃ || 179 ||

पद 180

tūṃ ajhuni kāṃ na vicārisī | kāya heṃ ciṃtitu āhāsī | svadharmu to visaralāsī | tarāveṃ jeṇeṃ || 180 ||

पद 181

yā kauravāṃ bhalateṃ jāhaleṃ | athavā tujaci kāṃhī pātaleṃ | kīṃ yugaci heṃ buḍāleṃ | jarhīṃ etha || 181 ||

पद 182

tarī svadharmu eka āhe | to sarvathā tyājya nohe | maga tarijela kāya pāhe | kṛpāḷupaṇeṃ || 182 ||

पद 183

arjunā tujheṃ citta | jarhī jāhaleṃ dravībhūta | tarhī heṃ anucita | saṃgrāmasamayīṃ || 183 ||

पद 184

agā gokṣīra jarī jāhaleṃ | tarī pathyāsi nāhī mhaṇitaleṃ | aisenihi viṣa hoya sudaleṃ | navajvarīṃ detāṃ || 184 ||

पद 185

तैसे आनीं आन करितां । नाशु होईल हिता । म्हणऊनि तूं आतां । सावध होई ॥ १८५ ॥

taise ānīṃ āna karitāṃ | nāśu hoīla hitā | mhaṇaūni tūṃ ātāṃ | sāvadha hoī || 185 ||

पद 186

vāyāṃci vyākuḷa kāyī | āpulā nijadharmu pāhīṃ | jo ācaritā bādhu nāhīṃ | kavaṇe kāḷīṃ || 186 ||

पद 187

jaiseṃ mārgeṃci cālatāṃ | apāvo na pave sarvathā | kāṃ dīpādhāreṃ vartatāṃ | nāḍaḷije || 187 ||

पद 189

mhaṇoni yālāgīṃ pāhīṃ | tumhāṃ kṣatriyāṃ āṇīka kāṃhī | saṃgrāmāvāṃcūni nāhīṃ | ucita jāṇeṃ || 189 ||

पद 190

niṣkapaṭā hoāveṃ | usiṇā ghāī juṃjhāveṃ | heṃ aso kāya sāṃgāve | pratyakṣāvarī || 190 ||

पद 191

arjunā jhuṃja dekheṃ ātāṃceṃ | heṃ ho kāya daiva tumace | kīṃ nidhāna sakaḷa dharmāceṃ | pragaṭale ase || 191 ||

पद 192

hā saṃgrāmu kāya mhaṇipe | kīṃ svarguci yeṇeṃ rūpeṃ | mūrta kāṃ pratāpe | udo kelā || 192 ||

पद 193

nā tarī guṇāceni patikareṃ | ārtiṃceni paḍibhareṃ | heṃ kīrtīci svayaṃvare | ālī tuja || 193 ||

पद 194

kṣatriyeṃ bahuta puṇya kīje | teṃ jhuṃja aiseṃ heṃ lāhije | jaiseṃ mārgeṃ jātāṃ āḍaḷije | ciṃtāmaṇīsī || 194 ||

पद 195

nā tarī jāṃbhayā pasare mukha | tetha avacaṭeṃ paḍe pīyūkha | taisā saṃgrāmu hā dekha | pātalā ase || 195 ||

पद 196

ātāṃ hā aisā avherije | maga nāthile śocūṃ baisije | tarī āpaṇa āhāṇā hoīje | āpaṇapeyāṃ || 196 ||

पद 197

pūrvajāṃce joḍaleṃ | āpaṇaci hoya dhāḍileṃ | jarī āji śastra sāṃḍile | raṇīṃ iye || 197 ||

पद 198

असती कीर्ति जाईल । जग अभिशापु देईल । आणि गिंवसित पावतील । महादोष ॥ १९८ ॥

asatī kīrti jāīla | jaga abhiśāpu deīla | āṇi giṃvasita pāvatīla | mahādoṣa || 198 ||

पद 199

jaisī bhratārehīna vanitā | upahṛtī pāve sarvathā | taiśī daśā jīvitā | svadharmeṃvīṇa || 199 ||

पद 200

nā tarī raṇīṃ śava sāṃḍije | teṃ caumerīṃ gidhīṃ vidārije | taise svadharmahīna abhibhavije | mahādoṣī || 200 ||

पद 201

mhaṇoni svadharma hā sāṃḍasīla | tarī pāpā varapaḍā hosīla | āṇi apeśa teṃ na vacela | kalpāṃtāvarī || 201 ||

पद 202

jāṇateni taṃvaci jiyāve | jaṃva apakīrti āṃgā na pave | āṇi sāṃga pāṃ kevī nigāveṃ | ethoniyāṃ || 202 ||

पद 203

tūṃ nirmatsaru sadayatā | yethūni nighasī kīra māghautā | parī te gati samastāṃ | na manela yayāṃ || 203 ||

पद 204

heṃ cahūṃkaḍūna veḍhitīla | bāṇavarī ghetīla | tetha pārthā na suṭijela | kṛpāḷupaṇe || 204 ||

पद 205

aisenihī prāṇsaṃkaṭe | jarī vipāyeṃ pāṃ nighaṇeṃ ghaṭe | tarī teṃ jiyāleṃhī vokhaṭeṃ | maraṇāhunī || 205 ||

पद 206

tūṃ āṇikahī eka na vicārisī | etha saṃbhrame jhuṃjo ālāsī | āṇi sakaṇavapaṇe nighālāsī | māgutā jarī || 206 ||

पद 208

he mhaṇatīla gelā re gelā | arjuna āmhāṃ bihālā | hā sāṃgeṃ bolu uralā | nikā kāyī || 208 ||

पद 209

loka sāyāseṃ karūni bahuteṃ | kāṃ veṃcitī āpulī jīviteṃ | parī vāḍhavitī kīrtīteṃ | dhanurdharā || 209 ||

पद 210

ते तुज अनायसें । अनकळित जोडिली असे । हें अद्वितीय जैसें । गगन आहे ॥ २१० ॥

te tuja anāyaseṃ | anakaḷita joḍilī ase | heṃ advitīya jaiseṃ | gagana āhe || 210 ||

पद 211

तैसी कीर्ती निःसीम । तुझां ठायीं निरुपम । तुझे गुण उत्तम । तिहीं लोकीं ॥ २११॥

taisī kīrtī niḥsīma | tujhāṃ ṭhāyīṃ nirupama | tujhe guṇa uttama | tihīṃ lokīṃ || 211||

