ज्ञानेश्वरी — अध्याय पंधरावा

शेअर करा

॥ ॐ श्री परमात्मने नमः ॥ ॥ अथ श्रीमद्भगवद्गीता ॥ । अथ पञ्चदशोऽध्यायः - अध्याय पंधरावा । । । पुरुषोत्तमयोगः ।

|| oṃ śrī paramātmane namaḥ || || atha śrīmadbhagavadgītā || | atha pañcadaśo'dhyāyaḥ - adhyāya paṃdharāvā | | | puruṣottamayogaḥ |

आतां हृदय हें आपुलें । चौफाळुनियां भलें । वरी बैसऊं पाउलें । श्रीगुरूंचीं ॥ १ ॥

ātāṃ hṛdaya heṃ āpuleṃ | cauphāḷuniyāṃ bhaleṃ | varī baisaūṃ pāuleṃ | śrīgurūṃcīṃ || 1 ||

ऐक्यभावाची अंजुळी । सर्वेंद्रिय कुड्मुळी । भरूनियां पुष्पांजुळी । अर्घ्यु देवों ॥ २ ॥

aikyabhāvācī aṃjuḷī | sarveṃdriya kuḍmuḷī | bharūniyāṃ puṣpāṃjuḷī | arghyu devoṃ || 2 ||

अनन्योदकें धुवट । वासना जे तन्निष्ठ । ते लागलेसे अबोट । चंदनाचें ॥ ३ ॥

ananyodakeṃ dhuvaṭa | vāsanā je tanniṣṭha | te lāgalese aboṭa | caṃdanāceṃ || 3 ||

प्रेमाचेनि भांगारें । निर्वाळूनि नूपरें । लेवऊं सुकुमारें । पदें तियें ॥ ४ ॥

premāceni bhāṃgāreṃ | nirvāḷūni nūpareṃ | levaūṃ sukumāreṃ | padeṃ tiyeṃ || 4 ||

घणावली आवडी । अव्यभिचारें चोखडी । तिये घालूं जोडी । आंगोळिया ॥ ५ ॥

ghaṇāvalī āvaḍī | avyabhicāreṃ cokhaḍī | tiye ghālūṃ joḍī | āṃgoḷiyā || 5 ||

आनंदामोदबहळ । सात्त्विकाचें मुकुळ । तें उमललें अष्टदळ । ठेऊं वरी ॥ ६ ॥

ānaṃdāmodabahaḷa | sāttvikāceṃ mukuḷa | teṃ umalaleṃ aṣṭadaḷa | ṭheūṃ varī || 6 ||

तेथे अहं हा धूप जाळूं । नाहं तेजें वोवाळूं । सामरस्यें पोटाळूं । निरंतर ॥ ७ ॥

tethe ahaṃ hā dhūpa jāḷūṃ | nāhaṃ tejeṃ vovāḷūṃ | sāmarasyeṃ poṭāḷūṃ | niraṃtara || 7 ||

माझी तनु आणि प्राण । इया दोनी पाउवा लेऊं श्रीगुरुचरण । करूं भोगमोक्ष निंबलोण । पायां तयां ॥ ८ ॥

mājhī tanu āṇi prāṇa | iyā donī pāuvā leūṃ śrīgurucaraṇa | karūṃ bhogamokṣa niṃbaloṇa | pāyāṃ tayāṃ || 8 ||

इया श्रीगुरुचरणसेवा । हों पात्र तया दैवा । जे सकळार्थमेळावा । पाटु बांधे ॥ ९ ॥

iyā śrīgurucaraṇasevā | hoṃ pātra tayā daivā | je sakaḷārthameḷāvā | pāṭu bāṃdhe || 9 ||

ब्रह्मींचें विसवणेंवरी । उन्मेख लाहे उजरी । जें वाचेतें इयें करी । सुधासिंधु ॥ १० ॥

brahmīṃceṃ visavaṇeṃvarī | unmekha lāhe ujarī | jeṃ vāceteṃ iyeṃ karī | sudhāsiṃdhu || 10 ||

पूर्णचंद्राचिया कोडी । वक्तृत्वा घापें कुरोंडी । तैसी आणी गोडी । अक्षरांतें ॥ ११ ॥

pūrṇacaṃdrāciyā koḍī | vaktṛtvā ghāpeṃ kuroṃḍī | taisī āṇī goḍī | akṣarāṃteṃ || 11 ||

सूर्यें अधिष्ठिली प्राची । जगा राणीव दे प्रकाशाची । तैशी वाचा श्रोतयां ज्ञानाची । दिवाळी करी ॥ १२ ॥

sūryeṃ adhiṣṭhilī prācī | jagā rāṇīva de prakāśācī | taiśī vācā śrotayāṃ jñānācī | divāḷī karī || 12 ||

नादब्रह्म खुजें । कैवल्यही तैसें न सजे । ऐसा बोलु देखिजे । जेणें दैवें ॥ १३ ॥

nādabrahma khujeṃ | kaivalyahī taiseṃ na saje | aisā bolu dekhije | jeṇeṃ daiveṃ || 13 ||

श्रवणसुखाच्या मांडवीं । विश्व भोगी माधवीं । तैसी सासिन्नली बरवी । वाचावल्ली ॥ १४ ॥

śravaṇasukhācyā māṃḍavīṃ | viśva bhogī mādhavīṃ | taisī sāsinnalī baravī | vācāvallī || 14 ||

ठावो न पवता जयाचा । मनेंसी मुरडली वाचा । तो देवो होय शब्दाचा । चमत्कारु ॥ १५ ॥

ṭhāvo na pavatā jayācā | maneṃsī muraḍalī vācā | to devo hoya śabdācā | camatkāru || 15 ||

जें ज्ञानासि न चोजवे । ध्यानासिही जें नागवे । तें अगोचर फावे । गोठीमाजीं ॥ १६ ॥

jeṃ jñānāsi na cojave | dhyānāsihī jeṃ nāgave | teṃ agocara phāve | goṭhīmājīṃ || 16 ||

येवढें एक सौभग । वळघे वाचेचें आंग । श्रीगुरुपादपद्मपराग । लाहे जैं कां ॥ १७ ॥

yevaḍheṃ eka saubhaga | vaḷaghe vāceceṃ āṃga | śrīgurupādapadmaparāga | lāhe jaiṃ kāṃ || 17 ||

तरी बहु बोलूं काई । आजि तें आनीं ठाईं । मातेंवाचूनि नाहीं । ज्ञानदेवो म्हणे ॥ १८ ॥

tarī bahu bolūṃ kāī | āji teṃ ānīṃ ṭhāīṃ | māteṃvācūni nāhīṃ | jñānadevo mhaṇe || 18 ||

जे तान्हेनि मियां अपत्यें । आणि माझे गुरु एकलौतें । म्हणौनि कृपेंसि एकहातें । जालें तिये ॥ १९ ॥

je tānheni miyāṃ apatyeṃ | āṇi mājhe guru ekalauteṃ | mhaṇauni kṛpeṃsi ekahāteṃ | jāleṃ tiye || 19 ||

पाहा पां भरोवरी आघवी । मेघ चातकांसी रिचवी । मजलागीं गोसावी । तैसें केलें ॥ २० ॥

pāhā pāṃ bharovarī āghavī | megha cātakāṃsī ricavī | majalāgīṃ gosāvī | taiseṃ keleṃ || 20 ||

म्हणौनि रिकामें तोंड । करूं गेलें बडबड । कीं गीता ऐसें गोड । आतुडलें ॥ २१ ॥

mhaṇauni rikāmeṃ toṃḍa | karūṃ geleṃ baḍabaḍa | kīṃ gītā aiseṃ goḍa | ātuḍaleṃ || 21 ||

होय अदृष्ट आपैतें । तैं वाळूचि रत्‌नें परते । उजू आयुष्य तैं मारितें । लोभु करी ॥ २२ ॥

hoya adṛṣṭa āpaiteṃ | taiṃ vāḷūci ratneṃ parate | ujū āyuṣya taiṃ māriteṃ | lobhu karī || 22 ||

आधणीं घातलिया हरळ । होती अमृताचे तांदुळ । जरी भुकेची राखे वेळ । श्रीजगन्नाथु ॥ २३ ॥

ādhaṇīṃ ghātaliyā haraḷa | hotī amṛtāce tāṃduḷa | jarī bhukecī rākhe veḷa | śrījagannāthu || 23 ||

तयापरी श्रीगुरु । करिती जैं अंगीकारु । तैं होऊनि ठाके संसारु । मोक्षमय आघवा ॥ २४ ॥

tayāparī śrīguru | karitī jaiṃ aṃgīkāru | taiṃ hoūni ṭhāke saṃsāru | mokṣamaya āghavā || 24 ||

पाहा पां श्रीनारायणें । तया पांडवांचें उणें । कीजेचि ना पुराणें । विश्ववंद्यें ? ॥ २५ ॥

pāhā pāṃ śrīnārāyaṇeṃ | tayā pāṃḍavāṃceṃ uṇeṃ | kījeci nā purāṇeṃ | viśvavaṃdyeṃ ? || 25 ||

तैसें श्रीनिवृत्तिराजें । अज्ञानपण हें माझें । आणिलें वोजें । ज्ञानाचिया ॥ २६ ॥

taiseṃ śrīnivṛttirājeṃ | ajñānapaṇa heṃ mājheṃ | āṇileṃ vojeṃ | jñānāciyā || 26 ||

परी हें असो आतां । प्रेम रुळतसे बोलतां । कें गुरुगौरव वर्णितां । उन्मेष असे ? ॥ २७ ॥

parī heṃ aso ātāṃ | prema ruḷatase bolatāṃ | keṃ gurugaurava varṇitāṃ | unmeṣa ase ? || 27 ||

आतां तेणेंचि पसायें । तुम्हां संताचे मी पायें । वोळगेन अभिप्रायें । गीतेचेनि ॥ २८ ॥

ātāṃ teṇeṃci pasāyeṃ | tumhāṃ saṃtāce mī pāyeṃ | voḷagena abhiprāyeṃ | gīteceni || 28 ||

तरी तोचि प्रस्तुतीं । चौदाविया अध्यायाच्या अंतीं । निर्णयो कैवल्यपती । ऐसा केला ॥ २९ ॥

tarī toci prastutīṃ | caudāviyā adhyāyācyā aṃtīṃ | nirṇayo kaivalyapatī | aisā kelā || 29 ||

जें ज्ञान जयाच्या हातीं । तोचि समर्थु मुक्ति । जैसा शतमख संपत्ती । स्वर्गींचिये ॥ ३० ॥

jeṃ jñāna jayācyā hātīṃ | toci samarthu mukti | jaisā śatamakha saṃpattī | svargīṃciye || 30 ||

कां शत एक जन्मां । जो जन्मोनि ब्रह्मकर्मा । करी तोचि ब्रह्मा । आनु नोहे ॥ ३१ ॥

kāṃ śata eka janmāṃ | jo janmoni brahmakarmā | karī toci brahmā | ānu nohe || 31 ||

नाना सूर्याचा प्रकाशु । लाहे जेवीं डोळसु । तेवीं ज्ञानेंचि सौरसु । मोक्षाचा तो ॥ ३२ ॥

nānā sūryācā prakāśu | lāhe jevīṃ ḍoḷasu | tevīṃ jñāneṃci saurasu | mokṣācā to || 32 ||

तरी तया ज्ञानालागीं । कवणा पां योग्यता आंगीं । हें पाहतां जगीं । देखिला एकु ॥ ३३ ॥

tarī tayā jñānālāgīṃ | kavaṇā pāṃ yogyatā āṃgīṃ | heṃ pāhatāṃ jagīṃ | dekhilā eku || 33 ||

जें पाताळींचेंही निधान । दावील कीर अंजन । परी होआवे लोचन । पायाळाचे ॥ ३४ ॥

jeṃ pātāḷīṃceṃhī nidhāna | dāvīla kīra aṃjana | parī hoāve locana | pāyāḷāce || 34 ||

तैसें मोक्ष देईल ज्ञान । येथें कीर नाहीं आन । परी तेंचि थारे ऐसें मन । शुद्ध होआवें ॥ ३५ ॥

taiseṃ mokṣa deīla jñāna | yetheṃ kīra nāhīṃ āna | parī teṃci thāre aiseṃ mana | śuddha hoāveṃ || 35 ||

तरी विरक्तीवांचूनि कहीं । ज्ञानासि तगणेंचि नाहीं । हें विचारूनि ठाईं । ठेविलें देवें ॥ ३६ ॥

tarī viraktīvāṃcūni kahīṃ | jñānāsi tagaṇeṃci nāhīṃ | heṃ vicārūni ṭhāīṃ | ṭhevileṃ deveṃ || 36 ||

आतां विरक्तीची कवण परी । जे येऊनि मनातें वरी । हेंही सर्वज्ञें श्रीहरी । देखिलें असे ॥ ३७ ॥

ātāṃ viraktīcī kavaṇa parī | je yeūni manāteṃ varī | heṃhī sarvajñeṃ śrīharī | dekhileṃ ase || 37 ||

जे विषें रांधिली रससोये । जैं जेवणारा ठाउवी होये । तैं तो ताटचि सांडूनि जाये । जयापरी ॥ ३८ ॥

je viṣeṃ rāṃdhilī rasasoye | jaiṃ jevaṇārā ṭhāuvī hoye | taiṃ to tāṭaci sāṃḍūni jāye | jayāparī || 38 ||

तैसी संसारा या समस्ता । जाणिजे जैं अनित्यता । तैं वैराग्य दवडितां । पाठी लागे ॥ ३९ ॥

taisī saṃsārā yā samastā | jāṇije jaiṃ anityatā | taiṃ vairāgya davaḍitāṃ | pāṭhī lāge || 39 ||

आतां अनित्यत्व या कैसें । तेंचि वृक्षाकारमिषें । सांगिजत असे विश्वेशें । पंचदशीं ॥ ४० ॥

ātāṃ anityatva yā kaiseṃ | teṃci vṛkṣākāramiṣeṃ | sāṃgijata ase viśveśeṃ | paṃcadaśīṃ || 40 ||

उपडिलें कवतिकें । झाड येरिमोहरा ठाके । तें वेगें जैसें सुके । तैसें हें नोहे ॥ ४१ ॥

upaḍileṃ kavatikeṃ | jhāḍa yerimoharā ṭhāke | teṃ vegeṃ jaiseṃ suke | taiseṃ heṃ nohe || 41 ||

यातें एकेपरी । रूपकाचिया कुसरी । सारीतसे वारी । संसाराची ॥ ४२ ॥

yāteṃ ekeparī | rūpakāciyā kusarī | sārītase vārī | saṃsārācī || 42 ||

करूनि संसार वावो । स्वरूपीं अहंते ठावो । होआवया अध्यावो । पंधरावा हा ॥ ४३ ॥

karūni saṃsāra vāvo | svarūpīṃ ahaṃte ṭhāvo | hoāvayā adhyāvo | paṃdharāvā hā || 43 ||

आतां हेंचि आघवें । ग्रंथगर्भींचें चांगावें । उपलविजेल जीवें । आकर्णिजे ॥ ४४ ॥

ātāṃ heṃci āghaveṃ | graṃthagarbhīṃceṃ cāṃgāveṃ | upalavijela jīveṃ | ākarṇije || 44 ||

तरी महानंद समुद्र । झॊ पूर्ण पूर्णीमा चंद्र । तो द्वारकेचा नरेंद्र । ऐसें म्हणे ॥ ४५ ॥

tarī mahānaṃda samudra | jho pūrṇa pūrṇīmā caṃdra | to dvārakecā nareṃdra | aiseṃ mhaṇe || 45 ||

अगा पैं पंडुकुमरा । येतां स्वरूपाचिया घरा । करीतसे आडवारा । विश्वाभासु जो ॥ ४६ ॥

agā paiṃ paṃḍukumarā | yetāṃ svarūpāciyā gharā | karītase āḍavārā | viśvābhāsu jo || 46 ||

तो हा जगडंबरु । नोहे येथ संसारु । हा जाणिजे महातरु । थांवला असे ॥ ४७ ॥

to hā jagaḍaṃbaru | nohe yetha saṃsāru | hā jāṇije mahātaru | thāṃvalā ase || 47 ||

परी येरां रुखांसारिखा । हा तळीं मूळें वरी शाखा । तैसा नोहे म्हणौनि लेखा । नयेचि कवणा ॥ ४८ ॥

parī yerāṃ rukhāṃsārikhā | hā taḷīṃ mūḷeṃ varī śākhā | taisā nohe mhaṇauni lekhā | nayeci kavaṇā || 48 ||

आगी कां कुऱ्हाडी । होय रिगावा जरी बुडीं । तरी हो कां भलतेवढी । वरिचील वाढी ॥ ४९ ॥

āgī kāṃ kuऱhāḍī | hoya rigāvā jarī buḍīṃ | tarī ho kāṃ bhalatevaḍhī | varicīla vāḍhī || 49 ||

जे तुटलिया मूळापाशीं । उलंडेल कां शाखांशीं । परी तैशी गोठी कायशी । हा सोपा नव्हे ॥ ५० ॥

je tuṭaliyā mūḷāpāśīṃ | ulaṃḍela kāṃ śākhāṃśīṃ | parī taiśī goṭhī kāyaśī | hā sopā navhe || 50 ||

अर्जुना हें कवतिक । सांगतां असे अलौकिक । जे वाढी अधोमुख । रुखा यया ॥ ५१ ॥

arjunā heṃ kavatika | sāṃgatāṃ ase alaukika | je vāḍhī adhomukha | rukhā yayā || 51 ||

जैसा भानू उंची नेणों कें । रश्मिजाळ तळीं फांके । संसार हें कावरुखें । झाड तैसें ॥ ५२ ॥

jaisā bhānū uṃcī neṇoṃ keṃ | raśmijāḷa taḷīṃ phāṃke | saṃsāra heṃ kāvarukheṃ | jhāḍa taiseṃ || 52 ||

आणि आथी नाथी तितुकें । रुंधलें असे येणेंचि एकें । कल्पांतींचेनि उदकें । व्योम जैसें ॥ ५३ ॥

āṇi āthī nāthī titukeṃ | ruṃdhaleṃ ase yeṇeṃci ekeṃ | kalpāṃtīṃceni udakeṃ | vyoma jaiseṃ || 53 ||

कां रवीच्या अस्तमानीं । आंधारेनि कोंदे रजनी । तैसा हाचि गगनीं । मांडला असे ॥ ५४ ॥

kāṃ ravīcyā astamānīṃ | āṃdhāreni koṃde rajanī | taisā hāci gaganīṃ | māṃḍalā ase || 54 ||

यया फळ ना चुंबितां । फूल ना तुरंबितां । जें कांहीं पंडुसुता । तें रुखुचि हा ॥ ५५ ॥

yayā phaḷa nā cuṃbitāṃ | phūla nā turaṃbitāṃ | jeṃ kāṃhīṃ paṃḍusutā | teṃ rukhuci hā || 55 ||

हा ऊर्ध्वमूळ आहे । परी उन्मूळिला नोहे । येणेंचि हा होये । शाड्वळु गा ॥ ५६ ॥

hā ūrdhvamūḷa āhe | parī unmūḷilā nohe | yeṇeṃci hā hoye | śāḍvaḷu gā || 56 ||

आणि ऊर्ध्वमूळ ऐसें । निगदिलें कीर असे । परी अधींही असोसें । मूळें यया ॥ ५७ ॥

āṇi ūrdhvamūḷa aiseṃ | nigadileṃ kīra ase | parī adhīṃhī asoseṃ | mūḷeṃ yayā || 57 ||

प्रबळला चौमेरी । पिंपळा कां वडाचिया परी । जे पारंबियांमाझारीं । डहाळिया असती ॥ ५८ ॥

prabaḷalā caumerī | piṃpaḷā kāṃ vaḍāciyā parī | je pāraṃbiyāṃmājhārīṃ | ḍahāḷiyā asatī || 58 ||

तेवींचि गा धनंजया । संसारतरु यया । अधींचि आथी खांदिया । हेंही नाहीं ॥ ५९ ॥

tevīṃci gā dhanaṃjayā | saṃsārataru yayā | adhīṃci āthī khāṃdiyā | heṃhī nāhīṃ || 59 ||

तरी ऊर्ध्वाहीकडे । शाखांचे मांदोडे । दिसताति अपाडें । सासिन्नलें ॥ ६० ॥

tarī ūrdhvāhīkaḍe | śākhāṃce māṃdoḍe | disatāti apāḍeṃ | sāsinnaleṃ || 60 ||

जालें गगनचि पां वेलिये । कां वारा मांडला रुखाचेनि आयें । नाना अवस्थात्रयें । उदयला असे ॥ ६१ ॥

jāleṃ gaganaci pāṃ veliye | kāṃ vārā māṃḍalā rukhāceni āyeṃ | nānā avasthātrayeṃ | udayalā ase || 61 ||

ऐसा हा एकु । विश्वाकार विटंकु । उदयला जाण रुखु । ऊर्ध्वमूळु ॥ ६२ ॥

aisā hā eku | viśvākāra viṭaṃku | udayalā jāṇa rukhu | ūrdhvamūḷu || 62 ||

आतां ऊर्ध्व या कवण । येथें मूळ तें किं लक्षण । कां अधोमुखपण । शाखा कैसिया ॥ ६३ ॥

ātāṃ ūrdhva yā kavaṇa | yetheṃ mūḷa teṃ kiṃ lakṣaṇa | kāṃ adhomukhapaṇa | śākhā kaisiyā || 63 ||

अथवा द्रुमा यया । अधीं जिया मूळिया । तिया कोण कैसिया । ऊर्ध्व शाखा ॥ ६४ ॥

athavā drumā yayā | adhīṃ jiyā mūḷiyā | tiyā koṇa kaisiyā | ūrdhva śākhā || 64 ||

आणि अश्वत्थु हा ऐसी । प्रसिद्धी कायसी । आत्मविदविलासीं । निर्णयो केला ॥ ६५ ॥

āṇi aśvatthu hā aisī | prasiddhī kāyasī | ātmavidavilāsīṃ | nirṇayo kelā || 65 ||

हें आघवेंचि बरवें । तुझिये प्रतीतीसि फावे । तैसेनि सांगों सोलिंवें । विन्यासें गा ॥ ६६ ॥

heṃ āghaveṃci baraveṃ | tujhiye pratītīsi phāve | taiseni sāṃgoṃ soliṃveṃ | vinyāseṃ gā || 66 ||

परी ऐकें गा सुभगा । हा प्रसंगु असे तुजचि जोगा । कानचि करीं हो सर्वांगा । हियें आथिलिया ॥ ६७ ॥

parī aikeṃ gā subhagā | hā prasaṃgu ase tujaci jogā | kānaci karīṃ ho sarvāṃgā | hiyeṃ āthiliyā || 67 ||

ऐसें प्रेमरसें सुरफुरें । बोलिलें जंव यादववीरें । तंव अवधान अर्जुनाकारें । मूर्त जालें ॥ ६८ ॥

aiseṃ premaraseṃ suraphureṃ | bolileṃ jaṃva yādavavīreṃ | taṃva avadhāna arjunākāreṃ | mūrta jāleṃ || 68 ||

देव निरूपिती तें थेंकुलें । येवढें श्रोतेपण फांकलें । जैसे आकाशा खेंव पसरिलें । दाही दिशीं ॥ ६९ ॥

deva nirūpitī teṃ theṃkuleṃ | yevaḍheṃ śrotepaṇa phāṃkaleṃ | jaise ākāśā kheṃva pasarileṃ | dāhī diśīṃ || 69 ||

श्रीकृष्णोक्तिसागरा । हा अगस्तीचि दुसरा । म्हनौनि घोंटु भरों पाहे एकसरा । अवघेयाचा ॥ ७० ॥

śrīkṛṣṇoktisāgarā | hā agastīci dusarā | mhanauni ghoṃṭu bharoṃ pāhe ekasarā | avagheyācā || 70 ||

ऐसी सोय सांडूनि खवळिली । आवडी अर्जुनीं देवें देखिली । तेथ जालेनि सुखें केली । कुरवंडी तया ॥ ७१ ॥

aisī soya sāṃḍūni khavaḷilī | āvaḍī arjunīṃ deveṃ dekhilī | tetha jāleni sukheṃ kelī | kuravaṃḍī tayā || 71 ||

मग म्हणे धनंजया । तें ऊर्ध्व गा तरू यया । येणें रुखेंचि कां जया । ऊर्ध्वता गमे ॥ ७२ ॥

maga mhaṇe dhanaṃjayā | teṃ ūrdhva gā tarū yayā | yeṇeṃ rukheṃci kāṃ jayā | ūrdhvatā game || 72 ||

एऱ्हवीं मध्योर्ध्व अध । हे नाहीं जेथ भेद । अद्वयासीं एकवद । जया ठायीं ॥ ७३ ॥

eऱhavīṃ madhyordhva adha | he nāhīṃ jetha bheda | advayāsīṃ ekavada | jayā ṭhāyīṃ || 73 ||

जो नाइकिजतां नादु । जो असौरभ्य मकरंदु । जो आंगाथिला आनंदु । सुरतेविण ॥ ७४ ॥

jo nāikijatāṃ nādu | jo asaurabhya makaraṃdu | jo āṃgāthilā ānaṃdu | surateviṇa || 74 ||

जया जें आऱ्हां परौतें । जया जें पुढें मागौतें । दिसतेविण दिसतें । अदृश्य जें ॥ ७५ ॥

jayā jeṃ āऱhāṃ parauteṃ | jayā jeṃ puḍheṃ māgauteṃ | disateviṇa disateṃ | adṛśya jeṃ || 75 ||

उपाधीचा दुसरा । घालितां वोपसरा । नामरूपाचा संसारा । होय जयातें ॥ ७६ ॥

upādhīcā dusarā | ghālitāṃ vopasarā | nāmarūpācā saṃsārā | hoya jayāteṃ || 76 ||

ज्ञातृज्ञेयाविहीन । नुसधेंचि जें ज्ञान । सुखा भरलें गगन । गाळींव जें ॥ ७७ ॥

jñātṛjñeyāvihīna | nusadheṃci jeṃ jñāna | sukhā bharaleṃ gagana | gāḷīṃva jeṃ || 77 ||

जें कार्य ना कारण । जया दुजें ना एकपण । आपणयां जें जाण । आपणचि ॥ ७८ ॥

jeṃ kārya nā kāraṇa | jayā dujeṃ nā ekapaṇa | āpaṇayāṃ jeṃ jāṇa | āpaṇaci || 78 ||

ऐसें वस्तु जें साचें । तें ऊर्ध्व गा यया तरूचें । तेथ आर घेणें मूळाचें । तें ऐसें असे ॥ ७९ ॥

aiseṃ vastu jeṃ sāceṃ | teṃ ūrdhva gā yayā tarūceṃ | tetha āra gheṇeṃ mūḷāceṃ | teṃ aiseṃ ase || 79 ||

तरी माया ऐसी ख्याती । नसतीच यया आथी । कां वांझेची संतती । वानणें जैशी ॥ ८० ॥

tarī māyā aisī khyātī | nasatīca yayā āthī | kāṃ vāṃjhecī saṃtatī | vānaṇeṃ jaiśī || 80 ||

तैशी सत् ना असत् होये । जे विचाराचें नाम न साहे । ऐसेया परीची आहे । अनादि म्हणती ॥ ८१ ॥

taiśī sat nā asat hoye | je vicārāceṃ nāma na sāhe | aiseyā parīcī āhe | anādi mhaṇatī || 81 ||

जे नानातत्त्वांंची मांदुस । जे जगदभ्राचें आकाश । जे आकारजाताचें दुस । घडी केलें ॥ ८२ ॥

je nānātattvāṃṃcī māṃdusa | je jagadabhrāceṃ ākāśa | je ākārajātāceṃ dusa | ghaḍī keleṃ || 82 ||

जे भवद्रुमबीजिका । जे प्रपंचचित्र भूमिका । विपरीत ज्ञानदीपिका । सांचली जे ॥ ८३ ॥

je bhavadrumabījikā | je prapaṃcacitra bhūmikā | viparīta jñānadīpikā | sāṃcalī je || 83 ||

ते माया वस्तूच्या ठायीं । असे जैसेनि नाहीं । मग वस्तुप्रभाचि पाही । प्रगट होये ॥ ८४ ॥

te māyā vastūcyā ṭhāyīṃ | ase jaiseni nāhīṃ | maga vastuprabhāci pāhī | pragaṭa hoye || 84 ||

जेव्हां आपणया आली निद । करी आपणपें जेवीं मुग्ध । कां काजळी आणी मंद । प्रभा दीपीं ॥ ८५ ॥

jevhāṃ āpaṇayā ālī nida | karī āpaṇapeṃ jevīṃ mugdha | kāṃ kājaḷī āṇī maṃda | prabhā dīpīṃ || 85 ||

स्वप्नीं प्रियापुढें तरुणांगी । निदेली चेववूनि वेगीं । आलिंगिलेनिवीण आलिंगी । सकामु करी ॥ ८६ ॥

svapnīṃ priyāpuḍheṃ taruṇāṃgī | nidelī cevavūni vegīṃ | āliṃgilenivīṇa āliṃgī | sakāmu karī || 86 ||

तैसी स्वरूपीं जाली माया । आणी स्वरूप नेणे धनंजया । तेंचि रुखा यया । मूळ पहिलें ॥ ८७ ॥

taisī svarūpīṃ jālī māyā | āṇī svarūpa neṇe dhanaṃjayā | teṃci rukhā yayā | mūḷa pahileṃ || 87 ||

वस्तूसी आपुला जो अबोधु । तो ऊर्ध्वीं आठुळैजे कंदु । वेदांतीं हाचि प्रसिद्धु । बीजभावो ॥ ८८ ॥

vastūsī āpulā jo abodhu | to ūrdhvīṃ āṭhuḷaije kaṃdu | vedāṃtīṃ hāci prasiddhu | bījabhāvo || 88 ||

घन अज्ञान सुषुप्ती । तो बीजांकुरभावो म्हणती । येर स्वप्न हन जागृती । हा फळभावो तियेचा ॥ ८९ ॥

ghana ajñāna suṣuptī | to bījāṃkurabhāvo mhaṇatī | yera svapna hana jāgṛtī | hā phaḷabhāvo tiyecā || 89 ||

ऐसी यया वेदांतीं । निरूपणभाषाप्रतीती । परी तें असो प्रस्तुतीं । अज्ञान मूळ ॥ ९० ॥

aisī yayā vedāṃtīṃ | nirūpaṇabhāṣāpratītī | parī teṃ aso prastutīṃ | ajñāna mūḷa || 90 ||

तें ऊर्ध्व आत्मा निर्मळें । अधोर्ध्व सूचिती मूळें । बळिया बांधोनि आळें । मायायोगाचें ॥ ९१ ॥

teṃ ūrdhva ātmā nirmaḷeṃ | adhordhva sūcitī mūḷeṃ | baḷiyā bāṃdhoni āḷeṃ | māyāyogāceṃ || 91 ||

मग आधिलीं सदेहांतरें । उठती जियें अपारें । ते चौपासि घेऊनि आगारें । खोलावती ॥ ९२ ॥

maga ādhilīṃ sadehāṃtareṃ | uṭhatī jiyeṃ apāreṃ | te caupāsi gheūni āgāreṃ | kholāvatī || 92 ||

ऐसें भवद्रुमाचें मूळ । हें ऊर्ध्वीं करी बळ । मग आणियांचें बेंचळ । अधीं दावी ॥ ९३ ॥

aiseṃ bhavadrumāceṃ mūḷa | heṃ ūrdhvīṃ karī baḷa | maga āṇiyāṃceṃ beṃcaḷa | adhīṃ dāvī || 93 ||

तेथ् चिद्वृत्ति पहिलें । महत्तत्त्व उमललें । तें पान वाल्हेंदुल्हें । एक निघे ॥ ९४ ॥

teth cidvṛtti pahileṃ | mahattattva umalaleṃ | teṃ pāna vālheṃdulheṃ | eka nighe || 94 ||

मग सत्त्वरजतमात्मकु । त्रिविध अहंकारु जो एकु । तो तिवणा अधोमुखु । डिरु फुटे ॥ ९५ ॥

maga sattvarajatamātmaku | trividha ahaṃkāru jo eku | to tivaṇā adhomukhu | ḍiru phuṭe || 95 ||

तो बुद्धीची घेऊनि आगारी । भेदाची वृद्धि करी । तेथे मनाचे डाळ धरी । साजेपणें ॥ ९६ ॥

to buddhīcī gheūni āgārī | bhedācī vṛddhi karī | tethe manāce ḍāḷa dharī | sājepaṇeṃ || 96 ||

ऐसा मूळाचिया गाढिका । विकल्परस कोंवळिका । चित्तचतुष्टय डाहाळिका । कोंभैजे तो ॥ ९७ ॥

aisā mūḷāciyā gāḍhikā | vikalparasa koṃvaḷikā | cittacatuṣṭaya ḍāhāḷikā | koṃbhaije to || 97 ||

मग आकाश वायु द्योतक । आप पृथ्वी हें पांच फोंक । महाभूतांचें सरोख । सरळे होती ॥ ९८ ॥

maga ākāśa vāyu dyotaka | āpa pṛthvī heṃ pāṃca phoṃka | mahābhūtāṃceṃ sarokha | saraḷe hotī || 98 ||

तैसीं श्रोत्रादि तन्मात्रें । तियें अंगवसां गर्भपत्रें । लुळलुळितें विचित्रें । उमळती गा ॥ ९९ ॥

taisīṃ śrotrādi tanmātreṃ | tiyeṃ aṃgavasāṃ garbhapatreṃ | luḷaluḷiteṃ vicitreṃ | umaḷatī gā || 99 ||

तेथ शब्दांकुर वरिपडी । श्रोत्रा वाढी देव्हडी । होता करित कांडीं । आकांक्षेचीं ॥ १०० ॥

tetha śabdāṃkura varipaḍī | śrotrā vāḍhī devhaḍī | hotā karita kāṃḍīṃ | ākāṃkṣecīṃ || 100 ||

अंगत्वचेचे वेलपल्लव । स्पर्शांकुरीं घेती धांव । तेथ बांबळ पडे अभिनव । विकारांचें ॥ १०१ ॥

aṃgatvacece velapallava | sparśāṃkurīṃ ghetī dhāṃva | tetha bāṃbaḷa paḍe abhinava | vikārāṃceṃ || 101 ||

पाठीं रूपपत्र पालोवेलीं । चक्षु लांब तें कांडें घाली । ते वेळीं व्यामोहता भली । पाहाळीं जाय ॥ १०२ ॥

pāṭhīṃ rūpapatra pālovelīṃ | cakṣu lāṃba teṃ kāṃḍeṃ ghālī | te veḷīṃ vyāmohatā bhalī | pāhāḷīṃ jāya || 102 ||

आणि रसाचें आंगवसें । वाढतां वेगें बहुवसें । जिव्हे आर्तीची असोसें । निघती बेंचें ॥ १०३ ॥

āṇi rasāceṃ āṃgavaseṃ | vāḍhatāṃ vegeṃ bahuvaseṃ | jivhe ārtīcī asoseṃ | nighatī beṃceṃ || 103 ||

तैसेंचि कोंभैलेनि गंधें । घ्राणाची डिरी थांबुं बांधे । तेथ तळु घे स्वानंदें । प्रलोभाचा ॥ १०४ ॥

taiseṃci koṃbhaileni gaṃdheṃ | ghrāṇācī ḍirī thāṃbuṃ bāṃdhe | tetha taḷu ghe svānaṃdeṃ | pralobhācā || 104 ||

एवं महदहंबुद्धि । मनें महाभूतसमृद्धी । इया संसाराचिया अवधी । सासनिजे ॥ १०५ ॥

evaṃ mahadahaṃbuddhi | maneṃ mahābhūtasamṛddhī | iyā saṃsārāciyā avadhī | sāsanije || 105 ||

किंबहुना इहीं आठें । आंगीं हा अधिक फांटे । परी शिंपीचियेवढें उमटे । रुपें जेवीं ॥ १०६ ॥

kiṃbahunā ihīṃ āṭheṃ | āṃgīṃ hā adhika phāṃṭe | parī śiṃpīciyevaḍheṃ umaṭe | rupeṃ jevīṃ || 106 ||

कां समुद्राचेनि पैसारें । वरी तरंगता आसारे । तैसें ब्रह्मचि होय वृक्षाकारें । अज्ञानमूळ ॥ १०७ ॥

kāṃ samudrāceni paisāreṃ | varī taraṃgatā āsāre | taiseṃ brahmaci hoya vṛkṣākāreṃ | ajñānamūḷa || 107 ||

आतां याचा हाचि विस्तारु । हाचि यया पैसारु । जैसा आपणपें स्वप्नीं परिवारु । येकाकिया ॥ १०८ ॥

ātāṃ yācā hāci vistāru | hāci yayā paisāru | jaisā āpaṇapeṃ svapnīṃ parivāru | yekākiyā || 108 ||

परी तें असो हें ऐसें । कावरें झाड उससे । यया महदादि आरवसें । अधोशाखा ॥ १०९ ॥

parī teṃ aso heṃ aiseṃ | kāvareṃ jhāḍa usase | yayā mahadādi āravaseṃ | adhośākhā || 109 ||

आणि अश्वत्थु ऐसें ययातें । म्हणती जे जाणते । तेंही परिस हो येथें । सांगिजैल ॥ ११० ॥

āṇi aśvatthu aiseṃ yayāteṃ | mhaṇatī je jāṇate | teṃhī parisa ho yetheṃ | sāṃgijaila || 110 ||

तरी श्वः म्हणिजे उखा । तोंवरी एकसारिखा । नाहीं निर्वाहो यया रुखा । प्रपंचरूपा ॥ १११ ॥

tarī śvaḥ mhaṇije ukhā | toṃvarī ekasārikhā | nāhīṃ nirvāho yayā rukhā | prapaṃcarūpā || 111 ||

जैसा न लोटतां क्षणु । मेघु होय नानावर्णु । कां विजु नसे संपूर्णु । निमेषभरी ॥ ११२ ॥

jaisā na loṭatāṃ kṣaṇu | meghu hoya nānāvarṇu | kāṃ viju nase saṃpūrṇu | nimeṣabharī || 112 ||

ना कांपतया पद्मदळा । वरीलिया बैसका नाहीं जळा । कां चित्त जैसें व्याकुळा । माणुसाचें ॥ ११३ ॥

nā kāṃpatayā padmadaḷā | varīliyā baisakā nāhīṃ jaḷā | kāṃ citta jaiseṃ vyākuḷā | māṇusāceṃ || 113 ||

तैसीचि ययाची स्थिती । नासत जाय क्षणक्षणाप्रती । म्हणौनि ययातें म्हणती । अश्वत्थु हा ॥ ११४ ॥

taisīci yayācī sthitī | nāsata jāya kṣaṇakṣaṇāpratī | mhaṇauni yayāteṃ mhaṇatī | aśvatthu hā || 114 ||

आणि अश्वत्थु येणें नांवें । पिंपळु म्हणती स्वभावें । परी तो अभिप्राय नव्हे । श्रीहरीचा ॥ ११५ ॥

āṇi aśvatthu yeṇeṃ nāṃveṃ | piṃpaḷu mhaṇatī svabhāveṃ | parī to abhiprāya navhe | śrīharīcā || 115 ||

एऱ्हवीं पिंपळु म्हणतां विखीं । मियां गति देखिली असे निकी । परी तें असो काय लौकिकीं । हेतु काज ॥ ११६ ॥

eऱhavīṃ piṃpaḷu mhaṇatāṃ vikhīṃ | miyāṃ gati dekhilī ase nikī | parī teṃ aso kāya laukikīṃ | hetu kāja || 116 ||

म्हणौनि हा प्रस्तुतु । अलौकिकु परियेसा ग्रंथु । तरी क्षणिकत्वेंचि अश्वत्थु । बोलिजे हा ॥ ११७ ॥

mhaṇauni hā prastutu | alaukiku pariyesā graṃthu | tarī kṣaṇikatveṃci aśvatthu | bolije hā || 117 ||

आणीकुही येकु थोरु । यया अव्ययत्वाचा डगरु । आथी परी तो भीतरु । ऐसा आहे ॥ ११८ ॥

āṇīkuhī yeku thoru | yayā avyayatvācā ḍagaru | āthī parī to bhītaru | aisā āhe || 118 ||

जैसा मेघांचेनि तोंडें । सिंधु एके आंगें काढे । आणि नदी येरीकडे । भरितीच असती ॥ ११९ ॥

jaisā meghāṃceni toṃḍeṃ | siṃdhu eke āṃgeṃ kāḍhe | āṇi nadī yerīkaḍe | bharitīca asatī || 119 ||

तेथ वोहटे ना चढे । ऐसा परिपूर्णुचि आवडे । परी ते फुली जंव नुघडे । मेघानदींची ॥ १२० ॥

tetha vohaṭe nā caḍhe | aisā paripūrṇuci āvaḍe | parī te phulī jaṃva nughaḍe | meghānadīṃcī || 120 ||

ऐसें या रुखाचें होणें जाणें । न तर्के होतेनि वहिलेपणें । म्हणौनि ययातें लोकु म्हणे । अव्ययु हा ॥ १२१ ॥

aiseṃ yā rukhāceṃ hoṇeṃ jāṇeṃ | na tarke hoteni vahilepaṇeṃ | mhaṇauni yayāteṃ loku mhaṇe | avyayu hā || 121 ||

एऱ्हवीं दानशीळु पुरुषु । वेंचकपणेंचि संचकु । तैसा व्ययेंचि हा रुखु । अव्ययो गमे ॥ १२२ ॥

eऱhavīṃ dānaśīḷu puruṣu | veṃcakapaṇeṃci saṃcaku | taisā vyayeṃci hā rukhu | avyayo game || 122 ||

जातां वेगें बहुवसें । न वचे कां भूमीं रुतलें असे । रथाचें चक्र दिसे। जियापरी ॥ १२३ ॥

jātāṃ vegeṃ bahuvaseṃ | na vace kāṃ bhūmīṃ rutaleṃ ase | rathāceṃ cakra dise| jiyāparī || 123 ||

तैसें काळातिक्रमें जे वाळे । ते भूतशाखा जेथ गळे। तेथ कोडीवरी उमाळे । उठती आणिक ॥ १२४ ॥

taiseṃ kāḷātikrameṃ je vāḷe | te bhūtaśākhā jetha gaḷe| tetha koḍīvarī umāḷe | uṭhatī āṇika || 124 ||

परी येकी केधवां गेली। शाखाकोडी केधवां जाली । हें नेणवे जेवीं उमललीं । आषाढाभ्रें ॥ १२५ ॥

parī yekī kedhavāṃ gelī| śākhākoḍī kedhavāṃ jālī | heṃ neṇave jevīṃ umalalīṃ | āṣāḍhābhreṃ || 125 ||

महाकल्पाच्या शेवटीं । उदेलिया उमळती सृष्टी । तैसेंचि आणिखीचें दांग उठी । सासिन्नलें ॥ १२६ ॥

mahākalpācyā śevaṭīṃ | udeliyā umaḷatī sṛṣṭī | taiseṃci āṇikhīceṃ dāṃga uṭhī | sāsinnaleṃ || 126 ||

