ज्ञानेश्वरी — अध्याय चौदावा

शेअर करा

॥ ॐ श्री परमात्मने नमः ॥ ॥ अथ श्रीमद्भगवद्गीता ॥ । अथ चतुर्दशोऽध्यायः - अध्याय चौदावा । । । गुणत्रयविभागयोगः ।

|| oṃ śrī paramātmane namaḥ || || atha śrīmadbhagavadgītā || | atha caturdaśo'dhyāyaḥ - adhyāya caudāvā | | | guṇatrayavibhāgayogaḥ |

जय जय आचार्या । समस्तसुरवर्या । प्रज्ञाप्रभातसूर्या । सुखोदया ॥ १ ॥

jaya jaya ācāryā | samastasuravaryā | prajñāprabhātasūryā | sukhodayā || 1 ||

जय जय सर्व विसांवया । सोहंभावसुहावया । नाना लोक हेलावया । समुद्रा तूं ॥ २ ॥

jaya jaya sarva visāṃvayā | sohaṃbhāvasuhāvayā | nānā loka helāvayā | samudrā tūṃ || 2 ||

आइकें गा आर्तबंधू । निरंतरकारुण्यसिंधू । विशदविद्यावधू- । वल्लभा जी ॥ ३ ॥

āikeṃ gā ārtabaṃdhū | niraṃtarakāruṇyasiṃdhū | viśadavidyāvadhū- | vallabhā jī || 3 ||

तू जयांप्रति लपसी । तया विश्व हें दाविसी । प्रकट तैं करिसी । आघवेंचि तूं ॥ ४ ॥

tū jayāṃprati lapasī | tayā viśva heṃ dāvisī | prakaṭa taiṃ karisī | āghaveṃci tūṃ || 4 ||

कीं पुढिलाची दृष्टि चोरिजे । हा दृष्टिबंधु निफजे । परी नवल लाघव तुझें । जें आपणपें चोरें ॥ ५ ॥

kīṃ puḍhilācī dṛṣṭi corije | hā dṛṣṭibaṃdhu niphaje | parī navala lāghava tujheṃ | jeṃ āpaṇapeṃ coreṃ || 5 ||

जी तूंचि तूं सर्वां यया । मा कोणा बोधु कोणा माया । ऐसिया आपेंआप लाघविया । नमो तुज ॥ ६ ॥

jī tūṃci tūṃ sarvāṃ yayā | mā koṇā bodhu koṇā māyā | aisiyā āpeṃāpa lāghaviyā | namo tuja || 6 ||

जाणों जगीं आप वोलें । तें तुझिया बोला सुरस जालें । तुझेनि क्षमत्व आलें । पृथ्वियेसी ॥ ७ ॥

jāṇoṃ jagīṃ āpa voleṃ | teṃ tujhiyā bolā surasa jāleṃ | tujheni kṣamatva āleṃ | pṛthviyesī || 7 ||

रविचंद्रादि शुक्ती । उदो करिती त्रिजगतीं । तें तुझिया दीप्ती । तेज तेजां ॥ ८ ॥

ravicaṃdrādi śuktī | udo karitī trijagatīṃ | teṃ tujhiyā dīptī | teja tejāṃ || 8 ||

चळवळिजे अनिळें । तें दैविकेनि जी निजबळें । नभ तुजमाजीं खेळे । लपीथपी ॥ ९ ॥

caḷavaḷije aniḷeṃ | teṃ daivikeni jī nijabaḷeṃ | nabha tujamājīṃ kheḷe | lapīthapī || 9 ||

किंबहुना माया असोस । ज्ञान जी तुझेनि डोळस । असो वानणें सायास । श्रुतीसि हे ॥ १० ॥

kiṃbahunā māyā asosa | jñāna jī tujheni ḍoḷasa | aso vānaṇeṃ sāyāsa | śrutīsi he || 10 ||

वेद वानूनि तंवचि चांग । जंव न दिसे तुझें आंग । मग आम्हां तया मूग । एके पांती ॥ ११ ॥

veda vānūni taṃvaci cāṃga | jaṃva na dise tujheṃ āṃga | maga āmhāṃ tayā mūga | eke pāṃtī || 11 ||

जी एकार्णवाचे ठाईं । पाहतां थेंबाचा पाडु नाहीं । मा महानदी काई । जाणिजती ॥ १२ ॥

jī ekārṇavāce ṭhāīṃ | pāhatāṃ theṃbācā pāḍu nāhīṃ | mā mahānadī kāī | jāṇijatī || 12 ||

कां उअदयलिया भास्वतु । चंद्र जैसा खद्योतु । आम्हां श्रुति तुज आंतु । तो पाडु असे ॥ १३ ॥

kāṃ uadayaliyā bhāsvatu | caṃdra jaisā khadyotu | āmhāṃ śruti tuja āṃtu | to pāḍu ase || 13 ||

आणि दुजया थांवो मोडे । जेथ परेशीं वैखरी बुडे । तो तूं मा कोणें तोंडें । वानावासी ॥ १४ ॥

āṇi dujayā thāṃvo moḍe | jetha pareśīṃ vaikharī buḍe | to tūṃ mā koṇeṃ toṃḍeṃ | vānāvāsī || 14 ||

यालागीं आतां । स्तुति सांडूनि निवांता । चरणीं ठेविजे माथा । हेंचि भलें ॥ १५ ॥

yālāgīṃ ātāṃ | stuti sāṃḍūni nivāṃtā | caraṇīṃ ṭhevije māthā | heṃci bhaleṃ || 15 ||

तरी तू जैसा आहासि तैसिया । नमो जी श्रीगुरुराया । मज ग्रंथोद्यमु फळावया । वेव्हारा होईं ॥ १६ ॥

tarī tū jaisā āhāsi taisiyā | namo jī śrīgururāyā | maja graṃthodyamu phaḷāvayā | vevhārā hoīṃ || 16 ||

आतां कृपाभांडवल सोडीं । भरीं मति माझी पोतडी । करीं ज्ञानपद्य जोडी । थोरा मातें ॥ १७ ॥

ātāṃ kṛpābhāṃḍavala soḍīṃ | bharīṃ mati mājhī potaḍī | karīṃ jñānapadya joḍī | thorā māteṃ || 17 ||

मग मी संसरेन तेणें । करीन संतांसी कर्णभूषणें । लेववीन सुलक्षणें । विवेकाचीं ॥ १८ ॥

maga mī saṃsarena teṇeṃ | karīna saṃtāṃsī karṇabhūṣaṇeṃ | levavīna sulakṣaṇeṃ | vivekācīṃ || 18 ||

जी गीतार्थनिधान । काढू माझें मन । सुयीं स्नेहांजन । आपलें तूं ॥ १९ ॥

jī gītārthanidhāna | kāḍhū mājheṃ mana | suyīṃ snehāṃjana | āpaleṃ tūṃ || 19 ||

हे वाक्सृष्टि एके वेळे । देखतु माझे बुद्धीचे डोळे । तैसा उदैजो जो निर्मळें । कारुण्यबिंबें ॥ २० ॥

he vāksṛṣṭi eke veḷe | dekhatu mājhe buddhīce ḍoḷe | taisā udaijo jo nirmaḷeṃ | kāruṇyabiṃbeṃ || 20 ||

माझी प्रज्ञावेली वेल्हाळ । काव्यें होय सफळ । तो वसंतु होय स्नेहाळ- । शिरोमणी ॥ २१ ॥

mājhī prajñāvelī velhāḷa | kāvyeṃ hoya saphaḷa | to vasaṃtu hoya snehāḷa- | śiromaṇī || 21 ||

प्रमेय महापूरें । हे मतिगंगा ये थोरें । तैसा वरिष उदारें । दिठीवेनी ॥ २२ ॥

prameya mahāpūreṃ | he matigaṃgā ye thoreṃ | taisā variṣa udāreṃ | diṭhīvenī || 22 ||

अगा विश्वैकधामा । तुझा प्रसाद चंद्रमा । करूं मज पूर्णिमा । स्फूर्तीची जी ॥ २३ ॥

agā viśvaikadhāmā | tujhā prasāda caṃdramā | karūṃ maja pūrṇimā | sphūrtīcī jī || 23 ||

जी अवलोकिलिया मातें । उन्मेषसागरीं भरितें । वोसंडेल स्फूर्तीतें । रसवृत्तीचें ॥ २४ ॥

jī avalokiliyā māteṃ | unmeṣasāgarīṃ bhariteṃ | vosaṃḍela sphūrtīteṃ | rasavṛttīceṃ || 24 ||

तंव संतोषोनि श्रीगुरुराजें । म्हणितलें विनतिव्याजें । मांडिलें देखोनि दुजें । स्तवनमिषें ॥ २५ ॥

taṃva saṃtoṣoni śrīgururājeṃ | mhaṇitaleṃ vinativyājeṃ | māṃḍileṃ dekhoni dujeṃ | stavanamiṣeṃ || 25 ||

हें असो आतां वांजटा । तो ज्ञानार्थ करूनि गोमटा । ग्रंथु दावीं उत्कंठा । भंगो नेदीं ॥ २६ ॥

heṃ aso ātāṃ vāṃjaṭā | to jñānārtha karūni gomaṭā | graṃthu dāvīṃ utkaṃṭhā | bhaṃgo nedīṃ || 26 ||

हो कां जी स्वामी । हेंचि पाहत होतों मी । जे श्रीमुखें म्हणा तुम्ही । ग्रंथु सांग ॥ २७ ॥

ho kāṃ jī svāmī | heṃci pāhata hotoṃ mī | je śrīmukheṃ mhaṇā tumhī | graṃthu sāṃga || 27 ||

सहजें दुर्वेचा डिरु । आंगेंचि तंव अमरु । वरी आला पूरु । पीयूषाचा ॥ २८ ॥

sahajeṃ durvecā ḍiru | āṃgeṃci taṃva amaru | varī ālā pūru | pīyūṣācā || 28 ||

तरी आतां येणें प्रसादें । विन्यासें विदग्धें । मूळशास्त्रपदें । वाखाणीन ॥ २९ ॥

tarī ātāṃ yeṇeṃ prasādeṃ | vinyāseṃ vidagdheṃ | mūḷaśāstrapadeṃ | vākhāṇīna || 29 ||

परी जीवा आंतुलीकडे । जैसी संदेहाची डोणी बुडे । ना श्रवणीं तरी चाडे । वाढी दिसे ॥ ३० ॥

parī jīvā āṃtulīkaḍe | jaisī saṃdehācī ḍoṇī buḍe | nā śravaṇīṃ tarī cāḍe | vāḍhī dise || 30 ||

तैसी बोली साचारी । अवतरो माझी माधुरी । माले मागूनि घरीं । गुरुकृपेच्या ॥ ३१ ॥

taisī bolī sācārī | avataro mājhī mādhurī | māle māgūni gharīṃ | gurukṛpecyā || 31 ||

तरी मागां त्रयोदशीं । अध्यायीं गोठी ऐसी । श्रीकृष्ण अर्जुनेंसी । चावळले ॥ ३२ ॥

tarī māgāṃ trayodaśīṃ | adhyāyīṃ goṭhī aisī | śrīkṛṣṇa arjuneṃsī | cāvaḷale || 32 ||

जे क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोगें । होईजे येणें जगें । आत्मा गुणसंगें । संसारिया ॥ ३३ ॥

je kṣetrakṣetrajñayogeṃ | hoīje yeṇeṃ jageṃ | ātmā guṇasaṃgeṃ | saṃsāriyā || 33 ||

आणि हाचि प्रकृतिगतु । सुखदुःख भोगीं हेतु । अथवा गुणातीतु । केवळु हा ॥ ३४ ॥

āṇi hāci prakṛtigatu | sukhaduḥkha bhogīṃ hetu | athavā guṇātītu | kevaḷu hā || 34 ||

तरी कैसा पां असंगा संगु । कोण तो क्षेत्रक्षेत्रज्ञायोगु । सुखदुःखादि भोगु । केवीं तया ? ॥ ३५ ॥

tarī kaisā pāṃ asaṃgā saṃgu | koṇa to kṣetrakṣetrajñāyogu | sukhaduḥkhādi bhogu | kevīṃ tayā ? || 35 ||

गुण ते कैसे किती । बांधती कवणे रीती । नातरी गुणातीतीं । चिन्हें काई ? ॥ ३६ ॥

guṇa te kaise kitī | bāṃdhatī kavaṇe rītī | nātarī guṇātītīṃ | cinheṃ kāī ? || 36 ||

एवं इया आघवेया । अर्था रूप करावया । विषो एथ चौदाविया । अध्यायासी ॥ ३७ ॥

evaṃ iyā āghaveyā | arthā rūpa karāvayā | viṣo etha caudāviyā | adhyāyāsī || 37 ||