पद 212

दिगंतीचे भूपति । भाट होऊनि वाखाणिती । जे ऐकिलिया दचकती । कृतांतादिक ॥ २१२ ॥

digaṃtīce bhūpati | bhāṭa hoūni vākhāṇitī | je aikiliyā dacakatī | kṛtāṃtādika || 212 ||

पद 213

ऐसा महिमा घनवट । गंगा तैसी चोखट । जयां देखी जगीं सुभट । वांठ जाहली ॥ २१३ ॥

aisā mahimā ghanavaṭa | gaṃgā taisī cokhaṭa | jayāṃ dekhī jagīṃ subhaṭa | vāṃṭha jāhalī || 213 ||

पद 214

te pauruṣa tujheṃ adbhuta | āikoniyāṃ he samasta | jāhale āthi virakta | jīviteṃsī || 214 ||

पद 215

jaisā siṃhāciyā hāṃkā | yugāṃtu hoya madamukhā | taisā kauravāṃ aśekhāṃ | dhāku tujhā|| 215 ||

पद 216

jaise parvata vajrāṃte | nā tarī sarpa garuḍāteṃ | taisā arjunā he tūṃte | mānitī sadā || 216 ||

पद 217

ते अगाधपण जाईल । मग हिणावो अंगा येईल । जरी मागुता निघसील । न झुंजतचि ॥ २१७ ॥

te agādhapaṇa jāīla | maga hiṇāvo aṃgā yeīla | jarī māgutā nighasīla | na jhuṃjataci || 217 ||

पद 218

āṇi he paḷatāṃ paḷoṃ neditī | dharūni avakaḷā karitī | na gaṇita kuṭī bolatī | āikatāṃ tuja || 218 ||

पद 219

maga te veḷī hiyeṃ phuṭāveṃ | āṃtā lāṭhepaṇe kāṃ na jhuṃjāve | heṃ jiṃtale tarī bhogāveṃ | pṛthvītala || 219 ||

पद 220

nā tarī raṇīṃ etha | jhuṃjatāṃ veṃcaleṃ jīvita | tarī svargasukha anakaḷita | pāvasīla || 220 ||

पद 221

mhaṇoni ye goṭhī | vicāru na karīṃ kiriṭī | ātāṃ dhanuṣya gheūni uṭhī | jhuṃjeṃ vegīṃ || 221 ||

पद 222

dekheṃ svadharmu hā ācaratāṃ | doṣu nāse asatā | tuja bhrāṃti he kavaṇa cittā | etha pātakācī || 222 ||

पद 223

sāṃge plaveṃci kāya buḍije | kāṃ mārgīṃ jātāṃ āḍaḷije | parī vipāyeṃ cālo neṇije | tarī teṃhī ghaḍe || 223 ||

पद 224

amṛteṃ tarīci marīje | jarī vikheṃsī sevīje | taisā svadharmeṃ doṣu pāvije | hetukapaṇe || 224 ||

पद 225

mhaṇoni tuja pārthā | hetu sāṃḍoni sarvathā | kṣātravṛttī jhuṃjatāṃ | pāpa nāhī || 225 ||

पद 226

sukhīṃ saṃtoṣā na yāve | duḥkhī viṣādā na bhajāveṃ | āṇi lābhālābha na dharāve | manāmājīṃ || 226 ||

पद 227

etha vijayapaṇa hoīla | kāṃ sarvathā deha jāīla | heṃ ādhīṃci kāṃhī puḍhīla | ciṃtāvenā || 227 ||

पद 228

āpaṇayāṃ ucitā | svadharmāteṃci rahāṭatāṃ | je pāveṃ teṃ nivāṃtā | sāhoni jāveṃ || 228 ||

पद 229

aiseyā maneṃ hoāveṃ | tarī doṣu na ghaḍe svabhāveṃ | mhaṇoni ātāṃ jhuṃjāveṃ | nibhrāṃta tuvāṃ || 229 ||

पद 230

he sāṃkhyasthiti mukulita | sāṃgitalī tuja etha | ātāṃ buddhiyogu niścita | avadhārīṃ pāṃ || 230 ||

पद 231

जया बुद्धियुक्ता । आहालिया पार्था । कर्मबंधु सर्वथा । बांधू न पावे ॥ २३१ ॥

jayā buddhiyuktā | āhāliyā pārthā | karmabaṃdhu sarvathā | bāṃdhū na pāve || 231 ||

पद 232

jaise vajrakavaca leīje | maga śastrāṃcā varṣāvo sāhije | parī jaiteṃsī urije | acuṃbitā || 232 ||

पद 233

taiseṃ aihika tarī na naśe | āṇi mokṣu to uralā ase | jetha pūrvānukrama dise | cokhāḷata || 233 ||

पद 234

karmādhāre rāhāṭije | parī karmaphaḷa na nirīkṣije | jaisā maṃtrajñu na badhije | bhūtabādhā || 234 ||

पद 235

tiyāparī je subuddhi | āpulālyā niravadhi | hāṃ asatāṃci upādhi | āṃkaḷū na sake || 235 ||

पद 236

jetha na saṃcare puṇyapāpa | je sūkṣma ati niṣkaṃpa | guṇatrayādi lepa | na lagatī jetha || 236 ||

पद 237

arjunā te puṇyavaśeṃ | jarī alpaci hṛdayīṃ buddhi prakāśe | tarī aśeṣahī nāśe | saṃsārabhaya || 237 ||

पद 238

jaisī dīpakaḷikā dhākuṭī | parī bahu tejāteṃ pragaṭī | tarī sadbuddhi he thekuṭī | mhaṇoṃ naye || 238 ||

पद 239

pārthā bahutīṃ parī | he apekṣije vicāraśūrī | je durlabha carācarīṃ | sadvāsanā || 239 ||

पद 240

आणिकासारिखा बहुवसु । जैसा न जोडे परिसु । कां अमृताचा लेशु । दैवगुणें ॥ २४० ॥

āṇikāsārikhā bahuvasu | jaisā na joḍe parisu | kāṃ amṛtācā leśu | daivaguṇeṃ || 240 ||

पद 241

taisī durlabha je sadbuddhi | jiye paramātmāci avadhi | jaisā gaṃgesī udadhi | niraṃtara || 241 ||

पद 242

taisī īśvarāvāṃcūni kāṃhī | jiye āṇika lāṇī nāhīṃ | te ekaci buddhi pāhīṃ | arjunā jagīṃ || 242 ||