संहारवातें प्रचंडें । पडती प्रळयांतींचीं सालडें । तंव कल्पादीचीं जुंबाडें । पाल्हेजती ॥ १२७ ॥

saṃhāravāteṃ pracaṃḍeṃ | paḍatī praḷayāṃtīṃcīṃ sālaḍeṃ | taṃva kalpādīcīṃ juṃbāḍeṃ | pālhejatī || 127 ||

रिगे मन्वंतर मनूपुढें । वंशावरी वंशांचे मांडे । जैसी इक्षुवृद्धी कांडेंनकांडें । जिंके जेवीं ॥ १२८ ॥

rige manvaṃtara manūpuḍheṃ | vaṃśāvarī vaṃśāṃce māṃḍe | jaisī ikṣuvṛddhī kāṃḍeṃnakāṃḍeṃ | jiṃke jevīṃ || 128 ||

कलियुगांतीं कोरडीं । चहुं युगांची सालें सांडी । तंव कृतयुगाची पेली देव्हडी । पडे पुढती ॥ १२९ ॥

kaliyugāṃtīṃ koraḍīṃ | cahuṃ yugāṃcī sāleṃ sāṃḍī | taṃva kṛtayugācī pelī devhaḍī | paḍe puḍhatī || 129 ||

वर्ततें वर्ष जाये । तें पुढिला मुळहारी होये । जैसा दिवसु जात कीं येत आहे । हें चोजवेना ॥ १३० ॥

vartateṃ varṣa jāye | teṃ puḍhilā muḷahārī hoye | jaisā divasu jāta kīṃ yeta āhe | heṃ cojavenā || 130 ||

जैशा वारियाच्या झुळकां । सांदा ठाउवा नव्हे देखा । तैसिया उठती पडती शाखा । नेणों किती ॥ १३१ ॥

jaiśā vāriyācyā jhuḷakāṃ | sāṃdā ṭhāuvā navhe dekhā | taisiyā uṭhatī paḍatī śākhā | neṇoṃ kitī || 131 ||

एकी देहाची डिरी तुटे । तंव देहांकुरीं बहुवी फुटे । ऐसेनि भवतरु हा वाटे । अव्ययो ऐसा ॥ १३२ ॥

ekī dehācī ḍirī tuṭe | taṃva dehāṃkurīṃ bahuvī phuṭe | aiseni bhavataru hā vāṭe | avyayo aisā || 132 ||

जैसें वाहतें पाणी जाय वेगें । तैसेंचि आणिक मिळे मागें । येथ असंतचि असिजे जगें । मानिजे संत ॥ १३३ ॥

jaiseṃ vāhateṃ pāṇī jāya vegeṃ | taiseṃci āṇika miḷe māgeṃ | yetha asaṃtaci asije jageṃ | mānije saṃta || 133 ||

कां लागोनि डोळां उघडे । तंव कोडीवरी घडे मोडे । नेणतया तरंगु आवडे । नित्यु ऐसा ॥ १३४ ॥

kāṃ lāgoni ḍoḷāṃ ughaḍe | taṃva koḍīvarī ghaḍe moḍe | neṇatayā taraṃgu āvaḍe | nityu aisā || 134 ||

वायसा एकें बुबुळें दोहींकडे । डोळा चाळीतां अपाडें । दोन्ही आथी ऐसा पडे । भ्रमु जेवीं जगा ॥ १३५ ॥

vāyasā ekeṃ bubuḷeṃ dohīṃkaḍe | ḍoḷā cāḷītāṃ apāḍeṃ | donhī āthī aisā paḍe | bhramu jevīṃ jagā || 135 ||

पैं भिंगोरी निधिये पडली । ते गमे भूमीसी जैसी जडली । ऐसा वेगातिशयो भुली । हेतु होय ॥ १३६ ॥

paiṃ bhiṃgorī nidhiye paḍalī | te game bhūmīsī jaisī jaḍalī | aisā vegātiśayo bhulī | hetu hoya || 136 ||

हें बहु असो झडती । आंधारें भोवंडितां कोलती । ते दिसे जैसी आयती । चक्राकार ॥ १३७ ॥

heṃ bahu aso jhaḍatī | āṃdhāreṃ bhovaṃḍitāṃ kolatī | te dise jaisī āyatī | cakrākāra || 137 ||

हा संसारवृक्षु तैसा । मोडतु मांडतु सहसा । न देखोनि लोकु पिसा । अव्ययो मानी ॥ १३८ ॥

hā saṃsāravṛkṣu taisā | moḍatu māṃḍatu sahasā | na dekhoni loku pisā | avyayo mānī || 138 ||

परि ययाचा वेगु देखे । जो हा क्षणिक ऐसा वोळखे । जाणे कोडिवेळां निमिखें । होत जात ॥ १३९ ॥

pari yayācā vegu dekhe | jo hā kṣaṇika aisā voḷakhe | jāṇe koḍiveḷāṃ nimikheṃ | hota jāta || 139 ||

नाहीं अज्ञानावांचूनि मूळ । ययाचें असिलेंपण टवाळ । ऐसें झाड सिनसाळ । देखिलें जेणें ॥ १४० ॥

nāhīṃ ajñānāvāṃcūni mūḷa | yayāceṃ asileṃpaṇa ṭavāḷa | aiseṃ jhāḍa sinasāḷa | dekhileṃ jeṇeṃ || 140 ||

तयातें गा पंडुसुता । मी सर्वज्ञुही म्हणें जाणता । पैं वाग्ब्रह्म सिद्धांता । वंद्यु तोची ॥ १४१ ॥

tayāteṃ gā paṃḍusutā | mī sarvajñuhī mhaṇeṃ jāṇatā | paiṃ vāgbrahma siddhāṃtā | vaṃdyu tocī || 141 ||

योगजाताचें जोडलें । तया एकासीचि उपेगा गेलें । किंबहुना जियालें । ज्ञानही त्याचेनी ॥ १४२ ॥

yogajātāceṃ joḍaleṃ | tayā ekāsīci upegā geleṃ | kiṃbahunā jiyāleṃ | jñānahī tyācenī || 142 ||

हें असो बहु बोलणें । वानिजैल तो कवणें । जो भवरुखु जाणें । उखि ऐसा ॥ १४३ ॥

heṃ aso bahu bolaṇeṃ | vānijaila to kavaṇeṃ | jo bhavarukhu jāṇeṃ | ukhi aisā || 143 ||

मग ययाचि प्रपंचरूपा । अधोशाखिया पादपा । डाहाळिया जाती उमपा । ऊर्ध्वाही उजू ॥ १४४ ॥

maga yayāci prapaṃcarūpā | adhośākhiyā pādapā | ḍāhāḷiyā jātī umapā | ūrdhvāhī ujū || 144 ||

आणि अधीं फांकली डाळें । तिये होती मूळें । तयाही तळीं पघळे । वेल पालवु ॥ १४५ ॥

āṇi adhīṃ phāṃkalī ḍāḷeṃ | tiye hotī mūḷeṃ | tayāhī taḷīṃ paghaḷe | vela pālavu || 145 ||

ऐसें जें आम्हीं । म्हणितलें उपक्रमीं । तेंही परिसें सुगमीं । बोलीं सांगों ॥ १४६ ॥

aiseṃ jeṃ āmhīṃ | mhaṇitaleṃ upakramīṃ | teṃhī pariseṃ sugamīṃ | bolīṃ sāṃgoṃ || 146 ||

तरी बद्धमूळ अज्ञानें । महदादिकीं सासिनें । वेदांचीं थोरवनें । घेऊनियां ॥ १४७ ॥

tarī baddhamūḷa ajñāneṃ | mahadādikīṃ sāsineṃ | vedāṃcīṃ thoravaneṃ | gheūniyāṃ || 147 ||

परी आधीं तंव स्वेदज । जारज उद्भिज अंडज । हे बुडौनि महाभुज । उठती चारी ॥ १४८ ॥

parī ādhīṃ taṃva svedaja | jāraja udbhija aṃḍaja | he buḍauni mahābhuja | uṭhatī cārī || 148 ||

यया एकैकाचेनि आंगवटें । चौर्यांशीं लक्षधा फुटे । ते वेळीं जीवशाखीं फांटे । सैंधचि होती ॥ १४९ ॥

yayā ekaikāceni āṃgavaṭeṃ | cauryāṃśīṃ lakṣadhā phuṭe | te veḷīṃ jīvaśākhīṃ phāṃṭe | saiṃdhaci hotī || 149 ||

प्रसवती शाखा सरळिया । नानासृष्टि डाहाळिया । आड फुटती माळिया । जातिचिया ॥ १५० ॥

prasavatī śākhā saraḷiyā | nānāsṛṣṭi ḍāhāḷiyā | āḍa phuṭatī māḷiyā | jāticiyā || 150 ||

स्त्री पुरुष नपुंसकें । हे व्यक्तिभेदांचे टके । आंदोळती आंगिकें । विकारभारें ॥ १५१ ॥

strī puruṣa napuṃsakeṃ | he vyaktibhedāṃce ṭake | āṃdoḷatī āṃgikeṃ | vikārabhāreṃ || 151 ||

जैसा वर्षाकाळु गगनीं । पाल्हेजे नवघनीं । तैसें आकारजात अज्ञानीं । वेलीं जाय ॥ १५२ ॥

jaisā varṣākāḷu gaganīṃ | pālheje navaghanīṃ | taiseṃ ākārajāta ajñānīṃ | velīṃ jāya || 152 ||

मग शाखांचेनि आंगभारें । लवोनि गुंफिती परस्परें । गुणक्षोभाचे वारे । उदयजती ॥ १५३ ॥

maga śākhāṃceni āṃgabhāreṃ | lavoni guṃphitī paraspareṃ | guṇakṣobhāce vāre | udayajatī || 153 ||

तेथ तेणें अचाटें । गुणांचेनि झडझडाटें । तिहीं ठायीं हा फांटे । ऊर्ध्वमूळ ॥ १५४ ॥

tetha teṇeṃ acāṭeṃ | guṇāṃceni jhaḍajhaḍāṭeṃ | tihīṃ ṭhāyīṃ hā phāṃṭe | ūrdhvamūḷa || 154 ||

ऐसा रजाचिया झुळुका । झडाडितां आगळिका । मनुष्यजाती शाखा । थोरावती ॥ १५५ ॥

aisā rajāciyā jhuḷukā | jhaḍāḍitāṃ āgaḷikā | manuṣyajātī śākhā | thorāvatī || 155 ||

तिया ऊर्ध्वीं ना अधीं । माझारींचि कोंदाकोंदी । आड फुटती खांदी । चतुर्वर्णांच्या ॥ १५६ ॥

tiyā ūrdhvīṃ nā adhīṃ | mājhārīṃci koṃdākoṃdī | āḍa phuṭatī khāṃdī | caturvarṇāṃcyā || 156 ||

तेथ विधिनिषेध सपल्लव । वेदवाक्यांचें अभिनव । पालव डोलती बरव । नीच नवे ॥ १५७ ॥

tetha vidhiniṣedha sapallava | vedavākyāṃceṃ abhinava | pālava ḍolatī barava | nīca nave || 157 ||

अर्थु कामु पसरे । अग्रवनें घेती थारे । तेथ क्षणिकें पदांतरें । इहभोगाचीं ॥ १५८ ॥

arthu kāmu pasare | agravaneṃ ghetī thāre | tetha kṣaṇikeṃ padāṃtareṃ | ihabhogācīṃ || 158 ||

तेथ प्रवृत्तीचेनि वृद्धिलोभें । खांकरेजती शुभाशुभें । नानाकर्मांचे खांबे । नेणों किती ॥ १५९ ॥

tetha pravṛttīceni vṛddhilobheṃ | khāṃkarejatī śubhāśubheṃ | nānākarmāṃce khāṃbe | neṇoṃ kitī || 159 ||

तेवींचि भोगक्षीणें मागिलें । पडती देहांतींचीं बुडसळें । तंव पुढां वाढी पेले । नवेया देहांची ॥ १६० ॥

tevīṃci bhogakṣīṇeṃ māgileṃ | paḍatī dehāṃtīṃcīṃ buḍasaḷeṃ | taṃva puḍhāṃ vāḍhī pele | naveyā dehāṃcī || 160 ||

आणि शब्दादिक सुहावे । सहज रंगें हवावे । विषयपल्लव नवे । नीत्य होती ॥ १६१ ॥

āṇi śabdādika suhāve | sahaja raṃgeṃ havāve | viṣayapallava nave | nītya hotī || 161 ||

ऐसे रजोवातें प्रचंडें । मनुष्यशाखांचे मांदोडे । वाढती तो एथ रुढे । मनुष्यलोकु ॥ १६२ ॥

aise rajovāteṃ pracaṃḍeṃ | manuṣyaśākhāṃce māṃdoḍe | vāḍhatī to etha ruḍhe | manuṣyaloku || 162 ||

तैसाचि तो रजाचा वारा । नावेक धरी वोसरा । मग वाजों लागे घोरा । तमाचा तो ॥ १६३ ॥

taisāci to rajācā vārā | nāveka dharī vosarā | maga vājoṃ lāge ghorā | tamācā to || 163 ||

तेधवां याचिया मनुष्यशाखा । नीच वासना अधीं देखा । पल्हेजती डाहाळिका । कुकर्माचिया ॥ १६४ ॥

tedhavāṃ yāciyā manuṣyaśākhā | nīca vāsanā adhīṃ dekhā | palhejatī ḍāhāḷikā | kukarmāciyā || 164 ||

अप्रवृत्तींचे खणुवाळे । कोंभ निघती सरळे । घेत पान पालव डाळे । प्रमादाचीं ॥ १६५ ॥

apravṛttīṃce khaṇuvāḷe | koṃbha nighatī saraḷe | gheta pāna pālava ḍāḷe | pramādācīṃ || 165 ||

बोलती निषेधनियमें । जिया ऋचा यजुःसामें । तो पाला तया घुमें । टकेयावरी ॥ १६६ ॥

bolatī niṣedhaniyameṃ | jiyā ṛcā yajuḥsāmeṃ | to pālā tayā ghumeṃ | ṭakeyāvarī || 166 ||

प्रतिपादिती अभिचार । आगम जे परमार । तिहीं पानीं घेती प्रसर । वासना वेली ॥ १६७ ॥

pratipāditī abhicāra | āgama je paramāra | tihīṃ pānīṃ ghetī prasara | vāsanā velī || 167 ||

तंव तंव होतीं थोराडें । अकर्मांचीं तळबुडें । आणि जन्मशाखा पुढें पुढें । घेती धांव ॥ १६८ ॥

taṃva taṃva hotīṃ thorāḍeṃ | akarmāṃcīṃ taḷabuḍeṃ | āṇi janmaśākhā puḍheṃ puḍheṃ | ghetī dhāṃva || 168 ||

तेथ चांडाळादि निकृष्टा । दोषजातीचा थोर फांटा । जाळ पडे कर्मभ्रष्टां । भुलोनियां ॥ १६९ ॥

tetha cāṃḍāḷādi nikṛṣṭā | doṣajātīcā thora phāṃṭā | jāḷa paḍe karmabhraṣṭāṃ | bhuloniyāṃ || 169 ||

पशु पक्षी सूकर । व्याघ्र वृश्चिक विखार । हे आडशाखा प्रकार । पैसु घेती ॥ १७० ॥

paśu pakṣī sūkara | vyāghra vṛścika vikhāra | he āḍaśākhā prakāra | paisu ghetī || 170 ||

परी ऐशा शाखा पांडवा । सर्वांगींहि नित्य नवा । निरयभोग यावा । फळाचा तो ॥ १७१ ॥

parī aiśā śākhā pāṃḍavā | sarvāṃgīṃhi nitya navā | nirayabhoga yāvā | phaḷācā to || 171 ||

आणि हिंसाविषयपुढारी । कुकर्मसंगें धुर धुरी । जन्मवरी आगारी । वाढतीचि असे ॥ १७२ ॥

āṇi hiṃsāviṣayapuḍhārī | kukarmasaṃgeṃ dhura dhurī | janmavarī āgārī | vāḍhatīci ase || 172 ||

ऐसे होती तरु तृण । लोह लोष्ट पाषाण । इया खांदिया तेवीं जाण । फळेंही हेंची ॥ १७३ ॥

aise hotī taru tṛṇa | loha loṣṭa pāṣāṇa | iyā khāṃdiyā tevīṃ jāṇa | phaḷeṃhī heṃcī || 173 ||

अर्जुना गा अवधारीं । मनुष्यालागोनि इया परी । वृद्धि स्थावरांतवरी । अधोशाखांची ॥ १७४ ॥

arjunā gā avadhārīṃ | manuṣyālāgoni iyā parī | vṛddhi sthāvarāṃtavarī | adhośākhāṃcī || 174 ||

म्हणौनि जीं मनुष्यडाळें । तियें जाणावीं अधींचि मूळें । जे एथूनि हा पघळे । संसारतरु ॥ १७५ ॥

mhaṇauni jīṃ manuṣyaḍāḷeṃ | tiyeṃ jāṇāvīṃ adhīṃci mūḷeṃ | je ethūni hā paghaḷe | saṃsārataru || 175 ||

एऱ्हवीं ऊर्ध्वींचें पार्था । मुद्दल मूळ पाहतां । अधींचिया मध्यस्था । शाखा इया ॥ १७६ ॥

eऱhavīṃ ūrdhvīṃceṃ pārthā | muddala mūḷa pāhatāṃ | adhīṃciyā madhyasthā | śākhā iyā || 176 ||

परी तामसी सात्त्विकी । सुकृतदुष्कृतात्मकी । विरुढती या शाखीं । अधोर्ध्वींचिया ॥ १७७ ॥

parī tāmasī sāttvikī | sukṛtaduṣkṛtātmakī | viruḍhatī yā śākhīṃ | adhordhvīṃciyā || 177 ||

आणि वेदत्रयाचिया पाना । नये अन्यत्र लागों अर्जुना । जे मनुष्यावांचूनि विधाना । विषय नाहीं ॥ १७८ ॥

āṇi vedatrayāciyā pānā | naye anyatra lāgoṃ arjunā | je manuṣyāvāṃcūni vidhānā | viṣaya nāhīṃ || 178 ||

म्हणौनि तनु मानुषा । इया ऊर्ध्वमूळौनि जरी शाखा । तरी कर्मवृद्धीसि देखा । इयेंचि मूळें ॥ १७९ ॥

mhaṇauni tanu mānuṣā | iyā ūrdhvamūḷauni jarī śākhā | tarī karmavṛddhīsi dekhā | iyeṃci mūḷeṃ || 179 ||

आणि आनीं तरी झाडीं । शाखा वाढतां मुळें गाढीं । मूळ गाढें तंव वाढी । पैस आथी ॥ १८० ॥

āṇi ānīṃ tarī jhāḍīṃ | śākhā vāḍhatāṃ muḷeṃ gāḍhīṃ | mūḷa gāḍheṃ taṃva vāḍhī | paisa āthī || 180 ||

तैसेंचि इया शरीरा । कर्म तंव देहा संसारा । आणि देह तंव व्यापारा । ना म्हणोंचि नये ॥ १८१ ॥

taiseṃci iyā śarīrā | karma taṃva dehā saṃsārā | āṇi deha taṃva vyāpārā | nā mhaṇoṃci naye || 181 ||

म्हणौनि देहें मानुषें । इयें मुळें होती न चुके । ऐसें जगज्जनकें । बोलिलें तेणें ॥ १८२ ॥

mhaṇauni deheṃ mānuṣeṃ | iyeṃ muḷeṃ hotī na cuke | aiseṃ jagajjanakeṃ | bolileṃ teṇeṃ || 182 ||

मग तमाचें तें दारुण । स्थिरावलेया वाउधाण । सत्त्वाची सुटे सत्राण । वाहुटळी ॥ १८३ ॥

maga tamāceṃ teṃ dāruṇa | sthirāvaleyā vāudhāṇa | sattvācī suṭe satrāṇa | vāhuṭaḷī || 183 ||

तैं याचि मनुष्याकारा । मुळीं सुवासना निघती आरा । घेऊनि फुटती कोंबारा । सुकृतांकुरीं ॥ १८४ ॥

taiṃ yāci manuṣyākārā | muḷīṃ suvāsanā nighatī ārā | gheūni phuṭatī koṃbārā | sukṛtāṃkurīṃ || 184 ||

उकलतेनि उन्मेखें । प्रज्ञाकुशलतेंची तिखें । डिरिया निघती निमिखें । बाबळैजुनी ॥ १८५ ॥

ukalateni unmekheṃ | prajñākuśalateṃcī tikheṃ | ḍiriyā nighatī nimikheṃ | bābaḷaijunī || 185 ||

मतीचे सोट वांवे । घालिती स्फूर्तींचेनि थांवें । बुद्धि प्रकाश घे धांवे । विवेकावरी ॥ १८६ ॥

matīce soṭa vāṃve | ghālitī sphūrtīṃceni thāṃveṃ | buddhi prakāśa ghe dhāṃve | vivekāvarī || 186 ||

तेथ मेधारसें सगर्भ । अस्थापत्रीं सबोंब । सरळ निघती कोंभ । सद्वृत्तीचे ॥ १८७ ॥

tetha medhāraseṃ sagarbha | asthāpatrīṃ saboṃba | saraḷa nighatī koṃbha | sadvṛttīce || 187 ||

सदाचाराचिया सहसा । टका उठती बहुवसा । घुमघुमिति घोषा । वेदपद्याच्या ॥ १८८ ॥

sadācārāciyā sahasā | ṭakā uṭhatī bahuvasā | ghumaghumiti ghoṣā | vedapadyācyā || 188 ||

शिष्टागमविधानें । विविधयागवितानें । इये पानावरी पानें । पालेजती ॥१८९ ॥

śiṣṭāgamavidhāneṃ | vividhayāgavitāneṃ | iye pānāvarī pāneṃ | pālejatī ||189 ||

ऐशा यमदमीं घोंसाळिया । उठती तपाचिया डाहाळिया । देती वैराग्यशाखा कोंवळिया । वेल्हाळपणें ॥ १९० ॥

aiśā yamadamīṃ ghoṃsāḷiyā | uṭhatī tapāciyā ḍāhāḷiyā | detī vairāgyaśākhā koṃvaḷiyā | velhāḷapaṇeṃ || 190 ||

विशिष्टां व्रतांचे फोक । धीराच्या अणगटी तिख । जन्मवेगें ऊर्ध्वमुख । उंचावती ॥ १९१ ॥

viśiṣṭāṃ vratāṃce phoka | dhīrācyā aṇagaṭī tikha | janmavegeṃ ūrdhvamukha | uṃcāvatī || 191 ||

माजीं वेदांचा पाला दाट । तो करी सुविद्येचा झडझडाट । जंव वाजे अचाट । सत्त्वानिळु तो ॥ १९२ ॥

mājīṃ vedāṃcā pālā dāṭa | to karī suvidyecā jhaḍajhaḍāṭa | jaṃva vāje acāṭa | sattvāniḷu to || 192 ||

तेथ धर्मडाळ बाहाळी । दिसती जन्मशाखा सरळी । तिया आड फुटती फळीं । स्वर्गादिकीं ॥ १९३ ॥

tetha dharmaḍāḷa bāhāḷī | disatī janmaśākhā saraḷī | tiyā āḍa phuṭatī phaḷīṃ | svargādikīṃ || 193 ||

पुढां उपरति रागें लोहिवी । धर्ममोक्षाची शाखा पालवी । पाल्हाजत नित्य नवी । वाढतीचि असे ॥ १९४ ॥

puḍhāṃ uparati rāgeṃ lohivī | dharmamokṣācī śākhā pālavī | pālhājata nitya navī | vāḍhatīci ase || 194 ||

पैं रविचंद्रादि ग्रहवर । पितृ ऋषी विद्याधर । हे आडशाखा प्रकार । पैसु घेती ॥ १९५ ॥

paiṃ ravicaṃdrādi grahavara | pitṛ ṛṣī vidyādhara | he āḍaśākhā prakāra | paisu ghetī || 195 ||

याहीपासून उंचवडें । गुढले फळाचेनि बुडें । इंद्रादिक ते मांदोडे । थोर शाखांचे ॥ १९६ ॥

yāhīpāsūna uṃcavaḍeṃ | guḍhale phaḷāceni buḍeṃ | iṃdrādika te māṃdoḍe | thora śākhāṃce || 196 ||

मग तयांही उपरी डाहाळिया । तपोज्ञानीं उंचावलिया । मरीचि कश्यपादि इया । उपरी शाखा ॥ १९७ ॥

maga tayāṃhī uparī ḍāhāḷiyā | tapojñānīṃ uṃcāvaliyā | marīci kaśyapādi iyā | uparī śākhā || 197 ||

एवं माळोवाळी उत्तरोत्तरु । ऊर्ध्वशाखांचा पैसारु । बुडीं साना अग्रीं थोरु । फळाढ्यपणें ॥ १९८ ॥

evaṃ māḷovāḷī uttarottaru | ūrdhvaśākhāṃcā paisāru | buḍīṃ sānā agrīṃ thoru | phaḷāḍhyapaṇeṃ || 198 ||

वरी उपरिशाखाही पाठीं । येती फळभार जे किरीटी । ते ब्रह्मेशांत अणगटीं । कोंभ निघती ॥ १९९ ॥

varī upariśākhāhī pāṭhīṃ | yetī phaḷabhāra je kirīṭī | te brahmeśāṃta aṇagaṭīṃ | koṃbha nighatī || 199 ||

फळाचेनि वोझेपणें । ऊर्ध्वीं वोवांडें दुणें । जंव माघौतें बैसणें । मूळींचि होय ॥ २०० ॥

phaḷāceni vojhepaṇeṃ | ūrdhvīṃ vovāṃḍeṃ duṇeṃ | jaṃva māghauteṃ baisaṇeṃ | mūḷīṃci hoya || 200 ||

प्राकृताही तरी रुखा । जें फळें दाटलीं होय शाखा । ते वोवांडली देखा । बुडासि ये ॥ २०१ ॥

prākṛtāhī tarī rukhā | jeṃ phaḷeṃ dāṭalīṃ hoya śākhā | te vovāṃḍalī dekhā | buḍāsi ye || 201 ||

तैसें जेथूनि हा आघवा । संसारतरूचा उठावा । तियें मूळीं टेंकती पांडवा । वाढतेनि ज्ञानें ॥ २०२ ॥

taiseṃ jethūni hā āghavā | saṃsāratarūcā uṭhāvā | tiyeṃ mūḷīṃ ṭeṃkatī pāṃḍavā | vāḍhateni jñāneṃ || 202 ||

म्हणौनि ब्रह्मेशानापरौतें । वाढणें नाहीं जीवातें । तेथूनि मग वरौतें । ब्रह्मचि कीं ॥ २०३ ॥

mhaṇauni brahmeśānāparauteṃ | vāḍhaṇeṃ nāhīṃ jīvāteṃ | tethūni maga varauteṃ | brahmaci kīṃ || 203 ||

परी हें असो ऐसें । ब्रह्मादिक ते आंगवसें । ऊर्ध्वमुळासरिसें । न तुकती गा ॥ २०४ ॥

parī heṃ aso aiseṃ | brahmādika te āṃgavaseṃ | ūrdhvamuḷāsariseṃ | na tukatī gā || 204 ||

आणीकही शाखा उपरता । जिया सनकादिक नामें विख्याता । तिया फळीं मूळीं नाडळता । भरलिया ब्रह्मीं ॥ २०५ ॥

āṇīkahī śākhā uparatā | jiyā sanakādika nāmeṃ vikhyātā | tiyā phaḷīṃ mūḷīṃ nāḍaḷatā | bharaliyā brahmīṃ || 205 ||

ऐसी मनुष्यापासूनि जाणावी । ऊर्ध्वीं ब्रह्मादिशेष पालवी । शाखांची वाढी बरवी । उंचावे पैं ॥ २०६ ॥

aisī manuṣyāpāsūni jāṇāvī | ūrdhvīṃ brahmādiśeṣa pālavī | śākhāṃcī vāḍhī baravī | uṃcāve paiṃ || 206 ||

पार्था ऊर्ध्वींचिया ब्रह्मादि । मनुष्यत्वचि होय आदि । म्हणौनि इयें अधीं । म्हणितलीं मूळें ॥ २०७ ॥

pārthā ūrdhvīṃciyā brahmādi | manuṣyatvaci hoya ādi | mhaṇauni iyeṃ adhīṃ | mhaṇitalīṃ mūḷeṃ || 207 ||

एवं तुज अलौकिकु । हा अधोर्ध्वशाखु । सांगितला भवरुखु । ऊर्ध्वमूळु ॥ २०८ ॥

evaṃ tuja alaukiku | hā adhordhvaśākhu | sāṃgitalā bhavarukhu | ūrdhvamūḷu || 208 ||

आणि अधींचीं हीं मूळें । उपपत्ती परिसविली सविवळें । आतां परिस उन्मूळें । कैसेनि हा ॥ २०९ ॥

āṇi adhīṃcīṃ hīṃ mūḷeṃ | upapattī parisavilī savivaḷeṃ | ātāṃ parisa unmūḷeṃ | kaiseni hā || 209 ||

परी तुझ्या हन पोटीं । ऐसें गमेल किरीटी । जे एवढें झाड उत्पाटी । ऐसें कायि असे ? ॥ २१० ॥

parī tujhyā hana poṭīṃ | aiseṃ gamela kirīṭī | je evaḍheṃ jhāḍa utpāṭī | aiseṃ kāyi ase ? || 210 ||

कें ब्रह्मयाच्या शेवटवरी । ऊर्ध्व शाखांची थोरी । आणि मूळ तंव निराकारीं । ऊर्ध्वीं असे ॥ २११ ॥

keṃ brahmayācyā śevaṭavarī | ūrdhva śākhāṃcī thorī | āṇi mūḷa taṃva nirākārīṃ | ūrdhvīṃ ase || 211 ||

हा स्थावराही तळीं । फांकत असे अधींच्या डाळीं । माजीं धांवतसे दुजा मूळीं । मनुष्यरूपीं ॥ २१२ ॥

hā sthāvarāhī taḷīṃ | phāṃkata ase adhīṃcyā ḍāḷīṃ | mājīṃ dhāṃvatase dujā mūḷīṃ | manuṣyarūpīṃ || 212 ||

ऐसा गाढा आणि अफाटु । आतां कोण करी यया शेवटु । तरी झणीं हा हळुवटु । धरिसी भावो ॥ २१३ ॥

aisā gāḍhā āṇi aphāṭu | ātāṃ koṇa karī yayā śevaṭu | tarī jhaṇīṃ hā haḷuvaṭu | dharisī bhāvo || 213 ||

परी हा उन्मूळावया दोषें । येथ सायासचि कायिसे । काय बाळा बागुल देशें । दवडावा आहे ? ॥ २१४ ॥

parī hā unmūḷāvayā doṣeṃ | yetha sāyāsaci kāyise | kāya bāḷā bāgula deśeṃ | davaḍāvā āhe ? || 214 ||

गंधर्वदुर्ग कायी पाडावे । काय शशविषाण मोडावें । होआवें मग तोडावें । खपुष्प कीं ? ॥ २१५ ॥

gaṃdharvadurga kāyī pāḍāve | kāya śaśaviṣāṇa moḍāveṃ | hoāveṃ maga toḍāveṃ | khapuṣpa kīṃ ? || 215 ||

तैसा संसारु हा वीरा । रुख नाहीं साचोकारा । मा उन्मूळणीं दरारा । कायिसा तरी ? ॥ २१६ ॥

taisā saṃsāru hā vīrā | rukha nāhīṃ sācokārā | mā unmūḷaṇīṃ darārā | kāyisā tarī ? || 216 ||

आम्हीं सांगितली जे परी । मूळडाळांची उजरी । ते वांझेचीं घरभरी । लेकुरें जैशीं ॥ २१७ ॥

āmhīṃ sāṃgitalī je parī | mūḷaḍāḷāṃcī ujarī | te vāṃjhecīṃ gharabharī | lekureṃ jaiśīṃ || 217 ||

कय कीजती चेइलेपणीं । स्वप्नींचीं तिये बोलणीं । तैशी जाण ते काहाणी । दुगळींचि ते ॥ २१८ ॥

kaya kījatī ceilepaṇīṃ | svapnīṃcīṃ tiye bolaṇīṃ | taiśī jāṇa te kāhāṇī | dugaḷīṃci te || 218 ||

वांचूनि आम्हीं निरूपिलें जैसें । ययाचे अचळ मूळ असे तैसें । आणि तैसाचि जरी हा असे । साचोकारा ॥ २१९ ॥

vāṃcūni āmhīṃ nirūpileṃ jaiseṃ | yayāce acaḷa mūḷa ase taiseṃ | āṇi taisāci jarī hā ase | sācokārā || 219 ||

तरी कोणाचेनि संतानें । निपजती तया उन्मूळणें । काय फुंकिलिया गगनें । जाइजेल गा ॥ २२० ॥

tarī koṇāceni saṃtāneṃ | nipajatī tayā unmūḷaṇeṃ | kāya phuṃkiliyā gaganeṃ | jāijela gā || 220 ||

म्हणौनि पैं धनंजया । आम्हीं वानिलें रूप तें माया । कासवीचेनि तुपें राया । वोगरिलें जैसें ॥ २२१ ॥

mhaṇauni paiṃ dhanaṃjayā | āmhīṃ vānileṃ rūpa teṃ māyā | kāsavīceni tupeṃ rāyā | vogarileṃ jaiseṃ || 221 ||

मृगजळाचीं गा तळीं । तिये दिठी दुरूनि न्याहाळीं । वांचूनि तेणें पाणियें साळी केळी । लाविसी काई ? ॥ २२२ ॥

mṛgajaḷācīṃ gā taḷīṃ | tiye diṭhī durūni nyāhāḷīṃ | vāṃcūni teṇeṃ pāṇiyeṃ sāḷī keḷī | lāvisī kāī ? || 222 ||

मूळ अज्ञानचि तंव लटिकें । मा तयाचें कार्य हें केतुकें । म्हणौनि संसाररुख सतुकें । वावोचि गा ॥ २२३ ॥

mūḷa ajñānaci taṃva laṭikeṃ | mā tayāceṃ kārya heṃ ketukeṃ | mhaṇauni saṃsārarukha satukeṃ | vāvoci gā || 223 ||

आणि अंतु यया नाहीं । ऐसें बोलिजे जें कांहीं । तेंही साचचि पाहीं । येकें परी ॥ २२४ ॥

āṇi aṃtu yayā nāhīṃ | aiseṃ bolije jeṃ kāṃhīṃ | teṃhī sācaci pāhīṃ | yekeṃ parī || 224 ||

तरी प्रबोधु जंव नोहे । तंव निद्रे काय अंतु आहे ? । कीं रात्री न सरे तंव न पाहे । तया आरौतें ? ॥ २२५ ॥

tarī prabodhu jaṃva nohe | taṃva nidre kāya aṃtu āhe ? | kīṃ rātrī na sare taṃva na pāhe | tayā ārauteṃ ? || 225 ||

तैसा जंव पार्था । विवेकु नुधवी माथा । तंव अंतु नाहीं अश्वत्था । भवरूपा या ॥ २२६ ॥

taisā jaṃva pārthā | viveku nudhavī māthā | taṃva aṃtu nāhīṃ aśvatthā | bhavarūpā yā || 226 ||

वाजतें वारें निवांत । जंव न राहे जेथिंचें तेथ । तंव तरंगतां अनंत । म्हणावीचि कीं ॥ २२७ ॥

vājateṃ vāreṃ nivāṃta | jaṃva na rāhe jethiṃceṃ tetha | taṃva taraṃgatāṃ anaṃta | mhaṇāvīci kīṃ || 227 ||

म्हणौनि सूर्यु जैं हारपे । तैं मृगजळाभासु लोपे । कां प्रभा जाय दीपें । मालवलेनि ॥ २२८ ॥

mhaṇauni sūryu jaiṃ hārape | taiṃ mṛgajaḷābhāsu lope | kāṃ prabhā jāya dīpeṃ | mālavaleni || 228 ||

तैसें मूळ अविद्या खाये । तें ज्ञान जैं उभें होये । तैंचि यया अंतु आहे । एऱ्हवीं नाहीं ॥ २२९ ॥

taiseṃ mūḷa avidyā khāye | teṃ jñāna jaiṃ ubheṃ hoye | taiṃci yayā aṃtu āhe | eऱhavīṃ nāhīṃ || 229 ||

तेवींचि हा अनादी । ऐसी ही आथी शाब्दी । तो आळु नोहे अनुरोधी । बोलातें या ॥ २३० ॥

tevīṃci hā anādī | aisī hī āthī śābdī | to āḷu nohe anurodhī | bolāteṃ yā || 230 ||

जें संसारवृक्षाच्या ठायीं । साचोकार तंव नाहीं । मा नाहीं तया आदि काई । कोण होईल ? ॥ २३१ ॥

jeṃ saṃsāravṛkṣācyā ṭhāyīṃ | sācokāra taṃva nāhīṃ | mā nāhīṃ tayā ādi kāī | koṇa hoīla ? || 231 ||

जो साच जेथूनि उपजे । तयातें आदि हें साजे । आतां नाहींचि तो म्हणिजे । कोठूनियां ? ॥ २३२ ॥

jo sāca jethūni upaje | tayāteṃ ādi heṃ sāje | ātāṃ nāhīṃci to mhaṇije | koṭhūniyāṃ ? || 232 ||

म्हणौनि जन्मे ना आहे । ऐसिया सांगों कवण माये । यालागीं नाहींपणेंचि होये । अनादि हा ॥ २३३ ॥

mhaṇauni janme nā āhe | aisiyā sāṃgoṃ kavaṇa māye | yālāgīṃ nāhīṃpaṇeṃci hoye | anādi hā || 233 ||

वांझेचिया लेंका । कैंची जन्मपत्रिका । नभीं निळी भूमिका । कें कल्पूं पां ॥ २३४ ॥

vāṃjheciyā leṃkā | kaiṃcī janmapatrikā | nabhīṃ niḷī bhūmikā | keṃ kalpūṃ pāṃ || 234 ||

व्योमकुसुमांचा पांडवा । कवणें देंठु तोडावा । म्हणौनि नाहीं ऐसिया भवा । आदि कैंची ? ॥ २३५ ॥

vyomakusumāṃcā pāṃḍavā | kavaṇeṃ deṃṭhu toḍāvā | mhaṇauni nāhīṃ aisiyā bhavā | ādi kaiṃcī ? || 235 ||

जैसें घटाचें नाहींपण । असतचि असे केलेनिवीण । तैसा समूळ वृक्षु जाण । अनादि हा ॥ २३६ ॥

jaiseṃ ghaṭāceṃ nāhīṃpaṇa | asataci ase kelenivīṇa | taisā samūḷa vṛkṣu jāṇa | anādi hā || 236 ||

अर्जुना ऐसेनि पाहीं । आद्यंतु ययासि नाहीं । माजीं स्थिती आभासे कांहीं । परी टवाळ ते ॥ २३७ ॥

arjunā aiseni pāhīṃ | ādyaṃtu yayāsi nāhīṃ | mājīṃ sthitī ābhāse kāṃhīṃ | parī ṭavāḷa te || 237 ||

ब्रह्मगिरीहूनि न निगे । आणि समुद्रींही कीर न रिगे । माजीं दिसे वाउगें । मृगांबु जैसें ॥ २३८ ॥

brahmagirīhūni na nige | āṇi samudrīṃhī kīra na rige | mājīṃ dise vāugeṃ | mṛgāṃbu jaiseṃ || 238 ||

तेसा आद्यंती कीर नाहीं । आणि साचही नोहे कहीं । परी लटिकेपणाची नवाई । पडिभासे गा ॥ २३९ ॥

tesā ādyaṃtī kīra nāhīṃ | āṇi sācahī nohe kahīṃ | parī laṭikepaṇācī navāī | paḍibhāse gā || 239 ||

नाना रंगीं गजबजे । जैसें इंद्रधनुष्य देखिजे । तैसा नेणतया आपजे । आहे ऐसा ॥ २४० ॥

nānā raṃgīṃ gajabaje | jaiseṃ iṃdradhanuṣya dekhije | taisā neṇatayā āpaje | āhe aisā || 240 ||

ऐसेनि स्थितीचिये वेळे । भुलवी अज्ञानाचे डोळे । लाघवी हरी मेखळे । लोकु जैसा ॥ २४१ ॥

aiseni sthitīciye veḷe | bhulavī ajñānāce ḍoḷe | lāghavī harī mekhaḷe | loku jaisā || 241 ||

आणि नसतीचि श्यामिका । व्योमीं दिसे तैसी दिसो कां । तरी दिसणेंही क्षणा एका । होय जाय ॥ २४२ ॥

āṇi nasatīci śyāmikā | vyomīṃ dise taisī diso kāṃ | tarī disaṇeṃhī kṣaṇā ekā | hoya jāya || 242 ||

स्वप्नींही मानिलें लटिकें । तरी निर्वाहो कां एकसारिखें । तेवीं आभासु हा क्षणिकें । रिताचि गा ॥ २४३ ॥

svapnīṃhī mānileṃ laṭikeṃ | tarī nirvāho kāṃ ekasārikheṃ | tevīṃ ābhāsu hā kṣaṇikeṃ | ritāci gā || 243 ||

देखतां आहे आवडें । घेऊं जाइजे तरी नातुडे । जैसा टिकु कीजे माकडें । जळामाजीं ॥ २४४ ॥

dekhatāṃ āhe āvaḍeṃ | gheūṃ jāije tarī nātuḍe | jaisā ṭiku kīje mākaḍeṃ | jaḷāmājīṃ || 244 ||

तरंगभंगु सांडीं पडे । विजूही न पुरे होडे । आभासासि तेणें पाडें । होणें जाणें गा ॥ २४५ ॥

taraṃgabhaṃgu sāṃḍīṃ paḍe | vijūhī na pure hoḍe | ābhāsāsi teṇeṃ pāḍeṃ | hoṇeṃ jāṇeṃ gā || 245 ||

जैसा ग्रीष्मशेषींचा वारा । नेणिजे समोर कीं पाठीमोरा । तैसी स्थिती नाहीं तरुवरा । भवरूपा यया ॥ २४६ ॥

jaisā grīṣmaśeṣīṃcā vārā | neṇije samora kīṃ pāṭhīmorā | taisī sthitī nāhīṃ taruvarā | bhavarūpā yayā || 246 ||

एवं आदि ना अंतु स्थिती । ना रूप ययासि आथी । आतां कायसी कुंथाकुंथी । उन्मूळणी गा ॥ २४७ ॥

evaṃ ādi nā aṃtu sthitī | nā rūpa yayāsi āthī | ātāṃ kāyasī kuṃthākuṃthī | unmūḷaṇī gā || 247 ||

आपुलिया अज्ञानासाठीं । नव्हता थांवला किरीटी । तरी आतां आत्माज्ञानाच्या लोटीं । खांडेनि गा ॥ २४८ ॥

āpuliyā ajñānāsāṭhīṃ | navhatā thāṃvalā kirīṭī | tarī ātāṃ ātmājñānācyā loṭīṃ | khāṃḍeni gā || 248 ||