तरी तो आतां ऐसा । प्रस्तुत परियेसा । अभिप्रायो विश्वेशा । वैकुंठाचा ॥ ३८ ॥

tarī to ātāṃ aisā | prastuta pariyesā | abhiprāyo viśveśā | vaikuṃṭhācā || 38 ||

तो म्हणे गा अर्जुना । अवधानाची सर्व सेना । मेळऊनि इया ज्ञाना । झोंबावें हो ! ॥ ३९ ॥

to mhaṇe gā arjunā | avadhānācī sarva senā | meḷaūni iyā jñānā | jhoṃbāveṃ ho ! || 39 ||

आम्हीं मागां तुज बहुतीं । दाविलें हें उपपत्ती । तरी आझुनी प्रतीती- । कुशीं न निघे ॥ ४० ॥

āmhīṃ māgāṃ tuja bahutīṃ | dāvileṃ heṃ upapattī | tarī ājhunī pratītī- | kuśīṃ na nighe || 40 ||

म्हणौनि गा पुढती । सांगिजैल तुजप्रती । पर म्हण म्हणौनि श्रुतीं । डाहारिलें जें ॥ ४१ ॥

mhaṇauni gā puḍhatī | sāṃgijaila tujapratī | para mhaṇa mhaṇauni śrutīṃ | ḍāhārileṃ jeṃ || 41 ||

एऱ्हवीं ज्ञान हें आपुलें । परी पर ऐसेनि जालें । जे आवडोनि घेतलें । भवस्वर्गादिक ॥ ४२ ॥

eऱhavīṃ jñāna heṃ āpuleṃ | parī para aiseni jāleṃ | je āvaḍoni ghetaleṃ | bhavasvargādika || 42 ||

अगा याचि कारणें । हें उत्तम सर्वांपरी मी म्हणें । जे वन्हि हें तृणें । येरें ज्ञानें ॥ ४३ ॥

agā yāci kāraṇeṃ | heṃ uttama sarvāṃparī mī mhaṇeṃ | je vanhi heṃ tṛṇeṃ | yereṃ jñāneṃ || 43 ||

जियें भवस्वर्गातें जाणती । यागचि चांग म्हणती । पारखी फुडी आथी । भेदीं जया ॥ ४४ ॥

jiyeṃ bhavasvargāteṃ jāṇatī | yāgaci cāṃga mhaṇatī | pārakhī phuḍī āthī | bhedīṃ jayā || 44 ||

तियें आघवींचि ज्ञानें । केलीं येणें स्वप्नें । जैशा वातोर्मी गगनें । गिळिजती अंतीं ॥ ४५ ॥

tiyeṃ āghavīṃci jñāneṃ | kelīṃ yeṇeṃ svapneṃ | jaiśā vātormī gaganeṃ | giḷijatī aṃtīṃ || 45 ||

कां उदितें रश्मिराजें । लोपिलीं चंद्रादि तेजें । नाना प्रळयांबुमाजें । नदी नद ॥ ४६ ॥

kāṃ uditeṃ raśmirājeṃ | lopilīṃ caṃdrādi tejeṃ | nānā praḷayāṃbumājeṃ | nadī nada || 46 ||

तैसें येणें पाहलेया । ज्ञानजात जाय लया । म्हणौनियां धनंजया । उत्तम हें ॥ ४७ ॥

taiseṃ yeṇeṃ pāhaleyā | jñānajāta jāya layā | mhaṇauniyāṃ dhanaṃjayā | uttama heṃ || 47 ||

अनादि जे मुक्तता । आपुली असे पंडुसुता । तो मोक्षु हातां येता । होय जेणें ॥ ४८ ॥

anādi je muktatā | āpulī ase paṃḍusutā | to mokṣu hātāṃ yetā | hoya jeṇeṃ || 48 ||

जयाचिया प्रतीती । विचारवीरीं समस्तीं । नेदिजेचि संसृती । माथां उधऊं ॥ ४९ ॥

jayāciyā pratītī | vicāravīrīṃ samastīṃ | nedijeci saṃsṛtī | māthāṃ udhaūṃ || 49 ||

मनें मन घालूनि मागें । विश्रांति जालिया आंगें । ते देहीं देहाजोगे । होतीचि ना ॥ ५० ॥

maneṃ mana ghālūni māgeṃ | viśrāṃti jāliyā āṃgeṃ | te dehīṃ dehājoge | hotīci nā || 50 ||

मग तें देहाचें बेळें । वोलांडूनि एकेचि वेळे । संवतुकी कांटाळें । माझें जालें ॥ ५१ ॥

maga teṃ dehāceṃ beḷeṃ | volāṃḍūni ekeci veḷe | saṃvatukī kāṃṭāḷeṃ | mājheṃ jāleṃ || 51 ||

जे माझिया नित्यता । तेणें नित्य ते पंडुसुता । परिपूर्ण पूर्णता । माझियाची ॥ ५२ ॥

je mājhiyā nityatā | teṇeṃ nitya te paṃḍusutā | paripūrṇa pūrṇatā | mājhiyācī || 52 ||

मी जैसा अनंतानंदु । जैसाचि सत्यसिंधु । तैसेचि ते भेदु । उरेचि ना ॥ ५३ ॥

mī jaisā anaṃtānaṃdu | jaisāci satyasiṃdhu | taiseci te bhedu | ureci nā || 53 ||

जें मी जेवढें जैसें । तेंचि ते जाले तैसें । घटभंगीं घटाकाशें । आकाश जेवीं ॥ ५४ ॥

jeṃ mī jevaḍheṃ jaiseṃ | teṃci te jāle taiseṃ | ghaṭabhaṃgīṃ ghaṭākāśeṃ | ākāśa jevīṃ || 54 ||

नातरीं दीपमूळकीं । दीपशिखा अनेकीं । मीनलिया अवलोकीं । होय जैसें ॥ ५५ ॥

nātarīṃ dīpamūḷakīṃ | dīpaśikhā anekīṃ | mīnaliyā avalokīṃ | hoya jaiseṃ || 55 ||

अर्जुना तयापरी । सरली द्वैताची वारी । नांदे नामार्थ एकाहारीं । मीतूंविण ॥ ५६ ॥

arjunā tayāparī | saralī dvaitācī vārī | nāṃde nāmārtha ekāhārīṃ | mītūṃviṇa || 56 ||

येणेंचि पैं कारणें । जैं पहिलें सृष्टीचें जुंपणें । तेंही तया होणें । पडेचिना ॥ ५७ ॥

yeṇeṃci paiṃ kāraṇeṃ | jaiṃ pahileṃ sṛṣṭīceṃ juṃpaṇeṃ | teṃhī tayā hoṇeṃ | paḍecinā || 57 ||

सृष्टीचिये सर्वादी । जयां देहाची नाहीं बांधी । ते कैचें प्रळयावधी । निमतील पां ? ॥ ५८ ॥

sṛṣṭīciye sarvādī | jayāṃ dehācī nāhīṃ bāṃdhī | te kaiceṃ praḷayāvadhī | nimatīla pāṃ ? || 58 ||

म्हणौनि जन्मक्षयां- । अतीत ते धनंजया । मी जालें ज्ञाना इया । अनुसरोनी ॥ ५९ ॥

mhaṇauni janmakṣayāṃ- | atīta te dhanaṃjayā | mī jāleṃ jñānā iyā | anusaronī || 59 ||

ऐसी ज्ञानाची वाढी । वानिली देवें आवडी । तेवींचि पार्थाही गोडी । लावावया ॥ ६० ॥

aisī jñānācī vāḍhī | vānilī deveṃ āvaḍī | tevīṃci pārthāhī goḍī | lāvāvayā || 60 ||

तंव तया जालें आन । सर्वांगीं निघाले कान । सणई अवधान । आतला पां ॥ ६१ ॥

taṃva tayā jāleṃ āna | sarvāṃgīṃ nighāle kāna | saṇaī avadhāna | ātalā pāṃ || 61 ||

आतां देवाचिया ऐसें । जाकळीजत असे वोरसें । जें निरूपण आकाशें । वेंटाळेना ॥ ६२ ॥

ātāṃ devāciyā aiseṃ | jākaḷījata ase voraseṃ | jeṃ nirūpaṇa ākāśeṃ | veṃṭāḷenā || 62 ||

मग म्हणे गा प्रज्ञाकांता । उजवली आजि वक्तृत्वता । जे बोलायेवढा श्रोता । जोडलासी ॥ ६३ ॥

maga mhaṇe gā prajñākāṃtā | ujavalī āji vaktṛtvatā | je bolāyevaḍhā śrotā | joḍalāsī || 63 ||

तरि एकु मी अनेकीं । गोंविजे देहपाशकीं । त्रिगुणीं लुब्धकीं । कवणेपरी ॥ ६४ ॥

tari eku mī anekīṃ | goṃvije dehapāśakīṃ | triguṇīṃ lubdhakīṃ | kavaṇeparī || 64 ||

कैसा क्षेत्रयोगें । वियें इयें जगें । तें परिस सांगें । कवणेपरी ॥ ६५ ॥

kaisā kṣetrayogeṃ | viyeṃ iyeṃ jageṃ | teṃ parisa sāṃgeṃ | kavaṇeparī || 65 ||

पैं क्षेत्र येणें व्याजें । यालागीं हें बोलिजे । जे मत्संगबीजें । भूतीं पिके ॥ ६६ ॥

paiṃ kṣetra yeṇeṃ vyājeṃ | yālāgīṃ heṃ bolije | je matsaṃgabījeṃ | bhūtīṃ pike || 66 ||

एऱ्हवीं तरी महद्ब्रह्म । यालागीं हें ऐसें नाम । जे महदादिविश्राम । शालिका हें ॥ ६७ ॥

eऱhavīṃ tarī mahadbrahma | yālāgīṃ heṃ aiseṃ nāma | je mahadādiviśrāma | śālikā heṃ || 67 ||

विकारां बहुवस थोरी । अर्जुना हेंचि करी । म्हणौनि अवधारीं । महद्ब्रह्म ॥ ६८ ॥

vikārāṃ bahuvasa thorī | arjunā heṃci karī | mhaṇauni avadhārīṃ | mahadbrahma || 68 ||

अव्यक्तवादमतीं । अव्यक्त ऐसी वदंती । सांख्याचिया प्रतीती । प्रकृति हेचि ॥ ६९ ॥

avyaktavādamatīṃ | avyakta aisī vadaṃtī | sāṃkhyāciyā pratītī | prakṛti heci || 69 ||

वेदांतीं इयेतें माया । ऐसें म्हणिजे प्राज्ञराया । असो किती बोलों वायां । अज्ञान हें ॥७० ॥

vedāṃtīṃ iyeteṃ māyā | aiseṃ mhaṇije prājñarāyā | aso kitī boloṃ vāyāṃ | ajñāna heṃ ||70 ||

आपला आपणपेयां । विसरु जो धनंजया । तेंचि रूप यया । अज्ञानासी ॥ ७१ ॥

āpalā āpaṇapeyāṃ | visaru jo dhanaṃjayā | teṃci rūpa yayā | ajñānāsī || 71 ||

आणिकही एक असे । जें विचारावेळे न दिसे । वातीं पाहतां जैसें । अंधारें कां ॥ ७२ ॥

āṇikahī eka ase | jeṃ vicārāveḷe na dise | vātīṃ pāhatāṃ jaiseṃ | aṃdhāreṃ kāṃ || 72 ||

हालविलिया जाय । निश्चळीं तरी होय । दुधीं जैसी साय । दुधाची ते ॥ ७३ ॥

hālaviliyā jāya | niścaḷīṃ tarī hoya | dudhīṃ jaisī sāya | dudhācī te || 73 ||

पैं जागरु ना स्वप्न । ना स्वरूप अवस्थान । ते सुषुप्ति कां घन । जैसी होय ॥ ७४ ॥

paiṃ jāgaru nā svapna | nā svarūpa avasthāna | te suṣupti kāṃ ghana | jaisī hoya || 74 ||

कां न वियतां वायूतें । वांझें आकाश रितें । तया ऐसें निरुतें । अज्ञान गा ॥ ७५ ॥

kāṃ na viyatāṃ vāyūteṃ | vāṃjheṃ ākāśa riteṃ | tayā aiseṃ niruteṃ | ajñāna gā || 75 ||

पैल खांबु कां पुरुखु । ऐसा निश्चयो नाहीं एकु । परी काय नेणों आलोकु । दिसत असे ॥ ७६ ॥

paila khāṃbu kāṃ purukhu | aisā niścayo nāhīṃ eku | parī kāya neṇoṃ āloku | disata ase || 76 ||

तेवीं वस्तु जैसी असे । तैसी कीर न दिसे । परी कांहीं अनारिसें । देखिजेना ॥ ७७ ॥

tevīṃ vastu jaisī ase | taisī kīra na dise | parī kāṃhīṃ anāriseṃ | dekhijenā || 77 ||

ना राती ना तेज । ते संधि जेवीं सांज । तेवीं विरुद्ध ना निज । ज्ञान आथी ॥ ७८ ॥

nā rātī nā teja | te saṃdhi jevīṃ sāṃja | tevīṃ viruddha nā nija | jñāna āthī || 78 ||