पद 243

येरी ते दुर्मति । जे बहुधा असे विकरती । तेथ निरंतर रमती । अविवेकिये ॥ २४३ ॥

yerī te durmati | je bahudhā ase vikaratī | tetha niraṃtara ramatī | avivekiye || 243 ||

पद 244

mhaṇoni tayā pārthā | svarga saṃsāra narakāvasthā | ātmasukha sarvathā | dṛṣṭa nāhīṃ || 244 ||

पद 245

vedādhāreṃ bolatī | kevaḷa karma pratiṣṭhitī | parī karmaphaḷīṃ āsaktī | dharūniyāṃ || 245 ||

पद 246

mhaṇatī saṃsārī janmije | yajñādi karma kījeṃ | maga svargasukha bhogije | manohara || 246 ||

पद 247

etha heṃ vāṃcūni kāṃhī | āṇika sarvathā sukhaci nāhī | aiseṃ arjunā bolatī pāhīṃ | durbuddhi te || 247 ||

पद 248

dekheṃ kāmanā abhibhūta | hoūni karmeṃ ācarata | te kevaḷa bhogīṃ citta | deūniyāṃ || 248 ||

पद 249

kriyāviśeṣeṃ bahuteṃ | na lopitīṃ vidhīteṃ | nipuṇa hoūni dharmāteṃ | anuṣṭhitī || 249 ||

पद 250

pari ekaci kuḍeṃ karitī | je svargakāmu manīṃ dharitī | yajñapuruṣā cukatī | bhoktā jo || 250 ||

पद 251

jaisā karpurācā rāśi kīje | maga agni lāūni dīje | kāṃ miṣṭānīṃ saṃcaravije | kāḷakūṭa || 251 ||

पद 252

daiveṃ amṛtakuṃbha joḍalā | to pāyeṃ hāṇoni ulaṃḍilā | taisā nāsitī dharma nipajalā | hetukapaṇeṃ || 252 ||

पद 253

sāyāseṃ puṇya arjije | maga saṃsāru kā apekṣije | parī neṇatī te kāya kīje | aprāpta dekheṃ || 253 ||

पद 254

jaise rāṃdhavaṇī rasasoya nikī | karuniyāṃ mole vikī | taisā bhogāsāṭhī avivekī | dhāḍitī dharmu || 254 ||

पद 255

mhaṇoni he pārthā | durbuddhi dekha sarvathā | tayāṃ vedavādaratāṃ | manīṃ vase || 255 ||

पद 256

tinhīṃ guṇīṃ āvṛtta | he veda jāṇe nibhrāṃta | mhaṇoni upaniṣadādi samasta | sātvika te || 256 ||

पद 257

yera rajatamātmaka | jetha nirupije karmādika | je kevaḷa svargasūcaka | dhanurdharā || 257 ||

पद 258

म्हणोनि तूं जाण । हे सुखदुःखासीच कारण । एथ झणे अंतःकरण । रिगों देसी ॥ २५८ ॥

mhaṇoni tūṃ jāṇa | he sukhaduḥkhāsīca kāraṇa | etha jhaṇe aṃtaḥkaraṇa | rigoṃ desī || 258 ||

पद 259

tūṃ guṇatrayāteṃ avherīṃ | mī mājheṃ heṃ na karīṃ | eka ātmasukha aṃtarī | visaṃba jhaṇīṃ || 259 ||

पद 260

jarī vedeṃ bahuta bolaleṃ | vividha bheda sūcile | tarhī āpaṇa hita āpuleṃ | teṃci ghepe || 260 ||

पद 261

jaisā pragaṭaliyā gabhastī | aśeṣahī mārga disatī | tarī tetulehī kāya cālijatī | sāṃge maja || 261 ||

पद 262

kā udakamaya sakaḷa | jarhī jāhaleṃ ase mahītaḷa | tarī āpaṇa ghepe kevaḷa | ārtīcajogeṃ || 262 ||

पद 263

taise jñāniye je hotī | te vedārthāte vivaritī | maga apekṣita teṃ svīkāritī | śāśvata jeṃ || 263 ||

पद 264

mhaṇauni āikeṃ pārthā | yācivarī pāhatāṃ | tuja ucita hoya ātāṃ | svakarma heṃ || 264 ||

पद 265

āmhīṃ samastahī vicārileṃ | taṃva aiseṃci heṃ manā āleṃ | je na saṃḍije tuvā āpuleṃ | vihita karma || 265 ||

पद 266

parī karmaphaḷīṃ āsa na karāvī | āṇi kukarmī saṃgati na vhāvī | he satkriyāci ācarāvī | hetūviṇa || 266 ||

पद 267

tūṃ yogayukta hoūnī | phaḷācā saṃga sāṃḍunī | maga arjunā citta deūnī | karīṃ karmeṃ || 267 ||

पद 268

parī ādarile karma daiveṃ | jarī samāptīteṃ pāve | tarī viśeṣeṃ tetha toṣāveṃ | hehī nako || 268 ||

पद 269

kāṃ nimitteṃ koṇe ekeṃ | teṃ siddhī na vacatāṃ ṭhākeṃ | tarī tethiṃceni aparitokheṃ | kṣobhāveṃ nā || 269 ||

पद 270

ācaratā siddhī geleṃ | tarī kājāci kīra āleṃ | parī ṭheliyāhī saguṇa jahāleṃ | aiseṃci mānīṃ || 270 ||

पद 271

dekheṃ jetulāleṃ karma nipaje | tetuleṃ ādipuruṣīṃ jarī arpije | tarī parīpūrṇa sahajeṃ | jahāleṃ jāṇe || 271 ||

पद 272

dekheṃ saṃtāsaṃtī karmīṃ | heṃ je sarisepaṇa manodharmīṃ | teci yogasthiti uttamīṃ | praśaṃsije || 272 ||

पद 273

arjunā samatva cittāceṃ | teciṃ sāra jāṇa yogāceṃ | jetha manā āṇi buddhīceṃ | aikya āthī || 273 ||

पद 274

to buddhiyoga vivaritāṃ | bahuteṃ pāḍe pārthā | dise hā arutā | karmabhāgu || 274 ||

पद 275

pari teṃci karma ācarije | tarīca hā yogu pāvije | jeṃ karmaśeṣa sahaje | yogasthiti || 275 ||

पद 276

mhaṇoni buddhiyogu sadharu | tetha arjunā hoī sthiru | maniṃ karī avheru | phaḷahetūcā || 276 ||