वांचूणि ज्ञानेवीण ऐकें । उपाय करिसी जितुके । तिहीं गुंफसि अधिकें । रुखीं इये ॥ २४९ ॥

vāṃcūṇi jñānevīṇa aikeṃ | upāya karisī jituke | tihīṃ guṃphasi adhikeṃ | rukhīṃ iye || 249 ||

मग किती खांदोखांदीं । यया हिंडावें ऊर्ध्वीं अधीं । म्हणौनि मूळचि अज्ञान छेदीं । सम्यक् ज्ञानें ॥ २५० ॥

maga kitī khāṃdokhāṃdīṃ | yayā hiṃḍāveṃ ūrdhvīṃ adhīṃ | mhaṇauni mūḷaci ajñāna chedīṃ | samyak jñāneṃ || 250 ||

एऱ्हवीं दोरीचिया उरगा । डांगा मेळवितां पैं गा । तो शिणुचि वाउगा । केला होय ॥ २५१ ॥

eऱhavīṃ dorīciyā uragā | ḍāṃgā meḷavitāṃ paiṃ gā | to śiṇuci vāugā | kelā hoya || 251 ||

तरावया मृगजळाची गंगा । डोणीलागीं धांवतां दांगा- । माजीं वोहळें बुडिजे पैं गा । साच जेवीं ॥ २५२ ॥

tarāvayā mṛgajaḷācī gaṃgā | ḍoṇīlāgīṃ dhāṃvatāṃ dāṃgā- | mājīṃ vohaḷeṃ buḍije paiṃ gā | sāca jevīṃ || 252 ||

तेवीं नाथिलिया संसारा । उपाईं जाचतया वीरा । आपणपें लोपे वारा । विकोपीं जाय ॥ २५३ ॥

tevīṃ nāthiliyā saṃsārā | upāīṃ jācatayā vīrā | āpaṇapeṃ lope vārā | vikopīṃ jāya || 253 ||

म्हणौनि स्वप्नींचिया घाया । ओखद चेवोचि धनंजया । तेवीं अज्ञानमूळा यया । ज्ञानचि खड्ग ॥ २५४ ॥

mhaṇauni svapnīṃciyā ghāyā | okhada cevoci dhanaṃjayā | tevīṃ ajñānamūḷā yayā | jñānaci khaḍga || 254 ||

परी तेचि लीला परजवे । तैसें वैराग्याचें नवें । अभंगबळ होआवें । बुद्धीसी गा ॥ २५५ ॥

parī teci līlā parajave | taiseṃ vairāgyāceṃ naveṃ | abhaṃgabaḷa hoāveṃ | buddhīsī gā || 255 ||

उठलेनि वैराग्यें जेणें । हा त्रिवर्गु ऐसा सांडणें ।

uṭhaleni vairāgyeṃ jeṇeṃ | hā trivargu aisā sāṃḍaṇeṃ |

जैसें वमुनियां सुणें । आतांचि गेलें ॥ २५६ ॥

jaiseṃ vamuniyāṃ suṇeṃ | ātāṃci geleṃ || 256 ||

हा ठायवरी पांडवा । पदार्थजातीं आघवा । विटवी तो होआवा । वैराग्य लाठु ॥ २५७ ॥

hā ṭhāyavarī pāṃḍavā | padārthajātīṃ āghavā | viṭavī to hoāvā | vairāgya lāṭhu || 257 ||

मग देहाहंतेचें दळें । सांडूनि एकेचि वेळे । प्रत्यक्बुद्धी करतळें । हातवसावें ॥ २५८ ॥

maga dehāhaṃteceṃ daḷeṃ | sāṃḍūni ekeci veḷe | pratyakbuddhī karataḷeṃ | hātavasāveṃ || 258 ||

निसळें विवेकसाहणें । जें ब्रह्माहमस्मिबोधें सणाणें । मग पुरतेनि बोधें उटणें । एकलेचि ॥ २५९ ॥

nisaḷeṃ vivekasāhaṇeṃ | jeṃ brahmāhamasmibodheṃ saṇāṇeṃ | maga purateni bodheṃ uṭaṇeṃ | ekaleci || 259 ||

परी निश्चयाचें मुष्टिबळ । पाहावें एकदोनी वेळ । मग तुळावें अति चोखाळ । मननवरी ॥ २६० ॥

parī niścayāceṃ muṣṭibaḷa | pāhāveṃ ekadonī veḷa | maga tuḷāveṃ ati cokhāḷa | mananavarī || 260 ||

पाठीं हतियेरां आपणयां । निदिध्यासें एक जालिया । पुढें दुजें नुरेल घाया- । पुरतें गा ॥ २६१ ॥

pāṭhīṃ hatiyerāṃ āpaṇayāṃ | nididhyāseṃ eka jāliyā | puḍheṃ dujeṃ nurela ghāyā- | purateṃ gā || 261 ||

तें आत्मज्ञानाचें खांडें । अद्वैतप्रभेचेनि वाडें । नेदील उरों कवणेकडे । भववृक्षासी ॥ २६२ ॥

teṃ ātmajñānāceṃ khāṃḍeṃ | advaitaprabheceni vāḍeṃ | nedīla uroṃ kavaṇekaḍe | bhavavṛkṣāsī || 262 ||

शरदागमींचा वारा । जैसा केरु फेडी अंबरा । का उदयला रवी आंधारा । घोंटु भरी ॥ २६३ ॥

śaradāgamīṃcā vārā | jaisā keru pheḍī aṃbarā | kā udayalā ravī āṃdhārā | ghoṃṭu bharī || 263 ||

नाना उपवढ होतां खेंवो । नुरे स्वप्नसंभ्रमाचा ठावो । स्वप्नप्रतीतिधारेचा वाहो । करील तैसें ॥ २६४ ॥

nānā upavaḍha hotāṃ kheṃvo | nure svapnasaṃbhramācā ṭhāvo | svapnapratītidhārecā vāho | karīla taiseṃ || 264 ||

तेव्हां ऊर्ध्वींचें मूळ । कां अधींचें हन शाखाजाळ । तें कांहींचि न दिसे मृगजळ । चादिणां जेवीं ॥ २६५ ॥

tevhāṃ ūrdhvīṃceṃ mūḷa | kāṃ adhīṃceṃ hana śākhājāḷa | teṃ kāṃhīṃci na dise mṛgajaḷa | cādiṇāṃ jevīṃ || 265 ||

ऐसेनि गा वीरनाथा । आत्मज्ञानाचिया खड्गलता । छेदुनिया भवाश्वत्था । ऊर्ध्वमूळातें ॥ २६६ ॥

aiseni gā vīranāthā | ātmajñānāciyā khaḍgalatā | cheduniyā bhavāśvatthā | ūrdhvamūḷāteṃ || 266 ||

मग इदंतेसि वाळलें । जें मीपणेंवीण डाहारलें । तें रूप पाहिजे आपलें । आपणचि ॥ २६७ ॥

maga idaṃtesi vāḷaleṃ | jeṃ mīpaṇeṃvīṇa ḍāhāraleṃ | teṃ rūpa pāhije āpaleṃ | āpaṇaci || 267 ||

परी दर्पणाचेनि आधारें । एकचि करून दुसरें । मुख पाहाती गव्हारें । तैसें नको हो ॥ २६८ ॥

parī darpaṇāceni ādhāreṃ | ekaci karūna dusareṃ | mukha pāhātī gavhāreṃ | taiseṃ nako ho || 268 ||

हें पाहाणें ऐसें असे वीरा । जैसा न बोडलिया विहिरा । मग आपलिया उगमीं झरा । भरोनि ठाके ॥ २६९ ॥

heṃ pāhāṇeṃ aiseṃ ase vīrā | jaisā na boḍaliyā vihirā | maga āpaliyā ugamīṃ jharā | bharoni ṭhāke || 269 ||

नातरी आटलिया अंभ । निजबिंबीं प्रतिबिंब । निहटे कां नभीं नभ । घटाभावीं ॥ २७० ॥

nātarī āṭaliyā aṃbha | nijabiṃbīṃ pratibiṃba | nihaṭe kāṃ nabhīṃ nabha | ghaṭābhāvīṃ || 270 ||

नाना इंधनांशु सरलेया । वन्हि परते जेवीं आपणपयां । तैसें आपेंआप धनंजया । न्याहाळणें जें गा ॥ २७१ ॥

nānā iṃdhanāṃśu saraleyā | vanhi parate jevīṃ āpaṇapayāṃ | taiseṃ āpeṃāpa dhanaṃjayā | nyāhāḷaṇeṃ jeṃ gā || 271 ||

जिव्हे आपली चवी चाखणें । चक्षू निज बुबुळ देखणें । आहे तया ऐसें निरीक्षणें । आपुलें पैं ॥ २७२ ॥

jivhe āpalī cavī cākhaṇeṃ | cakṣū nija bubuḷa dekhaṇeṃ | āhe tayā aiseṃ nirīkṣaṇeṃ | āpuleṃ paiṃ || 272 ||

कां प्रभेसि प्रभा मिळे । गगन गगनावरी लोळे । नाना पाणी भरलें खोळे । पाणियाचिये ॥ २७३ ॥

kāṃ prabhesi prabhā miḷe | gagana gaganāvarī loḷe | nānā pāṇī bharaleṃ khoḷe | pāṇiyāciye || 273 ||

आपणचि आपणयातें । पाहिजे जें अद्वैतें । तें ऐसें होय निरुतें । बोलिजतु असे ॥ २७४ ॥

āpaṇaci āpaṇayāteṃ | pāhije jeṃ advaiteṃ | teṃ aiseṃ hoya niruteṃ | bolijatu ase || 274 ||

जें पाहिजतेनवीण पाहिजे । कांहीं नेणणाचि जाणिजे । आद्यपुरुष कां म्हणिजे । जया ठायातें ॥ २७५ ॥

jeṃ pāhijatenavīṇa pāhije | kāṃhīṃ neṇaṇāci jāṇije | ādyapuruṣa kāṃ mhaṇije | jayā ṭhāyāteṃ || 275 ||

तेथही उपाधीचा वोथंबा । घेऊनि श्रुति उभविती जिभा । मग नामरूपाचा वडंबा । करिती वायां ॥ २७६ ॥

tethahī upādhīcā vothaṃbā | gheūni śruti ubhavitī jibhā | maga nāmarūpācā vaḍaṃbā | karitī vāyāṃ || 276 ||

पैं भवस्वर्गा उबगले । मुमुक्षु योगज्ञाना वळघले । पुढती न यों इया निगाले । पैजा जेथ ॥ २७७ ॥

paiṃ bhavasvargā ubagale | mumukṣu yogajñānā vaḷaghale | puḍhatī na yoṃ iyā nigāle | paijā jetha || 277 ||

संसाराचिया पायां पुढां । पळती वीतराग होडा । ओलांडोनि ब्रह्मपदाचा कर्मकडा । घालिती मागां ॥ २७८ ॥

saṃsārāciyā pāyāṃ puḍhāṃ | paḷatī vītarāga hoḍā | olāṃḍoni brahmapadācā karmakaḍā | ghālitī māgāṃ || 278 ||

अहंतादिभावां आपुलियां । झाडा देऊनि आघवेया । पत्र घेती ज्ञानिये जया । मूळघरासी ॥ २७९ ॥

ahaṃtādibhāvāṃ āpuliyāṃ | jhāḍā deūni āghaveyā | patra ghetī jñāniye jayā | mūḷagharāsī || 279 ||

पैं जेथुनी हे एवढी । विश्वपरंपरेची वेलांडी । वाढती आशा जैशी कोरडी । निदैवाची ॥ २८० ॥

paiṃ jethunī he evaḍhī | viśvaparaṃparecī velāṃḍī | vāḍhatī āśā jaiśī koraḍī | nidaivācī || 280 ||

जिये कां वस्तूचें नेणणें । आणिलें थोर जगा जाणणें । नाहीं तें नांदविलें जेणें । मी तूं जगीं ॥ २८१ ॥

jiye kāṃ vastūceṃ neṇaṇeṃ | āṇileṃ thora jagā jāṇaṇeṃ | nāhīṃ teṃ nāṃdavileṃ jeṇeṃ | mī tūṃ jagīṃ || 281 ||

पार्था तें वस्तु पहिलें । आपणपें आपुलें । पाहिजे जैसें हिंवलें । हिंव हिंवें ॥ २८२ ॥

pārthā teṃ vastu pahileṃ | āpaṇapeṃ āpuleṃ | pāhije jaiseṃ hiṃvaleṃ | hiṃva hiṃveṃ || 282 ||

आणीकही एक तया । वोळखण असे धनंजया । तरी जया कां भेटलिया । येणेंचि नाहीं ॥ २८३ ॥

āṇīkahī eka tayā | voḷakhaṇa ase dhanaṃjayā | tarī jayā kāṃ bheṭaliyā | yeṇeṃci nāhīṃ || 283 ||

परी तया भेटती ऐसें । जे ज्ञानें सर्वत्र सरिसे । महाप्रळयांबूचे जैसें । भरलेपण ॥ २८४ ॥

parī tayā bheṭatī aiseṃ | je jñāneṃ sarvatra sarise | mahāpraḷayāṃbūce jaiseṃ | bharalepaṇa || 284 ||

जया पुरुषांचें कां मन । सांडोनि गेलें मोह मान । वर्षांतीं जैसें घन । आकाशातें ॥ २८५ ॥

jayā puruṣāṃceṃ kāṃ mana | sāṃḍoni geleṃ moha māna | varṣāṃtīṃ jaiseṃ ghana | ākāśāteṃ || 285 ||

निकवड्या निष्ठुरा । उबगिजे जेवीं सोयरा । तैसें नागवती विकारां । वेटाळूं जे ॥ २८६ ॥

nikavaḍyā niṣṭhurā | ubagije jevīṃ soyarā | taiseṃ nāgavatī vikārāṃ | veṭāḷūṃ je || 286 ||

फळली केळी उन्मूळे । तैसी आत्मलाभें प्रबळे । तयाची क्रिया ढाळेंढाळें । गळती आहे ॥ २८७ ॥

phaḷalī keḷī unmūḷe | taisī ātmalābheṃ prabaḷe | tayācī kriyā ḍhāḷeṃḍhāḷeṃ | gaḷatī āhe || 287 ||

आगी लगलिया रुखीं । देखोनि सैरा पळती पक्षी । तैसें सांडिलें अशेखीं । विकल्पीं जे ॥ २८८ ॥

āgī lagaliyā rukhīṃ | dekhoni sairā paḷatī pakṣī | taiseṃ sāṃḍileṃ aśekhīṃ | vikalpīṃ je || 288 ||

आइकें सकळ दोषतृणीं । अंकुरिजती जिये मेदिनी । तिये भेदबुद्धीची काहाणी । नाहीं जयातें ॥ २८९ ॥

āikeṃ sakaḷa doṣatṛṇīṃ | aṃkurijatī jiye medinī | tiye bhedabuddhīcī kāhāṇī | nāhīṃ jayāteṃ || 289 ||

सूर्योदयासरिसी । रात्री पळोनि जाय अपैसी । गेली देहाहंता तैसी । अविद्येसवें ॥ २९० ॥

sūryodayāsarisī | rātrī paḷoni jāya apaisī | gelī dehāhaṃtā taisī | avidyesaveṃ || 290 ||

पैं आयुष्यहीना जीवातें । शरीर सांडी जेवीं अवचितें । तेवीं निदसुरें द्वैतें । सांडिले जे ॥ २९१ ॥

paiṃ āyuṣyahīnā jīvāteṃ | śarīra sāṃḍī jevīṃ avaciteṃ | tevīṃ nidasureṃ dvaiteṃ | sāṃḍile je || 291 ||

लोहाचें साम्कडें परिसा । न जोडे अंधारु रवि जैसा । द्वैतबुद्धीचा तैसा । सदा दुकाळ जया ॥ २९२ ॥

lohāceṃ sāmkaḍeṃ parisā | na joḍe aṃdhāru ravi jaisā | dvaitabuddhīcā taisā | sadā dukāḷa jayā || 292 ||

अगा सुखदुःखाकारें । द्वंद्वें देहीं जियें गोचरें । तियें जयां कां समोरें । होतीचिना ॥ २९३ ॥

agā sukhaduḥkhākāreṃ | dvaṃdveṃ dehīṃ jiyeṃ gocareṃ | tiyeṃ jayāṃ kāṃ samoreṃ | hotīcinā || 293 ||

स्वप्नींचें राज्य कां मरण । नोहे हर्षशोकांसि कारण । उपवढलिया जाण । जियापरी ॥ २९४ ॥

svapnīṃceṃ rājya kāṃ maraṇa | nohe harṣaśokāṃsi kāraṇa | upavaḍhaliyā jāṇa | jiyāparī || 294 ||

तैसेम् सुखदुःखरूपीं । द्वंद्वीं जे पुण्यपापीं । न घेपिजती सर्पीं । गरुड जैसें ॥ २९५ ॥

taisem sukhaduḥkharūpīṃ | dvaṃdvīṃ je puṇyapāpīṃ | na ghepijatī sarpīṃ | garuḍa jaiseṃ || 295 ||

आणि अनात्मवर्गनीर । सांडूनि आत्मरसाचें क्षीर । चरताति जे सविचार । राजहंसु ॥ २९६ ॥

āṇi anātmavarganīra | sāṃḍūni ātmarasāceṃ kṣīra | caratāti je savicāra | rājahaṃsu || 296 ||

जैसा वर्षोनि भूतळीं । आपला रसु अंशुमाळी । मागौता आणी रश्मिजाळीं । बिंबासीचि ॥ २९७ ॥

jaisā varṣoni bhūtaḷīṃ | āpalā rasu aṃśumāḷī | māgautā āṇī raśmijāḷīṃ | biṃbāsīci || 297 ||

तैसें आत्मभ्रांतीसाठीं । वस्तु विखुरली बारावाटीं । ते एकवटिती ज्ञानदृष्टी । अखंड जे ॥ २९८ ॥

taiseṃ ātmabhrāṃtīsāṭhīṃ | vastu vikhuralī bārāvāṭīṃ | te ekavaṭitī jñānadṛṣṭī | akhaṃḍa je || 298 ||

किंबहुना आत्मयाचा । निर्धारीं विवेकु जयांचा । बुडाला वोघु गंगेचा । सिंधूमाजीं जैसा ॥ २९९ ॥

kiṃbahunā ātmayācā | nirdhārīṃ viveku jayāṃcā | buḍālā voghu gaṃgecā | siṃdhūmājīṃ jaisā || 299 ||

पैं आघवेंचि आपुलेंपणें । नुरेचि जया अभिलाषणें । जैसें येथूनि पऱ्हां जाणें । आकाशा नाहीं ॥ ३०० ॥

paiṃ āghaveṃci āpuleṃpaṇeṃ | nureci jayā abhilāṣaṇeṃ | jaiseṃ yethūni paऱhāṃ jāṇeṃ | ākāśā nāhīṃ || 300 ||

जैसा अग्नीचा डोंगरु । नेघे कोणी बीज अंकुरु । तैसा मनीं जयां विकारु । उदैजेना ॥ ३०१ ॥

jaisā agnīcā ḍoṃgaru | neghe koṇī bīja aṃkuru | taisā manīṃ jayāṃ vikāru | udaijenā || 301 ||

जैसा काढिलिया मंदराचळु । राहे क्षीराब्धि निश्चळु । तैसा नुठी जयां सळु । कामोर्मीचा ॥ ३०२ ॥

jaisā kāḍhiliyā maṃdarācaḷu | rāhe kṣīrābdhi niścaḷu | taisā nuṭhī jayāṃ saḷu | kāmormīcā || 302 ||

चंद्रमा कळीं धाला । न दिसे कोणें आंगी वोसावला । तेवीं अपेक्षेचा अवखळा । न पडे जयां ॥ ३०३ ॥

caṃdramā kaḷīṃ dhālā | na dise koṇeṃ āṃgī vosāvalā | tevīṃ apekṣecā avakhaḷā | na paḍe jayāṃ || 303 ||

हें किती बोलूं असांगडें । जेवीं परमाणु नुरे वायूपुढें । तैसें विषयांचें नावडे । नांवचि जयां ॥ ३०४ ॥

heṃ kitī bolūṃ asāṃgaḍeṃ | jevīṃ paramāṇu nure vāyūpuḍheṃ | taiseṃ viṣayāṃceṃ nāvaḍe | nāṃvaci jayāṃ || 304 ||

एवं जे जे कोणी ऐसे । केले ज्ञानाग्नि हुताशें । ते तेथ मिळती जैसें । हेमीं हेम ॥ ३०५ ॥

evaṃ je je koṇī aise | kele jñānāgni hutāśeṃ | te tetha miḷatī jaiseṃ | hemīṃ hema || 305 ||

तेथ म्हणिजे कवणें ठाईं । ऐसेंही पुससी कांहीं । तरी तें पद गा नाहीं । वेंचु जया ॥ ३०६ ॥

tetha mhaṇije kavaṇeṃ ṭhāīṃ | aiseṃhī pusasī kāṃhīṃ | tarī teṃ pada gā nāhīṃ | veṃcu jayā || 306 ||

दृश्यपणें देखिजे । कां ज्ञेयत्वें जाणिजे । अमुकें ऐसें म्हणिजे । तें जें नव्हे ॥ ३०७ ॥

dṛśyapaṇeṃ dekhije | kāṃ jñeyatveṃ jāṇije | amukeṃ aiseṃ mhaṇije | teṃ jeṃ navhe || 307 ||

पैं दीपाचिया बंबाळीं । कां चंद्र हन जें उजळी । हें काय बोलों अंशुमाळी । प्रकाशी जें ॥ ३०८ ॥

paiṃ dīpāciyā baṃbāḷīṃ | kāṃ caṃdra hana jeṃ ujaḷī | heṃ kāya boloṃ aṃśumāḷī | prakāśī jeṃ || 308 ||

तें आघवेंचि दिसणें । जयाचें कां न देखणें । विश्व भासतसे जेणें । लपालेनी ॥ ३०९ ॥

teṃ āghaveṃci disaṇeṃ | jayāceṃ kāṃ na dekhaṇeṃ | viśva bhāsatase jeṇeṃ | lapālenī || 309 ||

जैसें शिंपीपण हारपे । तंव तंव खरें होय रुपें । कां दोरी लोपतां सापें । फार होइजे ॥ ३१० ॥

jaiseṃ śiṃpīpaṇa hārape | taṃva taṃva khareṃ hoya rupeṃ | kāṃ dorī lopatāṃ sāpeṃ | phāra hoije || 310 ||

तैसीं चंद्रसूर्यादि थोरें । इयें तेजें जियें फारें । तियें जयाचेनि आधारें । प्रकाशती ॥ ३११ ॥

taisīṃ caṃdrasūryādi thoreṃ | iyeṃ tejeṃ jiyeṃ phāreṃ | tiyeṃ jayāceni ādhāreṃ | prakāśatī || 311 ||

ते वस्तु कीं तेजोराशी । सर्वभूतात्मक सरिसी । चंद्रसूर्याच्या मानसीं । प्रकाशे जे ॥ ३१२ ॥

te vastu kīṃ tejorāśī | sarvabhūtātmaka sarisī | caṃdrasūryācyā mānasīṃ | prakāśe je || 312 ||

म्हणौनि चंद्रसूर्य कडवसां । पडती वस्तूच्या प्रकाशा । यालागीं तेज जें तेजसा । तें वस्तूचें आंग ॥ ३१३ ॥

mhaṇauni caṃdrasūrya kaḍavasāṃ | paḍatī vastūcyā prakāśā | yālāgīṃ teja jeṃ tejasā | teṃ vastūceṃ āṃga || 313 ||

आणि जयाच्या प्रकाशीं । जग हारपे चंद्रार्केंसीं । सचंद्र नक्षत्रें जैसीं । दिनोदयीं ॥ ३१४ ॥

āṇi jayācyā prakāśīṃ | jaga hārape caṃdrārkeṃsīṃ | sacaṃdra nakṣatreṃ jaisīṃ | dinodayīṃ || 314 ||

नातरी प्रबोधलिये वेळे । ते स्वप्नींची डिंडीमा मावळे । कां नुरेचि सांजवेळे । मृगतृष्णिका ॥ ३१५ ॥

nātarī prabodhaliye veḷe | te svapnīṃcī ḍiṃḍīmā māvaḷe | kāṃ nureci sāṃjaveḷe | mṛgatṛṣṇikā || 315 ||

तैसा जिये वस्तूच्या ठायीं । कोण्हीच कां आभासु नाहीं । तें माझें निजधाम पाहीं । पाटाचें गा ॥ ३१६ ॥

taisā jiye vastūcyā ṭhāyīṃ | koṇhīca kāṃ ābhāsu nāhīṃ | teṃ mājheṃ nijadhāma pāhīṃ | pāṭāceṃ gā || 316 ||

पुढती जे तेथ गेले । ते न घेती माघौतीं पाउलें । महोदधीं कां मिनले । स्रोत जैसे ॥ ३१७ ॥

puḍhatī je tetha gele | te na ghetī māghautīṃ pāuleṃ | mahodadhīṃ kāṃ minale | srota jaise || 317 ||

कां लवणाची कुंजरी । सूदलिया लवणसागरीं । होयचि ना माघारी । परती जैसी ॥ ३१८ ॥

kāṃ lavaṇācī kuṃjarī | sūdaliyā lavaṇasāgarīṃ | hoyaci nā māghārī | paratī jaisī || 318 ||

नाना गेलिया अंतराळा । न येतीचि वन्हिज्वाळा । नाहीं तप्तलोहौनि जळा । निघणें जेवीं ॥ ३१९ ॥

nānā geliyā aṃtarāḷā | na yetīci vanhijvāḷā | nāhīṃ taptalohauni jaḷā | nighaṇeṃ jevīṃ || 319 ||

तेवीं मजसीं एकवट । जे जाले ज्ञानें चोखट । तयां पुनरावृत्तीची वाट । मोडली गा ॥ ३२० ॥

tevīṃ majasīṃ ekavaṭa | je jāle jñāneṃ cokhaṭa | tayāṃ punarāvṛttīcī vāṭa | moḍalī gā || 320 ||

तेथ प्रज्ञापृथ्वीचा रावो । पार्थु म्हणे जी जी पसावो । परी विनंती एकी देवो । चित्त देतु ॥ ३२१ ॥

tetha prajñāpṛthvīcā rāvo | pārthu mhaṇe jī jī pasāvo | parī vinaṃtī ekī devo | citta detu || 321 ||

तरी देवेंसि स्वयें एक होती । मग माघौते जे न येती । ते देवेंसि भिन्न आथी । कीं अभिन्न जी ॥ ३२२ ॥

tarī deveṃsi svayeṃ eka hotī | maga māghaute je na yetī | te deveṃsi bhinna āthī | kīṃ abhinna jī || 322 ||

जरी भिन्नचि अनादिसिद्ध । तरी न येती हें असंबद्ध । जे फुलां गेलें षट्पद । ते फुलेंचि होती पां ॥ ३२३ ॥

jarī bhinnaci anādisiddha | tarī na yetī heṃ asaṃbaddha | je phulāṃ geleṃ ṣaṭpada | te phuleṃci hotī pāṃ || 323 ||

पैं लक्ष्याहूनि अनारिसे । बाण लक्ष्यीं शिवोनि जैसें । मागुते पडती तैसे । येतीचि ते ॥ ३२४ ॥

paiṃ lakṣyāhūni anārise | bāṇa lakṣyīṃ śivoni jaiseṃ | māgute paḍatī taise | yetīci te || 324 ||

नातरी तूंचि ते स्वभावें । तरी कोणें कोणासि मिळावें । आपणयासी आपण रुपावें । शस्त्रें केवीं ? ॥ ३२५ ॥

nātarī tūṃci te svabhāveṃ | tarī koṇeṃ koṇāsi miḷāveṃ | āpaṇayāsī āpaṇa rupāveṃ | śastreṃ kevīṃ ? || 325 ||

म्हणौनि तुजसी अभिन्नां जीवां । तुझा संयोगवियोगु देवा । नये बोलों अवयवां । शरीरेंसीं ॥ ३२६ ॥

mhaṇauni tujasī abhinnāṃ jīvāṃ | tujhā saṃyogaviyogu devā | naye boloṃ avayavāṃ | śarīreṃsīṃ || 326 ||

आणि जे सदां वेगळें तुजसीं । तयां मिळणीं नाहीं कोणे दिवशीं । मा येती न येती हे कायसी । वायबुद्धि ? ॥ ३२७ ॥

āṇi je sadāṃ vegaḷeṃ tujasīṃ | tayāṃ miḷaṇīṃ nāhīṃ koṇe divaśīṃ | mā yetī na yetī he kāyasī | vāyabuddhi ? || 327 ||

तरी कोण गा ते तूंतें । पावोनि न येती माघौते । हें विश्वतोमुखा मातें । बुझावीं जी ॥ ३२८ ॥

tarī koṇa gā te tūṃteṃ | pāvoni na yetī māghaute | heṃ viśvatomukhā māteṃ | bujhāvīṃ jī || 328 ||

इये आक्षेपीं अर्जुनाच्या । तो शिरोमणि सर्वज्ञांचा । तोषला बोध शिष्याचा । देखोनियां ॥ ३२९ ॥

iye ākṣepīṃ arjunācyā | to śiromaṇi sarvajñāṃcā | toṣalā bodha śiṣyācā | dekhoniyāṃ || 329 ||

मग म्हणे गा महामती । मातें पावोनि न येती पुढती । ते भिन्नाभिन्न रिती । आहाती दोनी ॥ ३३० ॥

maga mhaṇe gā mahāmatī | māteṃ pāvoni na yetī puḍhatī | te bhinnābhinna ritī | āhātī donī || 330 ||

जैं विवेकें खोलें पाहिजे । तरी मी तेचि ते सहजें । ना आहाचवाहाच तरी दुजे । ऐसेही गमती ॥ ३३१ ॥

jaiṃ vivekeṃ kholeṃ pāhije | tarī mī teci te sahajeṃ | nā āhācavāhāca tarī duje | aisehī gamatī || 331 ||

जैसे पाणियावरी वेगळ । तळपतां दिसती कल्लोळ । एऱ्हवीं तरी निखिळ । पाणीचि तें ॥ ३३२ ॥

jaise pāṇiyāvarī vegaḷa | taḷapatāṃ disatī kalloḷa | eऱhavīṃ tarī nikhiḷa | pāṇīci teṃ || 332 ||

कां सुवर्णाहुनि आनें । लेणीं गमती भिन्नें । मग पाहिजे तंव सोनें । आघवेंचि तें ॥ ३३३ ॥

kāṃ suvarṇāhuni āneṃ | leṇīṃ gamatī bhinneṃ | maga pāhije taṃva soneṃ | āghaveṃci teṃ || 333 ||

तैसें ज्ञानाचिये दिठी । मजसीं अभिन्नचि ते किरीटी । येर भिन्नपण तें उठी । अज्ञानास्तव ॥ ३३४ ॥

taiseṃ jñānāciye diṭhī | majasīṃ abhinnaci te kirīṭī | yera bhinnapaṇa teṃ uṭhī | ajñānāstava || 334 ||

आणि साचोकारेनि वस्तुविचारें । कैचें मज एकासि दुसरें । भिन्नाभिन्नव्यवहारें । उमसिजेल ॥ ३३५ ॥

āṇi sācokāreni vastuvicāreṃ | kaiceṃ maja ekāsi dusareṃ | bhinnābhinnavyavahāreṃ | umasijela || 335 ||

आघवेंचि आकाश सूनि पोटीं । बिंबचि जैं आते खोटी । तैं प्रतिबिंब कें उठी । कें रश्मि शिरे ? ॥ ३३६ ॥

āghaveṃci ākāśa sūni poṭīṃ | biṃbaci jaiṃ āte khoṭī | taiṃ pratibiṃba keṃ uṭhī | keṃ raśmi śire ? || 336 ||

कां कल्पांतींचिया पाणिया । काय वोत भरिती धनंजया ? । म्हणौनि कैंचें अंश अविक्रिया । एका मज ॥ ३३७ ॥

kāṃ kalpāṃtīṃciyā pāṇiyā | kāya vota bharitī dhanaṃjayā ? | mhaṇauni kaiṃceṃ aṃśa avikriyā | ekā maja || 337 ||

परी ओघाचेनि मेळें । पाणी उजू परी वांकुडें जालें । रवी दुजेपण आलें । तोयबगें ॥ ३३८ ॥

parī oghāceni meḷeṃ | pāṇī ujū parī vāṃkuḍeṃ jāleṃ | ravī dujepaṇa āleṃ | toyabageṃ || 338 ||

.व्योम चौफळें कीं वाटोळें । हें ऐसें कायिसयाही मिळे । परी घटमठीं वेंटाळें । तैसेंही आथी ॥ ३३९ ॥

.vyoma cauphaḷeṃ kīṃ vāṭoḷeṃ | heṃ aiseṃ kāyisayāhī miḷe | parī ghaṭamaṭhīṃ veṃṭāḷeṃ | taiseṃhī āthī || 339 ||

हां गा निद्रेचेनि आधारें । काय एकलेनि जग न भरे ? । स्वप्नींचेनि जैं अवतरे । रायपणें ॥ ३४० ॥

hāṃ gā nidreceni ādhāreṃ | kāya ekaleni jaga na bhare ? | svapnīṃceni jaiṃ avatare | rāyapaṇeṃ || 340 ||

कां मिनलेनि किडाळें । वानिभेदासि ये सोळें । तैसा स्वमाये वेंटाळें । शुद्ध जैं मी ॥ ३४१ ॥

kāṃ minaleni kiḍāḷeṃ | vānibhedāsi ye soḷeṃ | taisā svamāye veṃṭāḷeṃ | śuddha jaiṃ mī || 341 ||

तैं अज्ञान एक रूढे । तेणें कोऽहंविकल्पाचें मांडे । मग विवरूनि कीजे फुडें । देहो मी ऐसें ॥ ३४२ ॥

taiṃ ajñāna eka rūḍhe | teṇeṃ ko'haṃvikalpāceṃ māṃḍe | maga vivarūni kīje phuḍeṃ | deho mī aiseṃ || 342 ||

ऐसें शरीराचि येवढें । जै आत्मज्ञान वेगळें पडे । तैं माझा अंशु आवडे । थोडेपणें ॥ ३४३ ॥

aiseṃ śarīrāci yevaḍheṃ | jai ātmajñāna vegaḷeṃ paḍe | taiṃ mājhā aṃśu āvaḍe | thoḍepaṇeṃ || 343 ||

समुद्र कां वायुवशें । तरंगाकार उल्लसें । तो समुद्रांशु ऐसा दिसे । सानिवा जेवीं ॥ ३४४ ॥

samudra kāṃ vāyuvaśeṃ | taraṃgākāra ullaseṃ | to samudrāṃśu aisā dise | sānivā jevīṃ || 344 ||

तेवीं जडातें जीवविता । देहाहंता उपजविता । मी जीव गमें पंडुसुता । जीवलोकीं ॥ ३४५ ॥

tevīṃ jaḍāteṃ jīvavitā | dehāhaṃtā upajavitā | mī jīva gameṃ paṃḍusutā | jīvalokīṃ || 345 ||

पैं जीवाचिया बोधा । गोचरु जो हा धांदा । तो जीवलोकशब्दा । अभिप्रावो ॥ ३४६ ॥

paiṃ jīvāciyā bodhā | gocaru jo hā dhāṃdā | to jīvalokaśabdā | abhiprāvo || 346 ||

अगा उपजणें निमणें । हें साचचि जे कां मानणें । तो जीवलोकु मी म्हणे । संसारु हन ॥ ३४७ ॥

agā upajaṇeṃ nimaṇeṃ | heṃ sācaci je kāṃ mānaṇeṃ | to jīvaloku mī mhaṇe | saṃsāru hana || 347 ||

एवंविध जीवलोकीं । तूं मातें ऐसा अवलोकीं । जैसा चंद्रु कां उदकीं । उदकातीत ॥ ३४८ ॥

evaṃvidha jīvalokīṃ | tūṃ māteṃ aisā avalokīṃ | jaisā caṃdru kāṃ udakīṃ | udakātīta || 348 ||

पैं काश्मीराचा रवा । कुंकुमावरी पांडवा । आणिका गमे लोहिवा । तो तरी नव्हे ॥ ३४९ ॥

paiṃ kāśmīrācā ravā | kuṃkumāvarī pāṃḍavā | āṇikā game lohivā | to tarī navhe || 349 ||

तैसें अनादिपण न मोडे । माझें अक्रियत्व न खंडे । परी कर्ता भोक्ता ऐसें आवडे । ते जाण गा भ्रांती ॥ ३५० ॥

taiseṃ anādipaṇa na moḍe | mājheṃ akriyatva na khaṃḍe | parī kartā bhoktā aiseṃ āvaḍe | te jāṇa gā bhrāṃtī || 350 ||

किंबहुना आत्मा चोखटु । होऊनि प्रकृतीसी एकवटु । बांधे प्रकृतिधर्माचा पाटु । आपणपयां ॥ ३५१ ॥

kiṃbahunā ātmā cokhaṭu | hoūni prakṛtīsī ekavaṭu | bāṃdhe prakṛtidharmācā pāṭu | āpaṇapayāṃ || 351 ||

पैं मनादि साही इंद्रियें । श्रोत्रादि प्रकृतिकार्यें । तियें माझीं म्हणौनि होये । व्यापारारूढ ॥ ३५२ ॥

paiṃ manādi sāhī iṃdriyeṃ | śrotrādi prakṛtikāryeṃ | tiyeṃ mājhīṃ mhaṇauni hoye | vyāpārārūḍha || 352 ||

जैसें स्वप्नीं परिव्राजें । आपणपयां आपण कुटुंब होईजे । मग तयाचेनि धांविजे । मोहें सैरा ॥ ३५३ ॥

jaiseṃ svapnīṃ parivrājeṃ | āpaṇapayāṃ āpaṇa kuṭuṃba hoīje | maga tayāceni dhāṃvije | moheṃ sairā || 353 ||

तैसा आपलिया विस्मृती । आत्मा आपणचि प्रकृती- । सारिखा गमोनि पुढती । तियेसीचि भजे ॥ ३५४ ॥

taisā āpaliyā vismṛtī | ātmā āpaṇaci prakṛtī- | sārikhā gamoni puḍhatī | tiyesīci bhaje || 354 ||

मनाच्या रथीं वळघे । श्रवणाचिया द्वारें निघे । मग शब्दाचिया रिघे । रानामाजीं ॥ ३५५ ॥

manācyā rathīṃ vaḷaghe | śravaṇāciyā dvāreṃ nighe | maga śabdāciyā righe | rānāmājīṃ || 355 ||

तोचि प्रकृतीचा वागोरा । त्वचेचिया मोहरा । आणि स्पर्शाचिया घोरा । वना जाय ॥ ३५६ ॥

toci prakṛtīcā vāgorā | tvaceciyā moharā | āṇi sparśāciyā ghorā | vanā jāya || 356 ||

कोणे एके अवसरीं । रिघोनि नेत्राच्या द्वारीं । मग रूपाच्या डोंगरीं । सैरा हिंडे ॥ ३५७ ॥

koṇe eke avasarīṃ | righoni netrācyā dvārīṃ | maga rūpācyā ḍoṃgarīṃ | sairā hiṃḍe || 357 ||

कां रसनेचिया वाटा । निघोनि गा सुभटा । रसाचा दरकुटा । भरोंचि लागे ॥ ३५८ ॥

kāṃ rasaneciyā vāṭā | nighoni gā subhaṭā | rasācā darakuṭā | bharoṃci lāge || 358 ||

नातरी येणेंचि घ्राणें । जैं देहांशु करी निघणें । मग गंधाची दारुणें । आडवें लंघी ॥ ३५९ ॥

nātarī yeṇeṃci ghrāṇeṃ | jaiṃ dehāṃśu karī nighaṇeṃ | maga gaṃdhācī dāruṇeṃ | āḍaveṃ laṃghī || 359 ||

ऐसेनि देहेंद्रियनायकें । धरूनि मन जवळिकें । भोगिजती शब्दादिकें । विषयभरणें ॥ ३६० ॥

aiseni deheṃdriyanāyakeṃ | dharūni mana javaḷikeṃ | bhogijatī śabdādikeṃ | viṣayabharaṇeṃ || 360 ||

परी कर्ता भोक्ता ऐसें । हें जीवाचे तैंचि दिसे । जैं शरीरीं कां पैसे । एकाधिये ॥ ३६१ ॥

parī kartā bhoktā aiseṃ | heṃ jīvāce taiṃci dise | jaiṃ śarīrīṃ kāṃ paise | ekādhiye || 361 ||

जैसा आथिला आणि विलासिया । तैंचि वोळखों ये धनंजया । जैं राजसेव्या ठाया । वस्तीसि ये ॥ ३६२ ॥

jaisā āthilā āṇi vilāsiyā | taiṃci voḷakhoṃ ye dhanaṃjayā | jaiṃ rājasevyā ṭhāyā | vastīsi ye || 362 ||

तैसा अहंकर्तृत्वाचा वाढु । कां विषयेंद्रियांचा धुमाडु । हा जाणिजे तैं निवाडु । जैं देह पाविजे ॥ ३६३ ॥

taisā ahaṃkartṛtvācā vāḍhu | kāṃ viṣayeṃdriyāṃcā dhumāḍu | hā jāṇije taiṃ nivāḍu | jaiṃ deha pāvije || 363 ||

अथवा शरीरातें सांडी । तऱ्ही इंद्रियांची तांडी । हे आपणयांसवें काढी । घेऊनि जाय ॥ ३६४ ॥

athavā śarīrāteṃ sāṃḍī | taऱhī iṃdriyāṃcī tāṃḍī | he āpaṇayāṃsaveṃ kāḍhī | gheūni jāya || 364 ||

जैसा अपमानिला अतिथी । ने सुकृताची संपत्ति । कां साइखडेयाची गती । सूत्रतंतू ॥ ३६५ ॥

jaisā apamānilā atithī | ne sukṛtācī saṃpatti | kāṃ sāikhaḍeyācī gatī | sūtrataṃtū || 365 ||

नाना मावळतेनि तपनें । नेइजेती लोकांचीं दर्शनें । हें असो द्रुती पवनें । नेईजे जैसी ॥ ३६६ ॥

nānā māvaḷateni tapaneṃ | neijetī lokāṃcīṃ darśaneṃ | heṃ aso drutī pavaneṃ | neīje jaisī || 366 ||

तेवीं मनःषष्ठां ययां । इंद्रियांतें धनंजया । देहराजु ने देहा- । पासूनि गेला ॥ ३६७ ॥

tevīṃ manaḥṣaṣṭhāṃ yayāṃ | iṃdriyāṃteṃ dhanaṃjayā | deharāju ne dehā- | pāsūni gelā || 367 ||

मग येथ अथवा स्वर्गीं । जेथ जें देह आपंगी । तेथ तैसेंचि पुढती पांगी । मनादिक ॥ ३६८ ॥

maga yetha athavā svargīṃ | jetha jeṃ deha āpaṃgī | tetha taiseṃci puḍhatī pāṃgī | manādika || 368 ||