ऐसी कोण्ही एकी दिशा । तिये वादु अज्ञान ऐसा । तया गुंडलिया प्रकाशा । क्षेत्रज्ञु नाम ॥ ७९ ॥

aisī koṇhī ekī diśā | tiye vādu ajñāna aisā | tayā guṃḍaliyā prakāśā | kṣetrajñu nāma || 79 ||

अज्ञान थोरिये आणिजे । आपणपें तरी नेणिजे । तें रूप जाणिजे । क्षेत्रज्ञाचें ॥ ८० ॥

ajñāna thoriye āṇije | āpaṇapeṃ tarī neṇije | teṃ rūpa jāṇije | kṣetrajñāceṃ || 80 ||

हाचि उभय योगु । बुझें बापा चांगु । सत्तेचा नैसर्गु । स्वभावो हा ॥ ८१ ॥

hāci ubhaya yogu | bujheṃ bāpā cāṃgu | sattecā naisargu | svabhāvo hā || 81 ||

.आतां अज्ञानासारिखें । वस्तु आपणपांचि देखे । परी रूपें अनेकें । नेणों कोणें ॥ ८२ ॥

.ātāṃ ajñānāsārikheṃ | vastu āpaṇapāṃci dekhe | parī rūpeṃ anekeṃ | neṇoṃ koṇeṃ || 82 ||

जैसा रंकु भ्रमला । म्हणे जा रे मी रावो आला । कां मूर्च्छितु गेला । स्वर्गलोकां ॥ ८३ ॥

jaisā raṃku bhramalā | mhaṇe jā re mī rāvo ālā | kāṃ mūrcchitu gelā | svargalokāṃ || 83 ||

तेवीं लचकलिया दिठी । मग देखणें जें जें उठी । तया नाम सृष्टी । मीचि वियें पैं गा ॥ ८४ ॥

tevīṃ lacakaliyā diṭhī | maga dekhaṇeṃ jeṃ jeṃ uṭhī | tayā nāma sṛṣṭī | mīci viyeṃ paiṃ gā || 84 ||

जैसें कां स्वप्नमोहा । तो एकाकी देखे बहुवा । तोचि पाडु आत्मया । स्मरणेंवीण असे ॥ ८५ ॥

jaiseṃ kāṃ svapnamohā | to ekākī dekhe bahuvā | toci pāḍu ātmayā | smaraṇeṃvīṇa ase || 85 ||

हेंचि आनीभ्रांती । प्रमेय उपलवूं पुढती । परी तूं प्रतीती । याचि घे पां ॥ ८६ ॥

heṃci ānībhrāṃtī | prameya upalavūṃ puḍhatī | parī tūṃ pratītī | yāci ghe pāṃ || 86 ||

तरी माझी हे गृहिणी । अनादि तरुणी । अनिर्वाच्यगुणी । अविद्या हे ॥ ८७ ॥

tarī mājhī he gṛhiṇī | anādi taruṇī | anirvācyaguṇī | avidyā he || 87 ||

इये नाहीं हेंचि रूप । ठाणें हें अति उमप । हें निद्रितां समीप । चेतां दुरी ॥ ८८ ॥

iye nāhīṃ heṃci rūpa | ṭhāṇeṃ heṃ ati umapa | heṃ nidritāṃ samīpa | cetāṃ durī || 88 ||

पैं माझेनिचि आंगें । पहुढल्या हे जागे । आणि सत्तासंभोगें । गुर्विणी होय ॥ ८९ ॥

paiṃ mājhenici āṃgeṃ | pahuḍhalyā he jāge | āṇi sattāsaṃbhogeṃ | gurviṇī hoya || 89 ||

महद्ब्रह्मौदरीं । प्रकृतीं आठै विकारीं । गर्भाची करी । पेलोवेली ॥ ९० ॥

mahadbrahmaudarīṃ | prakṛtīṃ āṭhai vikārīṃ | garbhācī karī | pelovelī || 90 ||

उभयसंगु पहिलें । बुद्धितत्त्वें प्रसवलें । बुद्धितत्त्व भारैलें । होय मन ॥ ९१ ॥

ubhayasaṃgu pahileṃ | buddhitattveṃ prasavaleṃ | buddhitattva bhāraileṃ | hoya mana || 91 ||

तरुणी ममता मनाची । ते अहंकार तत्त्व रची । तेणें महाभूतांची । अभिव्यक्ति होय ॥ ९२ ॥

taruṇī mamatā manācī | te ahaṃkāra tattva racī | teṇeṃ mahābhūtāṃcī | abhivyakti hoya || 92 ||

आणि विषयेंद्रियां गौसी । स्वभावें तंव भूतांसी । म्हणौनि येती सरिसीं । तियेंही रूपा ॥ ९३ ॥

āṇi viṣayeṃdriyāṃ gausī | svabhāveṃ taṃva bhūtāṃsī | mhaṇauni yetī sarisīṃ | tiyeṃhī rūpā || 93 ||

जालेनि विकारक्षोभें । पाठीं त्रिगुणाचें उभें । तेव्हां ये वासनागर्भें । ठायेंठावों ॥ ९४ ॥

jāleni vikārakṣobheṃ | pāṭhīṃ triguṇāceṃ ubheṃ | tevhāṃ ye vāsanāgarbheṃ | ṭhāyeṃṭhāvoṃ || 94 ||

रुखाचा आवांका । जैसी बीजकणिका । जीवीं बांधें उदका । भेटतखेंवो ॥ ९५ ॥

rukhācā āvāṃkā | jaisī bījakaṇikā | jīvīṃ bāṃdheṃ udakā | bheṭatakheṃvo || 95 ||

तैसी माझेनि संगें । अविद्या नाना जगें । आर घेवों लागे । आणियाची ॥ ९६ ॥

taisī mājheni saṃgeṃ | avidyā nānā jageṃ | āra ghevoṃ lāge | āṇiyācī || 96 ||

मग गर्भगोळा तया । कैसें रूप तैं ये आया । तें परियेसें राया । सुजनांचिया ॥ ९७ ॥

maga garbhagoḷā tayā | kaiseṃ rūpa taiṃ ye āyā | teṃ pariyeseṃ rāyā | sujanāṃciyā || 97 ||

पैं मणिज स्वेदज । उद्भिज जारज । उमटती सहज । अवयव हें ॥ ९८ ॥

paiṃ maṇija svedaja | udbhija jāraja | umaṭatī sahaja | avayava heṃ || 98 ||

व्योमवायुवशें । वाढलेनि गर्भरसें । मणिजु उससे । अवयव तो ॥ ९९ ॥

vyomavāyuvaśeṃ | vāḍhaleni garbharaseṃ | maṇiju usase | avayava to || 99 ||

पोटीं सूनि तमरजें । आगळिकां तोय तेजें । उठितां निफजे । स्वेदजु गा ॥ १०० ॥

poṭīṃ sūni tamarajeṃ | āgaḷikāṃ toya tejeṃ | uṭhitāṃ niphaje | svedaju gā || 100 ||

आपपृथ्वी उत्कटें । आणि तमोमात्रें निकृष्टें । स्थावरु उमटे । उद्भिजु हा ॥ १०१ ॥

āpapṛthvī utkaṭeṃ | āṇi tamomātreṃ nikṛṣṭeṃ | sthāvaru umaṭe | udbhiju hā || 101 ||

पांचां पांचही विरजीं । होती मनबुद्ध्यादि साजीं । हीं हेतु जारजीं । ऐसें जाण ॥ १०२ ॥

pāṃcāṃ pāṃcahī virajīṃ | hotī manabuddhyādi sājīṃ | hīṃ hetu jārajīṃ | aiseṃ jāṇa || 102 ||

ऐसे चारी हे सरळ । करचरणतळ । महाप्रकृति स्थूळ । तेंचि शिर ॥ १०३ ॥

aise cārī he saraḷa | karacaraṇataḷa | mahāprakṛti sthūḷa | teṃci śira || 103 ||

प्रवृत्ति पेललें पोट । निवृत्ति ते पाठी नीट । सुर योनी आंगें आठ । ऊर्ध्वाचीं ॥ १०४ ॥

pravṛtti pelaleṃ poṭa | nivṛtti te pāṭhī nīṭa | sura yonī āṃgeṃ āṭha | ūrdhvācīṃ || 104 ||

कंठु उल्हासता स्वर्गु । मृत्युलोकु मध्यभागु । अधोदेशु चांगु । नितंबु तो ॥ १०५ ॥

kaṃṭhu ulhāsatā svargu | mṛtyuloku madhyabhāgu | adhodeśu cāṃgu | nitaṃbu to || 105 ||

ऐसें लेकरूं एक । प्रसवली हें देख । जयाचें तिन्ही लोक । बाळसें गा ॥ १०६ ॥

aiseṃ lekarūṃ eka | prasavalī heṃ dekha | jayāceṃ tinhī loka | bāḷaseṃ gā || 106 ||

चौर्यांयशीं लक्ष योनी । तियें कांडां पेरां सांदणी । वाढे प्रतिदिनीं । बाळक हें ॥ १०७ ॥

cauryāṃyaśīṃ lakṣa yonī | tiyeṃ kāṃḍāṃ perāṃ sāṃdaṇī | vāḍhe pratidinīṃ | bāḷaka heṃ || 107 ||

नाना देह अवयवीं । नामाचीं लेणीं लेववी । मोहस्तन्यें वाढवी । नित्य नवें ॥ १०८ ॥

nānā deha avayavīṃ | nāmācīṃ leṇīṃ levavī | mohastanyeṃ vāḍhavī | nitya naveṃ || 108 ||

सृष्टी वेगवेगळीया । तिया करांघ्रीं आंगोळियां । भिन्नाभिमान सूदलिया । मुदिया तेथें ॥ १०९ ॥

sṛṣṭī vegavegaḷīyā | tiyā karāṃghrīṃ āṃgoḷiyāṃ | bhinnābhimāna sūdaliyā | mudiyā tetheṃ || 109 ||

हें एकलौतें चराचर । अविचारित सुंदर । प्रसवोनि थोर । थोरावली ॥ ११० ॥

heṃ ekalauteṃ carācara | avicārita suṃdara | prasavoni thora | thorāvalī || 110 ||

पै ब्रह्मा प्रातःकाळु । विष्णु तो माध्यान्ह वेळु । सदाशिव सायंकाळु । बाळा यया ॥ १११ ॥

pai brahmā prātaḥkāḷu | viṣṇu to mādhyānha veḷu | sadāśiva sāyaṃkāḷu | bāḷā yayā || 111 ||

महाप्रळयसेजे । खिळोनि निवांत निजे । विषमज्ञानें उमजें । कल्पोदयीं ॥ ११२ ॥

mahāpraḷayaseje | khiḷoni nivāṃta nije | viṣamajñāneṃ umajeṃ | kalpodayīṃ || 112 ||

अर्जुना इयापरी । मिथ्यादृष्टीच्या घरीं । युगानुवृत्तीचीं करी । चोज पाउलें ॥ ११३ ॥

arjunā iyāparī | mithyādṛṣṭīcyā gharīṃ | yugānuvṛttīcīṃ karī | coja pāuleṃ || 113 ||

संकल्पु जयाचा इष्टु । अहंकारु तो विनटु । ऐसिया होय शेवटु । ज्ञानें यया ॥ ११४ ॥

saṃkalpu jayācā iṣṭu | ahaṃkāru to vinaṭu | aisiyā hoya śevaṭu | jñāneṃ yayā || 114 ||

आतां असो हे बहु बोली । ऐसें विश्व माया व्याली । तेथ साह्य जाली । माझी सत्ता ॥ ११५ ॥

ātāṃ aso he bahu bolī | aiseṃ viśva māyā vyālī | tetha sāhya jālī | mājhī sattā || 115 ||

याकारणें मी पिता । महद्ब्रह्म हे माता । अपत्य पंडुसुता । जगडंबरु ॥ ११६ ॥

yākāraṇeṃ mī pitā | mahadbrahma he mātā | apatya paṃḍusutā | jagaḍaṃbaru || 116 ||

आतां शरीरें बहुतें । देखोनि न भेदें हो चित्तें । जे मनबुद्ध्यादि भूतें । एकेंचि येथें ॥ ११७ ॥

ātāṃ śarīreṃ bahuteṃ | dekhoni na bhedeṃ ho citteṃ | je manabuddhyādi bhūteṃ | ekeṃci yetheṃ || 117 ||

हां गा एकाचि देहीं । काय अनारिसें अवयव नाहीं ? । तेवीं विचित्र विश्व पाहीं । एकचि हें ॥ ११८ ॥

hāṃ gā ekāci dehīṃ | kāya anāriseṃ avayava nāhīṃ ? | tevīṃ vicitra viśva pāhīṃ | ekaci heṃ || 118 ||