पद 277

je buddhiyogā yojile | teci pāraṃgata jāhale | ihīṃ ubhaya saṃbaṃdhī sāṃḍile | pāpapuṇyīṃ || 277 ||

पद 278

te karmī tarī vartatī | parī karmaphaḷā nātaḷatī | āṇi yātāyāti lopatī | arjunā tayāṃ || 278 ||

पद 279

मग निरामयभरित । पावती पद अच्युत । ते बुद्धियोगयुक्त । धनुर्धरा ॥ २७९ ॥

maga nirāmayabharita | pāvatī pada acyuta | te buddhiyogayukta | dhanurdharā || 279 ||

पद 280

tūṃ aisā taiṃ hosī | jaiṃ mohāteṃ yā sāṃḍisī | āṇi vairāgya mānasīṃ | saṃcarela || 280 ||

पद 281

maga niṣkaḷaṃka gahana | upajela ātmajñāna | teṇe nicāḍeṃ hoīla mana | apaiseṃ tujhe || 281 ||

पद 282

tetha āṇika kāṃhī jāṇāve | kāṃ māgilāteṃ smarāveṃ | heṃ arjunāṃ āghaveṃ | pāruṣela || 282 ||

पद 283

iṃdriyāṃciyā saṃgatī | jiye pasaru ase matī | te sthira hoīla māgutī | ātmasvarūpīṃ || 283 ||

पद 284

samādhisukhīṃ kevaḷa | jaiṃ buddhi hoīla niścaḷa | taiṃ pāvasī tūṃ sakaḷa | yogasthiti || 284 ||

पद 285

tetha arjuna mhaṇe devā | hāci abhiprāvo āghavā | mī pusena ātāṃ sāṃgāvā | kṛpānidhi || 285 ||

पद 286

maga acyuta mhaṇe sukheṃ | jeṃ kirīṭī tuja nikeṃ | teṃ pūsa pāṃ unmekheṃ | manāceni || 286 ||

पद 287

yā bolā pārtheṃ | mhaṇitaleṃ sāṃga pāṃ śrīkṛṣṇāteṃ | kāya mhaṇipe sthitaprajñāteṃ | voḷakhoṃ kevīṃ || 287 ||

पद 288

āṇi sthirabuddhi jo mhaṇije | to kaisāṃ cinhīṃ jāṇije | jo samādhisukha bhuṃjije | akhaṃḍita || 288 ||

पद 289

to kavaṇe sthitī ase | kaiseni rūpī vilase | devā sāṃgāveṃ heṃ aiseṃ | lakṣmīpatī || 289 ||

पद 290

tava parabrahmaavataraṇu | jo ṣaḍguṇādhikaraṇu | to kāya tetha nārāyaṇu | bolatu ase || 290 ||

पद 291

mhaṇe arjunā pariyesīṃ | hā abhilāṣu prauḍha mānasīṃ | to aṃtarāya svasukhesīṃ | karīta ase || 291 ||

पद 292

jo sarvadā nityatṛptu | aṃtaḥkaraṇabharitu | pari viṣayāmāji patitu | jeṇeṃ saṃge kīje || 292 ||

पद 293

to kāmu sarvathā jāye | jayāce ātmatoṣīṃ mana rāheṃ | toci sthitaprajñu hoye | puruṣa jāṇe || 293 ||

पद 294

nānā duḥkhī prāptīṃ | jayāsī udvegu nāhīṃ cittīṃ | āṇi sukhāciyā ārtī | aḍapaijenā || 294 ||

पद 295

arjunā tayācāṃ ṭhāyīṃ | kāmakrodhu sahajeṃ nāhīṃ | āṇi bhayāteṃ neṇeṃ kahīṃ | paripūrṇa to || 295 ||

पद 296

ऐसा जो निरवधि । तो जाण पां स्थिरबुद्धि । जो निरसूनि उपाधि । भेदरहितु ॥ २९६ ॥

aisā jo niravadhi | to jāṇa pāṃ sthirabuddhi | jo nirasūni upādhi | bhedarahitu || 296 ||

पद 297

jo sarvatrā sadā sarisā | paripūrṇa caṃdru kāṃ jaisā | adhamottama prakāśā - | mājīṃ na mhaṇe || 297 ||

पद 298

aisī anavacchinna samatā | bhūtāmatrīṃ sadayatā | āṇi pālaṭu nāhīṃ cittā | kavaṇe veḷe || 298 ||

पद 299

gomaṭeṃ kāṃhī pāve | teṇe saṃtoṣeṃ teṇeṃ nābhibhave | jo okhaṭeni nāgave | viṣādāsī || 299 ||

पद 300

aisā harikhaśokarahitu | jo ātmabodhabharitu | to pāṃ jāṇa prajñāyuktu | dhanurdharā || 300 ||

पद 301

कां कूर्म जियापरी । उवाइला अवेव पसरी । ना इच्छावशें आवरी । आपुले आपण ॥ ३०१ ॥

kāṃ kūrma jiyāparī | uvāilā aveva pasarī | nā icchāvaśeṃ āvarī | āpule āpaṇa || 301 ||

पद 302

taisīṃ iṃdriye āpaitīṃ hotīṃ | jayāceṃ mhaṇitaleṃ karitī | tayācī prajñā jāṇa sthitī | pātalīṃ ase || 302 ||

पद 303

ātāṃ arjunā āṇikahī eka | sāṃgena aikeṃ kavatika | yā viṣayāṃte sādhaka | tyajitī niyameṃ || 303 ||

पद 304

śrotrādi iṃdriye āvaratī | pari rasane niyamu na karitī | te sahasradhā kavaḷijatī | viṣayīṃ ihīṃ || 304 ||

पद 305

jaisī varivari pālavī khuḍije | āṇi muḷīṃ udaka ghālije | tarī kaiseni nāśu nipaje | tayā vṛkṣā || 305 ||

पद 306

to udakāceni baḷeṃ adhikeṃ | jaisā āḍavoni āṃge phāṃke | taisā mānasī viṣo pokhe | rasanādvāreṃ || 306 ||

पद 307

yerāṃ iṃdriyā viṣaya tuṭe | taisā niyamūṃ na ye rasa haṭeṃ | je jīvana heṃ na ghaṭe | yeṇeṃviṇa || 307 ||

पद 308

maga arjunā svabhāve | aisiyāhī niyamāteṃ pāve | jaiṃ parabrahma anubhaveṃ | hoūni jāīje || 308 ||