जैसा मालवलिया दिवा । प्रभेसी जाय पांडवा । मग उजळिजे तेथ तेधवां । तैसाचि फांके ॥ ३६९ ॥

jaisā mālavaliyā divā | prabhesī jāya pāṃḍavā | maga ujaḷije tetha tedhavāṃ | taisāci phāṃke || 369 ||

तरी ऐसैसिया राहाटी । अविवेकियांचे दिठी । येतुलें हें किरीटी । गमेचि गा ॥ ३७० ॥

tarī aisaisiyā rāhāṭī | avivekiyāṃce diṭhī | yetuleṃ heṃ kirīṭī | gameci gā || 370 ||

जे आत्मा देहासि आला । आणि विषयो येणेंचि भोगिला । अथवा देहोनि गेला । हें साचचि मानिती ॥ ३७१ ॥

je ātmā dehāsi ālā | āṇi viṣayo yeṇeṃci bhogilā | athavā dehoni gelā | heṃ sācaci mānitī || 371 ||

एऱ्हवीं येणें आणि जाणें । कां करणें हा भोगणें । हें प्रकृतीचें तेणें । मानियेलें ॥ ३७२ ॥

eऱhavīṃ yeṇeṃ āṇi jāṇeṃ | kāṃ karaṇeṃ hā bhogaṇeṃ | heṃ prakṛtīceṃ teṇeṃ | māniyeleṃ || 372 ||

परी देहाचे मोटकें उभें । आणि चेतना तेथ उपलभे । तिये चळवळेचेनि लोभें । आला म्हणती ॥ ३७३ ॥

parī dehāce moṭakeṃ ubheṃ | āṇi cetanā tetha upalabhe | tiye caḷavaḷeceni lobheṃ | ālā mhaṇatī || 373 ||

तैसेंचि तयां संगती । इंद्रियें आपुलाल्या अर्थीं वर्तती । तया नांव सुभद्रापती । भोगणें जया ॥ ३७४ ॥

taiseṃci tayāṃ saṃgatī | iṃdriyeṃ āpulālyā arthīṃ vartatī | tayā nāṃva subhadrāpatī | bhogaṇeṃ jayā || 374 ||

पाठीं भोगक्षीण आपैसे । देह गेलिया ते न दिसे । तेथें गेला गेला ऐसें । बोभाती गा ॥ ३७५ ॥

pāṭhīṃ bhogakṣīṇa āpaise | deha geliyā te na dise | tetheṃ gelā gelā aiseṃ | bobhātī gā || 375 ||

पैं रुखु डोलतु देखावा । तरी वारा वाजतु मानावा । रुखु नसे तेथें पांडवा । नाहीं तो गा ? ॥ ३७६ ॥

paiṃ rukhu ḍolatu dekhāvā | tarī vārā vājatu mānāvā | rukhu nase tetheṃ pāṃḍavā | nāhīṃ to gā ? || 376 ||

कां आरिसा समोर ठेविजे । आणि आपणपें तेथ देखिजे । तरी तेधवांचि जालें मानिजे । काय आधीं नाहीं ? ॥ ३७७ ॥

kāṃ ārisā samora ṭhevije | āṇi āpaṇapeṃ tetha dekhije | tarī tedhavāṃci jāleṃ mānije | kāya ādhīṃ nāhīṃ ? || 377 ||

कां परता केलिया आरिसा । लोपु जाला तया आभासा । तरी आपणपें नाहीं ऐसा । निश्चयो करावा ? ॥ ३७८ ॥

kāṃ paratā keliyā ārisā | lopu jālā tayā ābhāsā | tarī āpaṇapeṃ nāhīṃ aisā | niścayo karāvā ? || 378 ||

शब्द तरी आकाशाचा । परी कपाळीं पिटे मेघाचा । कां चंद्रीं वेगु अभ्राचा । अरोपिजे ॥ ३७९ ॥

śabda tarī ākāśācā | parī kapāḷīṃ piṭe meghācā | kāṃ caṃdrīṃ vegu abhrācā | aropije || 379 ||

तैसें होइजे जाइजे देहें । तें आत्मसत्ते अविक्रिये । निष्टंकिती गा मोहें । आंधळे ते ॥ ३८० ॥

taiseṃ hoije jāije deheṃ | teṃ ātmasatte avikriye | niṣṭaṃkitī gā moheṃ | āṃdhaḷe te || 380 ||

येथ आत्मा आत्मयाच्या ठायीं । देखिजे देहींचा धर्मु देहीं । ऐसें देखणें तें पाहीं । आन आहाती ॥ ३८१ ॥

yetha ātmā ātmayācyā ṭhāyīṃ | dekhije dehīṃcā dharmu dehīṃ | aiseṃ dekhaṇeṃ teṃ pāhīṃ | āna āhātī || 381 ||

ज्ञानें कां जयाचे डोळे । देखोनि न राहती देहींचे खोळे । सूर्यरश्मी आणियाळे । ग्रीष्मीं जैसें ॥ ३८२ ॥

jñāneṃ kāṃ jayāce ḍoḷe | dekhoni na rāhatī dehīṃce khoḷe | sūryaraśmī āṇiyāḷe | grīṣmīṃ jaiseṃ || 382 ||

तैसे विवेकाचेनि पैसें । जयांची स्फूर्ती स्वरूपीं बैसे । ते ज्ञानिये देखती ऐसें । आत्मयातें ॥ ३८३ ॥

taise vivekāceni paiseṃ | jayāṃcī sphūrtī svarūpīṃ baise | te jñāniye dekhatī aiseṃ | ātmayāteṃ || 383 ||

जैसें तारांगणीं भरलें । गगन समुद्रीं बिंबलें । परी तें तुटोनि नाहीं पडिलें । ऐसें निवडे ॥ ३८४ ॥

jaiseṃ tārāṃgaṇīṃ bharaleṃ | gagana samudrīṃ biṃbaleṃ | parī teṃ tuṭoni nāhīṃ paḍileṃ | aiseṃ nivaḍe || 384 ||

गगन गगनींचि आहे । हें आभासे तें वाये । तैसा आत्मा देखती देहें । गंवसिलाही ॥ ३८५ ॥

gagana gaganīṃci āhe | heṃ ābhāse teṃ vāye | taisā ātmā dekhatī deheṃ | gaṃvasilāhī || 385 ||

खळाळाच्या लगबगीं । फेडूनि खळाळाच्या भागीं । देखिजे चंद्रिका कां उगी । चंद्रीं जेवीं ॥ ३८६ ॥

khaḷāḷācyā lagabagīṃ | pheḍūni khaḷāḷācyā bhāgīṃ | dekhije caṃdrikā kāṃ ugī | caṃdrīṃ jevīṃ || 386 ||

कां नाडरचि भरे शोषें । सूर्यु तो जैसा तैसाचि असे । देह होतां जातां तैसें । देखती मातें ॥ ३८७ ॥

kāṃ nāḍaraci bhare śoṣeṃ | sūryu to jaisā taisāci ase | deha hotāṃ jātāṃ taiseṃ | dekhatī māteṃ || 387 ||

घटु मठु घडले । तेचि पाठीं मोडले । परी आकाश तें संचलें । असतचि असे ॥ ३८८ ॥

ghaṭu maṭhu ghaḍale | teci pāṭhīṃ moḍale | parī ākāśa teṃ saṃcaleṃ | asataci ase || 388 ||

तैसें अखंडे आत्मसत्ते । अज्ञानदृष्टि कल्पितें । हें देहचि होतें जातें । जाणती फुडें ॥ ३८९ ॥

taiseṃ akhaṃḍe ātmasatte | ajñānadṛṣṭi kalpiteṃ | heṃ dehaci hoteṃ jāteṃ | jāṇatī phuḍeṃ || 389 ||

चैतन्य चढे ना वोहटे । चेष्टवी ना चेष्टे । ऐसें आत्मज्ञानें चोखटें । जाणती ते ॥ ३९० ॥

caitanya caḍhe nā vohaṭe | ceṣṭavī nā ceṣṭe | aiseṃ ātmajñāneṃ cokhaṭeṃ | jāṇatī te || 390 ||

आणि ज्ञानही आपैतें होईल । प्रज्ञा परमाणुही उगाणा घेईल । सकळ शास्त्रांचें येईल । सर्वस्व हातां ॥ ३९१ ॥

āṇi jñānahī āpaiteṃ hoīla | prajñā paramāṇuhī ugāṇā gheīla | sakaḷa śāstrāṃceṃ yeīla | sarvasva hātāṃ || 391 ||

परी ते व्युत्पत्ति ऐसी । जरी विरक्ति न रिगे मानसीं । तरी सर्वात्मका मजसीं । नव्हेचि भेटी ॥ ३९२ ॥

parī te vyutpatti aisī | jarī virakti na rige mānasīṃ | tarī sarvātmakā majasīṃ | navheci bheṭī || 392 ||

पैं तोंड भरो कां विचारा । आणि अंतःकरणीं विषयांसि थारा । तरी नातुडें धनुर्धरा । त्रिशुद्धी मी ॥ ३९३ ॥

paiṃ toṃḍa bharo kāṃ vicārā | āṇi aṃtaḥkaraṇīṃ viṣayāṃsi thārā | tarī nātuḍeṃ dhanurdharā | triśuddhī mī || 393 ||

हां गा वोसणतयाच्या ग्रंथीं । काई तुटती संसारगुंती ? । कीं परिवसिलिया पोथी । वाचिली होय ? ॥ ३९४ ॥

hāṃ gā vosaṇatayācyā graṃthīṃ | kāī tuṭatī saṃsāraguṃtī ? | kīṃ parivasiliyā pothī | vācilī hoya ? || 394 ||

नाना बांधोनियां डोळे । घ्राणीं लाविजती मुक्ताफळें । तरी तयांचें काय कळे । मोल मान ? ॥ ३९५ ॥

nānā bāṃdhoniyāṃ ḍoḷe | ghrāṇīṃ lāvijatī muktāphaḷeṃ | tarī tayāṃceṃ kāya kaḷe | mola māna ? || 395 ||

तैसा चित्तीं अहंते ठावो । आणि जिभे सकळशास्त्रांचा सरावो । ऐसेनि कोडी एक जन्म जावो । परी न पविजे मातें ॥ ३९६ ॥

taisā cittīṃ ahaṃte ṭhāvo | āṇi jibhe sakaḷaśāstrāṃcā sarāvo | aiseni koḍī eka janma jāvo | parī na pavije māteṃ || 396 ||

जो एक मी कां समस्तीं । व्यापकु असें भूतजातीं । ऐक तिये व्याप्ती । रूप करूं ॥ ३९७ ॥

jo eka mī kāṃ samastīṃ | vyāpaku aseṃ bhūtajātīṃ | aika tiye vyāptī | rūpa karūṃ || 397 ||

तरी सूर्यासकट आघवी । हे विश्वरचना जे दावी । ते दीप्ति माझी जाणावी । आद्यंतीं आहे ॥ ३९८ ॥

tarī sūryāsakaṭa āghavī | he viśvaracanā je dāvī | te dīpti mājhī jāṇāvī | ādyaṃtīṃ āhe || 398 ||

जल शोषूनि गेलिया सविता । ओलांश पुरवीतसे जे माघौता । ते चंद्रीं पंडुसुता । ज्योत्स्ना माझी ॥ ३९९ ॥

jala śoṣūni geliyā savitā | olāṃśa puravītase je māghautā | te caṃdrīṃ paṃḍusutā | jyotsnā mājhī || 399 ||

आणि दहन-पाचनसिद्धी । करीतसे जें निरवधी । ते हुताशीं तेजोवृद्धी । माझीचि गा ॥ ४०० ॥

āṇi dahana-pācanasiddhī | karītase jeṃ niravadhī | te hutāśīṃ tejovṛddhī | mājhīci gā || 400 ||

मी रिगालों असें भूतळीं । म्हणौनि समुद्र महाजळीं । हे पांसूचि ढेंपुळी । विरेचिना ॥ ४०१ ॥

mī rigāloṃ aseṃ bhūtaḷīṃ | mhaṇauni samudra mahājaḷīṃ | he pāṃsūci ḍheṃpuḷī | virecinā || 401 ||

आणी भूतेंही चराचरें । हे धरितसे जियें अपारें । तियें मीचि धरी धरे । रिगोनियां ॥ ४०२ ॥

āṇī bhūteṃhī carācareṃ | he dharitase jiyeṃ apāreṃ | tiyeṃ mīci dharī dhare | rigoniyāṃ || 402 ||

गगनीं मी पंडुसुता । चंद्राचेनि मिसें अमृता । भरला जालों चालता । सरोवरु ॥ ४०३ ॥

gaganīṃ mī paṃḍusutā | caṃdrāceni miseṃ amṛtā | bharalā jāloṃ cālatā | sarovaru || 403 ||

तेथूनि फांकती रश्मिकर । ते पाट पेलूनि अपार । सर्वौषधींचे आगर । भरित असें मी ॥ ४०४ ॥

tethūni phāṃkatī raśmikara | te pāṭa pelūni apāra | sarvauṣadhīṃce āgara | bharita aseṃ mī || 404 ||

ऐसेनि सस्यादिकां सकळां । करी धान्यजाती सुकाळा । दें अन्नद्वारां जिव्हाळा । भूतजातां ॥ ४०५ ॥

aiseni sasyādikāṃ sakaḷāṃ | karī dhānyajātī sukāḷā | deṃ annadvārāṃ jivhāḷā | bhūtajātāṃ || 405 ||

आणि निपजविलें अन्न । तरी तैसें कैचें दीपन । जेणें जिरूनि समाधान । भोगिती जीव ॥ ४०६ ॥

āṇi nipajavileṃ anna | tarī taiseṃ kaiceṃ dīpana | jeṇeṃ jirūni samādhāna | bhogitī jīva || 406 ||

म्हणौनि प्राणिजातांच्या घटीं । करूनि कंदावरी आगिठी । दीप्ति जठरींही किरीटी । मीचि जालों ॥ ४०७ ॥

mhaṇauni prāṇijātāṃcyā ghaṭīṃ | karūni kaṃdāvarī āgiṭhī | dīpti jaṭharīṃhī kirīṭī | mīci jāloṃ || 407 ||

प्राणापानाच्या जोडभातीं । फुंकफुंकोनियां अहोराती । आटीतसें नेणों किती । उदरामाजीं ॥ ४०८ ॥

prāṇāpānācyā joḍabhātīṃ | phuṃkaphuṃkoniyāṃ ahorātī | āṭītaseṃ neṇoṃ kitī | udarāmājīṃ || 408 ||

शुष्कें अथवा स्निग्धें । सुपक्वें कां विदग्धें । परी मीचि गा चतुर्विधें । अन्नें पचीं ॥ ४०९ ॥

śuṣkeṃ athavā snigdheṃ | supakveṃ kāṃ vidagdheṃ | parī mīci gā caturvidheṃ | anneṃ pacīṃ || 409 ||

एवं मीचि आघवें जन । जना निरवितें मीचि जीवन । जीवनीं मुख्य साधन । वन्हिही मीचि ॥ ४१० ॥

evaṃ mīci āghaveṃ jana | janā niraviteṃ mīci jīvana | jīvanīṃ mukhya sādhana | vanhihī mīci || 410 ||

आतां ऐसियाहीवरी काई । सांगों व्याप्तीची नवाई । येथ दुजें नाहींचि घेईं । सर्वत्र मी गा ॥ ४११ ॥

ātāṃ aisiyāhīvarī kāī | sāṃgoṃ vyāptīcī navāī | yetha dujeṃ nāhīṃci gheīṃ | sarvatra mī gā || 411 ||

तरी कैसेनि पां वेखें । सदा सुखियें एकें । एकें तियें बहुदुःखें । क्रांत भूतें ॥ ४१२ ॥

tarī kaiseni pāṃ vekheṃ | sadā sukhiyeṃ ekeṃ | ekeṃ tiyeṃ bahuduḥkheṃ | krāṃta bhūteṃ || 412 ||

जैसी सगळिये पाटणीं । एकेंचि दीपें दिवेलावणी । जालिया कां न देखणी । उरलीं एकें ॥ ४१३ ॥

jaisī sagaḷiye pāṭaṇīṃ | ekeṃci dīpeṃ divelāvaṇī | jāliyā kāṃ na dekhaṇī | uralīṃ ekeṃ || 413 ||

ऐसी हन उखिविखी । करित आहासि मानसीं कीं । तरी परिस तेही निकी । शंका फेडुं ॥ ४१४ ॥

aisī hana ukhivikhī | karita āhāsi mānasīṃ kīṃ | tarī parisa tehī nikī | śaṃkā pheḍuṃ || 414 ||

पैं आघवा मीचि असें । येथ नाहीं कीर अनारिसें । परी प्राणियांचिया उल्लासें । बुद्धि ऐसा ॥ ४१५ ॥

paiṃ āghavā mīci aseṃ | yetha nāhīṃ kīra anāriseṃ | parī prāṇiyāṃciyā ullāseṃ | buddhi aisā || 415 ||

जैसें एकचि आकाशध्वनी । वाद्यविशेषीं आनानीं । वाजावें पडे भिन्नीं । नादांतरीं ॥ ४१६ ॥

jaiseṃ ekaci ākāśadhvanī | vādyaviśeṣīṃ ānānīṃ | vājāveṃ paḍe bhinnīṃ | nādāṃtarīṃ || 416 ||

कां लोकचेष्टीं वेगळालां । जो हा एकचि भानु उदैला । तो आनानी परी गेला । उपयोगासी ॥ ४१७ ॥

kāṃ lokaceṣṭīṃ vegaḷālāṃ | jo hā ekaci bhānu udailā | to ānānī parī gelā | upayogāsī || 417 ||

नाना बीजधर्मानुरूप । झाडीं उपजविलें आप । तैसें परिणमलें स्वरूप । माझें जीवां ॥ ४१८ ॥

nānā bījadharmānurūpa | jhāḍīṃ upajavileṃ āpa | taiseṃ pariṇamaleṃ svarūpa | mājheṃ jīvāṃ || 418 ||

अगा नेणा आणि चतुरा । पुढां निळयांचा दुसरा । नेणा सर्पत्वें जाला येरा । सुखालागीं ॥ ४१९ ॥

agā neṇā āṇi caturā | puḍhāṃ niḷayāṃcā dusarā | neṇā sarpatveṃ jālā yerā | sukhālāgīṃ || 419 ||

हें असो स्वातीचें उदक । शुक्तीं मोतीं व्याळीं विख । तैसा सज्ञानांसी मी सुख । दुःख तों अज्ञानांसी ॥ ४२० ॥

heṃ aso svātīceṃ udaka | śuktīṃ motīṃ vyāḷīṃ vikha | taisā sajñānāṃsī mī sukha | duḥkha toṃ ajñānāṃsī || 420 ||

एऱ्हवीं सर्वांच्या हृदयदेशीं । मी अमुका आहें ऐसी । जे बुद्धि स्फुरे अहर्निशीं । ते वस्तु गा मी ॥ ४२१ ॥

eऱhavīṃ sarvāṃcyā hṛdayadeśīṃ | mī amukā āheṃ aisī | je buddhi sphure aharniśīṃ | te vastu gā mī || 421 ||

परी संतासवें वसतां । योगज्ञानीं पैसतां । गुरुचरण उपासितां । वैराग्येंसीं ॥ ४२२ ॥

parī saṃtāsaveṃ vasatāṃ | yogajñānīṃ paisatāṃ | gurucaraṇa upāsitāṃ | vairāgyeṃsīṃ || 422 ||

येणेंचि सत्कर्में । अशेषही अज्ञान विरमे । जयांचें अहं विश्रामे । आत्मरूपीं ॥ ४२३ ॥

yeṇeṃci satkarmeṃ | aśeṣahī ajñāna virame | jayāṃceṃ ahaṃ viśrāme | ātmarūpīṃ || 423 ||

ते आपेआप देखोनि देखीं । मियां आत्मेनि सदा सुखी । येथें मीवांचून अवलोकीं । आन हेतु असे ? ॥ ४२४ ॥

te āpeāpa dekhoni dekhīṃ | miyāṃ ātmeni sadā sukhī | yetheṃ mīvāṃcūna avalokīṃ | āna hetu ase ? || 424 ||

अगा सूर्योदयो जालिया । सूर्यें सूर्यचि पहावा धनंजया । तेवीं मातें मियां जाणावया । मीचि हेतु ॥ ४२५ ॥

agā sūryodayo jāliyā | sūryeṃ sūryaci pahāvā dhanaṃjayā | tevīṃ māteṃ miyāṃ jāṇāvayā | mīci hetu || 425 ||

ना शरीरपरातें सेवितां । संसारगौरवचि ऐकतां । देहीं जयांची अहंता । बुडोनि ठेली ॥ ४२६ ॥

nā śarīraparāteṃ sevitāṃ | saṃsāragauravaci aikatāṃ | dehīṃ jayāṃcī ahaṃtā | buḍoni ṭhelī || 426 ||

ते स्वर्गसंसारालागीं । धांवतां कर्ममार्गीं । दुःखाच्या सेलभागीं । विभागी होती ॥ ४२७ ॥

te svargasaṃsārālāgīṃ | dhāṃvatāṃ karmamārgīṃ | duḥkhācyā selabhāgīṃ | vibhāgī hotī || 427 ||

परी हेंही होणें अर्जुना । मजचिस्तव तया अज्ञाना । जैसा जागताचि हेतु स्वप्ना । निद्रेतें होय ॥ ४२८ ॥

parī heṃhī hoṇeṃ arjunā | majacistava tayā ajñānā | jaisā jāgatāci hetu svapnā | nidreteṃ hoya || 428 ||

पैं अभ्रें दिवसु हरपला । तोहि दिवसेंचि जाणों आला । तेवीं मी नेणोनि विषयो देखिला । मजचिस्तव भूतीं ॥ ४२९ ॥

paiṃ abhreṃ divasu harapalā | tohi divaseṃci jāṇoṃ ālā | tevīṃ mī neṇoni viṣayo dekhilā | majacistava bhūtīṃ || 429 ||

एवं निद्रा कां जागणिया । प्रबोधुचि हेतु धनंजया । तेवीं ज्ञाना अज्ञाना जीवां यां । मीचि मूळ ॥ ४३० ॥

evaṃ nidrā kāṃ jāgaṇiyā | prabodhuci hetu dhanaṃjayā | tevīṃ jñānā ajñānā jīvāṃ yāṃ | mīci mūḷa || 430 ||

जैसें सर्पत्वा कां दोरा । दोरुचि मूळ धनुर्धरा । तैसा ज्ञाना अज्ञानाचिया संसारा । मियांचि सिद्धु ॥ ४३१ ॥

jaiseṃ sarpatvā kāṃ dorā | doruci mūḷa dhanurdharā | taisā jñānā ajñānāciyā saṃsārā | miyāṃci siddhu || 431 ||

म्हणौनि जैसा असें तैसया । मातें नेणोनि धनंजया । वेदु जाणों गेला तंव तया । जालिया शाखा ॥ ४३२ ॥

mhaṇauni jaisā aseṃ taisayā | māteṃ neṇoni dhanaṃjayā | vedu jāṇoṃ gelā taṃva tayā | jāliyā śākhā || 432 ||

तरी तिहीं शाखाभेदीं । मीचि जाणिजे त्रिशुद्धी । जैसा पूर्वापरा नदी । समुद्रचि ठी ॥ ४३३ ॥

tarī tihīṃ śākhābhedīṃ | mīci jāṇije triśuddhī | jaisā pūrvāparā nadī | samudraci ṭhī || 433 ||

आणि महासिद्धांतापासीं । श्रुति हारपतीं शब्देंसीं । जैसिया सगंधा आकाशीं । वातलहरी ॥ ४३४ ॥

āṇi mahāsiddhāṃtāpāsīṃ | śruti hārapatīṃ śabdeṃsīṃ | jaisiyā sagaṃdhā ākāśīṃ | vātalaharī || 434 ||

तैसें समस्तही श्रुतिजात । ठाके लाजिले ऐसें निवांत । तें मीचि करीं यथावत । प्रकटोनियां ॥ ४३५ ॥

taiseṃ samastahī śrutijāta | ṭhāke lājile aiseṃ nivāṃta | teṃ mīci karīṃ yathāvata | prakaṭoniyāṃ || 435 ||

पाठीं श्रुतिसकट अशेष । जग हारपे जेथ निःशेष । तें निजज्ञानही चोख । जाणता मीचि ॥ ४३६ ॥

pāṭhīṃ śrutisakaṭa aśeṣa | jaga hārape jetha niḥśeṣa | teṃ nijajñānahī cokha | jāṇatā mīci || 436 ||

जैसें निदेलिया जागिजे । तेव्हां स्वप्नींचे कीर नाहीं दुजें । परी एकत्वही देखों पाविजे । आपलेंचि ॥ ४३७ ॥

jaiseṃ nideliyā jāgije | tevhāṃ svapnīṃce kīra nāhīṃ dujeṃ | parī ekatvahī dekhoṃ pāvije | āpaleṃci || 437 ||

तैसें आपलें अद्वयपण । मी जाणतसें दुजेनवीण । तयाही बोधाकारण । जाणता मीचि ॥ ४३८ ॥

taiseṃ āpaleṃ advayapaṇa | mī jāṇataseṃ dujenavīṇa | tayāhī bodhākāraṇa | jāṇatā mīci || 438 ||

मग आगी लागलिया कापुरा । ना काजळी ना वैश्वानरा । उरणें नाहीं वीरा । जयापरी ॥ ४३९ ॥

maga āgī lāgaliyā kāpurā | nā kājaḷī nā vaiśvānarā | uraṇeṃ nāhīṃ vīrā | jayāparī || 439 ||

तेवीं समूळ अविद्या खाये । तें ज्ञानही जैं बुडोनि जाये । तऱ्ही नाहीं कीर नोहे । आणि न साहे असणेंही ॥ ४४० ॥

tevīṃ samūḷa avidyā khāye | teṃ jñānahī jaiṃ buḍoni jāye | taऱhī nāhīṃ kīra nohe | āṇi na sāhe asaṇeṃhī || 440 ||

पैं विश्व घेऊनि गेला मागेंसीं । तया चोरातें कवण कें गिंवसी ? । जे कोणी एकी दशा ऐसी । शुद्ध ते मी ॥ ४४१ ॥

paiṃ viśva gheūni gelā māgeṃsīṃ | tayā corāteṃ kavaṇa keṃ giṃvasī ? | je koṇī ekī daśā aisī | śuddha te mī || 441 ||

ऐसी जडाजडव्याप्ती । रूप करितां कैवल्यपती । ठी केली निरुपहितीं । आपुल्या रूपीं ॥ ४४२ ॥

aisī jaḍājaḍavyāptī | rūpa karitāṃ kaivalyapatī | ṭhī kelī nirupahitīṃ | āpulyā rūpīṃ || 442 ||

तो आघवाचि बोधु सहसा । अर्जुनीं उमटला कैसा । व्योमींचा चंद्रोदयो जैसा । क्षीरार्णवीं ॥ ४४३ ॥

to āghavāci bodhu sahasā | arjunīṃ umaṭalā kaisā | vyomīṃcā caṃdrodayo jaisā | kṣīrārṇavīṃ || 443 ||

कां प्रतिभिंती चोखटे । समोरील चित्र उमटे । तैसा अर्जुनें आणि वैकुंठें । नांदतसे बोधु ॥ ४४४ ॥

kāṃ pratibhiṃtī cokhaṭe | samorīla citra umaṭe | taisā arjuneṃ āṇi vaikuṃṭheṃ | nāṃdatase bodhu || 444 ||

तरी बाप वस्तुस्वभावो । फावे तंव तंव गोडिये थांवो । म्हणौनि अनुभवियांचा रावो । अर्जुन म्हणे ॥ ४४५ ॥

tarī bāpa vastusvabhāvo | phāve taṃva taṃva goḍiye thāṃvo | mhaṇauni anubhaviyāṃcā rāvo | arjuna mhaṇe || 445 ||

जी व्यापकपण बोलतां । निरुपाधिक जें आतां । स्वरूप प्रसंगता । बोलिले देवो ॥ ४४६ ॥

jī vyāpakapaṇa bolatāṃ | nirupādhika jeṃ ātāṃ | svarūpa prasaṃgatā | bolile devo || 446 ||

ते एक वेळ अव्यंगवाणें । कीजो कां मजकारणें । तेथ द्वारकेचा नाथु म्हणे । भलें केलें ॥ ४४७ ॥

te eka veḷa avyaṃgavāṇeṃ | kījo kāṃ majakāraṇeṃ | tetha dvārakecā nāthu mhaṇe | bhaleṃ keleṃ || 447 ||

पैं अर्जुना आम्हांहि वाडेंकोडें । अखंडा बोलों आवडे । परी काय कीजे न जोडे । पुसतें ऐसें ॥ ४४८ ॥

paiṃ arjunā āmhāṃhi vāḍeṃkoḍeṃ | akhaṃḍā boloṃ āvaḍe | parī kāya kīje na joḍe | pusateṃ aiseṃ || 448 ||

आजि मनोरथांसि फळ । जोडलासि तूं केवळ । जे तोंड भरूनि निखळ । आलासि पुसों ॥ ४४९ ॥

āji manorathāṃsi phaḷa | joḍalāsi tūṃ kevaḷa | je toṃḍa bharūni nikhaḷa | ālāsi pusoṃ || 449 ||

जें अद्वैताहीवरी भोगिजे । तें अनुभवींच तूं विरजे । पुसोनि मज माझें । देतासि सुख ॥ ४५० ॥

jeṃ advaitāhīvarī bhogije | teṃ anubhavīṃca tūṃ viraje | pusoni maja mājheṃ | detāsi sukha || 450 ||

जैसा आरिसा आलिया जवळां । दिसे आपणपें आपला डोळा । तैसा संवादिया तूं निर्मळा । शिरोमणी ॥ ४५१ ॥

jaisā ārisā āliyā javaḷāṃ | dise āpaṇapeṃ āpalā ḍoḷā | taisā saṃvādiyā tūṃ nirmaḷā | śiromaṇī || 451 ||

तुवां नेणोनि पुसावें । मग आम्ही परिसऊं बैसावें । तो गा हा पाडु नव्हे । सोयरेया ॥ ४५२ ॥

tuvāṃ neṇoni pusāveṃ | maga āmhī parisaūṃ baisāveṃ | to gā hā pāḍu navhe | soyareyā || 452 ||

ऐसें म्हणौनि आलिंगिलें । कृपादृष्टी अवलोकिलें । मग देवो काय बोलिले । अर्जुनेंसीं ॥ ४५३ ॥

aiseṃ mhaṇauni āliṃgileṃ | kṛpādṛṣṭī avalokileṃ | maga devo kāya bolile | arjuneṃsīṃ || 453 ||

पैं दोहीं वोठीं एक बोलणें । दोहीं चरणीं एक चालणें । तैसें पुसणें सांगणें । तुझें माझें ॥ ४५४ ॥

paiṃ dohīṃ voṭhīṃ eka bolaṇeṃ | dohīṃ caraṇīṃ eka cālaṇeṃ | taiseṃ pusaṇeṃ sāṃgaṇeṃ | tujheṃ mājheṃ || 454 ||

एवं आम्ही तुम्ही येथें । देखावें एका अर्थातें । सांगतें पुसतें येथें । दोन्ही एक ॥ ४५५ ॥

evaṃ āmhī tumhī yetheṃ | dekhāveṃ ekā arthāteṃ | sāṃgateṃ pusateṃ yetheṃ | donhī eka || 455 ||

ऐसा बोलत देवो भुलला मोहें । अर्जुनातें आलिंगूनि ठाये । मग बिहाला म्हणे नोहें । आवडी हे ॥ ४५६ ॥

aisā bolata devo bhulalā moheṃ | arjunāteṃ āliṃgūni ṭhāye | maga bihālā mhaṇe noheṃ | āvaḍī he || 456 ||

जाले इक्षुरसाचें ढाळ । तरी लवण देणें किडाळ । जे संवादसुखाचें रसाळ । नासेल थितें ॥ ४५७ ॥

jāle ikṣurasāceṃ ḍhāḷa | tarī lavaṇa deṇeṃ kiḍāḷa | je saṃvādasukhāceṃ rasāḷa | nāsela thiteṃ || 457 ||

आधींच आम्हां यया कांहीं । नरनारायणासी भिन्न नाहीं । परी आतां जिरो माझ्या ठाईं । वेगु हा माझा ॥ ४५८ ॥

ādhīṃca āmhāṃ yayā kāṃhīṃ | naranārāyaṇāsī bhinna nāhīṃ | parī ātāṃ jiro mājhyā ṭhāīṃ | vegu hā mājhā || 458 ||

इया बुद्धी सहसा । श्रीकृष्ण म्हणे वीरेशा । पैं गा तो तुवां कैसा । प्रश्नु केला ? ॥ ४५९ ॥

iyā buddhī sahasā | śrīkṛṣṇa mhaṇe vīreśā | paiṃ gā to tuvāṃ kaisā | praśnu kelā ? || 459 ||

जो अर्जुन श्रीकृष्णीं विरत होता । तो परतोनि मागुता । प्रश्नावळीची कथा । ऐकों आला ॥ ४६० ॥

jo arjuna śrīkṛṣṇīṃ virata hotā | to paratoni māgutā | praśnāvaḷīcī kathā | aikoṃ ālā || 460 ||

तेथ सद्गदें बोलें । अर्जुनें जी जी म्हणितलें । निरुपाधिक आपुलें । रूप सांगा ॥ ४६१ ॥

tetha sadgadeṃ boleṃ | arjuneṃ jī jī mhaṇitaleṃ | nirupādhika āpuleṃ | rūpa sāṃgā || 461 ||

यया बोला तो शारङ्गी । तेंचि सांगावयालागीं । उपाधी दोहीं भागीं । निरूपीत असे ॥ ४६२ ॥

yayā bolā to śāraṅgī | teṃci sāṃgāvayālāgīṃ | upādhī dohīṃ bhāgīṃ | nirūpīta ase || 462 ||

पुसिलिया निरुपहित । उपाधि कां सांगे येथ । हें कोण्हाही प्रस्तुत । गमे जरी ॥ ४६३ ॥

pusiliyā nirupahita | upādhi kāṃ sāṃge yetha | heṃ koṇhāhī prastuta | game jarī || 463 ||

तरी ताकाचें अंश फेडणें । याचि नांव लोणी काढणें । चोखाचिये शुद्धी तोडणें । कीडचि जेवीं ॥ ४६४ ॥

tarī tākāceṃ aṃśa pheḍaṇeṃ | yāci nāṃva loṇī kāḍhaṇeṃ | cokhāciye śuddhī toḍaṇeṃ | kīḍaci jevīṃ || 464 ||

बाबुळीचि सारावी हातें । परी पाणी तंव असे आइतें । अभ्रचि जावें गगन तें । सिद्धचि कीं ॥ ४६५ ॥

bābuḷīci sārāvī hāteṃ | parī pāṇī taṃva ase āiteṃ | abhraci jāveṃ gagana teṃ | siddhaci kīṃ || 465 ||

वरील कोंडियाचा गुंडाळा । झाडूनि केलिया वेगळा । कणु घेतां विरंगोळा । असे काई ? ॥ ४६६ ॥

varīla koṃḍiyācā guṃḍāḷā | jhāḍūni keliyā vegaḷā | kaṇu ghetāṃ viraṃgoḷā | ase kāī ? || 466 ||

तैसा उपाधि उपहितां । शेवटु जेथ विचारितां । तें कोणातेंही न पुसतां । निरुपाधिक ॥ ४६७ ॥

taisā upādhi upahitāṃ | śevaṭu jetha vicāritāṃ | teṃ koṇāteṃhī na pusatāṃ | nirupādhika || 467 ||

जैसें न सांगणेंवरी । बाळा पतीसी रूप करी । बोल निमालेपणें विवरी । अचर्चातें ॥ ४६८ ॥

jaiseṃ na sāṃgaṇeṃvarī | bāḷā patīsī rūpa karī | bola nimālepaṇeṃ vivarī | acarcāteṃ || 468 ||

पैं सांगणेया जोगें नव्हे । तेथींचें सांगणें ऐसें आहे । म्हणौनि उपाधि लक्ष्मीनाहे । बोलिजे आदीं ॥ ४६९ ॥

paiṃ sāṃgaṇeyā jogeṃ navhe | tethīṃceṃ sāṃgaṇeṃ aiseṃ āhe | mhaṇauni upādhi lakṣmīnāhe | bolije ādīṃ || 469 ||

पाडिव्याची चंद्ररेखा । निरुती दावावया शाखा । दाविजे तेवीं औपाधिका । बोली इया ॥ ४७० ॥

pāḍivyācī caṃdrarekhā | nirutī dāvāvayā śākhā | dāvije tevīṃ aupādhikā | bolī iyā || 470 ||

मग तो म्हणे गा सव्यसाची । पैं इये संसारपाटणींची । वस्ती साविया टांची । दुपुरुषीं ॥ ४७१ ॥

maga to mhaṇe gā savyasācī | paiṃ iye saṃsārapāṭaṇīṃcī | vastī sāviyā ṭāṃcī | dupuruṣīṃ || 471 ||

जैसी आघवांचि गगनीं । नांदत दिवोरात्री दोन्ही । तैसे संसार राजधानीं । दोन्हीचि हे ॥ ४७२ ॥

jaisī āghavāṃci gaganīṃ | nāṃdata divorātrī donhī | taise saṃsāra rājadhānīṃ | donhīci he || 472 ||

आणिकही तिजा पुरुष आहे । परी तो या दोहींचें नांव न साहे । जो उदेला गांवेंसीं खाये । दोहींतें ययां ॥ ४७३ ॥

āṇikahī tijā puruṣa āhe | parī to yā dohīṃceṃ nāṃva na sāhe | jo udelā gāṃveṃsīṃ khāye | dohīṃteṃ yayāṃ || 473 ||

परी ते तंव गोठी असो । आधीं दोन्हींची हे परियेसों । जें संसारग्रामा वसों । आले असती ॥ ४७४ ॥

parī te taṃva goṭhī aso | ādhīṃ donhīṃcī he pariyesoṃ | jeṃ saṃsāragrāmā vasoṃ | āle asatī || 474 ||

एक आंधळा वेडा पंगु । येर सर्वांगें पुरता चांगु । परी ग्रामगुणें संगु । घडला दोघां ॥ ४७५ ॥

eka āṃdhaḷā veḍā paṃgu | yera sarvāṃgeṃ puratā cāṃgu | parī grāmaguṇeṃ saṃgu | ghaḍalā doghāṃ || 475 ||

तया एका नाम क्षरु । येरातें म्हणती अक्षरु । इहीं दोहींचि परी संसारु । कोंदला असे ॥ ४७६ ॥

tayā ekā nāma kṣaru | yerāteṃ mhaṇatī akṣaru | ihīṃ dohīṃci parī saṃsāru | koṃdalā ase || 476 ||

आतां क्षरु तो कवणु । अक्षरु तो किं लक्षणु । हा अभिप्रायो संपूर्णु । विवंचूं गा ॥ ४७७ ॥

ātāṃ kṣaru to kavaṇu | akṣaru to kiṃ lakṣaṇu | hā abhiprāyo saṃpūrṇu | vivaṃcūṃ gā || 477 ||

तरी महदहंकारा- । लागुनियां धनुर्धरा । तृणांतींचा पांगोरा- । वरी पैं गा ॥ ४७८ ॥

tarī mahadahaṃkārā- | lāguniyāṃ dhanurdharā | tṛṇāṃtīṃcā pāṃgorā- | varī paiṃ gā || 478 ||

जें कांहीं सानें थोर । चालतें अथवा स्थिर । किंबहुना गोचर । मनबुद्धींसि जें ॥ ४७९ ॥

jeṃ kāṃhīṃ sāneṃ thora | cālateṃ athavā sthira | kiṃbahunā gocara | manabuddhīṃsi jeṃ || 479 ||

जेतुलें पांचभौतिक घडतें । जें नामरूपा सांपडतें । गुणत्रयाच्या पडतें । कामठां जें ॥ ४८० ॥

jetuleṃ pāṃcabhautika ghaḍateṃ | jeṃ nāmarūpā sāṃpaḍateṃ | guṇatrayācyā paḍateṃ | kāmaṭhāṃ jeṃ || 480 ||

भूताकृतीचें नाणें । घडत भांगारें जेणें । काळासि जूं खेळणें । जिहीं कवडां ॥ ४८१ ॥

bhūtākṛtīceṃ nāṇeṃ | ghaḍata bhāṃgāreṃ jeṇeṃ | kāḷāsi jūṃ kheḷaṇeṃ | jihīṃ kavaḍāṃ || 481 ||

जाणणेंचि विपरीतें । जें जें कांहीं जाणिजेतें । जें प्रतिक्षणीं निमतें । होऊनियां ॥ ४८२ ॥

jāṇaṇeṃci viparīteṃ | jeṃ jeṃ kāṃhīṃ jāṇijeteṃ | jeṃ pratikṣaṇīṃ nimateṃ | hoūniyāṃ || 482 ||

अगा काढूनि भ्रांतीचे दांग । उभवी सृष्टीचें आंग । हें असो बहु जग । जया नाम ॥ ४८३ ॥

agā kāḍhūni bhrāṃtīce dāṃga | ubhavī sṛṣṭīceṃ āṃga | heṃ aso bahu jaga | jayā nāma || 483 ||

पैं अष्टधा भिन्न ऐसें । जें दाविलें प्रकृतिमिसें । जें क्षेत्रद्वारां छत्तिसें । भागी केलें ॥ ४८४ ॥

paiṃ aṣṭadhā bhinna aiseṃ | jeṃ dāvileṃ prakṛtimiseṃ | jeṃ kṣetradvārāṃ chattiseṃ | bhāgī keleṃ || 484 ||

हें मागील सांगों किती । अगा आतांचि जें प्रस्तुतीं । वृक्षाकार रूपाकृती । निरूपिलें ॥ ४८५ ॥

heṃ māgīla sāṃgoṃ kitī | agā ātāṃci jeṃ prastutīṃ | vṛkṣākāra rūpākṛtī | nirūpileṃ || 485 ||

तें आघवेंचि साकारें । कल्पुनी आपणपयां पुरे । जालें असें तदनुसारें । चैतन्यचि ॥ ४८६ ॥

teṃ āghaveṃci sākāreṃ | kalpunī āpaṇapayāṃ pure | jāleṃ aseṃ tadanusāreṃ | caitanyaci || 486 ||

जैसा कुहां आपणचि बिंबें । सिंह प्रतिबिंब पाहतां क्षोभे । मग क्षोभला समारंभें । घाली तेथ ॥ ४८७ ॥

jaisā kuhāṃ āpaṇaci biṃbeṃ | siṃha pratibiṃba pāhatāṃ kṣobhe | maga kṣobhalā samāraṃbheṃ | ghālī tetha || 487 ||

कां सलिलीं असतचि असे । व्योमावरी व्योम बिंबे जैसें । अद्वैत होऊनि तैसें । द्वैत घेपे ॥ ४८८ ॥

kāṃ salilīṃ asataci ase | vyomāvarī vyoma biṃbe jaiseṃ | advaita hoūni taiseṃ | dvaita ghepe || 488 ||