पैं उंचा नीचा डाहाळिया । विषमा वेगळालिया । येकाचि जेवीं जालिया । बीजाचिया ॥ ११९ ॥

paiṃ uṃcā nīcā ḍāhāḷiyā | viṣamā vegaḷāliyā | yekāci jevīṃ jāliyā | bījāciyā || 119 ||

आणि संबंधु तोही ऐसा । मृत्तिके घटु लेंकु जैसा । कां पटत्व कापुसा । नातू होय ॥ १२० ॥

āṇi saṃbaṃdhu tohī aisā | mṛttike ghaṭu leṃku jaisā | kāṃ paṭatva kāpusā | nātū hoya || 120 ||

नाना कल्लोळपरंपरा । संतती जैसी सागरा । आम्हां आणि चराचरा । संबंधु तैसा ॥ १२१ ॥

nānā kalloḷaparaṃparā | saṃtatī jaisī sāgarā | āmhāṃ āṇi carācarā | saṃbaṃdhu taisā || 121 ||

म्हणौनि वन्हि आणि ज्वाळ । दोन्ही वन्हीचि केवळ । तेवीं मी गा सकळ । संबंधु वावो ॥ १२२ ॥

mhaṇauni vanhi āṇi jvāḷa | donhī vanhīci kevaḷa | tevīṃ mī gā sakaḷa | saṃbaṃdhu vāvo || 122 ||

जालेनि जगें मी झांकें । तरी जगत्वें कोण फांके ? । किळेवरी माणिकें । लोपिजे काई ? ॥ १२३ ॥

jāleni jageṃ mī jhāṃkeṃ | tarī jagatveṃ koṇa phāṃke ? | kiḷevarī māṇikeṃ | lopije kāī ? || 123 ||

अळंकारातें आलें । तरी सोनेपण काइ गेलें ? । कीं कमळ फांकलें । कमळत्वा मुके ? ॥ १२४ ॥

aḷaṃkārāteṃ āleṃ | tarī sonepaṇa kāi geleṃ ? | kīṃ kamaḷa phāṃkaleṃ | kamaḷatvā muke ? || 124 ||

सांग पां धनंजया । अवयवीं अवयविया । आच्छादिजे कीं तया । तेंचि रूप ? ॥ १२५ ॥

sāṃga pāṃ dhanaṃjayā | avayavīṃ avayaviyā | ācchādije kīṃ tayā | teṃci rūpa ? || 125 ||

कीं विरूढलिया जोंधळा । कणिसाचा निर्वाळा । वेंचला कीं आगळा । दिसतसे ॥ १२६ ॥

kīṃ virūḍhaliyā joṃdhaḷā | kaṇisācā nirvāḷā | veṃcalā kīṃ āgaḷā | disatase || 126 ||

म्हणौनि जग परौतें । सारूनि पाहिजे मातें । तैसा नोव्हें उखितें । आघवें मीचि ॥ १२७ ॥

mhaṇauni jaga parauteṃ | sārūni pāhije māteṃ | taisā novheṃ ukhiteṃ | āghaveṃ mīci || 127 ||

हा तूं साचोकारा । निश्चयाचा खरा । गांठीं बांध वीरा । जीवाचिये ॥ १२८ ॥

hā tūṃ sācokārā | niścayācā kharā | gāṃṭhīṃ bāṃdha vīrā | jīvāciye || 128 ||

आतां मियां मज दाविला । शरीरीं वेगळाला । गुणीं मीचि बांधला । ऐसा आवडें ॥ १२९ ॥

ātāṃ miyāṃ maja dāvilā | śarīrīṃ vegaḷālā | guṇīṃ mīci bāṃdhalā | aisā āvaḍeṃ || 129 ||

जैसें स्वप्नीं आपण । उठूनियां आत्ममरण । भोगिजे गा जाण । कपिध्वजा ॥ १३० ॥

jaiseṃ svapnīṃ āpaṇa | uṭhūniyāṃ ātmamaraṇa | bhogije gā jāṇa | kapidhvajā || 130 ||

कां कवळातें डोळे । प्रकाशूनि पिवळें । देखती तेंही कळे । तयांसीचि ॥ १३१ ॥

kāṃ kavaḷāteṃ ḍoḷe | prakāśūni pivaḷeṃ | dekhatī teṃhī kaḷe | tayāṃsīci || 131 ||

नाना सूर्यप्रकाशें । प्रकटी तैं अभ्र भासे । तो लोपला हेंही दिसे । सूर्येंचि कीं ॥ १३२ ॥

nānā sūryaprakāśeṃ | prakaṭī taiṃ abhra bhāse | to lopalā heṃhī dise | sūryeṃci kīṃ || 132 ||

पैं आपणपेनि जालिया । छाया गा आपुलिया । बिहोनि बिहालिया । आन आहे ? ॥ १३३ ॥

paiṃ āpaṇapeni jāliyā | chāyā gā āpuliyā | bihoni bihāliyā | āna āhe ? || 133 ||

तैसीं इयें नाना देहें । दाऊनि मी नाना होयें । तेथ ऐसा जो बंधु आहे । तेंही देखें ॥ १३४ ॥

taisīṃ iyeṃ nānā deheṃ | dāūni mī nānā hoyeṃ | tetha aisā jo baṃdhu āhe | teṃhī dekheṃ || 134 ||

बंधु कां न बंधिजे । हें जाणणें मज माझें । नेणणेनि उपजे । आपलेनि ॥ १३५ ॥

baṃdhu kāṃ na baṃdhije | heṃ jāṇaṇeṃ maja mājheṃ | neṇaṇeni upaje | āpaleni || 135 ||

तरी कोणें गुणें कैसा । मजचि मी बंधु ऐसा । आवडे तें परियेसा । अर्जुनदेवा ॥ १३६ ॥

tarī koṇeṃ guṇeṃ kaisā | majaci mī baṃdhu aisā | āvaḍe teṃ pariyesā | arjunadevā || 136 ||

गुण ते किती किंधर्म । कायि ययां रूपनाम । कें जालें हें वर्म । अवधारीं पां ॥ १३७ ॥

guṇa te kitī kiṃdharma | kāyi yayāṃ rūpanāma | keṃ jāleṃ heṃ varma | avadhārīṃ pāṃ || 137 ||

तरी सत्त्वरजतम । तिघांसि हें नाम । आणि प्रकृति जन्म- । भूमिका ययां ॥ १३८ ॥

tarī sattvarajatama | tighāṃsi heṃ nāma | āṇi prakṛti janma- | bhūmikā yayāṃ || 138 ||

येथ सत्त्व तें उत्तम । रज तें मध्यम । तिहींमाजीं तम । सावियाधारें ॥ १३९ ॥

yetha sattva teṃ uttama | raja teṃ madhyama | tihīṃmājīṃ tama | sāviyādhāreṃ || 139 ||

हें एकेचि वृत्तीच्या ठायीं । त्रिगुणत्व आवडे पाहीं । वयसात्रय देहीं । येकीं जेवीं ॥ १४० ॥

heṃ ekeci vṛttīcyā ṭhāyīṃ | triguṇatva āvaḍe pāhīṃ | vayasātraya dehīṃ | yekīṃ jevīṃ || 140 ||

कां मीनलेनि कीडें । जंव जंव तूक वाढे । तंव तंव सोनें हीन पडे । पांचिका कसीं ॥ १४१ ॥

kāṃ mīnaleni kīḍeṃ | jaṃva jaṃva tūka vāḍhe | taṃva taṃva soneṃ hīna paḍe | pāṃcikā kasīṃ || 141 ||

पैं सावधपण जैसें । वाहविलें आळसें । सुषुप्ति बैसे । घणावोनि ॥ १४२ ॥

paiṃ sāvadhapaṇa jaiseṃ | vāhavileṃ āḷaseṃ | suṣupti baise | ghaṇāvoni || 142 ||

तैसी अज्ञानांगीकारें । निगाली वृत्ति विखुरे ।

taisī ajñānāṃgīkāreṃ | nigālī vṛtti vikhure |

ते सत्त्वरजद्वारें । तमही होय ॥ १४३ ॥

te sattvarajadvāreṃ | tamahī hoya || 143 ||

अर्जुना गा जाण । ययां नाम गुण । आतां दाखऊं खूण । बांधिती ते ॥ १४४ ॥

arjunā gā jāṇa | yayāṃ nāma guṇa | ātāṃ dākhaūṃ khūṇa | bāṃdhitī te || 144 ||

तरी क्षेत्रज्ञदशे । आत्मा मोटका पैसे । हें देह मी ऐसें । मुहूर्त करी ॥ १४५ ॥

tarī kṣetrajñadaśe | ātmā moṭakā paise | heṃ deha mī aiseṃ | muhūrta karī || 145 ||

आजन्ममरणांतीं । देहधर्मीं समस्तीं । ममत्वाची सूती । घे ना जंव ॥ १४६ ॥

ājanmamaraṇāṃtīṃ | dehadharmīṃ samastīṃ | mamatvācī sūtī | ghe nā jaṃva || 146 ||

जैसी मीनाच्या तोंडीं । पडेना जंव उंडी । तंव गळ आसुडी । जळपारधी ॥ १४७ ॥

jaisī mīnācyā toṃḍīṃ | paḍenā jaṃva uṃḍī | taṃva gaḷa āsuḍī | jaḷapāradhī || 147 ||

तेवीं सत्त्वें लुब्धकें । सुखज्ञानाचीं पाशकें । वोढिजती मग खुडके । मृगु जैसा ॥ १४८ ॥

tevīṃ sattveṃ lubdhakeṃ | sukhajñānācīṃ pāśakeṃ | voḍhijatī maga khuḍake | mṛgu jaisā || 148 ||

मग ज्ञानें चडफडी । जाणिवेचे खुरखोडी । स्वयं सुख हें धाडी । हातींचें गा ॥ १४९ ॥

maga jñāneṃ caḍaphaḍī | jāṇivece khurakhoḍī | svayaṃ sukha heṃ dhāḍī | hātīṃceṃ gā || 149 ||

तेव्हां विद्यामानें तोखे । लाभमात्रें हरिखे । मी संतुष्ट हेंही देखे । श्लाघों लागे ॥ १५० ॥

tevhāṃ vidyāmāneṃ tokhe | lābhamātreṃ harikhe | mī saṃtuṣṭa heṃhī dekhe | ślāghoṃ lāge || 150 ||

म्हणे भाग्य ना माझें ? । आजि सुखियें नाहीं दुजें । विकाराष्टकें फुंजे । सात्त्विकाचेनि ॥ १५१ ॥

mhaṇe bhāgya nā mājheṃ ? | āji sukhiyeṃ nāhīṃ dujeṃ | vikārāṣṭakeṃ phuṃje | sāttvikāceni || 151 ||

आणि येणेंही न सरे । लांकण लागे दुसरें । जें विद्वत्तेचें भरे । भूत आंगीं ॥ १५२ ॥

āṇi yeṇeṃhī na sare | lāṃkaṇa lāge dusareṃ | jeṃ vidvatteceṃ bhare | bhūta āṃgīṃ || 152 ||

आपणचि ज्ञानस्वरूप आहे । तें गेलें हें दुःख न वाहे । कीं विषयज्ञानें होये । गगनायेवढा ॥ १५३ ॥

āpaṇaci jñānasvarūpa āhe | teṃ geleṃ heṃ duḥkha na vāhe | kīṃ viṣayajñāneṃ hoye | gaganāyevaḍhā || 153 ||

रावो जैसा स्वप्नीं । रंकपणें रिघे धानीं । तो दों दाणां मानी । इंद्रु ना मी ॥ १५४ ॥

rāvo jaisā svapnīṃ | raṃkapaṇeṃ righe dhānīṃ | to doṃ dāṇāṃ mānī | iṃdru nā mī || 154 ||

तैसें गा देहातीता । जालेया देहवंता । हों लागे पंडुसुता । बाह्यज्ञानें ॥ १५५ ॥

taiseṃ gā dehātītā | jāleyā dehavaṃtā | hoṃ lāge paṃḍusutā | bāhyajñāneṃ || 155 ||

प्रवृत्तिशास्त्र बुझे । यज्ञविद्या उमजे । किंबहुना सुझे । स्वर्गवरी ॥ १५६ ॥

pravṛttiśāstra bujhe | yajñavidyā umaje | kiṃbahunā sujhe | svargavarī || 156 ||

आणि म्हणे आजि आन । मीवांचूनि नाहीं सज्ञान । चातुर्यचंद्रा गगन । चित्त माझें ॥ १५७ ॥

āṇi mhaṇe āji āna | mīvāṃcūni nāhīṃ sajñāna | cāturyacaṃdrā gagana | citta mājheṃ || 157 ||

ऐसें सत्त्व सुखज्ञानीं । जीवासि लावूनि कानी । बैलाची करी वानी । पांगुळाचिया ॥ १५८ ॥

aiseṃ sattva sukhajñānīṃ | jīvāsi lāvūni kānī | bailācī karī vānī | pāṃguḷāciyā || 158 ||