पद 309

taiṃ śarīrabhāva nāsatī | iṃdriye viṣaya visaratī | sohaṃbhāvapratīti | prakaṭa hoya || 309 ||

पद 310

येर्‍हवीं तरी अर्जुना । हें आया नये साधना । जे रहाटताती जतना । निरंतर ॥ ३१० ॥

yerhavīṃ tarī arjunā | heṃ āyā naye sādhanā | je rahāṭatātī jatanā | niraṃtara || 310 ||

पद 311

jayāteṃ abhyāsācī gharaṭī | yamaniyamāṃcī tāṭī | je manāte sadā muṭhī | dharūni āhātī || 311 ||

पद 312

tehī kijatī kāsāvisī | yā iṃdriyāṃcī prauḍhī aisī | jaisī maṃtrajñāteṃ vivasī | bhulavī kāṃ || 312 ||

पद 313

dekhe viṣaya he taise | pāvatī ṛddhisiddhīceni miṣeṃ | maga ākaḷatī sparśeṃ | iṃdriyāṃceni || 313 ||

पद 314

tiye saṃdhī mana jāye | maga abhyāsāṃ ṭhoṭhāvaleṃ ṭhāye | aiseṃ baḷakaṭapaṇa āhe | iṃdriyāṃce || 314 ||

पद 315

mhaṇoni āikeṃ pārthā | yāṃte nirdaḷī jo sarvathā | sarva viṣayīṃ āsthā | sāṃḍūniyā || 315 ||

पद 316

तोचि तूं जाण । योगनिष्ठेसी कारण । जयाचे विषयसुखे । अंतःकरण झकवेना ॥ ३१६ ॥

toci tūṃ jāṇa | yoganiṣṭhesī kāraṇa | jayāce viṣayasukhe | aṃtaḥkaraṇa jhakavenā || 316 ||

पद 317

जो आत्मबोधयुक्तु । होऊनि असे सततु । जो मातें हृदयाआंतु । विसंबेना ॥ ३१७ ॥

jo ātmabodhayuktu | hoūni ase satatu | jo māteṃ hṛdayāāṃtu | visaṃbenā || 317 ||

पद 318

erhavīṃ bāhya viṣaya tarī nāhīṃ | parī mānasīṃ hoīla jarī kāṃhī | tarī sādyaṃtuci hā pāhīṃ | saṃsāru ase || 318 ||

पद 319

jaisā kāṃ viṣācā leśu | ghetaliyā hoya bahuvasu | maga nibhrāṃta karī nāśu | jīvitāsī || 319 ||

पद 320

तैसी या विषयांची शंका । मनीं वसती देखा । घातु करी अशेखा । विवेकजाता ॥ ३२० ॥

taisī yā viṣayāṃcī śaṃkā | manīṃ vasatī dekhā | ghātu karī aśekhā | vivekajātā || 320 ||

पद 321

jarī hṛdayīṃ viṣaya smaratī | tarī nisaṃgāhī āpaje saṃgatī | saṃgī pragaṭe mūrti | abhilāṣācī || 321 ||

पद 322

jetha kāmu upajalā | tetha krodhu ādhīṃci ālā | krodhīṃ ase ṭhevilā | saṃmoha jāṇe || 322 ||

पद 323

saṃmohā jāliyā vyakti | tarī nāśu pāve smṛti | caṃḍavāteṃ jyoti | āhata jaisī || 323 ||

पद 324

kāṃ astamānīṃ niśī | jaisī sūryatejāteṃ grāsī | taisī daśā smṛtibhraṃśīṃ | prāṇiyāṃsī || 324 ||

पद 325

naga ajñānāṃdha kevaḷa | teṇe āplavije sakaḷa | tetha buddhi hoya vyākuḷa | hṛdayāmājīṃ || 325 ||

पद 326

jaiseṃ jātyaṃdhā paḷaṇī pāve | maga te kākuḷatī sairā dhāṃve | taise buddhīsi hotī bhaveṃ | dhanurdharā || 326 ||

पद 327

aisā smṛtibhraṃśu ghaḍe | maga sarvathā buddhi avaghaḍe | tetha samūḷa heṃ upaḍe | jñānajāta || 327 ||

पद 328

चैतन्याचां भ्रंशी । शरीरा दशा जैशी । पुरुषा बुद्धिनाशीं । होय देखें ॥ ३२८ ॥

caitanyācāṃ bhraṃśī | śarīrā daśā jaiśī | puruṣā buddhināśīṃ | hoya dekheṃ || 328 ||

पद 329

mhaṇoni āikeṃ arjunā | jaisā visphulliṃga lāge iṃdhanā | maga prauḍha jāliyā tribhuvanā | puroṃ śake || 329 ||

पद 330

taiseṃ viṣayāṃce dhyāna | jarī vipāyeṃ vāhe mana | tarī yesaṇe heṃ patana | giṃvasīta pāve || 330 ||

पद 331

mhaṇoni viṣaya he āghave | sarvathā manauni sāṃḍāve | maga rāgadveṣa svabhāveṃ | nāśatīla || 331 ||

पद 332

pārthā āṇikahī eka | jarī nāśile rāgadveṣa | tarī iṃdriyāṃ viṣayīṃ bādhaka | ramatāṃ nāhī || 332 ||

पद 333

jaisā sūrya ākāśagatu | raśmikarīṃ jagāteṃ sparśatu | tarī saṃgadoṣeṃ kāya liṃpatu | tethiṃceni || 333 ||

पद 334

taisā iṃdriyārthī udāsīna | ātmaraseṃci nirbhinna | jo kāmakrodhavihīna | hoūni ase || 334 ||

पद 335

tarī viṣayāṃtuhī kāṃhī | āpaṇapevācuni nāhīṃ | maga viṣaya kavaṇa kāyī | bādhītīla kavaṇā || 335 ||

पद 336

jarī udakeṃ udakīṃ buḍīje | kāṃ agni āgī poḷije | tarīṃ viṣayasaṃge āplavije | paripūrṇa to || 336 ||

पद 337

ऐसा आपणचि केवळ । होऊनि असे निखळ । तयाचि प्रज्ञा अचळ । निभ्रांत मानीं ॥ ३३७ ॥

aisā āpaṇaci kevaḷa | hoūni ase nikhaḷa | tayāci prajñā acaḷa | nibhrāṃta mānīṃ || 337 ||