अर्जुना गा यापरी । साकार कल्पूनि पुरीं । आत्मा विस्मृतीचि करी । निद्रा तेथ ॥ ४८९ ॥

arjunā gā yāparī | sākāra kalpūni purīṃ | ātmā vismṛtīci karī | nidrā tetha || 489 ||

पैं स्वप्नीं सेजार देखिजे । मग पहुडणें जैसें तेथ कीजे । तैसें पुरीं शयन देखिजे । आत्मयासी ॥ ४९० ॥

paiṃ svapnīṃ sejāra dekhije | maga pahuḍaṇeṃ jaiseṃ tetha kīje | taiseṃ purīṃ śayana dekhije | ātmayāsī || 490 ||

पाठीं तिये निद्रेचेनि भरें । मी सुखी दुःखी म्हणत घोरें । अहंममतेचेनि थोरें । वोसणायें सादें ॥ ४९१ ॥

pāṭhīṃ tiye nidreceni bhareṃ | mī sukhī duḥkhī mhaṇata ghoreṃ | ahaṃmamateceni thoreṃ | vosaṇāyeṃ sādeṃ || 491 ||

हा जनकु हे माता । हा मी गौर हीन पुरता । पुत्र वित्त कांता । माझें हें ना ॥ ४९२ ॥

hā janaku he mātā | hā mī gaura hīna puratā | putra vitta kāṃtā | mājheṃ heṃ nā || 492 ||

ऐसिया वेंघोनि स्वप्ना । धांवत भवस्वर्गाचिया राना । तया चैतन्या नाम अर्जुना । क्षर पुरुषु गा ॥ ४९३ ॥

aisiyā veṃghoni svapnā | dhāṃvata bhavasvargāciyā rānā | tayā caitanyā nāma arjunā | kṣara puruṣu gā || 493 ||

आतां ऐक क्षेत्रज्ञु येणें । नामें जयातें बोलणें । जग जीवु कां म्हणे । जिये दशेतें ॥ ४९४ ॥

ātāṃ aika kṣetrajñu yeṇeṃ | nāmeṃ jayāteṃ bolaṇeṃ | jaga jīvu kāṃ mhaṇe | jiye daśeteṃ || 494 ||

जो आपुलेनि विसरें । सर्व भूतत्वें अनुकरें । तो आत्मा बोलिजे क्षरें । पुरुष नामें ॥ ४९५ ॥

jo āpuleni visareṃ | sarva bhūtatveṃ anukareṃ | to ātmā bolije kṣareṃ | puruṣa nāmeṃ || 495 ||

जे तो वस्तुस्थिती पुरता । म्हणौनि आली पुरुषता । वरी देहपुरीं निदैजतां । पुरुषनामें ॥ ४९६ ॥

je to vastusthitī puratā | mhaṇauni ālī puruṣatā | varī dehapurīṃ nidaijatāṃ | puruṣanāmeṃ || 496 ||

आणि क्षरपणाचा नाथिला । आळु यया ऐसेनि आला । जे उपाधींचि आतला । म्हणौनियां ॥ ४९७ ॥

āṇi kṣarapaṇācā nāthilā | āḷu yayā aiseni ālā | je upādhīṃci ātalā | mhaṇauniyāṃ || 497 ||

जैसी खळाळीचिया उदका- । सरसीं आंदोळे चंद्रिका । तैसा विकारां औपाधिका । ऐसाचि गमे ॥ ४९८ ॥

jaisī khaḷāḷīciyā udakā- | sarasīṃ āṃdoḷe caṃdrikā | taisā vikārāṃ aupādhikā | aisāci game || 498 ||

कां खळाळु मोटका शोषे । आणि चंद्रिका तैं सरिसींच भ्रंशे । तैसा उपाधिनाशीं न दिसे । उपाधिकु ॥ ४९९ ॥

kāṃ khaḷāḷu moṭakā śoṣe | āṇi caṃdrikā taiṃ sarisīṃca bhraṃśe | taisā upādhināśīṃ na dise | upādhiku || 499 ||

ऐसें उपाधीचेनि पाडें । क्षणिकत्व यातें जोडे । तेणें खोंकरपणें घडे । क्षर हें नाम ॥ ५०० ॥

aiseṃ upādhīceni pāḍeṃ | kṣaṇikatva yāteṃ joḍe | teṇeṃ khoṃkarapaṇeṃ ghaḍe | kṣara heṃ nāma || 500 ||

एवं जीवचैतन्य आघवें । हें क्षर पुरुष जाणावें । आतां रूप करूं बरवें । अक्षरासी ॥ ५०१ ॥

evaṃ jīvacaitanya āghaveṃ | heṃ kṣara puruṣa jāṇāveṃ | ātāṃ rūpa karūṃ baraveṃ | akṣarāsī || 501 ||

तरी अक्षरु जो दुसरा । पुरुष पैं धनुर्धरा । तो मध्यस्थु गा गिरिवरां । मेरु जैसा ॥ ५०२ ॥

tarī akṣaru jo dusarā | puruṣa paiṃ dhanurdharā | to madhyasthu gā girivarāṃ | meru jaisā || 502 ||

जे तो पृथ्वी पाताळ स्वर्गीं । इहीं न भेदे तिहीं भागीं । तैसा दोहीं ज्ञानाज्ञानांगीं । पडेना जो ॥ ५०३ ॥

je to pṛthvī pātāḷa svargīṃ | ihīṃ na bhede tihīṃ bhāgīṃ | taisā dohīṃ jñānājñānāṃgīṃ | paḍenā jo || 503 ||

ना यथार्थज्ञानें एक होणें । ना अन्यथात्वें दुजें घेणें । ऐसें निखिळ जें नेणणें । तेंचि तें रूप ॥ ५०४ ॥

nā yathārthajñāneṃ eka hoṇeṃ | nā anyathātveṃ dujeṃ gheṇeṃ | aiseṃ nikhiḷa jeṃ neṇaṇeṃ | teṃci teṃ rūpa || 504 ||

पांसुता निःशेष जाये । ना घटभांडादि होये । तया मृत्पिंडा ऐसें आहे । मध्यस्थ जें ॥ ५०५ ॥

pāṃsutā niḥśeṣa jāye | nā ghaṭabhāṃḍādi hoye | tayā mṛtpiṃḍā aiseṃ āhe | madhyastha jeṃ || 505 ||

पैं आटोनि गेलिया सागरु । मग तरंगु ना नीरु । तया ऐशी अनाकारु । जे दशा गा ॥ ५०६ ॥

paiṃ āṭoni geliyā sāgaru | maga taraṃgu nā nīru | tayā aiśī anākāru | je daśā gā || 506 ||

पार्था जागणें तरी बुडे । परी स्वप्नाचें कांहीं न मांडे । तैसिये निद्रे सांगडें । न्याहाळणें जें ॥ ५०७ ॥

pārthā jāgaṇeṃ tarī buḍe | parī svapnāceṃ kāṃhīṃ na māṃḍe | taisiye nidre sāṃgaḍeṃ | nyāhāḷaṇeṃ jeṃ || 507 ||

विश्व आघवेंचि मावळे । आणि आत्मबोधु तरी नुजळे । तिये अज्ञानदशे केवळे । अक्षरु नाम ॥ ५०८ ॥

viśva āghaveṃci māvaḷe | āṇi ātmabodhu tarī nujaḷe | tiye ajñānadaśe kevaḷe | akṣaru nāma || 508 ||

सर्वां कळीं सांडिलें जैसें । चंद्रपण उरे अंवसे। रूप जाणावें तैसें । अक्षराचें ॥ ५०९ ॥

sarvāṃ kaḷīṃ sāṃḍileṃ jaiseṃ | caṃdrapaṇa ure aṃvase| rūpa jāṇāveṃ taiseṃ | akṣarāceṃ || 509 ||

पैं सर्वोपाधिविनाशें। हे जीवदशा जेथ पैसे । फळपाकांत जैसें । झाड बीजीं ॥ ५१० ॥

paiṃ sarvopādhivināśeṃ| he jīvadaśā jetha paise | phaḷapākāṃta jaiseṃ | jhāḍa bījīṃ || 510 ||

तैसें उपाधी उपहित । थोकोनि ठाके जेथ । तयातें अव्यक्त । बोलती गा ॥ ५११ ॥

taiseṃ upādhī upahita | thokoni ṭhāke jetha | tayāteṃ avyakta | bolatī gā || 511 ||

घन अज्ञान सुषुप्ती । तो बीजभावो म्हणती । येर स्वप्न हन जागृती । फळभावो तयाचा ॥ ५१२ ॥

ghana ajñāna suṣuptī | to bījabhāvo mhaṇatī | yera svapna hana jāgṛtī | phaḷabhāvo tayācā || 512 ||

जयासी कां बीजभावो । वेदांतीं केला ऐसा आवो । तो तया पुरुषा ठावो । अक्षराचा ॥ ५१३ ॥

jayāsī kāṃ bījabhāvo | vedāṃtīṃ kelā aisā āvo | to tayā puruṣā ṭhāvo | akṣarācā || 513 ||

जेथूनि अन्यथाज्ञान । फांकोनि जागृति स्वप्न । नानाबुद्धीचें रान । रिगालें असे ॥ ५१४ ॥

jethūni anyathājñāna | phāṃkoni jāgṛti svapna | nānābuddhīceṃ rāna | rigāleṃ ase || 514 ||

जीवत्व जेथुनी किरीटी । विश्व उठतचि उठी । ते उभय भेदांची मिठी । अक्षरु पुरुषु ॥ ५१५ ॥

jīvatva jethunī kirīṭī | viśva uṭhataci uṭhī | te ubhaya bhedāṃcī miṭhī | akṣaru puruṣu || 515 ||

येरु क्षर पुरुषु कां जनीं । जिहीं खेळे जागृतीं स्वप्नीं । तिया अवस्था जो दोन्ही । वियाला गा ॥ ५१६ ॥

yeru kṣara puruṣu kāṃ janīṃ | jihīṃ kheḷe jāgṛtīṃ svapnīṃ | tiyā avasthā jo donhī | viyālā gā || 516 ||

पैं अज्ञानघनसुषुप्ती । ऐसैसी जे कां ख्याती । या उणी एकी प्राप्ती । ब्रह्माची जे ॥ ५१७ ॥

paiṃ ajñānaghanasuṣuptī | aisaisī je kāṃ khyātī | yā uṇī ekī prāptī | brahmācī je || 517 ||

साचचि पुढती वीरा । जरी न येतां स्वप्न जागरा । तरी ब्रह्मभावो साचोकारा । म्हणों येता ॥ ५१८ ॥

sācaci puḍhatī vīrā | jarī na yetāṃ svapna jāgarā | tarī brahmabhāvo sācokārā | mhaṇoṃ yetā || 518 ||

परी प्रकृतिपुरुषें दोनी । अभ्रें जालीं जियें गगनीं । क्षेत्रक्षेत्रज्ञु स्वप्नीं । देखिला जियें ॥ ५१९ ॥

parī prakṛtipuruṣeṃ donī | abhreṃ jālīṃ jiyeṃ gaganīṃ | kṣetrakṣetrajñu svapnīṃ | dekhilā jiyeṃ || 519 ||

हें असो अधोशाखा । या संसाररूपा रुखा । मूळ तें रूप पुरुषा । अक्षराचें ॥ ५२० ॥

heṃ aso adhośākhā | yā saṃsārarūpā rukhā | mūḷa teṃ rūpa puruṣā | akṣarāceṃ || 520 ||

हा पुरुषु कां म्हणिजे । जे पूर्णपणेंचि निजें । पैं मायापुरीं पहुडिजे । तेणेंही बोलें ॥ ५२१ ॥

hā puruṣu kāṃ mhaṇije | je pūrṇapaṇeṃci nijeṃ | paiṃ māyāpurīṃ pahuḍije | teṇeṃhī boleṃ || 521 ||

आणि विकारांची जे वारी । ते विपरीत ज्ञानाची परी । नेणिजे जिये माझारीं । ते सुषुप्ती गा हा ॥ ५२२ ॥

āṇi vikārāṃcī je vārī | te viparīta jñānācī parī | neṇije jiye mājhārīṃ | te suṣuptī gā hā || 522 ||

म्हणौनि यया आपैसें । क्षरणें या नसे । आणिकेंही हा न नाशे । ज्ञानाउणें ॥ ५२३ ॥

mhaṇauni yayā āpaiseṃ | kṣaraṇeṃ yā nase | āṇikeṃhī hā na nāśe | jñānāuṇeṃ || 523 ||

यालागीं हा अक्षरु । ऐसा वेदांतीं डगरु । केला देशी थोरु । सिद्धांताच्या ॥ ५२४ ॥

yālāgīṃ hā akṣaru | aisā vedāṃtīṃ ḍagaru | kelā deśī thoru | siddhāṃtācyā || 524 ||

ऐसें जीवकार्य कारण । जया मायासंगुचि लक्षण । अक्षर पुरुषु जाण । चैतन्य तें ॥ ५२५ ॥

aiseṃ jīvakārya kāraṇa | jayā māyāsaṃguci lakṣaṇa | akṣara puruṣu jāṇa | caitanya teṃ || 525 ||

आतां अन्यथाज्ञानीं । या दोनी अवस्था जया जनीं । तया हरपती घनीं । अज्ञानतत्त्वीं ॥ ५२६ ॥

ātāṃ anyathājñānīṃ | yā donī avasthā jayā janīṃ | tayā harapatī ghanīṃ | ajñānatattvīṃ || 526 ||

तें अज्ञान ज्ञानीं बुडालिया । ज्ञानें कीर्तिमुखत्व केलिया । जैसा वन्हि काष्ठ जाळूनियां । स्वयें जळे ॥ ५२७ ॥

teṃ ajñāna jñānīṃ buḍāliyā | jñāneṃ kīrtimukhatva keliyā | jaisā vanhi kāṣṭha jāḷūniyāṃ | svayeṃ jaḷe || 527 ||

तैसें अज्ञान ज्ञानें नेलें । आपण वस्तु देऊनि गेलें । ऐसें जाणणेंनिवीण उरलें । जाणतें जें ॥ ५२८ ॥

taiseṃ ajñāna jñāneṃ neleṃ | āpaṇa vastu deūni geleṃ | aiseṃ jāṇaṇeṃnivīṇa uraleṃ | jāṇateṃ jeṃ || 528 ||

तें तो गा उत्तम पुरुषु । जो तृतीय कां निष्कर्षु । दोहींहून आणिकु । मागिला जो ॥ ५२९ ॥

teṃ to gā uttama puruṣu | jo tṛtīya kāṃ niṣkarṣu | dohīṃhūna āṇiku | māgilā jo || 529 ||

सुषुप्तीं आणि स्वप्ना- । पासूनि बहुवें अर्जुना । जागणें जैसें आना । बोधाचेंचि ॥ ५३० ॥

suṣuptīṃ āṇi svapnā- | pāsūni bahuveṃ arjunā | jāgaṇeṃ jaiseṃ ānā | bodhāceṃci || 530 ||

कां रश्मी हन मृगजळा- । पासूनि अर्कमंडळा । अफाटु तेवीं वेगळा । उत्तमु गा ॥ ५३१ ॥

kāṃ raśmī hana mṛgajaḷā- | pāsūni arkamaṃḍaḷā | aphāṭu tevīṃ vegaḷā | uttamu gā || 531 ||

हें ना काष्ठींचा काष्ठाहुनी । अनारिसा जैसा वन्ही । तैसा क्षराक्षरापासुनी । आनचि तो ॥ ५३२ ॥

heṃ nā kāṣṭhīṃcā kāṣṭhāhunī | anārisā jaisā vanhī | taisā kṣarākṣarāpāsunī | ānaci to || 532 ||

पैं ग्रासूनि आपली मर्यादा । एक करीत नदीनदां । उठी कल्पांतीं उदावादा । एकार्णवाचा ॥ ५३३ ॥

paiṃ grāsūni āpalī maryādā | eka karīta nadīnadāṃ | uṭhī kalpāṃtīṃ udāvādā | ekārṇavācā || 533 ||

तैसें स्वप्न ना सुषुप्ती । ना जागराची गोठी आथी । जैसी गिळिली दिवोराती । प्रळयतेजें ॥ ५३४ ॥

taiseṃ svapna nā suṣuptī | nā jāgarācī goṭhī āthī | jaisī giḷilī divorātī | praḷayatejeṃ || 534 ||

मग एकपण ना दुजें । असें नाहीं हें नेणिजे । अनुभव निर्बुजे । बुडाला जेथें ॥ ५३५ ॥

maga ekapaṇa nā dujeṃ | aseṃ nāhīṃ heṃ neṇije | anubhava nirbuje | buḍālā jetheṃ || 535 ||

ऐसें आथि जें कांहीं । तें तो उत्तम पुरुषु पाहीं । जें परमात्मा इहीं । बोलिजे नामीं ॥ ५३६ ॥

aiseṃ āthi jeṃ kāṃhīṃ | teṃ to uttama puruṣu pāhīṃ | jeṃ paramātmā ihīṃ | bolije nāmīṃ || 536 ||

तेंही एथ न मिसळतां । बोलणें जीवत्वें पंडुसुता । जैसी बुडणेयाची वार्ता । थडियेचा कीजे ॥ ५३७ ॥

teṃhī etha na misaḷatāṃ | bolaṇeṃ jīvatveṃ paṃḍusutā | jaisī buḍaṇeyācī vārtā | thaḍiyecā kīje || 537 ||

तैसें विवेकाचिये कांठीं । उभें ठाकलिया किरीटी । परावराचिया गोठी । करणें वेदां ॥ ५३८ ॥

taiseṃ vivekāciye kāṃṭhīṃ | ubheṃ ṭhākaliyā kirīṭī | parāvarāciyā goṭhī | karaṇeṃ vedāṃ || 538 ||

म्हणौनि पुरुषु क्षराक्षरु । दोन्ही देखोनि अवरु । यातें म्हणती परु । आत्मरूप ॥ ५३९ ॥

mhaṇauni puruṣu kṣarākṣaru | donhī dekhoni avaru | yāteṃ mhaṇatī paru | ātmarūpa || 539 ||

अर्जुना ऐसिया परी । परमात्मा शब्दवरी । सूचिजे गा अवधारीं । पुरुषोत्तमु ॥ ५४० ॥

arjunā aisiyā parī | paramātmā śabdavarī | sūcije gā avadhārīṃ | puruṣottamu || 540 ||

एऱ्हवीं न बोलणेंचि बोलणें । जेथिंचें सर्व नेणिवा जाणणें । कांहींच न होनि होणें । जे वस्तु गा ॥ ५४१ ॥

eऱhavīṃ na bolaṇeṃci bolaṇeṃ | jethiṃceṃ sarva neṇivā jāṇaṇeṃ | kāṃhīṃca na honi hoṇeṃ | je vastu gā || 541 ||

सोऽहं तेंही अस्तवलें । जेथ सांगतेंचि सांगणें जालें । द्रष्टत्वेंसी गेलें । दृश्य जेथ ॥ ५४२ ॥

so'haṃ teṃhī astavaleṃ | jetha sāṃgateṃci sāṃgaṇeṃ jāleṃ | draṣṭatveṃsī geleṃ | dṛśya jetha || 542 ||

आतां बिंबा आणि प्रतिबिंबा- । माजीं कैंची हें म्हणों नये प्रभा ? । जऱ्ही कैसेनि हे लाभा । जायेचि ना ॥ ५४३ ॥

ātāṃ biṃbā āṇi pratibiṃbā- | mājīṃ kaiṃcī heṃ mhaṇoṃ naye prabhā ? | jaऱhī kaiseni he lābhā | jāyeci nā || 543 ||

कां घ्राणा फुला दोहीं । द्रुती असे जे माझारिलां ठायीं । ते न दिसे तरी नाहीं । ऐसें बोलों नये ॥ ५४४ ॥

kāṃ ghrāṇā phulā dohīṃ | drutī ase je mājhārilāṃ ṭhāyīṃ | te na dise tarī nāhīṃ | aiseṃ boloṃ naye || 544 ||

तैसें द्रष्टा दृश्य हें जाये । मग कोण म्हणे काय आहे । हेंचि अनुभवें तेंचि पाहें । रूप तया ॥ ५४५ ॥

taiseṃ draṣṭā dṛśya heṃ jāye | maga koṇa mhaṇe kāya āhe | heṃci anubhaveṃ teṃci pāheṃ | rūpa tayā || 545 ||

जो प्रकाश्येंवीण प्रकाशु । ईशितव्येंवीण ईशु । आपणेंनीचि अवकाशु । वसवीत असे जो ॥ ५४६ ॥

jo prakāśyeṃvīṇa prakāśu | īśitavyeṃvīṇa īśu | āpaṇeṃnīci avakāśu | vasavīta ase jo || 546 ||

जो नादें ऐकिजता नादु । स्वादें चाखिजता स्वादु । जो भोगिजतसे आनंदु । आनंदेंचि ॥ ५४७ ॥

jo nādeṃ aikijatā nādu | svādeṃ cākhijatā svādu | jo bhogijatase ānaṃdu | ānaṃdeṃci || 547 ||

जो पूर्णतेचा परिणामु । पुरुषु गा पुरुषोत्तमु । विश्रांतीचाही विश्रामु । विराला जेथें ॥ ५४८ ॥

jo pūrṇatecā pariṇāmu | puruṣu gā puruṣottamu | viśrāṃtīcāhī viśrāmu | virālā jetheṃ || 548 ||

सुखासि सुख जोडिलें । जें तेज तेजासि सांपडलें । शून्यही बुडालें । महाशून्यीं जिये ॥ ५४९ ॥

sukhāsi sukha joḍileṃ | jeṃ teja tejāsi sāṃpaḍaleṃ | śūnyahī buḍāleṃ | mahāśūnyīṃ jiye || 549 ||

जो विकासाहीवरी उरता । ग्रासातेंही ग्रासूनि पुरता । जो बहुतें पाडें बहुतां- । पासूनि बहु ॥ ५५० ॥

jo vikāsāhīvarī uratā | grāsāteṃhī grāsūni puratā | jo bahuteṃ pāḍeṃ bahutāṃ- | pāsūni bahu || 550 ||

पैं नेणतयाप्रती । रुपेपणाची प्रतीती । रुपें न होनि शुक्ती । दावी जेवीं ॥ ५५१ ॥

paiṃ neṇatayāpratī | rupepaṇācī pratītī | rupeṃ na honi śuktī | dāvī jevīṃ || 551 ||

कां नाना अलंकारदशे । सोनें न लपत लपालें असे । विश्व न होनियां तैसें । विश्व जो धरी ॥ ५५२ ॥

kāṃ nānā alaṃkāradaśe | soneṃ na lapata lapāleṃ ase | viśva na honiyāṃ taiseṃ | viśva jo dharī || 552 ||

हें असो जलतरंगा । नाहीं सिनानेपण जेवीं गा । तेवीं दिसता प्रकाशु जगा । आपणचि जो ॥ ५५३ ॥

heṃ aso jalataraṃgā | nāhīṃ sinānepaṇa jevīṃ gā | tevīṃ disatā prakāśu jagā | āpaṇaci jo || 553 ||

आपुलिया संकोचविकाशा । आपणचि रूप वीरेशा । हा जळीं चंद्र हन जैसा । समग्र गा ॥ ५५४ ॥

āpuliyā saṃkocavikāśā | āpaṇaci rūpa vīreśā | hā jaḷīṃ caṃdra hana jaisā | samagra gā || 554 ||

तैसा विश्वपणें कांहीं होये । विश्वलोपीं कहीं न जाये । जैसा रात्रीं दिवसें नोहे । द्विधा रवि ॥ ५५५ ॥

taisā viśvapaṇeṃ kāṃhīṃ hoye | viśvalopīṃ kahīṃ na jāye | jaisā rātrīṃ divaseṃ nohe | dvidhā ravi || 555 ||

तैसा कांहींचि कोणीकडे । कायिसेनिहि वेंचीं न पडे । जयाचें सांगडें । जयासीचि ॥ ५५६ ॥

taisā kāṃhīṃci koṇīkaḍe | kāyisenihi veṃcīṃ na paḍe | jayāceṃ sāṃgaḍeṃ | jayāsīci || 556 ||

जो आपणपेंचि आपणया । प्रकाशीतसे धनंजया । काय बहु बोलों जया । नाहीं दुजें ॥ ५५७ ॥

jo āpaṇapeṃci āpaṇayā | prakāśītase dhanaṃjayā | kāya bahu boloṃ jayā | nāhīṃ dujeṃ || 557 ||

तो गा मी निरुपाधिकु । क्षराक्षरोत्तमु एकु । म्हणौनि म्हणे वेद लोकु । पुरुषोत्तमु ॥ ५५८ ॥

to gā mī nirupādhiku | kṣarākṣarottamu eku | mhaṇauni mhaṇe veda loku | puruṣottamu || 558 ||

परी हें असो ऐसिया । मज पुरुषोत्तमातें धनंजया । जाणे जो पाहलेया । ज्ञानमित्रें ॥ ५५९ ॥

parī heṃ aso aisiyā | maja puruṣottamāteṃ dhanaṃjayā | jāṇe jo pāhaleyā | jñānamitreṃ || 559 ||

चेइलिया आपुलें ज्ञान । जैसें नाहींचि होय स्वप्न । तैसें स्फुरतें त्रिभुवन । वावों जालें ॥ ५६० ॥

ceiliyā āpuleṃ jñāna | jaiseṃ nāhīṃci hoya svapna | taiseṃ sphurateṃ tribhuvana | vāvoṃ jāleṃ || 560 ||

कां हातीं घेतलिया माळा । फिटे सर्पाभासाचा कांटाळा । तैसा माझेनि बोधें टवाळा । नागवे तो ॥ ५६१ ॥

kāṃ hātīṃ ghetaliyā māḷā | phiṭe sarpābhāsācā kāṃṭāḷā | taisā mājheni bodheṃ ṭavāḷā | nāgave to || 561 ||

लेणें सोनेंचि जो जाणें । तो लेणेंपण तें वावो म्हणे । तेवीं मी जाणोनि जेणें । वाळिला भेदु ॥ ५६२ ॥

leṇeṃ soneṃci jo jāṇeṃ | to leṇeṃpaṇa teṃ vāvo mhaṇe | tevīṃ mī jāṇoni jeṇeṃ | vāḷilā bhedu || 562 ||

मग म्हणे सर्वत्र सच्चिदानंदु । मीचि एकु स्वतःसिद्धु । जो आपणेनसीं भेदु । नेणोनियां जाणे ॥ ५६३ ॥

maga mhaṇe sarvatra saccidānaṃdu | mīci eku svataḥsiddhu | jo āpaṇenasīṃ bhedu | neṇoniyāṃ jāṇe || 563 ||

तेणेंचि सर्व जाणितलें । हेंही म्हणणें थेंकुलें । जे तया सर्व उरलें । द्वैत नाहीं ॥ ५६४ ॥

teṇeṃci sarva jāṇitaleṃ | heṃhī mhaṇaṇeṃ theṃkuleṃ | je tayā sarva uraleṃ | dvaita nāhīṃ || 564 ||

म्हणौनि माझिया भजना । उचितु तोचि अर्जुना । गगन जैसें आलिंगना । गगनाचिया ॥ ५६५ ॥

mhaṇauni mājhiyā bhajanā | ucitu toci arjunā | gagana jaiseṃ āliṃganā | gaganāciyā || 565 ||

क्षीरसागरा परगुणें । कीजे क्षीरसागरचिपणें । अमृतचि होऊनि मिळणें । अमृतीं जेवीं ॥ ५६६ ॥

kṣīrasāgarā paraguṇeṃ | kīje kṣīrasāgaracipaṇeṃ | amṛtaci hoūni miḷaṇeṃ | amṛtīṃ jevīṃ || 566 ||

साडेपंधरा मिसळावें । तैं साडेपंधरेंचि होआवें । तेवीं मी जालिया संभवे । भक्ति माझी ॥ ५६७ ॥

sāḍepaṃdharā misaḷāveṃ | taiṃ sāḍepaṃdhareṃci hoāveṃ | tevīṃ mī jāliyā saṃbhave | bhakti mājhī || 567 ||

हां गा सिंधूसि आनी होती । तरी गंगा कैसेनि मिळती ? । म्हणौनि मी न होतां भक्ती । अन्वयो आहे ? ॥ ५६८ ॥

hāṃ gā siṃdhūsi ānī hotī | tarī gaṃgā kaiseni miḷatī ? | mhaṇauni mī na hotāṃ bhaktī | anvayo āhe ? || 568 ||

ऐसियालागीं सर्व प्रकारीं । जैसा कल्लोळु अनन्यु सागरीं । तैसा मातें अवधारीं । भजिन्नला जो ॥ ५६९ ॥

aisiyālāgīṃ sarva prakārīṃ | jaisā kalloḷu ananyu sāgarīṃ | taisā māteṃ avadhārīṃ | bhajinnalā jo || 569 ||

सूर्या आणि प्रभे । एकवंकी जेणें लोभें । तो पाडु मानूं लाभे । भजना तया ॥ ५७० ॥

sūryā āṇi prabhe | ekavaṃkī jeṇeṃ lobheṃ | to pāḍu mānūṃ lābhe | bhajanā tayā || 570 ||

एवं कथिलयादारभ्य । हें जें सर्व शास्त्रैकलभ्य । उपनिषदां सौरभ्य । कमळदळां जेवीं ॥ ५७१ ॥

evaṃ kathilayādārabhya | heṃ jeṃ sarva śāstraikalabhya | upaniṣadāṃ saurabhya | kamaḷadaḷāṃ jevīṃ || 571 ||

हें शब्दब्रह्माचें मथितें । श्रीव्यासप्रज्ञेचेंनि हातें । मथुनि काढिलें आयितें । सार आम्हीं ॥ ५७२ ॥

heṃ śabdabrahmāceṃ mathiteṃ | śrīvyāsaprajñeceṃni hāteṃ | mathuni kāḍhileṃ āyiteṃ | sāra āmhīṃ || 572 ||

जे ज्ञानामृताची जाह्नवी । जे आनंदचंद्रींची सतरावी । विचारक्षीरार्णवींची नवी । लक्ष्मी जे हे ॥ ५७३ ॥

je jñānāmṛtācī jāhnavī | je ānaṃdacaṃdrīṃcī satarāvī | vicārakṣīrārṇavīṃcī navī | lakṣmī je he || 573 ||

म्हणौनि आपुलेनि पदें वर्णें । अर्थाचेनि जीवेंप्राणें । मीवांचोनि हों नेणें । आन कांहीं ॥ ५७४ ॥

mhaṇauni āpuleni padeṃ varṇeṃ | arthāceni jīveṃprāṇeṃ | mīvāṃconi hoṃ neṇeṃ | āna kāṃhīṃ || 574 ||

क्षराक्षरत्वें समोर जालें । तयांचें पुरुषत्व वाळिलें । मग सर्वस्व मज दिधलें । पुरुषोत्तमीं ॥ ५७५ ॥

kṣarākṣaratveṃ samora jāleṃ | tayāṃceṃ puruṣatva vāḷileṃ | maga sarvasva maja didhaleṃ | puruṣottamīṃ || 575 ||

म्हणौनि जगीं गीता । मियां आत्मेनि पतिव्रता । जे हे प्रस्तुत तुवां आतां । आकर्णिली ॥ ५७६ ॥

mhaṇauni jagīṃ gītā | miyāṃ ātmeni pativratā | je he prastuta tuvāṃ ātāṃ | ākarṇilī || 576 ||

साचचि बोलाचें नव्हे हें शास्त्र । पैं संसारु जिणतें हें शस्त्र । आत्मा अवतरविते मंत्र । अक्षरें इयें ॥ ५७७ ॥

sācaci bolāceṃ navhe heṃ śāstra | paiṃ saṃsāru jiṇateṃ heṃ śastra | ātmā avataravite maṃtra | akṣareṃ iyeṃ || 577 ||

परी तुजपुढां सांगितलें । तें अर्जुना ऐसें जालें । जें गौप्यधन काढिलें । माझें आजि ॥ ५७८ ॥

parī tujapuḍhāṃ sāṃgitaleṃ | teṃ arjunā aiseṃ jāleṃ | jeṃ gaupyadhana kāḍhileṃ | mājheṃ āji || 578 ||

मज चैतन्यशंभूचा माथां । जो निक्षेपु होता पार्था । तया गौतमु जालासि आस्था- । निधी तूं गा ॥ ५७९ ॥

maja caitanyaśaṃbhūcā māthāṃ | jo nikṣepu hotā pārthā | tayā gautamu jālāsi āsthā- | nidhī tūṃ gā || 579 ||

चोखटिवा आपुलिया । पुढिला उगाणा घेयावया । तया दर्पणाचीचि परी धनंजया । केली आम्हां ॥ ५८० ॥

cokhaṭivā āpuliyā | puḍhilā ugāṇā gheyāvayā | tayā darpaṇācīci parī dhanaṃjayā | kelī āmhāṃ || 580 ||

कां भरलें चंद्रतारांगणीं । नभ सिंधू आपणयामाजीं आणी । तैसा गीतेसीं मी अंतःकरणीं । सूदला तुवां ॥ ५८१ ॥

kāṃ bharaleṃ caṃdratārāṃgaṇīṃ | nabha siṃdhū āpaṇayāmājīṃ āṇī | taisā gītesīṃ mī aṃtaḥkaraṇīṃ | sūdalā tuvāṃ || 581 ||

जे त्रिविधमळिकटा । तूं सांडिलासि सुभटा । म्हणौनि गीतेसीं मज वसौटा । जालासि गा ॥ ५८२ ॥

je trividhamaḷikaṭā | tūṃ sāṃḍilāsi subhaṭā | mhaṇauni gītesīṃ maja vasauṭā | jālāsi gā || 582 ||

परी हें बोलों काय गीता । जे हे माझी उन्मेषलता । जाणे तो समस्ता । मोहा मुके ॥ ५८३ ॥

parī heṃ boloṃ kāya gītā | je he mājhī unmeṣalatā | jāṇe to samastā | mohā muke || 583 ||

सेविली अमृतसरिता । रोगु दवडूनि पंडुसुता । अमरपण उचितां । देऊनि घाली ॥ ५८४ ॥

sevilī amṛtasaritā | rogu davaḍūni paṃḍusutā | amarapaṇa ucitāṃ | deūni ghālī || 584 ||

तैसी गीता हे जाणितलिया । काय विस्मयो मोह जावया । परी आत्मज्ञानें आपणापयां । मिळिजे येथ ॥ ५८५ ॥

taisī gītā he jāṇitaliyā | kāya vismayo moha jāvayā | parī ātmajñāneṃ āpaṇāpayāṃ | miḷije yetha || 585 ||

जया आत्मज्ञानाच्या ठायीं । कर्म आपुलेया जीविता पाहीं । होऊनियां उतराई । लया जाय ॥ ५८६ ॥

jayā ātmajñānācyā ṭhāyīṃ | karma āpuleyā jīvitā pāhīṃ | hoūniyāṃ utarāī | layā jāya || 586 ||

हरपलें दाऊनि जैसा । मागु सरे वीरविलासा । ज्ञानचि कळस वळघे तैसा । कर्मप्रासादाचा ॥ ५८७ ॥

harapaleṃ dāūni jaisā | māgu sare vīravilāsā | jñānaci kaḷasa vaḷaghe taisā | karmaprāsādācā || 587 ||

म्हणौनि ज्ञानिया पुरुषा । कृत्य करूं सरलें देखा । ऐसा अनाथांचा सखा । बोलिला तो ॥ ५८८ ॥

mhaṇauni jñāniyā puruṣā | kṛtya karūṃ saraleṃ dekhā | aisā anāthāṃcā sakhā | bolilā to || 588 ||

तें श्रीकृष्णवचनामृत । पार्थीं भरोनि असे वोसंडत । मग व्यासकृपा प्राप्त । संजयासी ॥ ५८९ ॥

teṃ śrīkṛṣṇavacanāmṛta | pārthīṃ bharoni ase vosaṃḍata | maga vyāsakṛpā prāpta | saṃjayāsī || 589 ||

तो धृतराष्ट्र राया । सूतसे पान करावया । म्हणौनि जीवितांतु तया । नोहेचि भारी ॥ ५९० ॥

to dhṛtarāṣṭra rāyā | sūtase pāna karāvayā | mhaṇauni jīvitāṃtu tayā | noheci bhārī || 590 ||

एऱ्हवीं गीताश्रवण अवसरीं । आवडों लागतां अनधिकारी । परि सेखीं तेचि उजरी । पातला भली ॥ ५९१ ॥

eऱhavīṃ gītāśravaṇa avasarīṃ | āvaḍoṃ lāgatāṃ anadhikārī | pari sekhīṃ teci ujarī | pātalā bhalī || 591 ||

जेव्हां द्राक्षीं दूध घातलें । तेव्हां वायां गेलें गमलें । परी फळपाकीं दुणावलें । देखिजे जेवीं ॥ ५९२ ॥

jevhāṃ drākṣīṃ dūdha ghātaleṃ | tevhāṃ vāyāṃ geleṃ gamaleṃ | parī phaḷapākīṃ duṇāvaleṃ | dekhije jevīṃ || 592 ||

तैसी श्रीहरीवक्त्रींचीं अक्षरें । संजयें सांगितलीं आदरें । तिहीं अंधु तोही अवसरें । सुखिया जाला ॥ ५९३ ॥

taisī śrīharīvaktrīṃcīṃ akṣareṃ | saṃjayeṃ sāṃgitalīṃ ādareṃ | tihīṃ aṃdhu tohī avasareṃ | sukhiyā jālā || 593 ||

तेंचि मऱ्हाटेनि विन्यासें । मियां उन्मेषें ठसेंठोंबसें । जी जाणें नेणें तैसें । निरोपिलें ॥ ५९४ ॥

teṃci maऱhāṭeni vinyāseṃ | miyāṃ unmeṣeṃ ṭhaseṃṭhoṃbaseṃ | jī jāṇeṃ neṇeṃ taiseṃ | niropileṃ || 594 ||

सेवंतीये अरिसि कांहीं । आंग पाहतां विशेषु नाहीं । परी सौरभ्य नेलें तिहीं । भ्रमरीं जाणिजे ॥ ५९५ ॥

sevaṃtīye arisi kāṃhīṃ | āṃga pāhatāṃ viśeṣu nāhīṃ | parī saurabhya neleṃ tihīṃ | bhramarīṃ jāṇije || 595 ||

तैसें घडतें प्रमेय घेइजे । उणें तें मज देइजे । जें नेणणें हेंचि सहजें । रूप कीं बाळा ॥ ५९६ ॥

taiseṃ ghaḍateṃ prameya gheije | uṇeṃ teṃ maja deije | jeṃ neṇaṇeṃ heṃci sahajeṃ | rūpa kīṃ bāḷā || 596 ||

तरी नेणतें जऱ्ही होये । तऱ्ही देखोनि बाप कीं माये । हर्ष केंहि न समाये । चोज करिती ॥ ५९७ ॥

tarī neṇateṃ jaऱhī hoye | taऱhī dekhoni bāpa kīṃ māye | harṣa keṃhi na samāye | coja karitī || 597 ||

तैसें संत माहेर माझें । तुम्ही मिनलिया मी लाडैजें । तेंचि ग्रंथाचेनि व्याजें । जाणिजो जी ॥ ५९८ ॥

taiseṃ saṃta māhera mājheṃ | tumhī minaliyā mī lāḍaijeṃ | teṃci graṃthāceni vyājeṃ | jāṇijo jī || 598 ||

आतां विश्वात्मकु हा माझा । स्वामी श्रीनिवृत्तिराजा । तो अवधारू वाक् पूजा । ज्ञानदेवो म्हणे ॥ ५९९ ॥

ātāṃ viśvātmaku hā mājhā | svāmī śrīnivṛttirājā | to avadhārū vāk pūjā | jñānadevo mhaṇe || 599 ||

इति श्रीज्ञानदेवविरचितायां भावार्थदीपिकायां पंचदशोऽध्यायः ॥

iti śrījñānadevaviracitāyāṃ bhāvārthadīpikāyāṃ paṃcadaśo'dhyāyaḥ ||

गीता श्लोक

श्रीभगवानुवाच । ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् । छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १॥

śrībhagavānuvāca | ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayam | chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit || 1||

अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः । अधश्च मूलान्यनुसंततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥ २॥

adhaścordhvaṃ prasṛtāstasya śākhā guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ | adhaśca mūlānyanusaṃtatāni karmānubandhīni manuṣyaloke || 2||

न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा । अश्वत्थमेनं सुविरूढमूल मसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥ ३॥

na rūpamasyeha tathopalabhyate nānto na cādirna ca saṃpratiṣṭhā | aśvatthamenaṃ suvirūḍhamūla masaṅgaśastreṇa dṛḍhena chittvā || 3||

ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं यस्मिन् गता न निवर्तन्ति भूयः । तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥ ४॥

tataḥ padaṃ tatparimārgitavyaṃ yasmin gatā na nivartanti bhūyaḥ | tameva cādyaṃ puruṣaṃ prapadye yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī || 4||

निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः । द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञैर्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥ ५॥

nirmānamohā jitasaṅgadoṣā adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ | dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñairgacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat || 5||

न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पवकः । यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ ६॥

na tadbhāsayate sūryo na śaśāṅko na pavakaḥ | yadgatvā na nivartante taddhāma paramaṃ mama || 6||

ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः । मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥ ७॥

mamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ | manaḥṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni karṣati || 7||

शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः । गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥ ८॥

śarīraṃ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ | gṛhītvaitāni saṃyāti vāyurgandhānivāśayāt || 8||

श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च । अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥ ९॥

śrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca | adhiṣṭhāya manaścāyaṃ viṣayānupasevate || 9||

उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितं । विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥ १०॥

utkrāmantaṃ sthitaṃ vāpi bhuñjānaṃ vā guṇānvitaṃ | vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ || 10||

यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितं । यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥ ११॥

yatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitaṃ | yatanto'pyakṛtātmāno nainaṃ paśyantyacetasaḥ || 11||

यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् । यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥ १२॥

yadādityagataṃ tejo jagadbhāsayate'khilam | yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam || 12||

गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा । पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥ १३॥

gāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamojasā | puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ somo bhūtvā rasātmakaḥ || 13||

अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः । प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥ १४॥

ahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ dehamāśritaḥ | prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṃ caturvidham || 14||

सर्वस्य चाहं हृदि संनिविष्टो मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च । वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेवचाहम् ॥ १५॥

sarvasya cāhaṃ hṛdi saṃniviṣṭo mattaḥ smṛtirjñānamapohanaṃ ca | vedaiśca sarvairahameva vedyo vedāntakṛdvedavidevacāham || 15||

द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च । क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥ १६॥

dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca | kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate || 16||

उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ॥ यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥ १७॥

uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ || yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ || 17||

यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः । अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥ १८॥

yasmātkṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ | ato'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ || 18||

यो मामेवमसंमूढो जानाति पुरुषोत्तमम् । स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥ १९॥

yo māmevamasaṃmūḍho jānāti puruṣottamam | sa sarvavidbhajati māṃ sarvabhāvena bhārata || 19||

इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ॥ एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात् कृतकृत्यश्च भारत ॥ २०॥

iti guhyatamaṃ śāstramidamuktaṃ mayā'nagha || etadbuddhvā buddhimānsyāt kṛtakṛtyaśca bhārata || 20||

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे पुरुषोत्तम योगोनाम पंचदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde puruṣottama yogonāma paṃcadaśo'dhyāyaḥ || 15 ||

|| oṃ śrī paramātmane namaḥ || || atha śrīmadbhagavadgītā || | atha pañcadaśo'dhyāyaḥ - adhyāya paṃdharāvā | | | puruṣottamayogaḥ |

पद 1

ātāṃ hṛdaya heṃ āpuleṃ | cauphāḷuniyāṃ bhaleṃ | varī baisaūṃ pāuleṃ | śrīgurūṃcīṃ || 1 ||

पद 2

aikyabhāvācī aṃjuḷī | sarveṃdriya kuḍmuḷī | bharūniyāṃ puṣpāṃjuḷī | arghyu devoṃ || 2 ||

पद 3

अनन्योदकें धुवट । वासना जे तन्निष्ठ । ते लागलेसे अबोट । चंदनाचें ॥ ३ ॥

ananyodakeṃ dhuvaṭa | vāsanā je tanniṣṭha | te lāgalese aboṭa | caṃdanāceṃ || 3 ||

पद 4

premāceni bhāṃgāreṃ | nirvāḷūni nūpareṃ | levaūṃ sukumāreṃ | padeṃ tiyeṃ || 4 ||

पद 5

घणावली आवडी । अव्यभिचारें चोखडी । तिये घालूं जोडी । आंगोळिया ॥ ५ ॥

ghaṇāvalī āvaḍī | avyabhicāreṃ cokhaḍī | tiye ghālūṃ joḍī | āṃgoḷiyā || 5 ||

पद 6

आनंदामोदबहळ । सात्त्विकाचें मुकुळ । तें उमललें अष्टदळ । ठेऊं वरी ॥ ६ ॥

ānaṃdāmodabahaḷa | sāttvikāceṃ mukuḷa | teṃ umalaleṃ aṣṭadaḷa | ṭheūṃ varī || 6 ||

पद 7

तेथे अहं हा धूप जाळूं । नाहं तेजें वोवाळूं । सामरस्यें पोटाळूं । निरंतर ॥ ७ ॥

tethe ahaṃ hā dhūpa jāḷūṃ | nāhaṃ tejeṃ vovāḷūṃ | sāmarasyeṃ poṭāḷūṃ | niraṃtara || 7 ||

पद 8

mājhī tanu āṇi prāṇa | iyā donī pāuvā leūṃ śrīgurucaraṇa | karūṃ bhogamokṣa niṃbaloṇa | pāyāṃ tayāṃ || 8 ||

पद 9

iyā śrīgurucaraṇasevā | hoṃ pātra tayā daivā | je sakaḷārthameḷāvā | pāṭu bāṃdhe || 9 ||

पद 10

brahmīṃceṃ visavaṇeṃvarī | unmekha lāhe ujarī | jeṃ vāceteṃ iyeṃ karī | sudhāsiṃdhu || 10 ||

पद 11

pūrṇacaṃdrāciyā koḍī | vaktṛtvā ghāpeṃ kuroṃḍī | taisī āṇī goḍī | akṣarāṃteṃ || 11 ||

पद 12

sūryeṃ adhiṣṭhilī prācī | jagā rāṇīva de prakāśācī | taiśī vācā śrotayāṃ jñānācī | divāḷī karī || 12 ||

पद 13

नादब्रह्म खुजें । कैवल्यही तैसें न सजे । ऐसा बोलु देखिजे । जेणें दैवें ॥ १३ ॥

nādabrahma khujeṃ | kaivalyahī taiseṃ na saje | aisā bolu dekhije | jeṇeṃ daiveṃ || 13 ||

पद 14

śravaṇasukhācyā māṃḍavīṃ | viśva bhogī mādhavīṃ | taisī sāsinnalī baravī | vācāvallī || 14 ||

पद 15

ṭhāvo na pavatā jayācā | maneṃsī muraḍalī vācā | to devo hoya śabdācā | camatkāru || 15 ||

पद 16

jeṃ jñānāsi na cojave | dhyānāsihī jeṃ nāgave | teṃ agocara phāve | goṭhīmājīṃ || 16 ||

पद 17

yevaḍheṃ eka saubhaga | vaḷaghe vāceceṃ āṃga | śrīgurupādapadmaparāga | lāhe jaiṃ kāṃ || 17 ||

पद 18

tarī bahu bolūṃ kāī | āji teṃ ānīṃ ṭhāīṃ | māteṃvācūni nāhīṃ | jñānadevo mhaṇe || 18 ||

पद 19

je tānheni miyāṃ apatyeṃ | āṇi mājhe guru ekalauteṃ | mhaṇauni kṛpeṃsi ekahāteṃ | jāleṃ tiye || 19 ||

पद 20

pāhā pāṃ bharovarī āghavī | megha cātakāṃsī ricavī | majalāgīṃ gosāvī | taiseṃ keleṃ || 20 ||

पद 21

म्हणौनि रिकामें तोंड । करूं गेलें बडबड । कीं गीता ऐसें गोड । आतुडलें ॥ २१ ॥

mhaṇauni rikāmeṃ toṃḍa | karūṃ geleṃ baḍabaḍa | kīṃ gītā aiseṃ goḍa | ātuḍaleṃ || 21 ||

पद 22

hoya adṛṣṭa āpaiteṃ | taiṃ vāḷūci ratneṃ parate | ujū āyuṣya taiṃ māriteṃ | lobhu karī || 22 ||

पद 23

ādhaṇīṃ ghātaliyā haraḷa | hotī amṛtāce tāṃduḷa | jarī bhukecī rākhe veḷa | śrījagannāthu || 23 ||

पद 24

tayāparī śrīguru | karitī jaiṃ aṃgīkāru | taiṃ hoūni ṭhāke saṃsāru | mokṣamaya āghavā || 24 ||

पद 25

pāhā pāṃ śrīnārāyaṇeṃ | tayā pāṃḍavāṃceṃ uṇeṃ | kījeci nā purāṇeṃ | viśvavaṃdyeṃ ? || 25 ||

पद 26

taiseṃ śrīnivṛttirājeṃ | ajñānapaṇa heṃ mājheṃ | āṇileṃ vojeṃ | jñānāciyā || 26 ||

पद 27

parī heṃ aso ātāṃ | prema ruḷatase bolatāṃ | keṃ gurugaurava varṇitāṃ | unmeṣa ase ? || 27 ||

पद 28

ātāṃ teṇeṃci pasāyeṃ | tumhāṃ saṃtāce mī pāyeṃ | voḷagena abhiprāyeṃ | gīteceni || 28 ||

पद 29

tarī toci prastutīṃ | caudāviyā adhyāyācyā aṃtīṃ | nirṇayo kaivalyapatī | aisā kelā || 29 ||

पद 30

jeṃ jñāna jayācyā hātīṃ | toci samarthu mukti | jaisā śatamakha saṃpattī | svargīṃciye || 30 ||

पद 31

कां शत एक जन्मां । जो जन्मोनि ब्रह्मकर्मा । करी तोचि ब्रह्मा । आनु नोहे ॥ ३१ ॥

kāṃ śata eka janmāṃ | jo janmoni brahmakarmā | karī toci brahmā | ānu nohe || 31 ||

पद 32

nānā sūryācā prakāśu | lāhe jevīṃ ḍoḷasu | tevīṃ jñāneṃci saurasu | mokṣācā to || 32 ||

पद 33

tarī tayā jñānālāgīṃ | kavaṇā pāṃ yogyatā āṃgīṃ | heṃ pāhatāṃ jagīṃ | dekhilā eku || 33 ||

पद 34

जें पाताळींचेंही निधान । दावील कीर अंजन । परी होआवे लोचन । पायाळाचे ॥ ३४ ॥

jeṃ pātāḷīṃceṃhī nidhāna | dāvīla kīra aṃjana | parī hoāve locana | pāyāḷāce || 34 ||

पद 35

taiseṃ mokṣa deīla jñāna | yetheṃ kīra nāhīṃ āna | parī teṃci thāre aiseṃ mana | śuddha hoāveṃ || 35 ||

पद 36

tarī viraktīvāṃcūni kahīṃ | jñānāsi tagaṇeṃci nāhīṃ | heṃ vicārūni ṭhāīṃ | ṭhevileṃ deveṃ || 36 ||

पद 37

ātāṃ viraktīcī kavaṇa parī | je yeūni manāteṃ varī | heṃhī sarvajñeṃ śrīharī | dekhileṃ ase || 37 ||

पद 38

je viṣeṃ rāṃdhilī rasasoye | jaiṃ jevaṇārā ṭhāuvī hoye | taiṃ to tāṭaci sāṃḍūni jāye | jayāparī || 38 ||

पद 39

taisī saṃsārā yā samastā | jāṇije jaiṃ anityatā | taiṃ vairāgya davaḍitāṃ | pāṭhī lāge || 39 ||

पद 40

ātāṃ anityatva yā kaiseṃ | teṃci vṛkṣākāramiṣeṃ | sāṃgijata ase viśveśeṃ | paṃcadaśīṃ || 40 ||

पद 41

upaḍileṃ kavatikeṃ | jhāḍa yerimoharā ṭhāke | teṃ vegeṃ jaiseṃ suke | taiseṃ heṃ nohe || 41 ||

पद 42

यातें एकेपरी । रूपकाचिया कुसरी । सारीतसे वारी । संसाराची ॥ ४२ ॥

yāteṃ ekeparī | rūpakāciyā kusarī | sārītase vārī | saṃsārācī || 42 ||

पद 43

करूनि संसार वावो । स्वरूपीं अहंते ठावो । होआवया अध्यावो । पंधरावा हा ॥ ४३ ॥

karūni saṃsāra vāvo | svarūpīṃ ahaṃte ṭhāvo | hoāvayā adhyāvo | paṃdharāvā hā || 43 ||

पद 44

ātāṃ heṃci āghaveṃ | graṃthagarbhīṃceṃ cāṃgāveṃ | upalavijela jīveṃ | ākarṇije || 44 ||

पद 45

tarī mahānaṃda samudra | jho pūrṇa pūrṇīmā caṃdra | to dvārakecā nareṃdra | aiseṃ mhaṇe || 45 ||

पद 46

agā paiṃ paṃḍukumarā | yetāṃ svarūpāciyā gharā | karītase āḍavārā | viśvābhāsu jo || 46 ||

पद 47

तो हा जगडंबरु । नोहे येथ संसारु । हा जाणिजे महातरु । थांवला असे ॥ ४७ ॥

to hā jagaḍaṃbaru | nohe yetha saṃsāru | hā jāṇije mahātaru | thāṃvalā ase || 47 ||

पद 48

parī yerāṃ rukhāṃsārikhā | hā taḷīṃ mūḷeṃ varī śākhā | taisā nohe mhaṇauni lekhā | nayeci kavaṇā || 48 ||

पद 49

āgī kāṃ kuऱhāḍī | hoya rigāvā jarī buḍīṃ | tarī ho kāṃ bhalatevaḍhī | varicīla vāḍhī || 49 ||

पद 50

je tuṭaliyā mūḷāpāśīṃ | ulaṃḍela kāṃ śākhāṃśīṃ | parī taiśī goṭhī kāyaśī | hā sopā navhe || 50 ||

पद 51

अर्जुना हें कवतिक । सांगतां असे अलौकिक । जे वाढी अधोमुख । रुखा यया ॥ ५१ ॥

arjunā heṃ kavatika | sāṃgatāṃ ase alaukika | je vāḍhī adhomukha | rukhā yayā || 51 ||

पद 52

jaisā bhānū uṃcī neṇoṃ keṃ | raśmijāḷa taḷīṃ phāṃke | saṃsāra heṃ kāvarukheṃ | jhāḍa taiseṃ || 52 ||

पद 53

āṇi āthī nāthī titukeṃ | ruṃdhaleṃ ase yeṇeṃci ekeṃ | kalpāṃtīṃceni udakeṃ | vyoma jaiseṃ || 53 ||

पद 54

kāṃ ravīcyā astamānīṃ | āṃdhāreni koṃde rajanī | taisā hāci gaganīṃ | māṃḍalā ase || 54 ||

पद 55

yayā phaḷa nā cuṃbitāṃ | phūla nā turaṃbitāṃ | jeṃ kāṃhīṃ paṃḍusutā | teṃ rukhuci hā || 55 ||

पद 56

हा ऊर्ध्वमूळ आहे । परी उन्मूळिला नोहे । येणेंचि हा होये । शाड्वळु गा ॥ ५६ ॥

hā ūrdhvamūḷa āhe | parī unmūḷilā nohe | yeṇeṃci hā hoye | śāḍvaḷu gā || 56 ||

पद 57

आणि ऊर्ध्वमूळ ऐसें । निगदिलें कीर असे । परी अधींही असोसें । मूळें यया ॥ ५७ ॥

āṇi ūrdhvamūḷa aiseṃ | nigadileṃ kīra ase | parī adhīṃhī asoseṃ | mūḷeṃ yayā || 57 ||

पद 58

prabaḷalā caumerī | piṃpaḷā kāṃ vaḍāciyā parī | je pāraṃbiyāṃmājhārīṃ | ḍahāḷiyā asatī || 58 ||

पद 59

तेवींचि गा धनंजया । संसारतरु यया । अधींचि आथी खांदिया । हेंही नाहीं ॥ ५९ ॥

tevīṃci gā dhanaṃjayā | saṃsārataru yayā | adhīṃci āthī khāṃdiyā | heṃhī nāhīṃ || 59 ||

पद 60

तरी ऊर्ध्वाहीकडे । शाखांचे मांदोडे । दिसताति अपाडें । सासिन्नलें ॥ ६० ॥

tarī ūrdhvāhīkaḍe | śākhāṃce māṃdoḍe | disatāti apāḍeṃ | sāsinnaleṃ || 60 ||

पद 61

jāleṃ gaganaci pāṃ veliye | kāṃ vārā māṃḍalā rukhāceni āyeṃ | nānā avasthātrayeṃ | udayalā ase || 61 ||

पद 62

ऐसा हा एकु । विश्वाकार विटंकु । उदयला जाण रुखु । ऊर्ध्वमूळु ॥ ६२ ॥

aisā hā eku | viśvākāra viṭaṃku | udayalā jāṇa rukhu | ūrdhvamūḷu || 62 ||

पद 63

ātāṃ ūrdhva yā kavaṇa | yetheṃ mūḷa teṃ kiṃ lakṣaṇa | kāṃ adhomukhapaṇa | śākhā kaisiyā || 63 ||

पद 64

अथवा द्रुमा यया । अधीं जिया मूळिया । तिया कोण कैसिया । ऊर्ध्व शाखा ॥ ६४ ॥

athavā drumā yayā | adhīṃ jiyā mūḷiyā | tiyā koṇa kaisiyā | ūrdhva śākhā || 64 ||

पद 65

āṇi aśvatthu hā aisī | prasiddhī kāyasī | ātmavidavilāsīṃ | nirṇayo kelā || 65 ||

पद 66

heṃ āghaveṃci baraveṃ | tujhiye pratītīsi phāve | taiseni sāṃgoṃ soliṃveṃ | vinyāseṃ gā || 66 ||

पद 67

parī aikeṃ gā subhagā | hā prasaṃgu ase tujaci jogā | kānaci karīṃ ho sarvāṃgā | hiyeṃ āthiliyā || 67 ||

पद 68

aiseṃ premaraseṃ suraphureṃ | bolileṃ jaṃva yādavavīreṃ | taṃva avadhāna arjunākāreṃ | mūrta jāleṃ || 68 ||

पद 69

deva nirūpitī teṃ theṃkuleṃ | yevaḍheṃ śrotepaṇa phāṃkaleṃ | jaise ākāśā kheṃva pasarileṃ | dāhī diśīṃ || 69 ||

पद 70

śrīkṛṣṇoktisāgarā | hā agastīci dusarā | mhanauni ghoṃṭu bharoṃ pāhe ekasarā | avagheyācā || 70 ||

पद 71

aisī soya sāṃḍūni khavaḷilī | āvaḍī arjunīṃ deveṃ dekhilī | tetha jāleni sukheṃ kelī | kuravaṃḍī tayā || 71 ||

पद 72

maga mhaṇe dhanaṃjayā | teṃ ūrdhva gā tarū yayā | yeṇeṃ rukheṃci kāṃ jayā | ūrdhvatā game || 72 ||

पद 73

एऱ्हवीं मध्योर्ध्व अध । हे नाहीं जेथ भेद । अद्वयासीं एकवद । जया ठायीं ॥ ७३ ॥

eऱhavīṃ madhyordhva adha | he nāhīṃ jetha bheda | advayāsīṃ ekavada | jayā ṭhāyīṃ || 73 ||

पद 74

जो नाइकिजतां नादु । जो असौरभ्य मकरंदु । जो आंगाथिला आनंदु । सुरतेविण ॥ ७४ ॥

jo nāikijatāṃ nādu | jo asaurabhya makaraṃdu | jo āṃgāthilā ānaṃdu | surateviṇa || 74 ||

पद 75

jayā jeṃ āऱhāṃ parauteṃ | jayā jeṃ puḍheṃ māgauteṃ | disateviṇa disateṃ | adṛśya jeṃ || 75 ||

पद 76

उपाधीचा दुसरा । घालितां वोपसरा । नामरूपाचा संसारा । होय जयातें ॥ ७६ ॥

upādhīcā dusarā | ghālitāṃ vopasarā | nāmarūpācā saṃsārā | hoya jayāteṃ || 76 ||

पद 77

ज्ञातृज्ञेयाविहीन । नुसधेंचि जें ज्ञान । सुखा भरलें गगन । गाळींव जें ॥ ७७ ॥

jñātṛjñeyāvihīna | nusadheṃci jeṃ jñāna | sukhā bharaleṃ gagana | gāḷīṃva jeṃ || 77 ||

पद 78

जें कार्य ना कारण । जया दुजें ना एकपण । आपणयां जें जाण । आपणचि ॥ ७८ ॥

jeṃ kārya nā kāraṇa | jayā dujeṃ nā ekapaṇa | āpaṇayāṃ jeṃ jāṇa | āpaṇaci || 78 ||

पद 79

aiseṃ vastu jeṃ sāceṃ | teṃ ūrdhva gā yayā tarūceṃ | tetha āra gheṇeṃ mūḷāceṃ | teṃ aiseṃ ase || 79 ||

पद 80

तरी माया ऐसी ख्याती । नसतीच यया आथी । कां वांझेची संतती । वानणें जैशी ॥ ८० ॥

tarī māyā aisī khyātī | nasatīca yayā āthī | kāṃ vāṃjhecī saṃtatī | vānaṇeṃ jaiśī || 80 ||

पद 81

taiśī sat nā asat hoye | je vicārāceṃ nāma na sāhe | aiseyā parīcī āhe | anādi mhaṇatī || 81 ||

पद 82

je nānātattvāṃṃcī māṃdusa | je jagadabhrāceṃ ākāśa | je ākārajātāceṃ dusa | ghaḍī keleṃ || 82 ||

पद 83

je bhavadrumabījikā | je prapaṃcacitra bhūmikā | viparīta jñānadīpikā | sāṃcalī je || 83 ||

पद 84

te māyā vastūcyā ṭhāyīṃ | ase jaiseni nāhīṃ | maga vastuprabhāci pāhī | pragaṭa hoye || 84 ||

पद 85

jevhāṃ āpaṇayā ālī nida | karī āpaṇapeṃ jevīṃ mugdha | kāṃ kājaḷī āṇī maṃda | prabhā dīpīṃ || 85 ||

पद 86

svapnīṃ priyāpuḍheṃ taruṇāṃgī | nidelī cevavūni vegīṃ | āliṃgilenivīṇa āliṃgī | sakāmu karī || 86 ||

पद 87

taisī svarūpīṃ jālī māyā | āṇī svarūpa neṇe dhanaṃjayā | teṃci rukhā yayā | mūḷa pahileṃ || 87 ||

पद 88

vastūsī āpulā jo abodhu | to ūrdhvīṃ āṭhuḷaije kaṃdu | vedāṃtīṃ hāci prasiddhu | bījabhāvo || 88 ||

पद 89

ghana ajñāna suṣuptī | to bījāṃkurabhāvo mhaṇatī | yera svapna hana jāgṛtī | hā phaḷabhāvo tiyecā || 89 ||

पद 90

aisī yayā vedāṃtīṃ | nirūpaṇabhāṣāpratītī | parī teṃ aso prastutīṃ | ajñāna mūḷa || 90 ||

पद 91

teṃ ūrdhva ātmā nirmaḷeṃ | adhordhva sūcitī mūḷeṃ | baḷiyā bāṃdhoni āḷeṃ | māyāyogāceṃ || 91 ||

पद 92

maga ādhilīṃ sadehāṃtareṃ | uṭhatī jiyeṃ apāreṃ | te caupāsi gheūni āgāreṃ | kholāvatī || 92 ||

पद 93

aiseṃ bhavadrumāceṃ mūḷa | heṃ ūrdhvīṃ karī baḷa | maga āṇiyāṃceṃ beṃcaḷa | adhīṃ dāvī || 93 ||

पद 94

teth cidvṛtti pahileṃ | mahattattva umalaleṃ | teṃ pāna vālheṃdulheṃ | eka nighe || 94 ||

पद 95

maga sattvarajatamātmaku | trividha ahaṃkāru jo eku | to tivaṇā adhomukhu | ḍiru phuṭe || 95 ||

पद 96

to buddhīcī gheūni āgārī | bhedācī vṛddhi karī | tethe manāce ḍāḷa dharī | sājepaṇeṃ || 96 ||

पद 97

aisā mūḷāciyā gāḍhikā | vikalparasa koṃvaḷikā | cittacatuṣṭaya ḍāhāḷikā | koṃbhaije to || 97 ||

पद 98

maga ākāśa vāyu dyotaka | āpa pṛthvī heṃ pāṃca phoṃka | mahābhūtāṃceṃ sarokha | saraḷe hotī || 98 ||

पद 99

taisīṃ śrotrādi tanmātreṃ | tiyeṃ aṃgavasāṃ garbhapatreṃ | luḷaluḷiteṃ vicitreṃ | umaḷatī gā || 99 ||

पद 100

tetha śabdāṃkura varipaḍī | śrotrā vāḍhī devhaḍī | hotā karita kāṃḍīṃ | ākāṃkṣecīṃ || 100 ||

पद 101

aṃgatvacece velapallava | sparśāṃkurīṃ ghetī dhāṃva | tetha bāṃbaḷa paḍe abhinava | vikārāṃceṃ || 101 ||

पद 102

pāṭhīṃ rūpapatra pālovelīṃ | cakṣu lāṃba teṃ kāṃḍeṃ ghālī | te veḷīṃ vyāmohatā bhalī | pāhāḷīṃ jāya || 102 ||

पद 103

āṇi rasāceṃ āṃgavaseṃ | vāḍhatāṃ vegeṃ bahuvaseṃ | jivhe ārtīcī asoseṃ | nighatī beṃceṃ || 103 ||

पद 104

taiseṃci koṃbhaileni gaṃdheṃ | ghrāṇācī ḍirī thāṃbuṃ bāṃdhe | tetha taḷu ghe svānaṃdeṃ | pralobhācā || 104 ||

पद 105

evaṃ mahadahaṃbuddhi | maneṃ mahābhūtasamṛddhī | iyā saṃsārāciyā avadhī | sāsanije || 105 ||

पद 106

kiṃbahunā ihīṃ āṭheṃ | āṃgīṃ hā adhika phāṃṭe | parī śiṃpīciyevaḍheṃ umaṭe | rupeṃ jevīṃ || 106 ||

पद 107

kāṃ samudrāceni paisāreṃ | varī taraṃgatā āsāre | taiseṃ brahmaci hoya vṛkṣākāreṃ | ajñānamūḷa || 107 ||

पद 108

ātāṃ yācā hāci vistāru | hāci yayā paisāru | jaisā āpaṇapeṃ svapnīṃ parivāru | yekākiyā || 108 ||

पद 109

परी तें असो हें ऐसें । कावरें झाड उससे । यया महदादि आरवसें । अधोशाखा ॥ १०९ ॥

parī teṃ aso heṃ aiseṃ | kāvareṃ jhāḍa usase | yayā mahadādi āravaseṃ | adhośākhā || 109 ||

पद 110

āṇi aśvatthu aiseṃ yayāteṃ | mhaṇatī je jāṇate | teṃhī parisa ho yetheṃ | sāṃgijaila || 110 ||

पद 111

tarī śvaḥ mhaṇije ukhā | toṃvarī ekasārikhā | nāhīṃ nirvāho yayā rukhā | prapaṃcarūpā || 111 ||

पद 112

jaisā na loṭatāṃ kṣaṇu | meghu hoya nānāvarṇu | kāṃ viju nase saṃpūrṇu | nimeṣabharī || 112 ||

पद 113

nā kāṃpatayā padmadaḷā | varīliyā baisakā nāhīṃ jaḷā | kāṃ citta jaiseṃ vyākuḷā | māṇusāceṃ || 113 ||

पद 114

taisīci yayācī sthitī | nāsata jāya kṣaṇakṣaṇāpratī | mhaṇauni yayāteṃ mhaṇatī | aśvatthu hā || 114 ||

पद 115

āṇi aśvatthu yeṇeṃ nāṃveṃ | piṃpaḷu mhaṇatī svabhāveṃ | parī to abhiprāya navhe | śrīharīcā || 115 ||

पद 116

eऱhavīṃ piṃpaḷu mhaṇatāṃ vikhīṃ | miyāṃ gati dekhilī ase nikī | parī teṃ aso kāya laukikīṃ | hetu kāja || 116 ||

पद 117

mhaṇauni hā prastutu | alaukiku pariyesā graṃthu | tarī kṣaṇikatveṃci aśvatthu | bolije hā || 117 ||

पद 118

आणीकुही येकु थोरु । यया अव्ययत्वाचा डगरु । आथी परी तो भीतरु । ऐसा आहे ॥ ११८ ॥

āṇīkuhī yeku thoru | yayā avyayatvācā ḍagaru | āthī parī to bhītaru | aisā āhe || 118 ||

पद 119

jaisā meghāṃceni toṃḍeṃ | siṃdhu eke āṃgeṃ kāḍhe | āṇi nadī yerīkaḍe | bharitīca asatī || 119 ||

पद 120

tetha vohaṭe nā caḍhe | aisā paripūrṇuci āvaḍe | parī te phulī jaṃva nughaḍe | meghānadīṃcī || 120 ||

पद 121

aiseṃ yā rukhāceṃ hoṇeṃ jāṇeṃ | na tarke hoteni vahilepaṇeṃ | mhaṇauni yayāteṃ loku mhaṇe | avyayu hā || 121 ||

पद 122

eऱhavīṃ dānaśīḷu puruṣu | veṃcakapaṇeṃci saṃcaku | taisā vyayeṃci hā rukhu | avyayo game || 122 ||

पद 123

jātāṃ vegeṃ bahuvaseṃ | na vace kāṃ bhūmīṃ rutaleṃ ase | rathāceṃ cakra dise| jiyāparī || 123 ||

पद 124

taiseṃ kāḷātikrameṃ je vāḷe | te bhūtaśākhā jetha gaḷe| tetha koḍīvarī umāḷe | uṭhatī āṇika || 124 ||

पद 125

parī yekī kedhavāṃ gelī| śākhākoḍī kedhavāṃ jālī | heṃ neṇave jevīṃ umalalīṃ | āṣāḍhābhreṃ || 125 ||

पद 126

mahākalpācyā śevaṭīṃ | udeliyā umaḷatī sṛṣṭī | taiseṃci āṇikhīceṃ dāṃga uṭhī | sāsinnaleṃ || 126 ||

पद 127

saṃhāravāteṃ pracaṃḍeṃ | paḍatī praḷayāṃtīṃcīṃ sālaḍeṃ | taṃva kalpādīcīṃ juṃbāḍeṃ | pālhejatī || 127 ||

पद 128

rige manvaṃtara manūpuḍheṃ | vaṃśāvarī vaṃśāṃce māṃḍe | jaisī ikṣuvṛddhī kāṃḍeṃnakāṃḍeṃ | jiṃke jevīṃ || 128 ||

पद 129

kaliyugāṃtīṃ koraḍīṃ | cahuṃ yugāṃcī sāleṃ sāṃḍī | taṃva kṛtayugācī pelī devhaḍī | paḍe puḍhatī || 129 ||

पद 130

vartateṃ varṣa jāye | teṃ puḍhilā muḷahārī hoye | jaisā divasu jāta kīṃ yeta āhe | heṃ cojavenā || 130 ||

पद 131

jaiśā vāriyācyā jhuḷakāṃ | sāṃdā ṭhāuvā navhe dekhā | taisiyā uṭhatī paḍatī śākhā | neṇoṃ kitī || 131 ||

पद 132

ekī dehācī ḍirī tuṭe | taṃva dehāṃkurīṃ bahuvī phuṭe | aiseni bhavataru hā vāṭe | avyayo aisā || 132 ||

पद 133

jaiseṃ vāhateṃ pāṇī jāya vegeṃ | taiseṃci āṇika miḷe māgeṃ | yetha asaṃtaci asije jageṃ | mānije saṃta || 133 ||

पद 134

kāṃ lāgoni ḍoḷāṃ ughaḍe | taṃva koḍīvarī ghaḍe moḍe | neṇatayā taraṃgu āvaḍe | nityu aisā || 134 ||

पद 135

vāyasā ekeṃ bubuḷeṃ dohīṃkaḍe | ḍoḷā cāḷītāṃ apāḍeṃ | donhī āthī aisā paḍe | bhramu jevīṃ jagā || 135 ||

पद 136

paiṃ bhiṃgorī nidhiye paḍalī | te game bhūmīsī jaisī jaḍalī | aisā vegātiśayo bhulī | hetu hoya || 136 ||

पद 137

heṃ bahu aso jhaḍatī | āṃdhāreṃ bhovaṃḍitāṃ kolatī | te dise jaisī āyatī | cakrākāra || 137 ||

पद 138

hā saṃsāravṛkṣu taisā | moḍatu māṃḍatu sahasā | na dekhoni loku pisā | avyayo mānī || 138 ||

पद 139

pari yayācā vegu dekhe | jo hā kṣaṇika aisā voḷakhe | jāṇe koḍiveḷāṃ nimikheṃ | hota jāta || 139 ||

पद 140

nāhīṃ ajñānāvāṃcūni mūḷa | yayāceṃ asileṃpaṇa ṭavāḷa | aiseṃ jhāḍa sinasāḷa | dekhileṃ jeṇeṃ || 140 ||

पद 141

tayāteṃ gā paṃḍusutā | mī sarvajñuhī mhaṇeṃ jāṇatā | paiṃ vāgbrahma siddhāṃtā | vaṃdyu tocī || 141 ||

पद 142

yogajātāceṃ joḍaleṃ | tayā ekāsīci upegā geleṃ | kiṃbahunā jiyāleṃ | jñānahī tyācenī || 142 ||

पद 143

हें असो बहु बोलणें । वानिजैल तो कवणें । जो भवरुखु जाणें । उखि ऐसा ॥ १४३ ॥

heṃ aso bahu bolaṇeṃ | vānijaila to kavaṇeṃ | jo bhavarukhu jāṇeṃ | ukhi aisā || 143 ||

पद 144

maga yayāci prapaṃcarūpā | adhośākhiyā pādapā | ḍāhāḷiyā jātī umapā | ūrdhvāhī ujū || 144 ||

पद 145

आणि अधीं फांकली डाळें । तिये होती मूळें । तयाही तळीं पघळे । वेल पालवु ॥ १४५ ॥

āṇi adhīṃ phāṃkalī ḍāḷeṃ | tiye hotī mūḷeṃ | tayāhī taḷīṃ paghaḷe | vela pālavu || 145 ||

पद 146

aiseṃ jeṃ āmhīṃ | mhaṇitaleṃ upakramīṃ | teṃhī pariseṃ sugamīṃ | bolīṃ sāṃgoṃ || 146 ||

पद 147

tarī baddhamūḷa ajñāneṃ | mahadādikīṃ sāsineṃ | vedāṃcīṃ thoravaneṃ | gheūniyāṃ || 147 ||

पद 148

परी आधीं तंव स्वेदज । जारज उद्भिज अंडज । हे बुडौनि महाभुज । उठती चारी ॥ १४८ ॥

parī ādhīṃ taṃva svedaja | jāraja udbhija aṃḍaja | he buḍauni mahābhuja | uṭhatī cārī || 148 ||

पद 149

yayā ekaikāceni āṃgavaṭeṃ | cauryāṃśīṃ lakṣadhā phuṭe | te veḷīṃ jīvaśākhīṃ phāṃṭe | saiṃdhaci hotī || 149 ||

पद 150

prasavatī śākhā saraḷiyā | nānāsṛṣṭi ḍāhāḷiyā | āḍa phuṭatī māḷiyā | jāticiyā || 150 ||

पद 151

strī puruṣa napuṃsakeṃ | he vyaktibhedāṃce ṭake | āṃdoḷatī āṃgikeṃ | vikārabhāreṃ || 151 ||

पद 152

jaisā varṣākāḷu gaganīṃ | pālheje navaghanīṃ | taiseṃ ākārajāta ajñānīṃ | velīṃ jāya || 152 ||

पद 153

maga śākhāṃceni āṃgabhāreṃ | lavoni guṃphitī paraspareṃ | guṇakṣobhāce vāre | udayajatī || 153 ||

पद 154

tetha teṇeṃ acāṭeṃ | guṇāṃceni jhaḍajhaḍāṭeṃ | tihīṃ ṭhāyīṃ hā phāṃṭe | ūrdhvamūḷa || 154 ||

पद 155

ऐसा रजाचिया झुळुका । झडाडितां आगळिका । मनुष्यजाती शाखा । थोरावती ॥ १५५ ॥

aisā rajāciyā jhuḷukā | jhaḍāḍitāṃ āgaḷikā | manuṣyajātī śākhā | thorāvatī || 155 ||

पद 156

tiyā ūrdhvīṃ nā adhīṃ | mājhārīṃci koṃdākoṃdī | āḍa phuṭatī khāṃdī | caturvarṇāṃcyā || 156 ||

पद 157

tetha vidhiniṣedha sapallava | vedavākyāṃceṃ abhinava | pālava ḍolatī barava | nīca nave || 157 ||

पद 158

arthu kāmu pasare | agravaneṃ ghetī thāre | tetha kṣaṇikeṃ padāṃtareṃ | ihabhogācīṃ || 158 ||

पद 159

tetha pravṛttīceni vṛddhilobheṃ | khāṃkarejatī śubhāśubheṃ | nānākarmāṃce khāṃbe | neṇoṃ kitī || 159 ||

पद 160

tevīṃci bhogakṣīṇeṃ māgileṃ | paḍatī dehāṃtīṃcīṃ buḍasaḷeṃ | taṃva puḍhāṃ vāḍhī pele | naveyā dehāṃcī || 160 ||

पद 161

आणि शब्दादिक सुहावे । सहज रंगें हवावे । विषयपल्लव नवे । नीत्य होती ॥ १६१ ॥

āṇi śabdādika suhāve | sahaja raṃgeṃ havāve | viṣayapallava nave | nītya hotī || 161 ||

पद 162

aise rajovāteṃ pracaṃḍeṃ | manuṣyaśākhāṃce māṃdoḍe | vāḍhatī to etha ruḍhe | manuṣyaloku || 162 ||

पद 163

तैसाचि तो रजाचा वारा । नावेक धरी वोसरा । मग वाजों लागे घोरा । तमाचा तो ॥ १६३ ॥

taisāci to rajācā vārā | nāveka dharī vosarā | maga vājoṃ lāge ghorā | tamācā to || 163 ||

पद 164

tedhavāṃ yāciyā manuṣyaśākhā | nīca vāsanā adhīṃ dekhā | palhejatī ḍāhāḷikā | kukarmāciyā || 164 ||

पद 165

apravṛttīṃce khaṇuvāḷe | koṃbha nighatī saraḷe | gheta pāna pālava ḍāḷe | pramādācīṃ || 165 ||

पद 166

bolatī niṣedhaniyameṃ | jiyā ṛcā yajuḥsāmeṃ | to pālā tayā ghumeṃ | ṭakeyāvarī || 166 ||

पद 167

pratipāditī abhicāra | āgama je paramāra | tihīṃ pānīṃ ghetī prasara | vāsanā velī || 167 ||

पद 168

taṃva taṃva hotīṃ thorāḍeṃ | akarmāṃcīṃ taḷabuḍeṃ | āṇi janmaśākhā puḍheṃ puḍheṃ | ghetī dhāṃva || 168 ||

पद 169

tetha cāṃḍāḷādi nikṛṣṭā | doṣajātīcā thora phāṃṭā | jāḷa paḍe karmabhraṣṭāṃ | bhuloniyāṃ || 169 ||

पद 170

पशु पक्षी सूकर । व्याघ्र वृश्चिक विखार । हे आडशाखा प्रकार । पैसु घेती ॥ १७० ॥

paśu pakṣī sūkara | vyāghra vṛścika vikhāra | he āḍaśākhā prakāra | paisu ghetī || 170 ||

पद 171

परी ऐशा शाखा पांडवा । सर्वांगींहि नित्य नवा । निरयभोग यावा । फळाचा तो ॥ १७१ ॥

parī aiśā śākhā pāṃḍavā | sarvāṃgīṃhi nitya navā | nirayabhoga yāvā | phaḷācā to || 171 ||

पद 172

āṇi hiṃsāviṣayapuḍhārī | kukarmasaṃgeṃ dhura dhurī | janmavarī āgārī | vāḍhatīci ase || 172 ||

पद 173

aise hotī taru tṛṇa | loha loṣṭa pāṣāṇa | iyā khāṃdiyā tevīṃ jāṇa | phaḷeṃhī heṃcī || 173 ||

पद 174

arjunā gā avadhārīṃ | manuṣyālāgoni iyā parī | vṛddhi sthāvarāṃtavarī | adhośākhāṃcī || 174 ||

पद 175

mhaṇauni jīṃ manuṣyaḍāḷeṃ | tiyeṃ jāṇāvīṃ adhīṃci mūḷeṃ | je ethūni hā paghaḷe | saṃsārataru || 175 ||

पद 176

eऱhavīṃ ūrdhvīṃceṃ pārthā | muddala mūḷa pāhatāṃ | adhīṃciyā madhyasthā | śākhā iyā || 176 ||

पद 177

parī tāmasī sāttvikī | sukṛtaduṣkṛtātmakī | viruḍhatī yā śākhīṃ | adhordhvīṃciyā || 177 ||

पद 178

āṇi vedatrayāciyā pānā | naye anyatra lāgoṃ arjunā | je manuṣyāvāṃcūni vidhānā | viṣaya nāhīṃ || 178 ||

पद 179

mhaṇauni tanu mānuṣā | iyā ūrdhvamūḷauni jarī śākhā | tarī karmavṛddhīsi dekhā | iyeṃci mūḷeṃ || 179 ||

पद 180

āṇi ānīṃ tarī jhāḍīṃ | śākhā vāḍhatāṃ muḷeṃ gāḍhīṃ | mūḷa gāḍheṃ taṃva vāḍhī | paisa āthī || 180 ||

पद 181

taiseṃci iyā śarīrā | karma taṃva dehā saṃsārā | āṇi deha taṃva vyāpārā | nā mhaṇoṃci naye || 181 ||

पद 182

mhaṇauni deheṃ mānuṣeṃ | iyeṃ muḷeṃ hotī na cuke | aiseṃ jagajjanakeṃ | bolileṃ teṇeṃ || 182 ||

पद 183

maga tamāceṃ teṃ dāruṇa | sthirāvaleyā vāudhāṇa | sattvācī suṭe satrāṇa | vāhuṭaḷī || 183 ||

पद 184

taiṃ yāci manuṣyākārā | muḷīṃ suvāsanā nighatī ārā | gheūni phuṭatī koṃbārā | sukṛtāṃkurīṃ || 184 ||

पद 185

ukalateni unmekheṃ | prajñākuśalateṃcī tikheṃ | ḍiriyā nighatī nimikheṃ | bābaḷaijunī || 185 ||

पद 186

matīce soṭa vāṃve | ghālitī sphūrtīṃceni thāṃveṃ | buddhi prakāśa ghe dhāṃve | vivekāvarī || 186 ||

पद 187

tetha medhāraseṃ sagarbha | asthāpatrīṃ saboṃba | saraḷa nighatī koṃbha | sadvṛttīce || 187 ||

पद 188

सदाचाराचिया सहसा । टका उठती बहुवसा । घुमघुमिति घोषा । वेदपद्याच्या ॥ १८८ ॥

sadācārāciyā sahasā | ṭakā uṭhatī bahuvasā | ghumaghumiti ghoṣā | vedapadyācyā || 188 ||

पद 189

शिष्टागमविधानें । विविधयागवितानें । इये पानावरी पानें । पालेजती ॥१८९ ॥

śiṣṭāgamavidhāneṃ | vividhayāgavitāneṃ | iye pānāvarī pāneṃ | pālejatī ||189 ||

पद 190

aiśā yamadamīṃ ghoṃsāḷiyā | uṭhatī tapāciyā ḍāhāḷiyā | detī vairāgyaśākhā koṃvaḷiyā | velhāḷapaṇeṃ || 190 ||

पद 191

viśiṣṭāṃ vratāṃce phoka | dhīrācyā aṇagaṭī tikha | janmavegeṃ ūrdhvamukha | uṃcāvatī || 191 ||

पद 192

mājīṃ vedāṃcā pālā dāṭa | to karī suvidyecā jhaḍajhaḍāṭa | jaṃva vāje acāṭa | sattvāniḷu to || 192 ||

पद 193

tetha dharmaḍāḷa bāhāḷī | disatī janmaśākhā saraḷī | tiyā āḍa phuṭatī phaḷīṃ | svargādikīṃ || 193 ||

पद 194

puḍhāṃ uparati rāgeṃ lohivī | dharmamokṣācī śākhā pālavī | pālhājata nitya navī | vāḍhatīci ase || 194 ||

पद 195

paiṃ ravicaṃdrādi grahavara | pitṛ ṛṣī vidyādhara | he āḍaśākhā prakāra | paisu ghetī || 195 ||

पद 196

yāhīpāsūna uṃcavaḍeṃ | guḍhale phaḷāceni buḍeṃ | iṃdrādika te māṃdoḍe | thora śākhāṃce || 196 ||

पद 197

maga tayāṃhī uparī ḍāhāḷiyā | tapojñānīṃ uṃcāvaliyā | marīci kaśyapādi iyā | uparī śākhā || 197 ||

पद 198

evaṃ māḷovāḷī uttarottaru | ūrdhvaśākhāṃcā paisāru | buḍīṃ sānā agrīṃ thoru | phaḷāḍhyapaṇeṃ || 198 ||