आतां हाचि शरीरीं । रजें जियापरी । बांधिजे तें अवधारीं । सांगिजैल ॥ १५९ ॥

ātāṃ hāci śarīrīṃ | rajeṃ jiyāparī | bāṃdhije teṃ avadhārīṃ | sāṃgijaila || 159 ||

हें रज याचि कारणें । जीवातें रंजऊं जाणे । हें अभिलाखाचें तरुणें । सदाचि गा ॥ १६० ॥

heṃ raja yāci kāraṇeṃ | jīvāteṃ raṃjaūṃ jāṇe | heṃ abhilākhāceṃ taruṇeṃ | sadāci gā || 160 ||

हें जीवीं मोटकें रिगे । आणि कामाच्या मदीं लागे । मग वारया वळघे । तृष्णेचिया ॥ १६१ ॥

heṃ jīvīṃ moṭakeṃ rige | āṇi kāmācyā madīṃ lāge | maga vārayā vaḷaghe | tṛṣṇeciyā || 161 ||

घृतें आंबुखूनि आगियाळें । वज्राग्नीचें सादुकलें । आतां बहु थेंकुलें । आहे तेथ ? ॥ १६२ ॥

ghṛteṃ āṃbukhūni āgiyāḷeṃ | vajrāgnīceṃ sādukaleṃ | ātāṃ bahu theṃkuleṃ | āhe tetha ? || 162 ||

तैसी खवळें चाड । होय दुःखासकट गोड । इंद्रश्रीहि सांकड । गमों लागे ॥ १६३ ॥

taisī khavaḷeṃ cāḍa | hoya duḥkhāsakaṭa goḍa | iṃdraśrīhi sāṃkaḍa | gamoṃ lāge || 163 ||

तैसी तृष्णा वाढिनलिया । मेरुही हाता आलिया । तऱ्ही म्हणे एखादिया । दारुणा वळघो ॥ १६४ ॥

taisī tṛṣṇā vāḍhinaliyā | meruhī hātā āliyā | taऱhī mhaṇe ekhādiyā | dāruṇā vaḷagho || 164 ||

जीविताचि कुरोंडी । वोवाळूं लागे कवडी । मानी तृणाचिये जोडी । कृतकृत्यता ॥ १६५ ॥

jīvitāci kuroṃḍī | vovāḷūṃ lāge kavaḍī | mānī tṛṇāciye joḍī | kṛtakṛtyatā || 165 ||

आजि असतें वेंचिजेल । परी पाहे काय कीजेल । ऐसा पांगीं वडील । व्यवसाय मांडी ॥ १६६ ॥

āji asateṃ veṃcijela | parī pāhe kāya kījela | aisā pāṃgīṃ vaḍīla | vyavasāya māṃḍī || 166 ||

म्हणे स्वर्गा हन जावें । तरी काय तेथें खावें । इयालागीं धांवें । याग करूं ॥ १६७ ॥

mhaṇe svargā hana jāveṃ | tarī kāya tetheṃ khāveṃ | iyālāgīṃ dhāṃveṃ | yāga karūṃ || 167 ||

व्रतापाठीं व्रतें । आचरें इष्टापूर्तें । काम्यावांचूनि हातें । शिवणें नाहीं ॥ १६८ ॥

vratāpāṭhīṃ vrateṃ | ācareṃ iṣṭāpūrteṃ | kāmyāvāṃcūni hāteṃ | śivaṇeṃ nāhīṃ || 168 ||

पैं ग्रीष्मांतींचा वारा । विसांवो नेणें वीरा । तैसा न म्हणे व्यापारा । रात्रदिवस ॥ १६९ ॥

paiṃ grīṣmāṃtīṃcā vārā | visāṃvo neṇeṃ vīrā | taisā na mhaṇe vyāpārā | rātradivasa || 169 ||

काय चंचळु मासा ? । कामिनीकटाक्षु जैसा । लवलाहो तैसा । विजूही नाहीं ॥ १७० ॥

kāya caṃcaḷu māsā ? | kāminīkaṭākṣu jaisā | lavalāho taisā | vijūhī nāhīṃ || 170 ||

तेतुलेनि गा वेगें । स्वर्गसंसारपांगें । आगीमाजीं रिगे । क्रियांचिये ॥ १७१ ॥

tetuleni gā vegeṃ | svargasaṃsārapāṃgeṃ | āgīmājīṃ rige | kriyāṃciye || 171 ||

ऐसा देहीं देहावेगळा । ले तृष्णेचिया सांखळा । खटाटोपु वाहे गळां । व्यापाराचा ॥ १७२ ॥

aisā dehīṃ dehāvegaḷā | le tṛṣṇeciyā sāṃkhaḷā | khaṭāṭopu vāhe gaḷāṃ | vyāpārācā || 172 ||

हें रजोगुणाचें दारुण । देहीं देहियासी बंधन । परिस आतां विंदाण । तमाचें तें ॥ १७३ ॥

heṃ rajoguṇāceṃ dāruṇa | dehīṃ dehiyāsī baṃdhana | parisa ātāṃ viṃdāṇa | tamāceṃ teṃ || 173 ||

व्यवहाराचेहि डोळे । मंद जेणें पडळें । मोहरात्रीचें काळें । मेहुडें जें ॥ १७४ ॥

vyavahārācehi ḍoḷe | maṃda jeṇeṃ paḍaḷeṃ | moharātrīceṃ kāḷeṃ | mehuḍeṃ jeṃ || 174 ||

अज्ञानाचें जियालें । जया एका लागलें । जेणें विश्व भुललें । नाचत असे ॥ १७५ ॥

ajñānāceṃ jiyāleṃ | jayā ekā lāgaleṃ | jeṇeṃ viśva bhulaleṃ | nācata ase || 175 ||

अविवेकमहामंत्र । जें मौढ्यमद्याचें पात्र । हें असो मोहनास्त्र । जीवांसि जें ॥ १७६ ॥

avivekamahāmaṃtra | jeṃ mauḍhyamadyāceṃ pātra | heṃ aso mohanāstra | jīvāṃsi jeṃ || 176 ||

पार्था तें गा तम । रचूनि ऐसें वर्म । चौखुरी देहात्म- । मानियातें ॥ १७७ ॥

pārthā teṃ gā tama | racūni aiseṃ varma | caukhurī dehātma- | māniyāteṃ || 177 ||

हें एकचि कीर शरीरीं । माजों लागे चराचरीं । आणि तेथ दुसरी । गोठी नाहीं ॥ १७८ ॥

heṃ ekaci kīra śarīrīṃ | mājoṃ lāge carācarīṃ | āṇi tetha dusarī | goṭhī nāhīṃ || 178 ||

सर्वेंद्रिया जाड्य । मनामाजीं मौढ्य । माल्हाती जे दाढ्‌र्य । आलस्याचेंं ॥ १७९ ॥

sarveṃdriyā jāḍya | manāmājīṃ mauḍhya | mālhātī je dāḍhrya | ālasyāceṃṃ || 179 ||

आंगें आंग मोडामोडी । कार्यजाती अनावडी । नुसती परवडी । जांभयांची ॥ १८० ॥

āṃgeṃ āṃga moḍāmoḍī | kāryajātī anāvaḍī | nusatī paravaḍī | jāṃbhayāṃcī || 180 ||

उघडियाची दिठी । देखणें नाहीं किरीटी । नाळवितांचि उठी । वो म्हणौनि ॥ १८१ ॥

ughaḍiyācī diṭhī | dekhaṇeṃ nāhīṃ kirīṭī | nāḷavitāṃci uṭhī | vo mhaṇauni || 181 ||

पडलिये धोंडी । नेणे कानी मुरडी । तयाचि परी मुरकुंडी । उकलूं नेणें ॥ १८२ ॥

paḍaliye dhoṃḍī | neṇe kānī muraḍī | tayāci parī murakuṃḍī | ukalūṃ neṇeṃ || 182 ||

पृथ्वी पाताळीं जांवो । कां आकाशही वरी येवो । परी उठणें हा भावो । उपजों नेणें ॥ १८३ ॥

pṛthvī pātāḷīṃ jāṃvo | kāṃ ākāśahī varī yevo | parī uṭhaṇeṃ hā bhāvo | upajoṃ neṇeṃ || 183 ||

उचितानुचित आघवें । झांसुरता नाठवे जीवें । जेथींचा तेथ लोळावें । ऐसी मेधा ॥ १८४ ॥

ucitānucita āghaveṃ | jhāṃsuratā nāṭhave jīveṃ | jethīṃcā tetha loḷāveṃ | aisī medhā || 184 ||

उभऊनि करतळें । पडिघाये कपोळें । पायाचें शिरियाळें । मांडूं लागे ॥ १८५ ॥

ubhaūni karataḷeṃ | paḍighāye kapoḷeṃ | pāyāceṃ śiriyāḷeṃ | māṃḍūṃ lāge || 185 ||

आणि निद्रेविषयीं चांगु । जीवीं आथि लागु । झोंपीं जातां स्वर्गु । वावो म्हणे ॥ १८६ ॥

āṇi nidreviṣayīṃ cāṃgu | jīvīṃ āthi lāgu | jhoṃpīṃ jātāṃ svargu | vāvo mhaṇe || 186 ||

ब्रह्मायु होईजे । मा निजलेयाचि असिजे । हें वांचूनि दुजें । व्यसन नाहीं ॥ १८७ ॥

brahmāyu hoīje | mā nijaleyāci asije | heṃ vāṃcūni dujeṃ | vyasana nāhīṃ || 187 ||

कां वाटें जातां वोघें । कल्हातांही डोळा लागे । अमृतही परी नेघे । जरी नीद आली ॥ १८८ ॥

kāṃ vāṭeṃ jātāṃ vogheṃ | kalhātāṃhī ḍoḷā lāge | amṛtahī parī neghe | jarī nīda ālī || 188 ||

तेवींचि आक्रोशबळें । व्यापारे कोणे एके वेळे । निगालें तरी आंधळें । रोषें जैसें ॥ १८९ ॥

tevīṃci ākrośabaḷeṃ | vyāpāre koṇe eke veḷe | nigāleṃ tarī āṃdhaḷeṃ | roṣeṃ jaiseṃ || 189 ||

केधवां कैसे राहाटावें । कोणेसीं काय बोलावें । हें ठाकतें कीं नागवें । हेंही नेणें ॥ १९० ॥

kedhavāṃ kaise rāhāṭāveṃ | koṇesīṃ kāya bolāveṃ | heṃ ṭhākateṃ kīṃ nāgaveṃ | heṃhī neṇeṃ || 190 ||

वणवा मियां आघवा । पांखें पुसोनि घेयावा । पतंगु पां हांवा । घाली जेवीं ॥ १९१ ॥

vaṇavā miyāṃ āghavā | pāṃkheṃ pusoni gheyāvā | pataṃgu pāṃ hāṃvā | ghālī jevīṃ || 191 ||

तैसा वळघे साहसा । अकरणींच धिंवसा । किंबहुना ऐसा । प्रमादु रुचे ॥ १९२ ॥

taisā vaḷaghe sāhasā | akaraṇīṃca dhiṃvasā | kiṃbahunā aisā | pramādu ruce || 192 ||

एवं निद्रालस्यप्रमादीं । तम इया त्रिबंधीं । बांधे निरुपाधी । चोखटातें ॥ १९३ ॥

evaṃ nidrālasyapramādīṃ | tama iyā tribaṃdhīṃ | bāṃdhe nirupādhī | cokhaṭāteṃ || 193 ||

जैसा वन्ही काष्ठीं भरे । तैं दिसे काष्ठाकारें । व्योम घटें आवरे । तें घटाकाश ॥ १९४ ॥

jaisā vanhī kāṣṭhīṃ bhare | taiṃ dise kāṣṭhākāreṃ | vyoma ghaṭeṃ āvare | teṃ ghaṭākāśa || 194 ||

नाना सरोवर भरलें । तैं चंद्रत्व तेथें बिंबलें । तैसें गुणाभासीं बांधलें । आत्मत्व गमे ॥ १९५ ॥

nānā sarovara bharaleṃ | taiṃ caṃdratva tetheṃ biṃbaleṃ | taiseṃ guṇābhāsīṃ bāṃdhaleṃ | ātmatva game || 195 ||

पैं हरूनि कफवात । जैं देही आटोपे पित्त । तैं करी संतप्त । देह जेवीं ॥ १९६ ॥

paiṃ harūni kaphavāta | jaiṃ dehī āṭope pitta | taiṃ karī saṃtapta | deha jevīṃ || 196 ||

कां वरिष आतप जैसें । जिणौनि शीतचि दिसे । तेव्हां होय हिंव ऐसें । आकाश हें ॥ १९७ ॥

kāṃ variṣa ātapa jaiseṃ | jiṇauni śītaci dise | tevhāṃ hoya hiṃva aiseṃ | ākāśa heṃ || 197 ||