पद 338

dekheṃ akhaṃḍita prasannatā | āthī jetha cittā | tethe rigaṇeṃ nāhīṃ samastāṃ | saṃsāraduḥkhāṃ || 338 ||

पद 339

jaisā amṛtācā nirjharu | prasave jayācā jaṭharu | tayā kṣudhetṛṣṇecā aḍadaru | kahīṃci nāhīṃ || 339 ||

पद 340

taiseṃ hṛdaya prasanna hoye | tarī duḥkha kaiceṃ keṃ āhe | tetha buddhi āpaisī rāhe | paramātmarūpīṃ || 340 ||

पद 341

jaisā nirvātīcā dīpu | sarvathā neṇe kaṃpu | taisā sthirabuddhi svasvarūpu | yogayuktu || 341 ||

पद 342

ye yuktīci kaḍasaṇī | nāhīṃ jayācāṃ aṃtaḥkaraṇīṃ | to ākaḷilāṃ jāṇa guṇīṃ | viṣayādikīṃ || 342 ||

पद 343

tayā sthirabuddhi pārthā | kahīṃ nāhīṃ sarvathā | āṇi sthairyācī āsthā | tehī nupaje || 343 ||

पद 344

niścaḷatvācī bhāvanā | jarī navheci dekheṃ manā | tarī śāṃti kevī arjunā | āpu hoya || 344 ||

पद 345

āṇi jetha śāṃticā jivhāḷā nāhīṃ | tetha sukha visaroni na rige kahīṃ | jaisā pāpiyācāṃ ṭhāyīṃ | mokṣu na vase || 345 ||

पद 346

dekheṃ agnimājī dhāpatī | tiyeṃ bījeṃ jarī viruḍhatī | tarī aśāṃta sukhaprāptī | ghaḍoṃ śake || 346 ||

पद 347

mhaṇoni ayuktapaṇa manāce | teṃci sarvasva duḥkhāceṃ | yā kāraṇeṃ iṃdriyāṃceṃ | damana nikeṃ || 347 ||

पद 348

ye iṃdriyeṃ jeṃ jeṃ mhaṇatī | teṃ teṃci je puruṣa karitī | te taraleci na taritī | viṣayasiṃdhu || 348 ||

पद 349

jaisī nāva thaḍiye ṭhākitāṃ | jarī varapaḍī hoya durvātā | tarī cukalāhī māgautā | apāvo pāve || 349 ||

पद 350

taisī prāpteṃhī puruṣeṃ | iṃdriyeṃ lāḷilīṃ jarī kautukeṃ | tarī ākramilā dekha duḥkhe | sāṃsārikeṃ || 350 ||

पद 351

mhaṇoni āpulīṃ āpaṇapeyā | jarī ye iṃdriye yetī āyā | tarī adhika kāṃhī dhanaṃjayā | sārthaka ase || 351 ||

पद 352

dekhe kūrma jiyāparī | uvāilā avayava pasarī | nā tarī icchāvaśeṃ āvarī | āpaṇapeṃci || 352 ||

पद 353

taisīṃ iṃdriye āpaitī hotī | jayāceṃ mhaṇitaleṃ karitī | tayācī prajñā jāṇa sthitī | pātalī ase || 353 ||

पद 354

आता आणिक एक गहन । पूर्णाचें चिन्ह । अर्जुना तुज सांगेन । परिस पां ॥ ३५४ ॥

ātā āṇika eka gahana | pūrṇāceṃ cinha | arjunā tuja sāṃgena | parisa pāṃ || 354 ||

पद 355

dekhe bhūtajāta nideleṃ | tetheṃci jayā pāhaleṃ | āṇi jīva jetha ceile | tetha nidrita to || 355 ||

पद 356

taisā to nirupādhi | arjunā to sthirabuddhi | toci jāṇe niravadhi | munīśvara || 356 ||

पद 357

pārthā āṇikahī parī | to jāṇo yeīla avadhārīṃ | jaisī akṣobhatā sāgarīṃ | akhaṃḍita || 357 ||

पद 358

jarī saritāogha samasta | paripūrṇa hoūni miḷata | tarī adhika nohe īṣat | maryādā na saṃḍī ||358 ||

पद 359

nā tarī grīṣmakāḷīṃ saritā | śoṣūni jāti samastā | parī nyūna navhe pārthā | samudru jaisā || 359 ||

पद 360

taisā prāptīṃ ṛddhisiddhī | tayāsi kṣobhu nāhīṃ buddhī | āṇi na pavatāṃ na bādhī | adhṛti tayāteṃ || 360 ||

पद 361

sāṃge sūryācāṃ gharī | prakāśu kāya vātīverī | kī na lavije tarī aṃdhārīṃ | koṃḍela to || 361 ||

पद 362

dekheṃ ṛddhisiddhi tayāparī | ālī gelī se na karī | to viguṃtalā ase aṃtarīṃ | mahāsukhīṃ || 362 ||

पद 363

jo āpuleni nāgarapaṇeṃ | iṃdrabhuvanāteṃ pābaḷeṃ mhaṇe | to kevi raṃje pālaviṇeṃ | bhillāṃceni || 363 ||

पद 364

jo amṛtāsi ṭhī ṭhevī | to jaisā kāṃjī na sevī | taisā svasukhānubhavī | na bhogī ṛddhi || 364 ||

पद 365

pārthā navala heṃ pāhīṃ | jetha svargasukha lekhanīya nāhī | tetha ṛddhisiddhi kāyī | prākṛtā hotī || 365 ||

पद 366

aisā ātmabodheṃ toṣalā | jo paramānaṃdeṃ pokhalā | toci sthiraprajñu bhalā | voḷakha tūṃ || 366 ||

पद 367

to ahaṃkārāte daṃḍunī | sakaḷa kāma sāṃḍoni | vicare viśva hoūni | viśvācimājīṃ || 367 ||

पद 368

he brahmasthitī niḥsīma | je anubhavitāṃ niṣkāma | pātaleṃ parabrahma | anāyāseṃ || 368 ||

पद 369

je cidrūpīṃ miḷatāṃ | dehāṃtīcī vyākuḷatā | āḍa ṭhākoṃ na śake cittā | prājñā jayā || 369 ||

पद 370

teci he sthiti | svamukheṃ śrīpati | sāṃgata arjunāprati | saṃjayo mhaṇe || 370 ||

पद 371

aise kṛṣṇavākya aikileṃ | tetha arjune manīṃ mhaṇitaleṃ | ātāṃ āmuciyāci kājā āleṃ | upapatti iyā || 371 ||