पद 199

varī upariśākhāhī pāṭhīṃ | yetī phaḷabhāra je kirīṭī | te brahmeśāṃta aṇagaṭīṃ | koṃbha nighatī || 199 ||

पद 200

phaḷāceni vojhepaṇeṃ | ūrdhvīṃ vovāṃḍeṃ duṇeṃ | jaṃva māghauteṃ baisaṇeṃ | mūḷīṃci hoya || 200 ||

पद 201

prākṛtāhī tarī rukhā | jeṃ phaḷeṃ dāṭalīṃ hoya śākhā | te vovāṃḍalī dekhā | buḍāsi ye || 201 ||

पद 202

taiseṃ jethūni hā āghavā | saṃsāratarūcā uṭhāvā | tiyeṃ mūḷīṃ ṭeṃkatī pāṃḍavā | vāḍhateni jñāneṃ || 202 ||

पद 203

mhaṇauni brahmeśānāparauteṃ | vāḍhaṇeṃ nāhīṃ jīvāteṃ | tethūni maga varauteṃ | brahmaci kīṃ || 203 ||

पद 204

parī heṃ aso aiseṃ | brahmādika te āṃgavaseṃ | ūrdhvamuḷāsariseṃ | na tukatī gā || 204 ||

पद 205

āṇīkahī śākhā uparatā | jiyā sanakādika nāmeṃ vikhyātā | tiyā phaḷīṃ mūḷīṃ nāḍaḷatā | bharaliyā brahmīṃ || 205 ||

पद 206

aisī manuṣyāpāsūni jāṇāvī | ūrdhvīṃ brahmādiśeṣa pālavī | śākhāṃcī vāḍhī baravī | uṃcāve paiṃ || 206 ||

पद 207

pārthā ūrdhvīṃciyā brahmādi | manuṣyatvaci hoya ādi | mhaṇauni iyeṃ adhīṃ | mhaṇitalīṃ mūḷeṃ || 207 ||

पद 208

एवं तुज अलौकिकु । हा अधोर्ध्वशाखु । सांगितला भवरुखु । ऊर्ध्वमूळु ॥ २०८ ॥

evaṃ tuja alaukiku | hā adhordhvaśākhu | sāṃgitalā bhavarukhu | ūrdhvamūḷu || 208 ||

पद 209

āṇi adhīṃcīṃ hīṃ mūḷeṃ | upapattī parisavilī savivaḷeṃ | ātāṃ parisa unmūḷeṃ | kaiseni hā || 209 ||

पद 210

parī tujhyā hana poṭīṃ | aiseṃ gamela kirīṭī | je evaḍheṃ jhāḍa utpāṭī | aiseṃ kāyi ase ? || 210 ||

पद 211

keṃ brahmayācyā śevaṭavarī | ūrdhva śākhāṃcī thorī | āṇi mūḷa taṃva nirākārīṃ | ūrdhvīṃ ase || 211 ||

पद 212

hā sthāvarāhī taḷīṃ | phāṃkata ase adhīṃcyā ḍāḷīṃ | mājīṃ dhāṃvatase dujā mūḷīṃ | manuṣyarūpīṃ || 212 ||

पद 213

aisā gāḍhā āṇi aphāṭu | ātāṃ koṇa karī yayā śevaṭu | tarī jhaṇīṃ hā haḷuvaṭu | dharisī bhāvo || 213 ||

पद 214

parī hā unmūḷāvayā doṣeṃ | yetha sāyāsaci kāyise | kāya bāḷā bāgula deśeṃ | davaḍāvā āhe ? || 214 ||

पद 215

gaṃdharvadurga kāyī pāḍāve | kāya śaśaviṣāṇa moḍāveṃ | hoāveṃ maga toḍāveṃ | khapuṣpa kīṃ ? || 215 ||

पद 216

taisā saṃsāru hā vīrā | rukha nāhīṃ sācokārā | mā unmūḷaṇīṃ darārā | kāyisā tarī ? || 216 ||

पद 217

āmhīṃ sāṃgitalī je parī | mūḷaḍāḷāṃcī ujarī | te vāṃjhecīṃ gharabharī | lekureṃ jaiśīṃ || 217 ||

पद 218

kaya kījatī ceilepaṇīṃ | svapnīṃcīṃ tiye bolaṇīṃ | taiśī jāṇa te kāhāṇī | dugaḷīṃci te || 218 ||

पद 219

vāṃcūni āmhīṃ nirūpileṃ jaiseṃ | yayāce acaḷa mūḷa ase taiseṃ | āṇi taisāci jarī hā ase | sācokārā || 219 ||

पद 220

tarī koṇāceni saṃtāneṃ | nipajatī tayā unmūḷaṇeṃ | kāya phuṃkiliyā gaganeṃ | jāijela gā || 220 ||

पद 221

mhaṇauni paiṃ dhanaṃjayā | āmhīṃ vānileṃ rūpa teṃ māyā | kāsavīceni tupeṃ rāyā | vogarileṃ jaiseṃ || 221 ||

पद 222

mṛgajaḷācīṃ gā taḷīṃ | tiye diṭhī durūni nyāhāḷīṃ | vāṃcūni teṇeṃ pāṇiyeṃ sāḷī keḷī | lāvisī kāī ? || 222 ||

पद 223

mūḷa ajñānaci taṃva laṭikeṃ | mā tayāceṃ kārya heṃ ketukeṃ | mhaṇauni saṃsārarukha satukeṃ | vāvoci gā || 223 ||

पद 224

āṇi aṃtu yayā nāhīṃ | aiseṃ bolije jeṃ kāṃhīṃ | teṃhī sācaci pāhīṃ | yekeṃ parī || 224 ||

पद 225

tarī prabodhu jaṃva nohe | taṃva nidre kāya aṃtu āhe ? | kīṃ rātrī na sare taṃva na pāhe | tayā ārauteṃ ? || 225 ||

पद 226

taisā jaṃva pārthā | viveku nudhavī māthā | taṃva aṃtu nāhīṃ aśvatthā | bhavarūpā yā || 226 ||

पद 227

vājateṃ vāreṃ nivāṃta | jaṃva na rāhe jethiṃceṃ tetha | taṃva taraṃgatāṃ anaṃta | mhaṇāvīci kīṃ || 227 ||

पद 228

mhaṇauni sūryu jaiṃ hārape | taiṃ mṛgajaḷābhāsu lope | kāṃ prabhā jāya dīpeṃ | mālavaleni || 228 ||

पद 229

taiseṃ mūḷa avidyā khāye | teṃ jñāna jaiṃ ubheṃ hoye | taiṃci yayā aṃtu āhe | eऱhavīṃ nāhīṃ || 229 ||

पद 230

tevīṃci hā anādī | aisī hī āthī śābdī | to āḷu nohe anurodhī | bolāteṃ yā || 230 ||

पद 231

jeṃ saṃsāravṛkṣācyā ṭhāyīṃ | sācokāra taṃva nāhīṃ | mā nāhīṃ tayā ādi kāī | koṇa hoīla ? || 231 ||

पद 232

jo sāca jethūni upaje | tayāteṃ ādi heṃ sāje | ātāṃ nāhīṃci to mhaṇije | koṭhūniyāṃ ? || 232 ||

पद 233

mhaṇauni janme nā āhe | aisiyā sāṃgoṃ kavaṇa māye | yālāgīṃ nāhīṃpaṇeṃci hoye | anādi hā || 233 ||

पद 234

vāṃjheciyā leṃkā | kaiṃcī janmapatrikā | nabhīṃ niḷī bhūmikā | keṃ kalpūṃ pāṃ || 234 ||

पद 235

vyomakusumāṃcā pāṃḍavā | kavaṇeṃ deṃṭhu toḍāvā | mhaṇauni nāhīṃ aisiyā bhavā | ādi kaiṃcī ? || 235 ||

पद 236

jaiseṃ ghaṭāceṃ nāhīṃpaṇa | asataci ase kelenivīṇa | taisā samūḷa vṛkṣu jāṇa | anādi hā || 236 ||

पद 237

arjunā aiseni pāhīṃ | ādyaṃtu yayāsi nāhīṃ | mājīṃ sthitī ābhāse kāṃhīṃ | parī ṭavāḷa te || 237 ||

पद 238

brahmagirīhūni na nige | āṇi samudrīṃhī kīra na rige | mājīṃ dise vāugeṃ | mṛgāṃbu jaiseṃ || 238 ||

पद 239

tesā ādyaṃtī kīra nāhīṃ | āṇi sācahī nohe kahīṃ | parī laṭikepaṇācī navāī | paḍibhāse gā || 239 ||

पद 240

nānā raṃgīṃ gajabaje | jaiseṃ iṃdradhanuṣya dekhije | taisā neṇatayā āpaje | āhe aisā || 240 ||

पद 241

aiseni sthitīciye veḷe | bhulavī ajñānāce ḍoḷe | lāghavī harī mekhaḷe | loku jaisā || 241 ||

पद 242

āṇi nasatīci śyāmikā | vyomīṃ dise taisī diso kāṃ | tarī disaṇeṃhī kṣaṇā ekā | hoya jāya || 242 ||

पद 243

svapnīṃhī mānileṃ laṭikeṃ | tarī nirvāho kāṃ ekasārikheṃ | tevīṃ ābhāsu hā kṣaṇikeṃ | ritāci gā || 243 ||

पद 244

dekhatāṃ āhe āvaḍeṃ | gheūṃ jāije tarī nātuḍe | jaisā ṭiku kīje mākaḍeṃ | jaḷāmājīṃ || 244 ||

पद 245

taraṃgabhaṃgu sāṃḍīṃ paḍe | vijūhī na pure hoḍe | ābhāsāsi teṇeṃ pāḍeṃ | hoṇeṃ jāṇeṃ gā || 245 ||

पद 246

jaisā grīṣmaśeṣīṃcā vārā | neṇije samora kīṃ pāṭhīmorā | taisī sthitī nāhīṃ taruvarā | bhavarūpā yayā || 246 ||

पद 247

evaṃ ādi nā aṃtu sthitī | nā rūpa yayāsi āthī | ātāṃ kāyasī kuṃthākuṃthī | unmūḷaṇī gā || 247 ||

पद 248

āpuliyā ajñānāsāṭhīṃ | navhatā thāṃvalā kirīṭī | tarī ātāṃ ātmājñānācyā loṭīṃ | khāṃḍeni gā || 248 ||

पद 249

vāṃcūṇi jñānevīṇa aikeṃ | upāya karisī jituke | tihīṃ guṃphasi adhikeṃ | rukhīṃ iye || 249 ||

पद 250

maga kitī khāṃdokhāṃdīṃ | yayā hiṃḍāveṃ ūrdhvīṃ adhīṃ | mhaṇauni mūḷaci ajñāna chedīṃ | samyak jñāneṃ || 250 ||

पद 251

eऱhavīṃ dorīciyā uragā | ḍāṃgā meḷavitāṃ paiṃ gā | to śiṇuci vāugā | kelā hoya || 251 ||

पद 252

tarāvayā mṛgajaḷācī gaṃgā | ḍoṇīlāgīṃ dhāṃvatāṃ dāṃgā- | mājīṃ vohaḷeṃ buḍije paiṃ gā | sāca jevīṃ || 252 ||

पद 253

tevīṃ nāthiliyā saṃsārā | upāīṃ jācatayā vīrā | āpaṇapeṃ lope vārā | vikopīṃ jāya || 253 ||

पद 254

mhaṇauni svapnīṃciyā ghāyā | okhada cevoci dhanaṃjayā | tevīṃ ajñānamūḷā yayā | jñānaci khaḍga || 254 ||

पद 255

parī teci līlā parajave | taiseṃ vairāgyāceṃ naveṃ | abhaṃgabaḷa hoāveṃ | buddhīsī gā || 255 ||

उठलेनि वैराग्यें जेणें । हा त्रिवर्गु ऐसा सांडणें ।

uṭhaleni vairāgyeṃ jeṇeṃ | hā trivargu aisā sāṃḍaṇeṃ |

पद 256

जैसें वमुनियां सुणें । आतांचि गेलें ॥ २५६ ॥

jaiseṃ vamuniyāṃ suṇeṃ | ātāṃci geleṃ || 256 ||

पद 257

हा ठायवरी पांडवा । पदार्थजातीं आघवा । विटवी तो होआवा । वैराग्य लाठु ॥ २५७ ॥

hā ṭhāyavarī pāṃḍavā | padārthajātīṃ āghavā | viṭavī to hoāvā | vairāgya lāṭhu || 257 ||

पद 258

maga dehāhaṃteceṃ daḷeṃ | sāṃḍūni ekeci veḷe | pratyakbuddhī karataḷeṃ | hātavasāveṃ || 258 ||

पद 259

nisaḷeṃ vivekasāhaṇeṃ | jeṃ brahmāhamasmibodheṃ saṇāṇeṃ | maga purateni bodheṃ uṭaṇeṃ | ekaleci || 259 ||

पद 260

parī niścayāceṃ muṣṭibaḷa | pāhāveṃ ekadonī veḷa | maga tuḷāveṃ ati cokhāḷa | mananavarī || 260 ||

पद 261

pāṭhīṃ hatiyerāṃ āpaṇayāṃ | nididhyāseṃ eka jāliyā | puḍheṃ dujeṃ nurela ghāyā- | purateṃ gā || 261 ||

पद 262

teṃ ātmajñānāceṃ khāṃḍeṃ | advaitaprabheceni vāḍeṃ | nedīla uroṃ kavaṇekaḍe | bhavavṛkṣāsī || 262 ||

पद 263

śaradāgamīṃcā vārā | jaisā keru pheḍī aṃbarā | kā udayalā ravī āṃdhārā | ghoṃṭu bharī || 263 ||

पद 264

nānā upavaḍha hotāṃ kheṃvo | nure svapnasaṃbhramācā ṭhāvo | svapnapratītidhārecā vāho | karīla taiseṃ || 264 ||

पद 265

tevhāṃ ūrdhvīṃceṃ mūḷa | kāṃ adhīṃceṃ hana śākhājāḷa | teṃ kāṃhīṃci na dise mṛgajaḷa | cādiṇāṃ jevīṃ || 265 ||

पद 266

aiseni gā vīranāthā | ātmajñānāciyā khaḍgalatā | cheduniyā bhavāśvatthā | ūrdhvamūḷāteṃ || 266 ||

पद 267

maga idaṃtesi vāḷaleṃ | jeṃ mīpaṇeṃvīṇa ḍāhāraleṃ | teṃ rūpa pāhije āpaleṃ | āpaṇaci || 267 ||

पद 268

parī darpaṇāceni ādhāreṃ | ekaci karūna dusareṃ | mukha pāhātī gavhāreṃ | taiseṃ nako ho || 268 ||

पद 269

heṃ pāhāṇeṃ aiseṃ ase vīrā | jaisā na boḍaliyā vihirā | maga āpaliyā ugamīṃ jharā | bharoni ṭhāke || 269 ||

पद 270

nātarī āṭaliyā aṃbha | nijabiṃbīṃ pratibiṃba | nihaṭe kāṃ nabhīṃ nabha | ghaṭābhāvīṃ || 270 ||

पद 271

nānā iṃdhanāṃśu saraleyā | vanhi parate jevīṃ āpaṇapayāṃ | taiseṃ āpeṃāpa dhanaṃjayā | nyāhāḷaṇeṃ jeṃ gā || 271 ||

पद 272

jivhe āpalī cavī cākhaṇeṃ | cakṣū nija bubuḷa dekhaṇeṃ | āhe tayā aiseṃ nirīkṣaṇeṃ | āpuleṃ paiṃ || 272 ||

पद 273

kāṃ prabhesi prabhā miḷe | gagana gaganāvarī loḷe | nānā pāṇī bharaleṃ khoḷe | pāṇiyāciye || 273 ||

पद 274

āpaṇaci āpaṇayāteṃ | pāhije jeṃ advaiteṃ | teṃ aiseṃ hoya niruteṃ | bolijatu ase || 274 ||

पद 275

jeṃ pāhijatenavīṇa pāhije | kāṃhīṃ neṇaṇāci jāṇije | ādyapuruṣa kāṃ mhaṇije | jayā ṭhāyāteṃ || 275 ||

पद 276

tethahī upādhīcā vothaṃbā | gheūni śruti ubhavitī jibhā | maga nāmarūpācā vaḍaṃbā | karitī vāyāṃ || 276 ||

पद 277

paiṃ bhavasvargā ubagale | mumukṣu yogajñānā vaḷaghale | puḍhatī na yoṃ iyā nigāle | paijā jetha || 277 ||

पद 278

saṃsārāciyā pāyāṃ puḍhāṃ | paḷatī vītarāga hoḍā | olāṃḍoni brahmapadācā karmakaḍā | ghālitī māgāṃ || 278 ||

पद 279

ahaṃtādibhāvāṃ āpuliyāṃ | jhāḍā deūni āghaveyā | patra ghetī jñāniye jayā | mūḷagharāsī || 279 ||

पद 280

paiṃ jethunī he evaḍhī | viśvaparaṃparecī velāṃḍī | vāḍhatī āśā jaiśī koraḍī | nidaivācī || 280 ||

पद 281

jiye kāṃ vastūceṃ neṇaṇeṃ | āṇileṃ thora jagā jāṇaṇeṃ | nāhīṃ teṃ nāṃdavileṃ jeṇeṃ | mī tūṃ jagīṃ || 281 ||

पद 282

pārthā teṃ vastu pahileṃ | āpaṇapeṃ āpuleṃ | pāhije jaiseṃ hiṃvaleṃ | hiṃva hiṃveṃ || 282 ||

पद 283

आणीकही एक तया । वोळखण असे धनंजया । तरी जया कां भेटलिया । येणेंचि नाहीं ॥ २८३ ॥

āṇīkahī eka tayā | voḷakhaṇa ase dhanaṃjayā | tarī jayā kāṃ bheṭaliyā | yeṇeṃci nāhīṃ || 283 ||

पद 284

parī tayā bheṭatī aiseṃ | je jñāneṃ sarvatra sarise | mahāpraḷayāṃbūce jaiseṃ | bharalepaṇa || 284 ||

पद 285

jayā puruṣāṃceṃ kāṃ mana | sāṃḍoni geleṃ moha māna | varṣāṃtīṃ jaiseṃ ghana | ākāśāteṃ || 285 ||

पद 286

nikavaḍyā niṣṭhurā | ubagije jevīṃ soyarā | taiseṃ nāgavatī vikārāṃ | veṭāḷūṃ je || 286 ||

पद 287

phaḷalī keḷī unmūḷe | taisī ātmalābheṃ prabaḷe | tayācī kriyā ḍhāḷeṃḍhāḷeṃ | gaḷatī āhe || 287 ||

पद 288

āgī lagaliyā rukhīṃ | dekhoni sairā paḷatī pakṣī | taiseṃ sāṃḍileṃ aśekhīṃ | vikalpīṃ je || 288 ||

पद 289

āikeṃ sakaḷa doṣatṛṇīṃ | aṃkurijatī jiye medinī | tiye bhedabuddhīcī kāhāṇī | nāhīṃ jayāteṃ || 289 ||

पद 290

sūryodayāsarisī | rātrī paḷoni jāya apaisī | gelī dehāhaṃtā taisī | avidyesaveṃ || 290 ||

पद 291

paiṃ āyuṣyahīnā jīvāteṃ | śarīra sāṃḍī jevīṃ avaciteṃ | tevīṃ nidasureṃ dvaiteṃ | sāṃḍile je || 291 ||

पद 292

lohāceṃ sāmkaḍeṃ parisā | na joḍe aṃdhāru ravi jaisā | dvaitabuddhīcā taisā | sadā dukāḷa jayā || 292 ||

पद 293

agā sukhaduḥkhākāreṃ | dvaṃdveṃ dehīṃ jiyeṃ gocareṃ | tiyeṃ jayāṃ kāṃ samoreṃ | hotīcinā || 293 ||

पद 294

svapnīṃceṃ rājya kāṃ maraṇa | nohe harṣaśokāṃsi kāraṇa | upavaḍhaliyā jāṇa | jiyāparī || 294 ||

पद 295

taisem sukhaduḥkharūpīṃ | dvaṃdvīṃ je puṇyapāpīṃ | na ghepijatī sarpīṃ | garuḍa jaiseṃ || 295 ||

पद 296

āṇi anātmavarganīra | sāṃḍūni ātmarasāceṃ kṣīra | caratāti je savicāra | rājahaṃsu || 296 ||

पद 297

jaisā varṣoni bhūtaḷīṃ | āpalā rasu aṃśumāḷī | māgautā āṇī raśmijāḷīṃ | biṃbāsīci || 297 ||

पद 298

taiseṃ ātmabhrāṃtīsāṭhīṃ | vastu vikhuralī bārāvāṭīṃ | te ekavaṭitī jñānadṛṣṭī | akhaṃḍa je || 298 ||

पद 299

kiṃbahunā ātmayācā | nirdhārīṃ viveku jayāṃcā | buḍālā voghu gaṃgecā | siṃdhūmājīṃ jaisā || 299 ||

पद 300

paiṃ āghaveṃci āpuleṃpaṇeṃ | nureci jayā abhilāṣaṇeṃ | jaiseṃ yethūni paऱhāṃ jāṇeṃ | ākāśā nāhīṃ || 300 ||

पद 301

jaisā agnīcā ḍoṃgaru | neghe koṇī bīja aṃkuru | taisā manīṃ jayāṃ vikāru | udaijenā || 301 ||

पद 302

jaisā kāḍhiliyā maṃdarācaḷu | rāhe kṣīrābdhi niścaḷu | taisā nuṭhī jayāṃ saḷu | kāmormīcā || 302 ||

पद 303

caṃdramā kaḷīṃ dhālā | na dise koṇeṃ āṃgī vosāvalā | tevīṃ apekṣecā avakhaḷā | na paḍe jayāṃ || 303 ||

पद 304

heṃ kitī bolūṃ asāṃgaḍeṃ | jevīṃ paramāṇu nure vāyūpuḍheṃ | taiseṃ viṣayāṃceṃ nāvaḍe | nāṃvaci jayāṃ || 304 ||

पद 305

evaṃ je je koṇī aise | kele jñānāgni hutāśeṃ | te tetha miḷatī jaiseṃ | hemīṃ hema || 305 ||

पद 306

tetha mhaṇije kavaṇeṃ ṭhāīṃ | aiseṃhī pusasī kāṃhīṃ | tarī teṃ pada gā nāhīṃ | veṃcu jayā || 306 ||

पद 307

dṛśyapaṇeṃ dekhije | kāṃ jñeyatveṃ jāṇije | amukeṃ aiseṃ mhaṇije | teṃ jeṃ navhe || 307 ||

पद 308

paiṃ dīpāciyā baṃbāḷīṃ | kāṃ caṃdra hana jeṃ ujaḷī | heṃ kāya boloṃ aṃśumāḷī | prakāśī jeṃ || 308 ||

पद 309

teṃ āghaveṃci disaṇeṃ | jayāceṃ kāṃ na dekhaṇeṃ | viśva bhāsatase jeṇeṃ | lapālenī || 309 ||

पद 310

jaiseṃ śiṃpīpaṇa hārape | taṃva taṃva khareṃ hoya rupeṃ | kāṃ dorī lopatāṃ sāpeṃ | phāra hoije || 310 ||

पद 311

taisīṃ caṃdrasūryādi thoreṃ | iyeṃ tejeṃ jiyeṃ phāreṃ | tiyeṃ jayāceni ādhāreṃ | prakāśatī || 311 ||

पद 312

te vastu kīṃ tejorāśī | sarvabhūtātmaka sarisī | caṃdrasūryācyā mānasīṃ | prakāśe je || 312 ||

पद 313

mhaṇauni caṃdrasūrya kaḍavasāṃ | paḍatī vastūcyā prakāśā | yālāgīṃ teja jeṃ tejasā | teṃ vastūceṃ āṃga || 313 ||

पद 314

āṇi jayācyā prakāśīṃ | jaga hārape caṃdrārkeṃsīṃ | sacaṃdra nakṣatreṃ jaisīṃ | dinodayīṃ || 314 ||

पद 315

nātarī prabodhaliye veḷe | te svapnīṃcī ḍiṃḍīmā māvaḷe | kāṃ nureci sāṃjaveḷe | mṛgatṛṣṇikā || 315 ||

पद 316

taisā jiye vastūcyā ṭhāyīṃ | koṇhīca kāṃ ābhāsu nāhīṃ | teṃ mājheṃ nijadhāma pāhīṃ | pāṭāceṃ gā || 316 ||

पद 317

puḍhatī je tetha gele | te na ghetī māghautīṃ pāuleṃ | mahodadhīṃ kāṃ minale | srota jaise || 317 ||

पद 318

कां लवणाची कुंजरी । सूदलिया लवणसागरीं । होयचि ना माघारी । परती जैसी ॥ ३१८ ॥

kāṃ lavaṇācī kuṃjarī | sūdaliyā lavaṇasāgarīṃ | hoyaci nā māghārī | paratī jaisī || 318 ||

पद 319

nānā geliyā aṃtarāḷā | na yetīci vanhijvāḷā | nāhīṃ taptalohauni jaḷā | nighaṇeṃ jevīṃ || 319 ||

पद 320

tevīṃ majasīṃ ekavaṭa | je jāle jñāneṃ cokhaṭa | tayāṃ punarāvṛttīcī vāṭa | moḍalī gā || 320 ||

पद 321

tetha prajñāpṛthvīcā rāvo | pārthu mhaṇe jī jī pasāvo | parī vinaṃtī ekī devo | citta detu || 321 ||

पद 322

tarī deveṃsi svayeṃ eka hotī | maga māghaute je na yetī | te deveṃsi bhinna āthī | kīṃ abhinna jī || 322 ||

पद 323

jarī bhinnaci anādisiddha | tarī na yetī heṃ asaṃbaddha | je phulāṃ geleṃ ṣaṭpada | te phuleṃci hotī pāṃ || 323 ||

पद 324

paiṃ lakṣyāhūni anārise | bāṇa lakṣyīṃ śivoni jaiseṃ | māgute paḍatī taise | yetīci te || 324 ||

पद 325

nātarī tūṃci te svabhāveṃ | tarī koṇeṃ koṇāsi miḷāveṃ | āpaṇayāsī āpaṇa rupāveṃ | śastreṃ kevīṃ ? || 325 ||

पद 326

mhaṇauni tujasī abhinnāṃ jīvāṃ | tujhā saṃyogaviyogu devā | naye boloṃ avayavāṃ | śarīreṃsīṃ || 326 ||

पद 327

āṇi je sadāṃ vegaḷeṃ tujasīṃ | tayāṃ miḷaṇīṃ nāhīṃ koṇe divaśīṃ | mā yetī na yetī he kāyasī | vāyabuddhi ? || 327 ||

पद 328

tarī koṇa gā te tūṃteṃ | pāvoni na yetī māghaute | heṃ viśvatomukhā māteṃ | bujhāvīṃ jī || 328 ||

पद 329

iye ākṣepīṃ arjunācyā | to śiromaṇi sarvajñāṃcā | toṣalā bodha śiṣyācā | dekhoniyāṃ || 329 ||

पद 330

maga mhaṇe gā mahāmatī | māteṃ pāvoni na yetī puḍhatī | te bhinnābhinna ritī | āhātī donī || 330 ||

पद 331

jaiṃ vivekeṃ kholeṃ pāhije | tarī mī teci te sahajeṃ | nā āhācavāhāca tarī duje | aisehī gamatī || 331 ||

पद 332

jaise pāṇiyāvarī vegaḷa | taḷapatāṃ disatī kalloḷa | eऱhavīṃ tarī nikhiḷa | pāṇīci teṃ || 332 ||

पद 333

kāṃ suvarṇāhuni āneṃ | leṇīṃ gamatī bhinneṃ | maga pāhije taṃva soneṃ | āghaveṃci teṃ || 333 ||

पद 334

taiseṃ jñānāciye diṭhī | majasīṃ abhinnaci te kirīṭī | yera bhinnapaṇa teṃ uṭhī | ajñānāstava || 334 ||

पद 335

āṇi sācokāreni vastuvicāreṃ | kaiceṃ maja ekāsi dusareṃ | bhinnābhinnavyavahāreṃ | umasijela || 335 ||

पद 336

āghaveṃci ākāśa sūni poṭīṃ | biṃbaci jaiṃ āte khoṭī | taiṃ pratibiṃba keṃ uṭhī | keṃ raśmi śire ? || 336 ||

पद 337

kāṃ kalpāṃtīṃciyā pāṇiyā | kāya vota bharitī dhanaṃjayā ? | mhaṇauni kaiṃceṃ aṃśa avikriyā | ekā maja || 337 ||

पद 338

parī oghāceni meḷeṃ | pāṇī ujū parī vāṃkuḍeṃ jāleṃ | ravī dujepaṇa āleṃ | toyabageṃ || 338 ||

पद 339

.vyoma cauphaḷeṃ kīṃ vāṭoḷeṃ | heṃ aiseṃ kāyisayāhī miḷe | parī ghaṭamaṭhīṃ veṃṭāḷeṃ | taiseṃhī āthī || 339 ||

पद 340

hāṃ gā nidreceni ādhāreṃ | kāya ekaleni jaga na bhare ? | svapnīṃceni jaiṃ avatare | rāyapaṇeṃ || 340 ||

पद 341

kāṃ minaleni kiḍāḷeṃ | vānibhedāsi ye soḷeṃ | taisā svamāye veṃṭāḷeṃ | śuddha jaiṃ mī || 341 ||

पद 342

taiṃ ajñāna eka rūḍhe | teṇeṃ ko'haṃvikalpāceṃ māṃḍe | maga vivarūni kīje phuḍeṃ | deho mī aiseṃ || 342 ||

पद 343

aiseṃ śarīrāci yevaḍheṃ | jai ātmajñāna vegaḷeṃ paḍe | taiṃ mājhā aṃśu āvaḍe | thoḍepaṇeṃ || 343 ||

पद 344

samudra kāṃ vāyuvaśeṃ | taraṃgākāra ullaseṃ | to samudrāṃśu aisā dise | sānivā jevīṃ || 344 ||

पद 345

tevīṃ jaḍāteṃ jīvavitā | dehāhaṃtā upajavitā | mī jīva gameṃ paṃḍusutā | jīvalokīṃ || 345 ||

पद 346

पैं जीवाचिया बोधा । गोचरु जो हा धांदा । तो जीवलोकशब्दा । अभिप्रावो ॥ ३४६ ॥

paiṃ jīvāciyā bodhā | gocaru jo hā dhāṃdā | to jīvalokaśabdā | abhiprāvo || 346 ||

पद 347

agā upajaṇeṃ nimaṇeṃ | heṃ sācaci je kāṃ mānaṇeṃ | to jīvaloku mī mhaṇe | saṃsāru hana || 347 ||

पद 348

evaṃvidha jīvalokīṃ | tūṃ māteṃ aisā avalokīṃ | jaisā caṃdru kāṃ udakīṃ | udakātīta || 348 ||

पद 349

paiṃ kāśmīrācā ravā | kuṃkumāvarī pāṃḍavā | āṇikā game lohivā | to tarī navhe || 349 ||

पद 350

taiseṃ anādipaṇa na moḍe | mājheṃ akriyatva na khaṃḍe | parī kartā bhoktā aiseṃ āvaḍe | te jāṇa gā bhrāṃtī || 350 ||

पद 351

kiṃbahunā ātmā cokhaṭu | hoūni prakṛtīsī ekavaṭu | bāṃdhe prakṛtidharmācā pāṭu | āpaṇapayāṃ || 351 ||

पद 352

paiṃ manādi sāhī iṃdriyeṃ | śrotrādi prakṛtikāryeṃ | tiyeṃ mājhīṃ mhaṇauni hoye | vyāpārārūḍha || 352 ||

पद 353

jaiseṃ svapnīṃ parivrājeṃ | āpaṇapayāṃ āpaṇa kuṭuṃba hoīje | maga tayāceni dhāṃvije | moheṃ sairā || 353 ||

पद 354

taisā āpaliyā vismṛtī | ātmā āpaṇaci prakṛtī- | sārikhā gamoni puḍhatī | tiyesīci bhaje || 354 ||

पद 355

manācyā rathīṃ vaḷaghe | śravaṇāciyā dvāreṃ nighe | maga śabdāciyā righe | rānāmājīṃ || 355 ||

पद 356

toci prakṛtīcā vāgorā | tvaceciyā moharā | āṇi sparśāciyā ghorā | vanā jāya || 356 ||

पद 357

koṇe eke avasarīṃ | righoni netrācyā dvārīṃ | maga rūpācyā ḍoṃgarīṃ | sairā hiṃḍe || 357 ||

पद 358

कां रसनेचिया वाटा । निघोनि गा सुभटा । रसाचा दरकुटा । भरोंचि लागे ॥ ३५८ ॥

kāṃ rasaneciyā vāṭā | nighoni gā subhaṭā | rasācā darakuṭā | bharoṃci lāge || 358 ||

पद 359

nātarī yeṇeṃci ghrāṇeṃ | jaiṃ dehāṃśu karī nighaṇeṃ | maga gaṃdhācī dāruṇeṃ | āḍaveṃ laṃghī || 359 ||

पद 360

aiseni deheṃdriyanāyakeṃ | dharūni mana javaḷikeṃ | bhogijatī śabdādikeṃ | viṣayabharaṇeṃ || 360 ||

पद 361

parī kartā bhoktā aiseṃ | heṃ jīvāce taiṃci dise | jaiṃ śarīrīṃ kāṃ paise | ekādhiye || 361 ||

पद 362

jaisā āthilā āṇi vilāsiyā | taiṃci voḷakhoṃ ye dhanaṃjayā | jaiṃ rājasevyā ṭhāyā | vastīsi ye || 362 ||

पद 363

taisā ahaṃkartṛtvācā vāḍhu | kāṃ viṣayeṃdriyāṃcā dhumāḍu | hā jāṇije taiṃ nivāḍu | jaiṃ deha pāvije || 363 ||

पद 364

athavā śarīrāteṃ sāṃḍī | taऱhī iṃdriyāṃcī tāṃḍī | he āpaṇayāṃsaveṃ kāḍhī | gheūni jāya || 364 ||

पद 365

jaisā apamānilā atithī | ne sukṛtācī saṃpatti | kāṃ sāikhaḍeyācī gatī | sūtrataṃtū || 365 ||

पद 366

nānā māvaḷateni tapaneṃ | neijetī lokāṃcīṃ darśaneṃ | heṃ aso drutī pavaneṃ | neīje jaisī || 366 ||

पद 367

tevīṃ manaḥṣaṣṭhāṃ yayāṃ | iṃdriyāṃteṃ dhanaṃjayā | deharāju ne dehā- | pāsūni gelā || 367 ||

पद 368

maga yetha athavā svargīṃ | jetha jeṃ deha āpaṃgī | tetha taiseṃci puḍhatī pāṃgī | manādika || 368 ||

पद 369

jaisā mālavaliyā divā | prabhesī jāya pāṃḍavā | maga ujaḷije tetha tedhavāṃ | taisāci phāṃke || 369 ||

पद 370

tarī aisaisiyā rāhāṭī | avivekiyāṃce diṭhī | yetuleṃ heṃ kirīṭī | gameci gā || 370 ||

पद 371

je ātmā dehāsi ālā | āṇi viṣayo yeṇeṃci bhogilā | athavā dehoni gelā | heṃ sācaci mānitī || 371 ||

पद 372

eऱhavīṃ yeṇeṃ āṇi jāṇeṃ | kāṃ karaṇeṃ hā bhogaṇeṃ | heṃ prakṛtīceṃ teṇeṃ | māniyeleṃ || 372 ||

पद 373

parī dehāce moṭakeṃ ubheṃ | āṇi cetanā tetha upalabhe | tiye caḷavaḷeceni lobheṃ | ālā mhaṇatī || 373 ||

पद 374

taiseṃci tayāṃ saṃgatī | iṃdriyeṃ āpulālyā arthīṃ vartatī | tayā nāṃva subhadrāpatī | bhogaṇeṃ jayā || 374 ||

पद 375

pāṭhīṃ bhogakṣīṇa āpaise | deha geliyā te na dise | tetheṃ gelā gelā aiseṃ | bobhātī gā || 375 ||

पद 376

paiṃ rukhu ḍolatu dekhāvā | tarī vārā vājatu mānāvā | rukhu nase tetheṃ pāṃḍavā | nāhīṃ to gā ? || 376 ||

पद 377

kāṃ ārisā samora ṭhevije | āṇi āpaṇapeṃ tetha dekhije | tarī tedhavāṃci jāleṃ mānije | kāya ādhīṃ nāhīṃ ? || 377 ||

पद 378

kāṃ paratā keliyā ārisā | lopu jālā tayā ābhāsā | tarī āpaṇapeṃ nāhīṃ aisā | niścayo karāvā ? || 378 ||

पद 379

śabda tarī ākāśācā | parī kapāḷīṃ piṭe meghācā | kāṃ caṃdrīṃ vegu abhrācā | aropije || 379 ||

पद 380

taiseṃ hoije jāije deheṃ | teṃ ātmasatte avikriye | niṣṭaṃkitī gā moheṃ | āṃdhaḷe te || 380 ||

पद 381

yetha ātmā ātmayācyā ṭhāyīṃ | dekhije dehīṃcā dharmu dehīṃ | aiseṃ dekhaṇeṃ teṃ pāhīṃ | āna āhātī || 381 ||

पद 382

jñāneṃ kāṃ jayāce ḍoḷe | dekhoni na rāhatī dehīṃce khoḷe | sūryaraśmī āṇiyāḷe | grīṣmīṃ jaiseṃ || 382 ||

पद 383

taise vivekāceni paiseṃ | jayāṃcī sphūrtī svarūpīṃ baise | te jñāniye dekhatī aiseṃ | ātmayāteṃ || 383 ||

पद 384

jaiseṃ tārāṃgaṇīṃ bharaleṃ | gagana samudrīṃ biṃbaleṃ | parī teṃ tuṭoni nāhīṃ paḍileṃ | aiseṃ nivaḍe || 384 ||

पद 385

gagana gaganīṃci āhe | heṃ ābhāse teṃ vāye | taisā ātmā dekhatī deheṃ | gaṃvasilāhī || 385 ||

पद 386

khaḷāḷācyā lagabagīṃ | pheḍūni khaḷāḷācyā bhāgīṃ | dekhije caṃdrikā kāṃ ugī | caṃdrīṃ jevīṃ || 386 ||

पद 387

kāṃ nāḍaraci bhare śoṣeṃ | sūryu to jaisā taisāci ase | deha hotāṃ jātāṃ taiseṃ | dekhatī māteṃ || 387 ||

पद 388

घटु मठु घडले । तेचि पाठीं मोडले । परी आकाश तें संचलें । असतचि असे ॥ ३८८ ॥

ghaṭu maṭhu ghaḍale | teci pāṭhīṃ moḍale | parī ākāśa teṃ saṃcaleṃ | asataci ase || 388 ||

पद 389

taiseṃ akhaṃḍe ātmasatte | ajñānadṛṣṭi kalpiteṃ | heṃ dehaci hoteṃ jāteṃ | jāṇatī phuḍeṃ || 389 ||

पद 390

caitanya caḍhe nā vohaṭe | ceṣṭavī nā ceṣṭe | aiseṃ ātmajñāneṃ cokhaṭeṃ | jāṇatī te || 390 ||

पद 391

āṇi jñānahī āpaiteṃ hoīla | prajñā paramāṇuhī ugāṇā gheīla | sakaḷa śāstrāṃceṃ yeīla | sarvasva hātāṃ || 391 ||

पद 392

parī te vyutpatti aisī | jarī virakti na rige mānasīṃ | tarī sarvātmakā majasīṃ | navheci bheṭī || 392 ||

पद 393

paiṃ toṃḍa bharo kāṃ vicārā | āṇi aṃtaḥkaraṇīṃ viṣayāṃsi thārā | tarī nātuḍeṃ dhanurdharā | triśuddhī mī || 393 ||

पद 394

hāṃ gā vosaṇatayācyā graṃthīṃ | kāī tuṭatī saṃsāraguṃtī ? | kīṃ parivasiliyā pothī | vācilī hoya ? || 394 ||

पद 395

nānā bāṃdhoniyāṃ ḍoḷe | ghrāṇīṃ lāvijatī muktāphaḷeṃ | tarī tayāṃceṃ kāya kaḷe | mola māna ? || 395 ||

पद 396

taisā cittīṃ ahaṃte ṭhāvo | āṇi jibhe sakaḷaśāstrāṃcā sarāvo | aiseni koḍī eka janma jāvo | parī na pavije māteṃ || 396 ||

पद 397

jo eka mī kāṃ samastīṃ | vyāpaku aseṃ bhūtajātīṃ | aika tiye vyāptī | rūpa karūṃ || 397 ||

पद 398

tarī sūryāsakaṭa āghavī | he viśvaracanā je dāvī | te dīpti mājhī jāṇāvī | ādyaṃtīṃ āhe || 398 ||

पद 399

jala śoṣūni geliyā savitā | olāṃśa puravītase je māghautā | te caṃdrīṃ paṃḍusutā | jyotsnā mājhī || 399 ||

पद 400

āṇi dahana-pācanasiddhī | karītase jeṃ niravadhī | te hutāśīṃ tejovṛddhī | mājhīci gā || 400 ||

पद 401

mī rigāloṃ aseṃ bhūtaḷīṃ | mhaṇauni samudra mahājaḷīṃ | he pāṃsūci ḍheṃpuḷī | virecinā || 401 ||

पद 402

āṇī bhūteṃhī carācareṃ | he dharitase jiyeṃ apāreṃ | tiyeṃ mīci dharī dhare | rigoniyāṃ || 402 ||

पद 403

gaganīṃ mī paṃḍusutā | caṃdrāceni miseṃ amṛtā | bharalā jāloṃ cālatā | sarovaru || 403 ||

पद 404

tethūni phāṃkatī raśmikara | te pāṭa pelūni apāra | sarvauṣadhīṃce āgara | bharita aseṃ mī || 404 ||

पद 405

aiseni sasyādikāṃ sakaḷāṃ | karī dhānyajātī sukāḷā | deṃ annadvārāṃ jivhāḷā | bhūtajātāṃ || 405 ||

पद 406

āṇi nipajavileṃ anna | tarī taiseṃ kaiceṃ dīpana | jeṇeṃ jirūni samādhāna | bhogitī jīva || 406 ||

पद 407

mhaṇauni prāṇijātāṃcyā ghaṭīṃ | karūni kaṃdāvarī āgiṭhī | dīpti jaṭharīṃhī kirīṭī | mīci jāloṃ || 407 ||

पद 408

prāṇāpānācyā joḍabhātīṃ | phuṃkaphuṃkoniyāṃ ahorātī | āṭītaseṃ neṇoṃ kitī | udarāmājīṃ || 408 ||

पद 409

śuṣkeṃ athavā snigdheṃ | supakveṃ kāṃ vidagdheṃ | parī mīci gā caturvidheṃ | anneṃ pacīṃ || 409 ||

पद 410

evaṃ mīci āghaveṃ jana | janā niraviteṃ mīci jīvana | jīvanīṃ mukhya sādhana | vanhihī mīci || 410 ||