नाना स्वप्न जागृती । लोपूनि ये सुषुप्ती । तैं क्षणु एक चित्तवृत्ती । तेचि होय ॥ १९८ ॥

nānā svapna jāgṛtī | lopūni ye suṣuptī | taiṃ kṣaṇu eka cittavṛttī | teci hoya || 198 ||

तैसीं रजतमें हारवी । जैं सत्त्व माजु मिरवी । तैं जीवाकरवीं म्हणवी । सुखिया ना मी ? ॥ १९९ ॥

taisīṃ rajatameṃ hāravī | jaiṃ sattva māju miravī | taiṃ jīvākaravīṃ mhaṇavī | sukhiyā nā mī ? || 199 ||

तैसेंचि सत्त्व रज । लोपूनि तमाचें भोज । वळघें तैं सहज । प्रमादीं होय ॥ २०० ॥

taiseṃci sattva raja | lopūni tamāceṃ bhoja | vaḷagheṃ taiṃ sahaja | pramādīṃ hoya || 200 ||

तयाचि गा परिपाठीं । सत्त्व तमातें पोटीं । घालूनि जेव्हां उठी । रजोगुण ॥ २०१ ॥

tayāci gā paripāṭhīṃ | sattva tamāteṃ poṭīṃ | ghālūni jevhāṃ uṭhī | rajoguṇa || 201 ||

तेव्हां कर्मावांचूनि कांहीं । आन गोमटें नाहीं । ऐसें मानी देहीं । देहराजु ॥ २०२ ॥

tevhāṃ karmāvāṃcūni kāṃhīṃ | āna gomaṭeṃ nāhīṃ | aiseṃ mānī dehīṃ | deharāju || 202 ||

त्रिगुण वृद्धि निरूपण । तीं श्लोकीं सांगितलें जाण । आतां सत्त्वादि वृद्धिलक्षण । सादर परियेसीं ॥ २०३ ॥

triguṇa vṛddhi nirūpaṇa | tīṃ ślokīṃ sāṃgitaleṃ jāṇa | ātāṃ sattvādi vṛddhilakṣaṇa | sādara pariyesīṃ || 203 ||

पैं रजतमविजयें । सत्त्व गा देहीं इयें । वाढतां चिन्हें तियें । ऐसीं होती ॥ २०४ ॥

paiṃ rajatamavijayeṃ | sattva gā dehīṃ iyeṃ | vāḍhatāṃ cinheṃ tiyeṃ | aisīṃ hotī || 204 ||

जे प्रज्ञा आंतुलीकडे । न समाती बाहेरी वोसंडें । वसंतीं पद्मखंडें । दृती जैसी ॥ २०५ ॥

je prajñā āṃtulīkaḍe | na samātī bāherī vosaṃḍeṃ | vasaṃtīṃ padmakhaṃḍeṃ | dṛtī jaisī || 205 ||

सर्वेंद्रियांच्या आंगणीं । विवेक करी राबणी । साचचि करचरणीं । होती डोळे ॥ २०६ ॥

sarveṃdriyāṃcyā āṃgaṇīṃ | viveka karī rābaṇī | sācaci karacaraṇīṃ | hotī ḍoḷe || 206 ||

राजहंसापुढें । चांचूचें आगरडें । तोडी जेवीं झगडे । क्षीरनीराचे ॥ २०७ ॥

rājahaṃsāpuḍheṃ | cāṃcūceṃ āgaraḍeṃ | toḍī jevīṃ jhagaḍe | kṣīranīrāce || 207 ||

तेवीं दोषादोषविवेकीं । इंद्रियेंचि होती पारखीं । नियमु बा रे पायिकी । वोळगे तैं ॥ २०८ ॥

tevīṃ doṣādoṣavivekīṃ | iṃdriyeṃci hotī pārakhīṃ | niyamu bā re pāyikī | voḷage taiṃ || 208 ||

नाइकणें तें कानचि वाळी । न पहाणें तें दिठीचि गाळी । अवाच्य तें टाळी । जीभचि गा ॥ २०९ ॥

nāikaṇeṃ teṃ kānaci vāḷī | na pahāṇeṃ teṃ diṭhīci gāḷī | avācya teṃ ṭāḷī | jībhaci gā || 209 ||

वाती पुढां जैसें । पळों लागे काळवसें । निषिद्ध इंद्रियां तैसें । समोर नोहे ॥ २१० ॥

vātī puḍhāṃ jaiseṃ | paḷoṃ lāge kāḷavaseṃ | niṣiddha iṃdriyāṃ taiseṃ | samora nohe || 210 ||

धाराधरकाळें । महानदी उचंबळे । तैसी बुद्धि पघळे । शास्त्रजातीं ॥ २११ ॥

dhārādharakāḷeṃ | mahānadī ucaṃbaḷe | taisī buddhi paghaḷe | śāstrajātīṃ || 211 ||

अगा पुनवेच्या दिवशीं । चंद्रप्रभा धांवें आकाशीं । ज्ञानीं वृत्ति तैसी । फांके सैंघ ॥ २१२ ॥

agā punavecyā divaśīṃ | caṃdraprabhā dhāṃveṃ ākāśīṃ | jñānīṃ vṛtti taisī | phāṃke saiṃgha || 212 ||

वासना एकवटे । प्रवृत्ति वोहटे । मानस विटे । विषयांवरी ॥ २१३ ॥

vāsanā ekavaṭe | pravṛtti vohaṭe | mānasa viṭe | viṣayāṃvarī || 213 ||

एवं सत्त्व वाढे । तैं हें चिन्ह फुडें । आणि निधनही घडे । तेव्हांचि जरी ॥ २१४ ॥

evaṃ sattva vāḍhe | taiṃ heṃ cinha phuḍeṃ | āṇi nidhanahī ghaḍe | tevhāṃci jarī || 214 ||

कां पाहालेनि सुयाणें । जालया परगुणें । पडियंतें पाहुणें । स्वर्गौनियां ॥ २१५ ॥

kāṃ pāhāleni suyāṇeṃ | jālayā paraguṇeṃ | paḍiyaṃteṃ pāhuṇeṃ | svargauniyāṃ || 215 ||

तरी जैसीचि घरींची संपत्ती । आणि तैसीचि औदार्यधैर्यवृत्ती । मा परत्रा आणि कीर्ती । कां नोहावें ? ॥ २१६ ॥

tarī jaisīci gharīṃcī saṃpattī | āṇi taisīci audāryadhairyavṛttī | mā paratrā āṇi kīrtī | kāṃ nohāveṃ ? || 216 ||

मग गोमटेया तया । जावळी असे धनंजया । तेवीं सत्त्वीं जाणे देहा । कें आथि गा ? ॥ २१७ ॥

maga gomaṭeyā tayā | jāvaḷī ase dhanaṃjayā | tevīṃ sattvīṃ jāṇe dehā | keṃ āthi gā ? || 217 ||

जे स्वगुणीं उद्भट । घेऊनि सत्त्व चोखट । निगे सांडूनि कोपट । भोगक्षम हें ॥ २१८ ॥

je svaguṇīṃ udbhaṭa | gheūni sattva cokhaṭa | nige sāṃḍūni kopaṭa | bhogakṣama heṃ || 218 ||

अवचटें ऐसा जो जाये । तो सत्त्वाचाचि नवा होये । किंबहुना जन्म लाहे । ज्ञानियांमाजीं ॥ २१९ ॥

avacaṭeṃ aisā jo jāye | to sattvācāci navā hoye | kiṃbahunā janma lāhe | jñāniyāṃmājīṃ || 219 ||

सांग पां धनुर्धरा । रावो रायपणें डोंगरा । गेलिया अपुरा । होय काई ? ॥ २२० ॥

sāṃga pāṃ dhanurdharā | rāvo rāyapaṇeṃ ḍoṃgarā | geliyā apurā | hoya kāī ? || 220 ||

नातरी येथिंचा दिवा । नेलिया सेजिया गांवा । तो तेथें तरी पांडवा । दीपचि कीं ॥ २२१ ॥

nātarī yethiṃcā divā | neliyā sejiyā gāṃvā | to tetheṃ tarī pāṃḍavā | dīpaci kīṃ || 221 ||

तैसी ते सत्त्वशुद्धी । आगळी ज्ञानेंसी वृद्धी । तरंगावों लागें बुद्धी । विवेकावरी ॥ २२२ ॥

taisī te sattvaśuddhī | āgaḷī jñāneṃsī vṛddhī | taraṃgāvoṃ lāgeṃ buddhī | vivekāvarī || 222 ||

पैं महदादि परिपाठीं । विचारूनि शेवटीं । विचारासकट पोटीं । जिरोनि जाय ॥ २२३ ॥

paiṃ mahadādi paripāṭhīṃ | vicārūni śevaṭīṃ | vicārāsakaṭa poṭīṃ | jironi jāya || 223 ||

छत्तिसां सदतिसावें । चोविसां पंचविसावें । तिन्ही नुरोनि स्वभावें । चतुर्थ जें ॥ २२४ ॥

chattisāṃ sadatisāveṃ | covisāṃ paṃcavisāveṃ | tinhī nuroni svabhāveṃ | caturtha jeṃ || 224 ||

ऐसें सर्व जें सर्वोत्तम । जालें असे जया सुगम । तयासवें निरुपम । लाहे देह ॥ २२५ ॥

aiseṃ sarva jeṃ sarvottama | jāleṃ ase jayā sugama | tayāsaveṃ nirupama | lāhe deha || 225 ||

इयाचि परी देख । तमसत्त्व अधोमुख । बैसोनि जैं आगळीक । धरी रज ॥ २२६ ॥

iyāci parī dekha | tamasattva adhomukha | baisoni jaiṃ āgaḷīka | dharī raja || 226 ||

आपलिया कार्याचा । धुमाड गांवीं देहाचा । माजवी तैं चिन्हांचा । उदयो ऐसा ॥ २२७ ॥

āpaliyā kāryācā | dhumāḍa gāṃvīṃ dehācā | mājavī taiṃ cinhāṃcā | udayo aisā || 227 ||

पांजरली वाहुटळी । करी वेगळ वेंटाळी । तैसी विषयीं सरळी । इंद्रियां होय ॥ २२८ ॥

pāṃjaralī vāhuṭaḷī | karī vegaḷa veṃṭāḷī | taisī viṣayīṃ saraḷī | iṃdriyāṃ hoya || 228 ||

परदारादि पडे । परी विरुद्ध ऐसें नावडे । मग शेळियेचेनि तोंडें । सैंघ चारी ॥ २२९ ॥

paradārādi paḍe | parī viruddha aiseṃ nāvaḍe | maga śeḷiyeceni toṃḍeṃ | saiṃgha cārī || 229 ||

हा ठायवरी लोभु । करी स्वैरत्वाचा राबु । वेंटाळितां अलाभु । तें तें उरे ॥ २३० ॥

hā ṭhāyavarī lobhu | karī svairatvācā rābu | veṃṭāḷitāṃ alābhu | teṃ teṃ ure || 230 ||

आणि आड पडलिया । उद्यमजाती भलतिया । प्रवृत्ती धनंजया । हातु न काढी ॥ २३१ ॥

āṇi āḍa paḍaliyā | udyamajātī bhalatiyā | pravṛttī dhanaṃjayā | hātu na kāḍhī || 231 ||

तेवींचि एखादा प्रासादु । कां करावा अश्वमेधु । ऐसा अचाट छंदु । घेऊनि उठी ॥ २३२ ॥

tevīṃci ekhādā prāsādu | kāṃ karāvā aśvamedhu | aisā acāṭa chaṃdu | gheūni uṭhī || 232 ||

नगरेंचि रचावीं । जळाशयें निर्मावीं । महावनें लावावीं । नानाविधें ॥ २३३ ॥

nagareṃci racāvīṃ | jaḷāśayeṃ nirmāvīṃ | mahāvaneṃ lāvāvīṃ | nānāvidheṃ || 233 ||

ऐसैसां अफाटीं कर्मीं । समारंभु उपक्रमीं । आणि दृष्टादृष्ट कामीं । पुरे न म्हणे ॥ २३४ ॥

aisaisāṃ aphāṭīṃ karmīṃ | samāraṃbhu upakramīṃ | āṇi dṛṣṭādṛṣṭa kāmīṃ | pure na mhaṇe || 234 ||

सागरुही सांडीं पडे । आगी न लाहे तीन कवडे । ऐसें अभिलषीं जोडे । दुर्भरत्व ॥ २३५ ॥

sāgaruhī sāṃḍīṃ paḍe | āgī na lāhe tīna kavaḍe | aiseṃ abhilaṣīṃ joḍe | durbharatva || 235 ||

स्पृहा मना पुढां पुढां । आशेचा घे दवडा । विश्व घापे चाडा । पायांतळीं ॥ २३६ ॥

spṛhā manā puḍhāṃ puḍhāṃ | āśecā ghe davaḍā | viśva ghāpe cāḍā | pāyāṃtaḷīṃ || 236 ||