पद 372

je karmajāta āghaveṃ | etha nirākārileṃ deveṃ | tarī pāruṣaleṃ myāṃ jhuṃjāveṃ | mhaṇūniyāṃ || 372 ||

पद 373

aisā śrīacyutāciyā bolā | cittīṃ dhanurdharu uvāyilā | ātāṃ praśnu karīla bhalā | āśaṃkoniyāṃ || 373 ||

पद 374

to prasaṃgu ase nāgaru | jo sakaḷa dharmāsi āgaru | kīṃ vivekāmṛtasāgaru | prāṃtahīnu || 374 ||

पद 375

jo āpaṇape sarvajñanāthu | nirupitā hoīla śrīanaṃtu | te jñānadevo sāṃgela mātu | nivṛttīdāsu || 375 ||

दुसरा अध्याय समाप्त ॥

dusarā adhyāya samāpta ||

गीता श्लोक

गीता श्लोक पद 1

saṃjaya uvāca : taṃ tathā kṛpayāviṣṭamaśrūpūrṇākulekṣaṇam | viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ || 1||

गीता श्लोक पद 2

śrībhagavānuvāca : kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam | anāryajuṣṭamasvargyamakīrtīkaramarjuna || 2 ||

गीता श्लोक पद 3

klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitat tvayyupapadyate | kṣudraṃ hradayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha paraṃtapa || 3 ||

गीता श्लोक पद 4

arjuna uvācaḥ kathaṃ ca bhīṣmamahaṃ saṃkhye droṇaṃ ca madhusūdana | iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana || 4||

गीता श्लोक पद 5

gurūnahatvā hi mahānubhavān śreyo bhoktuṃ bhaikṣamapīha loke | hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva bhuṃjīya bhogān rudhirapradigdhān || 5 ||

गीता श्लोक पद 6

na caitad vidmaḥ karatan no garīyo yad vā jayema yadi vā no jayeyuḥ | yāneva hatvā na jijīviṣāmaste'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ || 6 ||

गीता श्लोक पद 7

kārpaṇyadoṣopahatsvabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṃ dharmasaṃmūḍhacetāḥ | yat śreyaḥ syān niścitaṃ brūhi tan me śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam || 7||

गीता श्लोक पद 8

na hi prapaśyāmi mamāpunudyād yacchokamuchoṣaṇamindriyāṇām | avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam || 8 ||

गीता श्लोक पद 9

saṃjaya uvāca: evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ paraṃtapaḥ | na yotsya iti goviṃdamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha || 9 ||

गीता श्लोक पद 10

tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata | senayorubhayormadhye viṣīdaṃtamidaṃ vacaḥ || 10 ||

गीता श्लोक पद 11

śrībhagavānuvāca: aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase | gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocaṃti paṃḍitaḥ || 11 ||

गीता श्लोक पद 12

na tvevāhaṃ jātuṃ nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ | na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param || 12 ||

गीता श्लोक पद 13

dehino'smin yathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā | tathā dehāṃtaraprāptirdhīrasttatra na muhyati || 13 ||

गीता श्लोक पद 14

mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇa sukhaduḥkhadāḥ | āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata || 14 ||

गीता श्लोक पद 15

yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣaṣarbha | samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate || 15 ||

गीता श्लोक पद 16

nāsaṃto vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ | ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostatvadarśibhiḥ || 16 ||

गीता श्लोक पद 17

avināśi tu tadviddhi yena sarvamaidaṃ tat | vināśamavyayasyāsya na kaścit kartumarhati || 17 ||

गीता श्लोक पद 18

antavaṃtaḥ ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ | anāśino'prameyasya tasyād yudhyasva bhārata || 18 ||

गीता श्लोक पद 19

ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam | ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate || 19 ||

गीता श्लोक पद 20

na jāyate mriyate vā kadācin nāyaṃ bhūtvā bhavitā na bhūyaḥ | ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre || 20 ||

गीता श्लोक पद 21

vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajavyayam | kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam || 21 ||

गीता श्लोक पद 22

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naroparāṇi | tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇānyanyāni saṃyāti nāvāni dehī || 22||

गीता श्लोक पद 23

nainaṃ chiṃdanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ | na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ || 23||

गीता श्लोक पद 24

acchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca | nitya sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṃ sanātanaḥ || 24 ||

गीता श्लोक पद 25

avyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate | tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi || 25 ||

गीता श्लोक पद 26

atha cainaṃ nityajāta nityaṃ vā manyase mṛtaṃ | tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi || 26 ||

गीता श्लोक पद 27

jātasya hi dhṛvo mṛtyurdhṛvaṃ janma mṛtasya ca| tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi || 27 ||

गीता श्लोक पद 28

avyaktādini bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata | avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā || 28 ||

गीता श्लोक पद 29

āścaryavat paścati kaścidenamāścaryavad vadati tathaiva cānyaḥ | āścaryavat cainamanyaḥ śṛṇoti | śṛtvā'pyenaṃ veda na caiva kaścit || 29 ||

गीता श्लोक पद 30

dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata | tasmāt sarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi || 30 ||

गीता श्लोक पद 31

svadharmapi cāvekṣya na vikaṃpitumarhasi | dharmyāddhi yuddhāt śreyo'nyat kṣatriyasya na vidyate || 31 ||

गीता श्लोक पद 32

yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛttam | sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhaṃte yuddhamīdṛśam || 32 ||

गीता श्लोक पद 33

atha cet tvamimaṃ dharmyaṃ saṃgrāmaṃ na kariṣyasi | tataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpyasiṃ || 33 ||

गीता श्लोक पद 34

akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyaṃti te'vyām | saṃbhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate || 34 ||

गीता श्लोक पद 35

bhayād raṇāduparaṃ maṃsyate tvāṃ mahārathāḥ | yeṣāṃ tvaṃ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam || 35 ||

गीता श्लोक पद 206

tarī tujheṃ teṃ arjunā | yā vairiyāṃ durjanāṃ kāṃ pratyayā yeīla manā | sāṃge maja || 206 ||

गीता श्लोक पद 36

avācyavādāṃśca bahūn vadiṣyaṃti tavāhitāḥ | niṃdaṃtastava sāmarthya tato duḥkhataraṃ nu kim || 36 ||

गीता श्लोक पद 37

hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣase mahīm | tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ || 37 ||

गीता श्लोक पद 38

sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau | tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi || 38 ||