पद 411

ātāṃ aisiyāhīvarī kāī | sāṃgoṃ vyāptīcī navāī | yetha dujeṃ nāhīṃci gheīṃ | sarvatra mī gā || 411 ||

पद 412

tarī kaiseni pāṃ vekheṃ | sadā sukhiyeṃ ekeṃ | ekeṃ tiyeṃ bahuduḥkheṃ | krāṃta bhūteṃ || 412 ||

पद 413

jaisī sagaḷiye pāṭaṇīṃ | ekeṃci dīpeṃ divelāvaṇī | jāliyā kāṃ na dekhaṇī | uralīṃ ekeṃ || 413 ||

पद 414

aisī hana ukhivikhī | karita āhāsi mānasīṃ kīṃ | tarī parisa tehī nikī | śaṃkā pheḍuṃ || 414 ||

पद 415

paiṃ āghavā mīci aseṃ | yetha nāhīṃ kīra anāriseṃ | parī prāṇiyāṃciyā ullāseṃ | buddhi aisā || 415 ||

पद 416

jaiseṃ ekaci ākāśadhvanī | vādyaviśeṣīṃ ānānīṃ | vājāveṃ paḍe bhinnīṃ | nādāṃtarīṃ || 416 ||

पद 417

kāṃ lokaceṣṭīṃ vegaḷālāṃ | jo hā ekaci bhānu udailā | to ānānī parī gelā | upayogāsī || 417 ||

पद 418

nānā bījadharmānurūpa | jhāḍīṃ upajavileṃ āpa | taiseṃ pariṇamaleṃ svarūpa | mājheṃ jīvāṃ || 418 ||

पद 419

agā neṇā āṇi caturā | puḍhāṃ niḷayāṃcā dusarā | neṇā sarpatveṃ jālā yerā | sukhālāgīṃ || 419 ||

पद 420

heṃ aso svātīceṃ udaka | śuktīṃ motīṃ vyāḷīṃ vikha | taisā sajñānāṃsī mī sukha | duḥkha toṃ ajñānāṃsī || 420 ||

पद 421

eऱhavīṃ sarvāṃcyā hṛdayadeśīṃ | mī amukā āheṃ aisī | je buddhi sphure aharniśīṃ | te vastu gā mī || 421 ||

पद 422

parī saṃtāsaveṃ vasatāṃ | yogajñānīṃ paisatāṃ | gurucaraṇa upāsitāṃ | vairāgyeṃsīṃ || 422 ||

पद 423

yeṇeṃci satkarmeṃ | aśeṣahī ajñāna virame | jayāṃceṃ ahaṃ viśrāme | ātmarūpīṃ || 423 ||

पद 424

te āpeāpa dekhoni dekhīṃ | miyāṃ ātmeni sadā sukhī | yetheṃ mīvāṃcūna avalokīṃ | āna hetu ase ? || 424 ||

पद 425

agā sūryodayo jāliyā | sūryeṃ sūryaci pahāvā dhanaṃjayā | tevīṃ māteṃ miyāṃ jāṇāvayā | mīci hetu || 425 ||

पद 426

nā śarīraparāteṃ sevitāṃ | saṃsāragauravaci aikatāṃ | dehīṃ jayāṃcī ahaṃtā | buḍoni ṭhelī || 426 ||

पद 427

te svargasaṃsārālāgīṃ | dhāṃvatāṃ karmamārgīṃ | duḥkhācyā selabhāgīṃ | vibhāgī hotī || 427 ||

पद 428

parī heṃhī hoṇeṃ arjunā | majacistava tayā ajñānā | jaisā jāgatāci hetu svapnā | nidreteṃ hoya || 428 ||

पद 429

paiṃ abhreṃ divasu harapalā | tohi divaseṃci jāṇoṃ ālā | tevīṃ mī neṇoni viṣayo dekhilā | majacistava bhūtīṃ || 429 ||

पद 430

evaṃ nidrā kāṃ jāgaṇiyā | prabodhuci hetu dhanaṃjayā | tevīṃ jñānā ajñānā jīvāṃ yāṃ | mīci mūḷa || 430 ||

पद 431

jaiseṃ sarpatvā kāṃ dorā | doruci mūḷa dhanurdharā | taisā jñānā ajñānāciyā saṃsārā | miyāṃci siddhu || 431 ||

पद 432

mhaṇauni jaisā aseṃ taisayā | māteṃ neṇoni dhanaṃjayā | vedu jāṇoṃ gelā taṃva tayā | jāliyā śākhā || 432 ||

पद 433

tarī tihīṃ śākhābhedīṃ | mīci jāṇije triśuddhī | jaisā pūrvāparā nadī | samudraci ṭhī || 433 ||

पद 434

āṇi mahāsiddhāṃtāpāsīṃ | śruti hārapatīṃ śabdeṃsīṃ | jaisiyā sagaṃdhā ākāśīṃ | vātalaharī || 434 ||

पद 435

taiseṃ samastahī śrutijāta | ṭhāke lājile aiseṃ nivāṃta | teṃ mīci karīṃ yathāvata | prakaṭoniyāṃ || 435 ||

पद 436

pāṭhīṃ śrutisakaṭa aśeṣa | jaga hārape jetha niḥśeṣa | teṃ nijajñānahī cokha | jāṇatā mīci || 436 ||

पद 437

jaiseṃ nideliyā jāgije | tevhāṃ svapnīṃce kīra nāhīṃ dujeṃ | parī ekatvahī dekhoṃ pāvije | āpaleṃci || 437 ||

पद 438

taiseṃ āpaleṃ advayapaṇa | mī jāṇataseṃ dujenavīṇa | tayāhī bodhākāraṇa | jāṇatā mīci || 438 ||

पद 439

maga āgī lāgaliyā kāpurā | nā kājaḷī nā vaiśvānarā | uraṇeṃ nāhīṃ vīrā | jayāparī || 439 ||

पद 440

tevīṃ samūḷa avidyā khāye | teṃ jñānahī jaiṃ buḍoni jāye | taऱhī nāhīṃ kīra nohe | āṇi na sāhe asaṇeṃhī || 440 ||

पद 441

paiṃ viśva gheūni gelā māgeṃsīṃ | tayā corāteṃ kavaṇa keṃ giṃvasī ? | je koṇī ekī daśā aisī | śuddha te mī || 441 ||

पद 442

aisī jaḍājaḍavyāptī | rūpa karitāṃ kaivalyapatī | ṭhī kelī nirupahitīṃ | āpulyā rūpīṃ || 442 ||

पद 443

to āghavāci bodhu sahasā | arjunīṃ umaṭalā kaisā | vyomīṃcā caṃdrodayo jaisā | kṣīrārṇavīṃ || 443 ||

पद 444

kāṃ pratibhiṃtī cokhaṭe | samorīla citra umaṭe | taisā arjuneṃ āṇi vaikuṃṭheṃ | nāṃdatase bodhu || 444 ||

पद 445

tarī bāpa vastusvabhāvo | phāve taṃva taṃva goḍiye thāṃvo | mhaṇauni anubhaviyāṃcā rāvo | arjuna mhaṇe || 445 ||

पद 446

jī vyāpakapaṇa bolatāṃ | nirupādhika jeṃ ātāṃ | svarūpa prasaṃgatā | bolile devo || 446 ||

पद 447

te eka veḷa avyaṃgavāṇeṃ | kījo kāṃ majakāraṇeṃ | tetha dvārakecā nāthu mhaṇe | bhaleṃ keleṃ || 447 ||

पद 448

paiṃ arjunā āmhāṃhi vāḍeṃkoḍeṃ | akhaṃḍā boloṃ āvaḍe | parī kāya kīje na joḍe | pusateṃ aiseṃ || 448 ||

पद 449

āji manorathāṃsi phaḷa | joḍalāsi tūṃ kevaḷa | je toṃḍa bharūni nikhaḷa | ālāsi pusoṃ || 449 ||

पद 450

jeṃ advaitāhīvarī bhogije | teṃ anubhavīṃca tūṃ viraje | pusoni maja mājheṃ | detāsi sukha || 450 ||

पद 451

jaisā ārisā āliyā javaḷāṃ | dise āpaṇapeṃ āpalā ḍoḷā | taisā saṃvādiyā tūṃ nirmaḷā | śiromaṇī || 451 ||

पद 452

tuvāṃ neṇoni pusāveṃ | maga āmhī parisaūṃ baisāveṃ | to gā hā pāḍu navhe | soyareyā || 452 ||

पद 453

aiseṃ mhaṇauni āliṃgileṃ | kṛpādṛṣṭī avalokileṃ | maga devo kāya bolile | arjuneṃsīṃ || 453 ||

पद 454

paiṃ dohīṃ voṭhīṃ eka bolaṇeṃ | dohīṃ caraṇīṃ eka cālaṇeṃ | taiseṃ pusaṇeṃ sāṃgaṇeṃ | tujheṃ mājheṃ || 454 ||

पद 455

evaṃ āmhī tumhī yetheṃ | dekhāveṃ ekā arthāteṃ | sāṃgateṃ pusateṃ yetheṃ | donhī eka || 455 ||

पद 456

aisā bolata devo bhulalā moheṃ | arjunāteṃ āliṃgūni ṭhāye | maga bihālā mhaṇe noheṃ | āvaḍī he || 456 ||

पद 457

jāle ikṣurasāceṃ ḍhāḷa | tarī lavaṇa deṇeṃ kiḍāḷa | je saṃvādasukhāceṃ rasāḷa | nāsela thiteṃ || 457 ||

पद 458

ādhīṃca āmhāṃ yayā kāṃhīṃ | naranārāyaṇāsī bhinna nāhīṃ | parī ātāṃ jiro mājhyā ṭhāīṃ | vegu hā mājhā || 458 ||

पद 459

iyā buddhī sahasā | śrīkṛṣṇa mhaṇe vīreśā | paiṃ gā to tuvāṃ kaisā | praśnu kelā ? || 459 ||

पद 460

jo arjuna śrīkṛṣṇīṃ virata hotā | to paratoni māgutā | praśnāvaḷīcī kathā | aikoṃ ālā || 460 ||

पद 461

tetha sadgadeṃ boleṃ | arjuneṃ jī jī mhaṇitaleṃ | nirupādhika āpuleṃ | rūpa sāṃgā || 461 ||

पद 462

yayā bolā to śāraṅgī | teṃci sāṃgāvayālāgīṃ | upādhī dohīṃ bhāgīṃ | nirūpīta ase || 462 ||

पद 463

pusiliyā nirupahita | upādhi kāṃ sāṃge yetha | heṃ koṇhāhī prastuta | game jarī || 463 ||

पद 464

tarī tākāceṃ aṃśa pheḍaṇeṃ | yāci nāṃva loṇī kāḍhaṇeṃ | cokhāciye śuddhī toḍaṇeṃ | kīḍaci jevīṃ || 464 ||

पद 465

bābuḷīci sārāvī hāteṃ | parī pāṇī taṃva ase āiteṃ | abhraci jāveṃ gagana teṃ | siddhaci kīṃ || 465 ||

पद 466

varīla koṃḍiyācā guṃḍāḷā | jhāḍūni keliyā vegaḷā | kaṇu ghetāṃ viraṃgoḷā | ase kāī ? || 466 ||

पद 467

taisā upādhi upahitāṃ | śevaṭu jetha vicāritāṃ | teṃ koṇāteṃhī na pusatāṃ | nirupādhika || 467 ||

पद 468

jaiseṃ na sāṃgaṇeṃvarī | bāḷā patīsī rūpa karī | bola nimālepaṇeṃ vivarī | acarcāteṃ || 468 ||

पद 469

paiṃ sāṃgaṇeyā jogeṃ navhe | tethīṃceṃ sāṃgaṇeṃ aiseṃ āhe | mhaṇauni upādhi lakṣmīnāhe | bolije ādīṃ || 469 ||

पद 470

pāḍivyācī caṃdrarekhā | nirutī dāvāvayā śākhā | dāvije tevīṃ aupādhikā | bolī iyā || 470 ||

पद 471

maga to mhaṇe gā savyasācī | paiṃ iye saṃsārapāṭaṇīṃcī | vastī sāviyā ṭāṃcī | dupuruṣīṃ || 471 ||

पद 472

jaisī āghavāṃci gaganīṃ | nāṃdata divorātrī donhī | taise saṃsāra rājadhānīṃ | donhīci he || 472 ||

पद 473

āṇikahī tijā puruṣa āhe | parī to yā dohīṃceṃ nāṃva na sāhe | jo udelā gāṃveṃsīṃ khāye | dohīṃteṃ yayāṃ || 473 ||

पद 474

parī te taṃva goṭhī aso | ādhīṃ donhīṃcī he pariyesoṃ | jeṃ saṃsāragrāmā vasoṃ | āle asatī || 474 ||

पद 475

eka āṃdhaḷā veḍā paṃgu | yera sarvāṃgeṃ puratā cāṃgu | parī grāmaguṇeṃ saṃgu | ghaḍalā doghāṃ || 475 ||

पद 476

tayā ekā nāma kṣaru | yerāteṃ mhaṇatī akṣaru | ihīṃ dohīṃci parī saṃsāru | koṃdalā ase || 476 ||

पद 477

ātāṃ kṣaru to kavaṇu | akṣaru to kiṃ lakṣaṇu | hā abhiprāyo saṃpūrṇu | vivaṃcūṃ gā || 477 ||

पद 478

tarī mahadahaṃkārā- | lāguniyāṃ dhanurdharā | tṛṇāṃtīṃcā pāṃgorā- | varī paiṃ gā || 478 ||

पद 479

jeṃ kāṃhīṃ sāneṃ thora | cālateṃ athavā sthira | kiṃbahunā gocara | manabuddhīṃsi jeṃ || 479 ||

पद 480

jetuleṃ pāṃcabhautika ghaḍateṃ | jeṃ nāmarūpā sāṃpaḍateṃ | guṇatrayācyā paḍateṃ | kāmaṭhāṃ jeṃ || 480 ||

पद 481

bhūtākṛtīceṃ nāṇeṃ | ghaḍata bhāṃgāreṃ jeṇeṃ | kāḷāsi jūṃ kheḷaṇeṃ | jihīṃ kavaḍāṃ || 481 ||

पद 482

jāṇaṇeṃci viparīteṃ | jeṃ jeṃ kāṃhīṃ jāṇijeteṃ | jeṃ pratikṣaṇīṃ nimateṃ | hoūniyāṃ || 482 ||

पद 483

agā kāḍhūni bhrāṃtīce dāṃga | ubhavī sṛṣṭīceṃ āṃga | heṃ aso bahu jaga | jayā nāma || 483 ||

पद 484

paiṃ aṣṭadhā bhinna aiseṃ | jeṃ dāvileṃ prakṛtimiseṃ | jeṃ kṣetradvārāṃ chattiseṃ | bhāgī keleṃ || 484 ||

पद 485

heṃ māgīla sāṃgoṃ kitī | agā ātāṃci jeṃ prastutīṃ | vṛkṣākāra rūpākṛtī | nirūpileṃ || 485 ||

पद 486

teṃ āghaveṃci sākāreṃ | kalpunī āpaṇapayāṃ pure | jāleṃ aseṃ tadanusāreṃ | caitanyaci || 486 ||

पद 487

jaisā kuhāṃ āpaṇaci biṃbeṃ | siṃha pratibiṃba pāhatāṃ kṣobhe | maga kṣobhalā samāraṃbheṃ | ghālī tetha || 487 ||

पद 488

kāṃ salilīṃ asataci ase | vyomāvarī vyoma biṃbe jaiseṃ | advaita hoūni taiseṃ | dvaita ghepe || 488 ||

पद 489

arjunā gā yāparī | sākāra kalpūni purīṃ | ātmā vismṛtīci karī | nidrā tetha || 489 ||

पद 490

paiṃ svapnīṃ sejāra dekhije | maga pahuḍaṇeṃ jaiseṃ tetha kīje | taiseṃ purīṃ śayana dekhije | ātmayāsī || 490 ||

पद 491

pāṭhīṃ tiye nidreceni bhareṃ | mī sukhī duḥkhī mhaṇata ghoreṃ | ahaṃmamateceni thoreṃ | vosaṇāyeṃ sādeṃ || 491 ||

पद 492

hā janaku he mātā | hā mī gaura hīna puratā | putra vitta kāṃtā | mājheṃ heṃ nā || 492 ||

पद 493

aisiyā veṃghoni svapnā | dhāṃvata bhavasvargāciyā rānā | tayā caitanyā nāma arjunā | kṣara puruṣu gā || 493 ||

पद 494

ātāṃ aika kṣetrajñu yeṇeṃ | nāmeṃ jayāteṃ bolaṇeṃ | jaga jīvu kāṃ mhaṇe | jiye daśeteṃ || 494 ||

पद 495

jo āpuleni visareṃ | sarva bhūtatveṃ anukareṃ | to ātmā bolije kṣareṃ | puruṣa nāmeṃ || 495 ||

पद 496

je to vastusthitī puratā | mhaṇauni ālī puruṣatā | varī dehapurīṃ nidaijatāṃ | puruṣanāmeṃ || 496 ||

पद 497

āṇi kṣarapaṇācā nāthilā | āḷu yayā aiseni ālā | je upādhīṃci ātalā | mhaṇauniyāṃ || 497 ||

पद 498

jaisī khaḷāḷīciyā udakā- | sarasīṃ āṃdoḷe caṃdrikā | taisā vikārāṃ aupādhikā | aisāci game || 498 ||

पद 499

kāṃ khaḷāḷu moṭakā śoṣe | āṇi caṃdrikā taiṃ sarisīṃca bhraṃśe | taisā upādhināśīṃ na dise | upādhiku || 499 ||

पद 500

aiseṃ upādhīceni pāḍeṃ | kṣaṇikatva yāteṃ joḍe | teṇeṃ khoṃkarapaṇeṃ ghaḍe | kṣara heṃ nāma || 500 ||

पद 501

evaṃ jīvacaitanya āghaveṃ | heṃ kṣara puruṣa jāṇāveṃ | ātāṃ rūpa karūṃ baraveṃ | akṣarāsī || 501 ||

पद 502

tarī akṣaru jo dusarā | puruṣa paiṃ dhanurdharā | to madhyasthu gā girivarāṃ | meru jaisā || 502 ||

पद 503

je to pṛthvī pātāḷa svargīṃ | ihīṃ na bhede tihīṃ bhāgīṃ | taisā dohīṃ jñānājñānāṃgīṃ | paḍenā jo || 503 ||

पद 504

nā yathārthajñāneṃ eka hoṇeṃ | nā anyathātveṃ dujeṃ gheṇeṃ | aiseṃ nikhiḷa jeṃ neṇaṇeṃ | teṃci teṃ rūpa || 504 ||

पद 505

pāṃsutā niḥśeṣa jāye | nā ghaṭabhāṃḍādi hoye | tayā mṛtpiṃḍā aiseṃ āhe | madhyastha jeṃ || 505 ||

पद 506

पैं आटोनि गेलिया सागरु । मग तरंगु ना नीरु । तया ऐशी अनाकारु । जे दशा गा ॥ ५०६ ॥

paiṃ āṭoni geliyā sāgaru | maga taraṃgu nā nīru | tayā aiśī anākāru | je daśā gā || 506 ||

पद 507

pārthā jāgaṇeṃ tarī buḍe | parī svapnāceṃ kāṃhīṃ na māṃḍe | taisiye nidre sāṃgaḍeṃ | nyāhāḷaṇeṃ jeṃ || 507 ||

पद 508

viśva āghaveṃci māvaḷe | āṇi ātmabodhu tarī nujaḷe | tiye ajñānadaśe kevaḷe | akṣaru nāma || 508 ||

पद 509

sarvāṃ kaḷīṃ sāṃḍileṃ jaiseṃ | caṃdrapaṇa ure aṃvase| rūpa jāṇāveṃ taiseṃ | akṣarāceṃ || 509 ||

पद 510

paiṃ sarvopādhivināśeṃ| he jīvadaśā jetha paise | phaḷapākāṃta jaiseṃ | jhāḍa bījīṃ || 510 ||

पद 511

तैसें उपाधी उपहित । थोकोनि ठाके जेथ । तयातें अव्यक्त । बोलती गा ॥ ५११ ॥

taiseṃ upādhī upahita | thokoni ṭhāke jetha | tayāteṃ avyakta | bolatī gā || 511 ||

पद 512

ghana ajñāna suṣuptī | to bījabhāvo mhaṇatī | yera svapna hana jāgṛtī | phaḷabhāvo tayācā || 512 ||

पद 513

jayāsī kāṃ bījabhāvo | vedāṃtīṃ kelā aisā āvo | to tayā puruṣā ṭhāvo | akṣarācā || 513 ||

पद 514

jethūni anyathājñāna | phāṃkoni jāgṛti svapna | nānābuddhīceṃ rāna | rigāleṃ ase || 514 ||

पद 515

jīvatva jethunī kirīṭī | viśva uṭhataci uṭhī | te ubhaya bhedāṃcī miṭhī | akṣaru puruṣu || 515 ||

पद 516

yeru kṣara puruṣu kāṃ janīṃ | jihīṃ kheḷe jāgṛtīṃ svapnīṃ | tiyā avasthā jo donhī | viyālā gā || 516 ||

पद 517

paiṃ ajñānaghanasuṣuptī | aisaisī je kāṃ khyātī | yā uṇī ekī prāptī | brahmācī je || 517 ||

पद 518

sācaci puḍhatī vīrā | jarī na yetāṃ svapna jāgarā | tarī brahmabhāvo sācokārā | mhaṇoṃ yetā || 518 ||

पद 519

parī prakṛtipuruṣeṃ donī | abhreṃ jālīṃ jiyeṃ gaganīṃ | kṣetrakṣetrajñu svapnīṃ | dekhilā jiyeṃ || 519 ||

पद 520

हें असो अधोशाखा । या संसाररूपा रुखा । मूळ तें रूप पुरुषा । अक्षराचें ॥ ५२० ॥

heṃ aso adhośākhā | yā saṃsārarūpā rukhā | mūḷa teṃ rūpa puruṣā | akṣarāceṃ || 520 ||

पद 521

hā puruṣu kāṃ mhaṇije | je pūrṇapaṇeṃci nijeṃ | paiṃ māyāpurīṃ pahuḍije | teṇeṃhī boleṃ || 521 ||

पद 522

āṇi vikārāṃcī je vārī | te viparīta jñānācī parī | neṇije jiye mājhārīṃ | te suṣuptī gā hā || 522 ||

पद 523

म्हणौनि यया आपैसें । क्षरणें या नसे । आणिकेंही हा न नाशे । ज्ञानाउणें ॥ ५२३ ॥

mhaṇauni yayā āpaiseṃ | kṣaraṇeṃ yā nase | āṇikeṃhī hā na nāśe | jñānāuṇeṃ || 523 ||

पद 524

yālāgīṃ hā akṣaru | aisā vedāṃtīṃ ḍagaru | kelā deśī thoru | siddhāṃtācyā || 524 ||

पद 525

aiseṃ jīvakārya kāraṇa | jayā māyāsaṃguci lakṣaṇa | akṣara puruṣu jāṇa | caitanya teṃ || 525 ||

पद 526

ātāṃ anyathājñānīṃ | yā donī avasthā jayā janīṃ | tayā harapatī ghanīṃ | ajñānatattvīṃ || 526 ||

पद 527

teṃ ajñāna jñānīṃ buḍāliyā | jñāneṃ kīrtimukhatva keliyā | jaisā vanhi kāṣṭha jāḷūniyāṃ | svayeṃ jaḷe || 527 ||

पद 528

taiseṃ ajñāna jñāneṃ neleṃ | āpaṇa vastu deūni geleṃ | aiseṃ jāṇaṇeṃnivīṇa uraleṃ | jāṇateṃ jeṃ || 528 ||

पद 529

teṃ to gā uttama puruṣu | jo tṛtīya kāṃ niṣkarṣu | dohīṃhūna āṇiku | māgilā jo || 529 ||

पद 530

suṣuptīṃ āṇi svapnā- | pāsūni bahuveṃ arjunā | jāgaṇeṃ jaiseṃ ānā | bodhāceṃci || 530 ||

पद 531

kāṃ raśmī hana mṛgajaḷā- | pāsūni arkamaṃḍaḷā | aphāṭu tevīṃ vegaḷā | uttamu gā || 531 ||

पद 532

heṃ nā kāṣṭhīṃcā kāṣṭhāhunī | anārisā jaisā vanhī | taisā kṣarākṣarāpāsunī | ānaci to || 532 ||

पद 533

paiṃ grāsūni āpalī maryādā | eka karīta nadīnadāṃ | uṭhī kalpāṃtīṃ udāvādā | ekārṇavācā || 533 ||

पद 534

taiseṃ svapna nā suṣuptī | nā jāgarācī goṭhī āthī | jaisī giḷilī divorātī | praḷayatejeṃ || 534 ||

पद 535

maga ekapaṇa nā dujeṃ | aseṃ nāhīṃ heṃ neṇije | anubhava nirbuje | buḍālā jetheṃ || 535 ||

पद 536

aiseṃ āthi jeṃ kāṃhīṃ | teṃ to uttama puruṣu pāhīṃ | jeṃ paramātmā ihīṃ | bolije nāmīṃ || 536 ||

पद 537

teṃhī etha na misaḷatāṃ | bolaṇeṃ jīvatveṃ paṃḍusutā | jaisī buḍaṇeyācī vārtā | thaḍiyecā kīje || 537 ||

पद 538

taiseṃ vivekāciye kāṃṭhīṃ | ubheṃ ṭhākaliyā kirīṭī | parāvarāciyā goṭhī | karaṇeṃ vedāṃ || 538 ||

पद 539

mhaṇauni puruṣu kṣarākṣaru | donhī dekhoni avaru | yāteṃ mhaṇatī paru | ātmarūpa || 539 ||

पद 540

arjunā aisiyā parī | paramātmā śabdavarī | sūcije gā avadhārīṃ | puruṣottamu || 540 ||

पद 541

eऱhavīṃ na bolaṇeṃci bolaṇeṃ | jethiṃceṃ sarva neṇivā jāṇaṇeṃ | kāṃhīṃca na honi hoṇeṃ | je vastu gā || 541 ||

पद 542

so'haṃ teṃhī astavaleṃ | jetha sāṃgateṃci sāṃgaṇeṃ jāleṃ | draṣṭatveṃsī geleṃ | dṛśya jetha || 542 ||

पद 543

ātāṃ biṃbā āṇi pratibiṃbā- | mājīṃ kaiṃcī heṃ mhaṇoṃ naye prabhā ? | jaऱhī kaiseni he lābhā | jāyeci nā || 543 ||

पद 544

kāṃ ghrāṇā phulā dohīṃ | drutī ase je mājhārilāṃ ṭhāyīṃ | te na dise tarī nāhīṃ | aiseṃ boloṃ naye || 544 ||

पद 545

taiseṃ draṣṭā dṛśya heṃ jāye | maga koṇa mhaṇe kāya āhe | heṃci anubhaveṃ teṃci pāheṃ | rūpa tayā || 545 ||

पद 546

jo prakāśyeṃvīṇa prakāśu | īśitavyeṃvīṇa īśu | āpaṇeṃnīci avakāśu | vasavīta ase jo || 546 ||

पद 547

jo nādeṃ aikijatā nādu | svādeṃ cākhijatā svādu | jo bhogijatase ānaṃdu | ānaṃdeṃci || 547 ||

पद 548

jo pūrṇatecā pariṇāmu | puruṣu gā puruṣottamu | viśrāṃtīcāhī viśrāmu | virālā jetheṃ || 548 ||

पद 549

sukhāsi sukha joḍileṃ | jeṃ teja tejāsi sāṃpaḍaleṃ | śūnyahī buḍāleṃ | mahāśūnyīṃ jiye || 549 ||

पद 550

jo vikāsāhīvarī uratā | grāsāteṃhī grāsūni puratā | jo bahuteṃ pāḍeṃ bahutāṃ- | pāsūni bahu || 550 ||

पद 551

paiṃ neṇatayāpratī | rupepaṇācī pratītī | rupeṃ na honi śuktī | dāvī jevīṃ || 551 ||

पद 552

kāṃ nānā alaṃkāradaśe | soneṃ na lapata lapāleṃ ase | viśva na honiyāṃ taiseṃ | viśva jo dharī || 552 ||

पद 553

heṃ aso jalataraṃgā | nāhīṃ sinānepaṇa jevīṃ gā | tevīṃ disatā prakāśu jagā | āpaṇaci jo || 553 ||

पद 554

āpuliyā saṃkocavikāśā | āpaṇaci rūpa vīreśā | hā jaḷīṃ caṃdra hana jaisā | samagra gā || 554 ||

पद 555

taisā viśvapaṇeṃ kāṃhīṃ hoye | viśvalopīṃ kahīṃ na jāye | jaisā rātrīṃ divaseṃ nohe | dvidhā ravi || 555 ||

पद 556

taisā kāṃhīṃci koṇīkaḍe | kāyisenihi veṃcīṃ na paḍe | jayāceṃ sāṃgaḍeṃ | jayāsīci || 556 ||

पद 557

jo āpaṇapeṃci āpaṇayā | prakāśītase dhanaṃjayā | kāya bahu boloṃ jayā | nāhīṃ dujeṃ || 557 ||

पद 558

to gā mī nirupādhiku | kṣarākṣarottamu eku | mhaṇauni mhaṇe veda loku | puruṣottamu || 558 ||

पद 559

parī heṃ aso aisiyā | maja puruṣottamāteṃ dhanaṃjayā | jāṇe jo pāhaleyā | jñānamitreṃ || 559 ||

पद 560

ceiliyā āpuleṃ jñāna | jaiseṃ nāhīṃci hoya svapna | taiseṃ sphurateṃ tribhuvana | vāvoṃ jāleṃ || 560 ||

पद 561

kāṃ hātīṃ ghetaliyā māḷā | phiṭe sarpābhāsācā kāṃṭāḷā | taisā mājheni bodheṃ ṭavāḷā | nāgave to || 561 ||

पद 562

leṇeṃ soneṃci jo jāṇeṃ | to leṇeṃpaṇa teṃ vāvo mhaṇe | tevīṃ mī jāṇoni jeṇeṃ | vāḷilā bhedu || 562 ||

पद 563

maga mhaṇe sarvatra saccidānaṃdu | mīci eku svataḥsiddhu | jo āpaṇenasīṃ bhedu | neṇoniyāṃ jāṇe || 563 ||

पद 564

teṇeṃci sarva jāṇitaleṃ | heṃhī mhaṇaṇeṃ theṃkuleṃ | je tayā sarva uraleṃ | dvaita nāhīṃ || 564 ||

पद 565

mhaṇauni mājhiyā bhajanā | ucitu toci arjunā | gagana jaiseṃ āliṃganā | gaganāciyā || 565 ||

पद 566

kṣīrasāgarā paraguṇeṃ | kīje kṣīrasāgaracipaṇeṃ | amṛtaci hoūni miḷaṇeṃ | amṛtīṃ jevīṃ || 566 ||

पद 567

sāḍepaṃdharā misaḷāveṃ | taiṃ sāḍepaṃdhareṃci hoāveṃ | tevīṃ mī jāliyā saṃbhave | bhakti mājhī || 567 ||

पद 568

hāṃ gā siṃdhūsi ānī hotī | tarī gaṃgā kaiseni miḷatī ? | mhaṇauni mī na hotāṃ bhaktī | anvayo āhe ? || 568 ||

पद 569

aisiyālāgīṃ sarva prakārīṃ | jaisā kalloḷu ananyu sāgarīṃ | taisā māteṃ avadhārīṃ | bhajinnalā jo || 569 ||

पद 570

सूर्या आणि प्रभे । एकवंकी जेणें लोभें । तो पाडु मानूं लाभे । भजना तया ॥ ५७० ॥

sūryā āṇi prabhe | ekavaṃkī jeṇeṃ lobheṃ | to pāḍu mānūṃ lābhe | bhajanā tayā || 570 ||

पद 571

evaṃ kathilayādārabhya | heṃ jeṃ sarva śāstraikalabhya | upaniṣadāṃ saurabhya | kamaḷadaḷāṃ jevīṃ || 571 ||

पद 572

heṃ śabdabrahmāceṃ mathiteṃ | śrīvyāsaprajñeceṃni hāteṃ | mathuni kāḍhileṃ āyiteṃ | sāra āmhīṃ || 572 ||

पद 573

je jñānāmṛtācī jāhnavī | je ānaṃdacaṃdrīṃcī satarāvī | vicārakṣīrārṇavīṃcī navī | lakṣmī je he || 573 ||

पद 574

mhaṇauni āpuleni padeṃ varṇeṃ | arthāceni jīveṃprāṇeṃ | mīvāṃconi hoṃ neṇeṃ | āna kāṃhīṃ || 574 ||

पद 575

kṣarākṣaratveṃ samora jāleṃ | tayāṃceṃ puruṣatva vāḷileṃ | maga sarvasva maja didhaleṃ | puruṣottamīṃ || 575 ||

पद 576

mhaṇauni jagīṃ gītā | miyāṃ ātmeni pativratā | je he prastuta tuvāṃ ātāṃ | ākarṇilī || 576 ||

पद 577

sācaci bolāceṃ navhe heṃ śāstra | paiṃ saṃsāru jiṇateṃ heṃ śastra | ātmā avataravite maṃtra | akṣareṃ iyeṃ || 577 ||

पद 578

parī tujapuḍhāṃ sāṃgitaleṃ | teṃ arjunā aiseṃ jāleṃ | jeṃ gaupyadhana kāḍhileṃ | mājheṃ āji || 578 ||

पद 579

maja caitanyaśaṃbhūcā māthāṃ | jo nikṣepu hotā pārthā | tayā gautamu jālāsi āsthā- | nidhī tūṃ gā || 579 ||

पद 580

cokhaṭivā āpuliyā | puḍhilā ugāṇā gheyāvayā | tayā darpaṇācīci parī dhanaṃjayā | kelī āmhāṃ || 580 ||

पद 581

kāṃ bharaleṃ caṃdratārāṃgaṇīṃ | nabha siṃdhū āpaṇayāmājīṃ āṇī | taisā gītesīṃ mī aṃtaḥkaraṇīṃ | sūdalā tuvāṃ || 581 ||

पद 582

je trividhamaḷikaṭā | tūṃ sāṃḍilāsi subhaṭā | mhaṇauni gītesīṃ maja vasauṭā | jālāsi gā || 582 ||

पद 583

parī heṃ boloṃ kāya gītā | je he mājhī unmeṣalatā | jāṇe to samastā | mohā muke || 583 ||

पद 584

सेविली अमृतसरिता । रोगु दवडूनि पंडुसुता । अमरपण उचितां । देऊनि घाली ॥ ५८४ ॥

sevilī amṛtasaritā | rogu davaḍūni paṃḍusutā | amarapaṇa ucitāṃ | deūni ghālī || 584 ||

पद 585

taisī gītā he jāṇitaliyā | kāya vismayo moha jāvayā | parī ātmajñāneṃ āpaṇāpayāṃ | miḷije yetha || 585 ||

पद 586

jayā ātmajñānācyā ṭhāyīṃ | karma āpuleyā jīvitā pāhīṃ | hoūniyāṃ utarāī | layā jāya || 586 ||

पद 587

harapaleṃ dāūni jaisā | māgu sare vīravilāsā | jñānaci kaḷasa vaḷaghe taisā | karmaprāsādācā || 587 ||

पद 588

mhaṇauni jñāniyā puruṣā | kṛtya karūṃ saraleṃ dekhā | aisā anāthāṃcā sakhā | bolilā to || 588 ||

पद 589

teṃ śrīkṛṣṇavacanāmṛta | pārthīṃ bharoni ase vosaṃḍata | maga vyāsakṛpā prāpta | saṃjayāsī || 589 ||

पद 590

to dhṛtarāṣṭra rāyā | sūtase pāna karāvayā | mhaṇauni jīvitāṃtu tayā | noheci bhārī || 590 ||

पद 591

eऱhavīṃ gītāśravaṇa avasarīṃ | āvaḍoṃ lāgatāṃ anadhikārī | pari sekhīṃ teci ujarī | pātalā bhalī || 591 ||

पद 592

jevhāṃ drākṣīṃ dūdha ghātaleṃ | tevhāṃ vāyāṃ geleṃ gamaleṃ | parī phaḷapākīṃ duṇāvaleṃ | dekhije jevīṃ || 592 ||

पद 593

taisī śrīharīvaktrīṃcīṃ akṣareṃ | saṃjayeṃ sāṃgitalīṃ ādareṃ | tihīṃ aṃdhu tohī avasareṃ | sukhiyā jālā || 593 ||

पद 594

teṃci maऱhāṭeni vinyāseṃ | miyāṃ unmeṣeṃ ṭhaseṃṭhoṃbaseṃ | jī jāṇeṃ neṇeṃ taiseṃ | niropileṃ || 594 ||

पद 595

sevaṃtīye arisi kāṃhīṃ | āṃga pāhatāṃ viśeṣu nāhīṃ | parī saurabhya neleṃ tihīṃ | bhramarīṃ jāṇije || 595 ||

पद 596

taiseṃ ghaḍateṃ prameya gheije | uṇeṃ teṃ maja deije | jeṃ neṇaṇeṃ heṃci sahajeṃ | rūpa kīṃ bāḷā || 596 ||

पद 597

tarī neṇateṃ jaऱhī hoye | taऱhī dekhoni bāpa kīṃ māye | harṣa keṃhi na samāye | coja karitī || 597 ||

पद 598

taiseṃ saṃta māhera mājheṃ | tumhī minaliyā mī lāḍaijeṃ | teṃci graṃthāceni vyājeṃ | jāṇijo jī || 598 ||

पद 599

ātāṃ viśvātmaku hā mājhā | svāmī śrīnivṛttirājā | to avadhārū vāk pūjā | jñānadevo mhaṇe || 599 ||

इति श्रीज्ञानदेवविरचितायां भावार्थदीपिकायां पंचदशोऽध्यायः ॥

iti śrījñānadevaviracitāyāṃ bhāvārthadīpikāyāṃ paṃcadaśo'dhyāyaḥ ||

गीता श्लोक

गीता श्लोक पद 1

śrībhagavānuvāca | ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayam | chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit || 1||

गीता श्लोक पद 2

adhaścordhvaṃ prasṛtāstasya śākhā guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ | adhaśca mūlānyanusaṃtatāni karmānubandhīni manuṣyaloke || 2||

गीता श्लोक पद 3

na rūpamasyeha tathopalabhyate nānto na cādirna ca saṃpratiṣṭhā | aśvatthamenaṃ suvirūḍhamūla masaṅgaśastreṇa dṛḍhena chittvā || 3||

गीता श्लोक पद 4

tataḥ padaṃ tatparimārgitavyaṃ yasmin gatā na nivartanti bhūyaḥ | tameva cādyaṃ puruṣaṃ prapadye yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī || 4||

गीता श्लोक पद 5

nirmānamohā jitasaṅgadoṣā adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ | dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñairgacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat || 5||

गीता श्लोक पद 6

na tadbhāsayate sūryo na śaśāṅko na pavakaḥ | yadgatvā na nivartante taddhāma paramaṃ mama || 6||

गीता श्लोक पद 7

mamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ | manaḥṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni karṣati || 7||

गीता श्लोक पद 8

śarīraṃ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ | gṛhītvaitāni saṃyāti vāyurgandhānivāśayāt || 8||

गीता श्लोक पद 9

śrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca | adhiṣṭhāya manaścāyaṃ viṣayānupasevate || 9||

गीता श्लोक पद 10

utkrāmantaṃ sthitaṃ vāpi bhuñjānaṃ vā guṇānvitaṃ | vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ || 10||

गीता श्लोक पद 11

yatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitaṃ | yatanto'pyakṛtātmāno nainaṃ paśyantyacetasaḥ || 11||

गीता श्लोक पद 12

yadādityagataṃ tejo jagadbhāsayate'khilam | yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam || 12||

गीता श्लोक पद 13

gāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamojasā | puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ somo bhūtvā rasātmakaḥ || 13||

गीता श्लोक पद 14

ahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ dehamāśritaḥ | prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṃ caturvidham || 14||

गीता श्लोक पद 15

sarvasya cāhaṃ hṛdi saṃniviṣṭo mattaḥ smṛtirjñānamapohanaṃ ca | vedaiśca sarvairahameva vedyo vedāntakṛdvedavidevacāham || 15||

गीता श्लोक पद 16

dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca | kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate || 16||

गीता श्लोक पद 17

uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ || yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ || 17||

गीता श्लोक पद 18

yasmātkṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ | ato'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ || 18||

गीता श्लोक पद 19

yo māmevamasaṃmūḍho jānāti puruṣottamam | sa sarvavidbhajati māṃ sarvabhāvena bhārata || 19||

गीता श्लोक पद 20

iti guhyatamaṃ śāstramidamuktaṃ mayā'nagha || etadbuddhvā buddhimānsyāt kṛtakṛtyaśca bhārata || 20||

गीता श्लोक पद 15

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde puruṣottama yogonāma paṃcadaśo'dhyāyaḥ || 15 ||

या पाठाविषयी

परिचय

ज्ञानेश्वरीचा अध्याय पंधरावा — भगवद्गीतेच्या पुरुषोत्तमयोग या अध्यायावरील संत ज्ञानेश्वरांचे ओवीबद्ध भाष्य. या अध्यायात 602 ओव्या आहेत. मूळ गीतेचे श्लोक ज्या क्रमाने ज्ञानेश्वरीत येतात, त्याच क्रमाने येथे दिले आहेत.

॥ ज्ञानेश्वर माउली ज्ञानराज माउली तुकाराम ॥

संदर्भ 1

ज्ञानेश्वरी/अध्याय पंधरावा — mr.wikisource.org
मराठी विकिस्रोत आवृत्ती (revid 210781); ओवीक्रम पडताळून घेतला आहे.

परवाना: CC BY-SA 4.0 — Text adapted from Wikimedia projects, licensed CC BY-SA 4.0. Adaptations must be shared alike.

अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.

ज्ञानेश्वरी — अध्याय पंधरावा

या पाठाविषयी

परिचय

संदर्भ 1

चूक कळवा

संबंधित रचना 4

ज्ञानेश्वरी — अध्याय पहिला

ज्ञानेश्वरी — अध्याय दहावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय अकरावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय बारावा

आणखी पाहा 22

आरती

श्री कृष्ण आरती — आरती कुंजबिहारी की

चालीसा

कृष्ण चालीसा

भजन

छुप छुप आये श्याम ले के ग्वाल बाल

दर्शन दो घनश्याम नाथ मेरी अखियाँ प्यासी

गोकुल में बजत बधाई

हरि सुन्दर नन्द मुकुन्द

कवच

श्रीगोपालकवचम्

अष्टोत्तर शतनामावली

कृष्ण अष्टोत्तर शतनामावली

व्रतकथा

गोवर्धन (अन्नकूट) कथा

गोवत्स द्वादशी (बछ बारस) व्रत कथा

श्री कृष्ण जन्माष्टमी व्रत कथा

राधाष्टमी व्रत कथा

देवी-देवता

कृष्ण

सण

होळी

जन्माष्टमी