इत्यादि वाढतां रजीं । इयें चिन्हें होतीं साजीं । आणि ऐशा समाजीं । वेंचे जरी देह ॥ २३७ ॥

ityādi vāḍhatāṃ rajīṃ | iyeṃ cinheṃ hotīṃ sājīṃ | āṇi aiśā samājīṃ | veṃce jarī deha || 237 ||

तरी आघवाचि इहीं । परिवारला आनी देहीं । रिगे परी योनिही । मानुषीचि ॥ २३८ ॥

tarī āghavāci ihīṃ | parivāralā ānī dehīṃ | rige parī yonihī | mānuṣīci || 238 ||

सुरवाडेंसिं भिकारी । वसो पां राजमंदिरीं । तरी काय अवधारीं । रावो होईल ? ॥ २३९ ॥

suravāḍeṃsiṃ bhikārī | vaso pāṃ rājamaṃdirīṃ | tarī kāya avadhārīṃ | rāvo hoīla ? || 239 ||

बैल तेथें करबाडें । हें न चुके गा फुडें । नेईजो कां वऱ्हाडें । समर्थाचेनी ॥ २४० ॥

baila tetheṃ karabāḍeṃ | heṃ na cuke gā phuḍeṃ | neījo kāṃ vaऱhāḍeṃ | samarthācenī || 240 ||

म्हणौनि व्यापारा हातीं । उसंतु दिहा ना राती । तैसयाचिये पांती । जुंपिजे तो ॥ २४१ ॥

mhaṇauni vyāpārā hātīṃ | usaṃtu dihā nā rātī | taisayāciye pāṃtī | juṃpije to || 241 ||

कर्मजडाच्या ठायीं । किंबहुना होय देहीं । जो रजोवृत्तीच्या डोहीं । बुडोनि निमे ॥ २४२ ॥

karmajaḍācyā ṭhāyīṃ | kiṃbahunā hoya dehīṃ | jo rajovṛttīcyā ḍohīṃ | buḍoni nime || 242 ||

मग तैसाचि पुढती । रजसत्त्ववृत्ती । गिळूनि ये उन्नती । तमोगुण ॥ २४३ ॥

maga taisāci puḍhatī | rajasattvavṛttī | giḷūni ye unnatī | tamoguṇa || 243 ||

तैंचि जियें लिंगें । देहींचीं सबाह्य सांगें । तियें परिस चांगें । श्रोत्रबळें ॥ २४४ ॥

taiṃci jiyeṃ liṃgeṃ | dehīṃcīṃ sabāhya sāṃgeṃ | tiyeṃ parisa cāṃgeṃ | śrotrabaḷeṃ || 244 ||

तरी होय ऐसें मन । जैसें रविचंद्रहीन । रात्रींचें कां गगन । अंवसेचिये ॥ २४५ ॥

tarī hoya aiseṃ mana | jaiseṃ ravicaṃdrahīna | rātrīṃceṃ kāṃ gagana | aṃvaseciye || 245 ||

तैसें अंतर असोस । होय स्फूर्तिहीन उद्वस । विचाराची भाष । हारपे तैं ॥ २४६ ॥

taiseṃ aṃtara asosa | hoya sphūrtihīna udvasa | vicārācī bhāṣa | hārape taiṃ || 246 ||

बुद्धि मेचवेना धोंडीं । हा ठायवरी मवाळें सांडी । आठवो देशधडी । जाला दिसे ॥ २४७ ॥

buddhi mecavenā dhoṃḍīṃ | hā ṭhāyavarī mavāḷeṃ sāṃḍī | āṭhavo deśadhaḍī | jālā dise || 247 ||

अविवेकाचेनि माजें । सबाह्य शरीर गाजे । एकलेनि घेपे दीजे । मौढ्य तेथ ॥ २४८ ॥

avivekāceni mājeṃ | sabāhya śarīra gāje | ekaleni ghepe dīje | mauḍhya tetha || 248 ||

आचारभंगाचीं हाडें । रुपतीं इंद्रियांपुढें । मरे जरी तेणेंकडे । क्रिया जाय ॥ २४९ ॥

ācārabhaṃgācīṃ hāḍeṃ | rupatīṃ iṃdriyāṃpuḍheṃ | mare jarī teṇeṃkaḍe | kriyā jāya || 249 ||

पैं आणिकही एक दिसे । जे दुष्कृतीं चित्त उल्हासे । आंधारी देखणें जैसें । डुडुळाचें ॥ २५० ॥

paiṃ āṇikahī eka dise | je duṣkṛtīṃ citta ulhāse | āṃdhārī dekhaṇeṃ jaiseṃ | ḍuḍuḷāceṃ || 250 ||

तैसें निषिद्धाचेनि नांवें । भलतेंही भरे हावे । तियेविषयीं धांवे । घेती करणें ॥ २५१ ॥

taiseṃ niṣiddhāceni nāṃveṃ | bhalateṃhī bhare hāve | tiyeviṣayīṃ dhāṃve | ghetī karaṇeṃ || 251 ||

मदिरा न घेतां डुले । सन्निपातेंवीण बरळे । निष्प्रेमेंचि भुले । पिसें जैसें ॥ २५२ ॥

madirā na ghetāṃ ḍule | sannipāteṃvīṇa baraḷe | niṣpremeṃci bhule | piseṃ jaiseṃ || 252 ||

चित्त तरी गेलें आहे । परी उन्मनी ते नोहे । ऐसें माल्हातिजे मोहें । माजिरेनि ॥ २५३ ॥

citta tarī geleṃ āhe | parī unmanī te nohe | aiseṃ mālhātije moheṃ | mājireni || 253 ||

किंबहुना ऐसैसीं । इयें चिन्हें तम पोषीं । जैं वाढे आयितीसी । आपुलिया ॥ २५४ ॥

kiṃbahunā aisaisīṃ | iyeṃ cinheṃ tama poṣīṃ | jaiṃ vāḍhe āyitīsī | āpuliyā || 254 ||

आणि हेंचि होय प्रसंगें । मरणाचें जरी पडे खागें । तरी तेतुलेनि निगे । तमेंसीं तो ॥ २५५ ॥

āṇi heṃci hoya prasaṃgeṃ | maraṇāceṃ jarī paḍe khāgeṃ | tarī tetuleni nige | tameṃsīṃ to || 255 ||

राई राईपण बीजीं । सांठवूनियां अंग त्यजी । मग विरूढे तैं दुजी । गोठी आहे ? ॥ २५६ ॥

rāī rāīpaṇa bījīṃ | sāṃṭhavūniyāṃ aṃga tyajī | maga virūḍhe taiṃ dujī | goṭhī āhe ? || 256 ||

पैं होऊनि दीपकलिका । येरु आगी विझो कां । कां जेथ लागे तेथ असका । तोचि आहे ॥ २५७ ॥

paiṃ hoūni dīpakalikā | yeru āgī vijho kāṃ | kāṃ jetha lāge tetha asakā | toci āhe || 257 ||

म्हणौनि तमाचिये लोथें । बांधोनियां संकल्पातें । देह जाय तैं मागौतें । तमाचेचि होय ॥ २५८ ॥

mhaṇauni tamāciye lotheṃ | bāṃdhoniyāṃ saṃkalpāteṃ | deha jāya taiṃ māgauteṃ | tamāceci hoya || 258 ||

आतां काय येणें बहुवे । जो तमोवृद्धि मृत्यु लाहे । तो पशु कां पक्षी होये । झाड कां कृमी ॥ २५९ ॥

ātāṃ kāya yeṇeṃ bahuve | jo tamovṛddhi mṛtyu lāhe | to paśu kāṃ pakṣī hoye | jhāḍa kāṃ kṛmī || 259 ||

येणेंचि पैं कारणें । जें निपजे सत्त्वगुणें । तें सुकृत ऐसें म्हणे । श्रौत समो ॥ २६० ॥

yeṇeṃci paiṃ kāraṇeṃ | jeṃ nipaje sattvaguṇeṃ | teṃ sukṛta aiseṃ mhaṇe | śrauta samo || 260 ||

म्हणौनि तया निर्मळा । सुखज्ञानी सरळा । अपूर्व ये फळा । सात्त्विक तें ॥ २६१ ॥

mhaṇauni tayā nirmaḷā | sukhajñānī saraḷā | apūrva ye phaḷā | sāttvika teṃ || 261 ||

मग राजसा जिया क्रिया । तया इंद्रावणी फळलिया । जें सुखें चितारूनियां । फळती दुःखें ॥ २६२ ॥

maga rājasā jiyā kriyā | tayā iṃdrāvaṇī phaḷaliyā | jeṃ sukheṃ citārūniyāṃ | phaḷatī duḥkheṃ || 262 ||

कां निंबोळियेचें पिक । वरि गोड आंत विख । तैसें तें राजस देख । क्रियाफळ ॥ २६३ ॥

kāṃ niṃboḷiyeceṃ pika | vari goḍa āṃta vikha | taiseṃ teṃ rājasa dekha | kriyāphaḷa || 263 ||

तामस कर्म जितुकें । अज्ञानफळेंचि पिके । विषांकुर विखें । जियापरी ॥ २६४ ॥

tāmasa karma jitukeṃ | ajñānaphaḷeṃci pike | viṣāṃkura vikheṃ | jiyāparī || 264 ||

म्हणौनि बा रे अर्जुना । येथ सत्त्वचि हेतु ज्ञाना । जैसा कां दिनमाना । सूर्य हा पैं ॥ २६५ ॥

mhaṇauni bā re arjunā | yetha sattvaci hetu jñānā | jaisā kāṃ dinamānā | sūrya hā paiṃ || 265 ||

आणि तैसेंचि हें जाण । लोभासि रज कारण । आपुलें विस्मरण । अद्वैता जेवीं ॥ २६६ ॥

āṇi taiseṃci heṃ jāṇa | lobhāsi raja kāraṇa | āpuleṃ vismaraṇa | advaitā jevīṃ || 266 ||

मोह अज्ञान प्रमादा । ययां मैळेया दोषवृंदा । पुढती पुढती प्रबुद्धा । तमचि मूळ ॥ २६७ ॥

moha ajñāna pramādā | yayāṃ maiḷeyā doṣavṛṃdā | puḍhatī puḍhatī prabuddhā | tamaci mūḷa || 267 ||

ऐसें विचाराच्या डोळां । तिन्ही गुण हे वेगळवेगळां । दाविले जैसा आंवळा । तळहातींचा ॥ २६८ ॥

aiseṃ vicārācyā ḍoḷāṃ | tinhī guṇa he vegaḷavegaḷāṃ | dāvile jaisā āṃvaḷā | taḷahātīṃcā || 268 ||

तंव रजतमें दोन्हीं । देखिलीं प्रौढ पतनीं । सत्त्वावांचूनि नाणीं । ज्ञानाकडे ॥ २६९ ॥

taṃva rajatameṃ donhīṃ | dekhilīṃ prauḍha patanīṃ | sattvāvāṃcūni nāṇīṃ | jñānākaḍe || 269 ||

म्हणौनि सात्त्विक वृत्ती । एक जाले गा जन्मव्रती । सर्वत्यागें चतुर्थी । भक्ति जैसी ॥ २७० ॥

mhaṇauni sāttvika vṛttī | eka jāle gā janmavratī | sarvatyāgeṃ caturthī | bhakti jaisī || 270 ||

तैसें सत्त्वाचेनि नटनाचें । असणें जाणें जयांचें । ते तनुत्यागीं स्वर्गींचे । राय होती ॥ २७१ ॥

taiseṃ sattvāceni naṭanāceṃ | asaṇeṃ jāṇeṃ jayāṃceṃ | te tanutyāgīṃ svargīṃce | rāya hotī || 271 ||

इयाचि परी रजें । जिहीं कां जीजे मरिजे । तिहीं मनुष्य होईजे । मृत्युलोकीं ॥ २७२ ॥

iyāci parī rajeṃ | jihīṃ kāṃ jīje marije | tihīṃ manuṣya hoīje | mṛtyulokīṃ || 272 ||

तेथ सुखदुःखाचें खिचटें । जेविजें एकेचि ताटें । जेथ इये मरणवाटे । पडिलें नुठी ॥ २७३ ॥

tetha sukhaduḥkhāceṃ khicaṭeṃ | jevijeṃ ekeci tāṭeṃ | jetha iye maraṇavāṭe | paḍileṃ nuṭhī || 273 ||

आणि तयाचि स्थिति तमीं । जे वाढोनि निमती भोगक्षमीं । ते घेती नरकभूमी । मूळपत्र ॥ २७४ ॥

āṇi tayāci sthiti tamīṃ | je vāḍhoni nimatī bhogakṣamīṃ | te ghetī narakabhūmī | mūḷapatra || 274 ||

एवं वस्तूचिया सत्ता । त्रिगुणासी पंडुसुता । दाविली सकारणता । आघवीचि ॥ २७५ ॥

evaṃ vastūciyā sattā | triguṇāsī paṃḍusutā | dāvilī sakāraṇatā | āghavīci || 275 ||