गीता श्लोक पद 39

eṣā'tebhihitā sāṃkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu | buddhyā yukto yayā pārtha karmabaṃdhaṃ prahāsyasi || 39 ||

गीता श्लोक पद 40

nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate | svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt || 40 ||

गीता श्लोक पद 41

vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana | bahuśākhā hyanantāśca buddhayo'vyavasthitām || 41 ||

गीता श्लोक पद 42

yāmināṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ | vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ || 42 ||

गीता श्लोक पद 43

kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām | kriyāviṣeśbahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati || 43 ||

गीता श्लोक पद 44

bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayāpahṛtacetasām | vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate || 44 ||

गीता श्लोक पद 45

traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna | nirdvaṃdvo nityasatvastho niryogakṣema ātmavān || 45 ||

गीता श्लोक पद 46

yāvānartha udapāne sarvataḥ saṃplutodake | tāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ || 46 ||

गीता श्लोक पद 47

karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana | mā karmaphalaheturbhurmā te saṃgo'stvakarmaṇi || 47 ||

गीता श्लोक पद 48

yogastha kurū karmāṇi saṃgaṃ tyaktvā dhanaṃjaya | siddhyasiddhyo samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate || 48 ||

गीता श्लोक पद 49

dūreṇa hyatvaraṃ karma buddhiyogāddhanaṃjaya | buddhau śaraṇamanvicha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ || 49 ||

गीता श्लोक पद 50

buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtduṣkṛte | tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalaṃ || 50 ||

गीता श्लोक पद 51

karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ | janmabaṃdhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam || 51 ||

गीता श्लोक पद 52

yadā te mohakalilaṃ buddhurvyatitariṣyati | tadā gaṃtāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca || 52 ||

गीता श्लोक पद 53

śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā | samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi || 53 ||

गीता श्लोक पद 54

arjuna uvāca: sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava | sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta brajeta kim || 54 ||

गीता श्लोक पद 55

śrībhagavānuvāca: prajahāti yadā kāmān sarvānpārtha manogatān | ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate || 55 ||

गीता श्लोक पद 56

duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ | vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunīrucyate || 56 ||

गीता श्लोक पद 57

yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham | nābhinanaṃdaṃti na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā || 57 ||

गीता श्लोक पद 58

yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅagānīva sarvaśaḥ | iṃdriyāṇīṃdriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā || 58 ||

गीता श्लोक पद 59

viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ | rasavarjyaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate || 59 ||

गीता श्लोक पद 60

yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ | iṃdriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ || 60 ||

गीता श्लोक पद 61

tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ | vaśe hi yasyeṃdriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā || 61 ||

गीता श्लोक पद 62

dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅagasteṣūpajāyate | saṅagātsaṃjāyate kāmaḥ kāmātkrodhobhijāyate || 62 ||

गीता श्लोक पद 63

krodhād bhavati saṃmohaḥ saṃmohātsmṛtivibhramaḥ | smṛtibhraṃśād buddhināśo buddhināśātpraṇaśyati || 63 ||

गीता श्लोक पद 64

rāgadveṣaviyukataistu viṣayānindriyaiścaran | ātmavaśairvidheyātmā prasādamadhigacchati || 64 ||

गीता श्लोक पद 65

prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate | prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate || 65 ||

गीता श्लोक पद 66

nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā | na cābhāvayataḥ śāṃtiraśāṃtasya kutaḥ sukham || 66 ||

गीता श्लोक पद 67

indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate | tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi || 67 ||

गीता श्लोक पद 68

tasmād yasya mahābāho nigṛhitāni sarvaśaḥ | indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā || 68 ||

गीता श्लोक पद 69

yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī | yasyāṃ jāgrati bhūtānāṃ sā niśā paśyato muneḥ || 69 ||

गीता श्लोक पद 70

āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ samudramāpaḥ praviśanti yadvat | tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntimāpnoti na kāmakāmī || 70 ||

गीता श्लोक पद 71

vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati nispṛhaḥ | nirmamo nirahaṃkaraḥ sa śāntimadhigacchati || 71 ||

गीता श्लोक पद 72

eṣa brāhmo sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati | sthitvāsyāmantakāle'pi brahmanirvāṇamṛcchati || 72 ||

या पाठाविषयी

परिचय

ज्ञानेश्वरीचा अध्याय दुसरा — भगवद्गीतेच्या सांख्ययोग या अध्यायावरील संत ज्ञानेश्वरांचे ओवीबद्ध भाष्य. या अध्यायात 374 ओव्या आहेत. मूळ गीतेचे श्लोक ज्या क्रमाने ज्ञानेश्वरीत येतात, त्याच क्रमाने येथे दिले आहेत.

॥ ज्ञानेश्वर माउली ज्ञानराज माउली तुकाराम ॥

संदर्भ 1

ज्ञानेश्वरी/अध्याय दुसरा — mr.wikisource.org
मराठी विकिस्रोत आवृत्ती (revid 210779); ओवीक्रम पडताळून घेतला आहे. क्रमांक न आढळलेल्या ओव्या: 2.

परवाना: CC BY-SA 4.0 — Text adapted from Wikimedia projects, licensed CC BY-SA 4.0. Adaptations must be shared alike.

अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.

ज्ञानेश्वरी — अध्याय दुसरा

या पाठाविषयी

परिचय

संदर्भ 1

चूक कळवा

संबंधित रचना 4

ज्ञानेश्वरी — अध्याय पहिला

ज्ञानेश्वरी — अध्याय दहावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय अकरावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय बारावा

आणखी पाहा 22

आरती

श्री कृष्ण आरती — आरती कुंजबिहारी की

चालीसा

कृष्ण चालीसा

भजन

छुप छुप आये श्याम ले के ग्वाल बाल

दर्शन दो घनश्याम नाथ मेरी अखियाँ प्यासी

गोकुल में बजत बधाई

हरि सुन्दर नन्द मुकुन्द

कवच

श्रीगोपालकवचम्

अष्टोत्तर शतनामावली

कृष्ण अष्टोत्तर शतनामावली

व्रतकथा

गोवर्धन (अन्नकूट) कथा

गोवत्स द्वादशी (बछ बारस) व्रत कथा

श्री कृष्ण जन्माष्टमी व्रत कथा

राधाष्टमी व्रत कथा

देवी-देवता

कृष्ण

सण

होळी

जन्माष्टमी