पैं वस्तु वस्तुत्वें असिकें । तें आपणपें गुणासारिखें । देखोनि कार्यविशेखें । अनुकरे गा ॥ २७६ ॥

paiṃ vastu vastutveṃ asikeṃ | teṃ āpaṇapeṃ guṇāsārikheṃ | dekhoni kāryaviśekheṃ | anukare gā || 276 ||

जैसें कां स्वप्नींचेनि राजें । जैं परचक्र देखिजे । तैं हारी जैत होईजे । आपणपांचि ॥ २७७ ॥

jaiseṃ kāṃ svapnīṃceni rājeṃ | jaiṃ paracakra dekhije | taiṃ hārī jaita hoīje | āpaṇapāṃci || 277 ||

तैसे मध्योर्ध्व अध । हे जे गुणवृत्तिभेद । ते दृष्टीवांचूनि शुद्ध । वस्तुचि असे ॥ २७८ ॥

taise madhyordhva adha | he je guṇavṛttibheda | te dṛṣṭīvāṃcūni śuddha | vastuci ase || 278 ||

परी हे वाहणी असो । तरी तुज आन न दिसो । परिसें तें सांगतसों । मागील गोठी ॥ २७९ ॥

parī he vāhaṇī aso | tarī tuja āna na diso | pariseṃ teṃ sāṃgatasoṃ | māgīla goṭhī || 279 ||

तरी ऐसें जाणिजे । सामर्थ्यें तिन्ही सहजें । होती देहव्याजें । गुणचि हे ॥ २८० ॥

tarī aiseṃ jāṇije | sāmarthyeṃ tinhī sahajeṃ | hotī dehavyājeṃ | guṇaci he || 280 ||

इंधनाचेनि आकारें । अग्नि जैसा अवतरे । कां आंगवे तरुवरें । भूमिरसु ॥ २८१ ॥

iṃdhanāceni ākāreṃ | agni jaisā avatare | kāṃ āṃgave taruvareṃ | bhūmirasu || 281 ||

नाना दहिंयाचेनि मिसें । परिणमे दूधचि जैसें । कां मूर्त होय ऊंसें । गोडी जेवीं ॥ २८२ ॥

nānā dahiṃyāceni miseṃ | pariṇame dūdhaci jaiseṃ | kāṃ mūrta hoya ūṃseṃ | goḍī jevīṃ || 282 ||

तैसें हे स्वांतःकरण । देहचि होती त्रिगुण । म्हणौनि बंधासि कारण । घडे कीर ॥ २८३ ॥

taiseṃ he svāṃtaḥkaraṇa | dehaci hotī triguṇa | mhaṇauni baṃdhāsi kāraṇa | ghaḍe kīra || 283 ||

परी चोज हें धनुर्धरा । जे एवढा हा गुंफिरा । मोक्षाचा संसारा । उणा नोहे ॥ २८४ ॥

parī coja heṃ dhanurdharā | je evaḍhā hā guṃphirā | mokṣācā saṃsārā | uṇā nohe || 284 ||

त्रिगुण आपुलालेनि धर्में । देहींचे माघुत साउमें । चाळितांही न खोमें । गुणातीतता ॥ २८५ ॥

triguṇa āpulāleni dharmeṃ | dehīṃce māghuta sāumeṃ | cāḷitāṃhī na khomeṃ | guṇātītatā || 285 ||

ऐसी मुक्ति असे सहज । ते आतां परिसऊं तुज । जे तूं ज्ञानांबुज- । द्विरेफु कीं ॥ २८६ ॥

aisī mukti ase sahaja | te ātāṃ parisaūṃ tuja | je tūṃ jñānāṃbuja- | dvirephu kīṃ || 286 ||

आणि गुणीं गुणाजोगें । चैतन्य नोहे मागें । बोलिलों तें खागें । तेवींचि हें ॥ २८७ ॥

āṇi guṇīṃ guṇājogeṃ | caitanya nohe māgeṃ | boliloṃ teṃ khāgeṃ | tevīṃci heṃ || 287 ||

तरी पार्था जैं ऐसें । बोधलेनि जीवें दिसे । स्वप्न कां जैसें । चेइलेनी ॥ २८८ ॥

tarī pārthā jaiṃ aiseṃ | bodhaleni jīveṃ dise | svapna kāṃ jaiseṃ | ceilenī || 288 ||

नातरी आपण जळीं । बिंबलों तीरोनी न्याहळी । चळण होतां कल्लोळीं । अनेकधा ॥ २८९ ॥

nātarī āpaṇa jaḷīṃ | biṃbaloṃ tīronī nyāhaḷī | caḷaṇa hotāṃ kalloḷīṃ | anekadhā || 289 ||

कां नटलेनि लाघवें । नटु जैसा न झकवे । तैसें गुणजात देखावें । न होनियां ॥ २९० ॥

kāṃ naṭaleni lāghaveṃ | naṭu jaisā na jhakave | taiseṃ guṇajāta dekhāveṃ | na honiyāṃ || 290 ||

पैं ऋतुत्रय आकाशें । धरूनियांही जैसें । नेदिजेचि येवों वोसें । वेगळेपणा ॥ २९१ ॥

paiṃ ṛtutraya ākāśeṃ | dharūniyāṃhī jaiseṃ | nedijeci yevoṃ voseṃ | vegaḷepaṇā || 291 ||

तैसें गुणीं गुणापरौतें । जें आपणपें असे आयितें । तिये अहं बैसे अहंतें । मूळकेचिये ॥ २९२ ॥

taiseṃ guṇīṃ guṇāparauteṃ | jeṃ āpaṇapeṃ ase āyiteṃ | tiye ahaṃ baise ahaṃteṃ | mūḷakeciye || 292 ||

तैं तेथूनि मग पाहतां । म्हणे साक्षी मी अकर्ता । हे गुणचि क्रियाजातां । नियोजित ॥ २९३ ॥

taiṃ tethūni maga pāhatāṃ | mhaṇe sākṣī mī akartā | he guṇaci kriyājātāṃ | niyojita || 293 ||

सत्त्वरजतमांचा । भेदीं पसरु कर्माचा । होत असे तो गुणांचा । विकारु हा ॥ २९४ ॥

sattvarajatamāṃcā | bhedīṃ pasaru karmācā | hota ase to guṇāṃcā | vikāru hā || 294 ||

ययामाजीं मी ऐसा । वनीं कां वसंतु जैसा । वनलक्ष्मीविलासा । हेतुभूत ॥ २९५ ॥

yayāmājīṃ mī aisā | vanīṃ kāṃ vasaṃtu jaisā | vanalakṣmīvilāsā | hetubhūta || 295 ||

कां तारांगणीं लोपावें । सूर्यकांतीं उद्दीपावें । कमळीं विकासावें । जावें तमें ॥ २९६ ॥

kāṃ tārāṃgaṇīṃ lopāveṃ | sūryakāṃtīṃ uddīpāveṃ | kamaḷīṃ vikāsāveṃ | jāveṃ tameṃ || 296 ||

ये कोणाचीं काजें कहीं । सवितिया जैसी नाहीं । तैसा अकर्ता मी देहीं । सत्तारूप ॥ २९७ ॥

ye koṇācīṃ kājeṃ kahīṃ | savitiyā jaisī nāhīṃ | taisā akartā mī dehīṃ | sattārūpa || 297 ||

मी दाऊनि गुण देखे । गुणता हे मियां पोखे । ययाचेनि निःशेखें । उरे तें मी ॥ २९८ ॥

mī dāūni guṇa dekhe | guṇatā he miyāṃ pokhe | yayāceni niḥśekheṃ | ure teṃ mī || 298 ||

ऐसेनि विवेकें जया । उदो होय धनंजया । ये गुणातीतत्व तया । अर्थपंथें ॥ २९९ ॥

aiseni vivekeṃ jayā | udo hoya dhanaṃjayā | ye guṇātītatva tayā | arthapaṃtheṃ || 299 ||

आतां निर्गुण असे आणिक । तें तो जाणें अचुक । जे ज्ञानें केलें टीक । तयाचिवरी ॥ ३०० ॥

ātāṃ nirguṇa ase āṇika | teṃ to jāṇeṃ acuka | je jñāneṃ keleṃ ṭīka | tayācivarī || 300 ||

किंबहुना पंडुसुता । ऐसी तो माझी सत्ता । पावे जैसी सरिता । सिंधुत्व गा ॥ ३०१ ॥

kiṃbahunā paṃḍusutā | aisī to mājhī sattā | pāve jaisī saritā | siṃdhutva gā || 301 ||

नळिकेवरूनि उठिला । जैसा शुक शाखे बैसला । तैसा मूळ अहंतें वेढिला । तो मी म्हणौनि ॥ ३०२ ॥

naḷikevarūni uṭhilā | jaisā śuka śākhe baisalā | taisā mūḷa ahaṃteṃ veḍhilā | to mī mhaṇauni || 302 ||

अगा अज्ञानाचिया निदा । जो घोरत होता बदबदा । तो स्वस्वरूपीं प्रबुद्धा । चेइला कीं ॥ ३०३ ॥

agā ajñānāciyā nidā | jo ghorata hotā badabadā | to svasvarūpīṃ prabuddhā | ceilā kīṃ || 303 ||

पैं बुद्धिभेदाचा आरिसा । तया हातोनि पडिला वीरेशा । म्हणौनि प्रतिमुखाभासा । मुकला तो ॥ ३०४ ॥

paiṃ buddhibhedācā ārisā | tayā hātoni paḍilā vīreśā | mhaṇauni pratimukhābhāsā | mukalā to || 304 ||

देहाभिमानाचा वारा । आतां वाजो ठेला वीरा । तैं ऐक्य वीचिसागरां । जीवेशां हें ॥ ३०५ ॥

dehābhimānācā vārā | ātāṃ vājo ṭhelā vīrā | taiṃ aikya vīcisāgarāṃ | jīveśāṃ heṃ || 305 ||

म्हणौनि मद्भावेंसी । प्राप्ति पाविजे तेणेंसरिसी । वर्षांतीं आकाशीं । घनजात जेवीं ॥ ३०६ ॥

mhaṇauni madbhāveṃsī | prāpti pāvije teṇeṃsarisī | varṣāṃtīṃ ākāśīṃ | ghanajāta jevīṃ || 306 ||

तेवीं मी होऊनि निरुता । मग देहींचि ये असतां । नागवे देहसंभूतां । गुणांसि तो ॥ ३०७ ॥

tevīṃ mī hoūni nirutā | maga dehīṃci ye asatāṃ | nāgave dehasaṃbhūtāṃ | guṇāṃsi to || 307 ||

जैसा भिंगाचेनि घरें । दीपप्रकाशु नावरे । कां न विझेचि सागरें । वडवानळु ॥ ३०८ ॥

jaisā bhiṃgāceni ghareṃ | dīpaprakāśu nāvare | kāṃ na vijheci sāgareṃ | vaḍavānaḷu || 308 ||

तैसा आला गेला गुणांचा । बोधु न मैळे तयाचा । तो देहीं जैसा व्योमींचा । चंद्र जळीं ॥ ३०९ ॥

taisā ālā gelā guṇāṃcā | bodhu na maiḷe tayācā | to dehīṃ jaisā vyomīṃcā | caṃdra jaḷīṃ || 309 ||

तिन्ही गुण आपुलालिये प्रौढी । देहीं नाचविती बागडीं । तो पाहोंही न धाडी । अहंतेतें ॥ ३१० ॥

tinhī guṇa āpulāliye prauḍhī | dehīṃ nācavitī bāgaḍīṃ | to pāhoṃhī na dhāḍī | ahaṃteteṃ || 310 ||

हा ठायवरी । नेहटोनि ठेला अंतरीं । आतां काय वर्ते शरीरीं । हेंहीं नेणे ॥ ३११ ॥

hā ṭhāyavarī | nehaṭoni ṭhelā aṃtarīṃ | ātāṃ kāya varte śarīrīṃ | heṃhīṃ neṇe || 311 ||

सांडुनि आंगींची खोळी । सर्प रिगालिया पाताळीं । ते त्वचा कोण सांभाळी । तैसें जालें ॥ ३१२ ॥

sāṃḍuni āṃgīṃcī khoḷī | sarpa rigāliyā pātāḷīṃ | te tvacā koṇa sāṃbhāḷī | taiseṃ jāleṃ || 312 ||

कां सौरभ्य जीर्णु जैसा । आमोदु मिळोनि जाय आकाशा । माघारा कमळकोशा । नयेचि तो ॥ ३१३ ॥

kāṃ saurabhya jīrṇu jaisā | āmodu miḷoni jāya ākāśā | māghārā kamaḷakośā | nayeci to || 313 ||

पैं स्वरूपसमरसें । ऐक्य गा जालें तैसें । तेथ किं धर्म हें कैसें । नेणें देह ॥ ३१४ ॥

paiṃ svarūpasamaraseṃ | aikya gā jāleṃ taiseṃ | tetha kiṃ dharma heṃ kaiseṃ | neṇeṃ deha || 314 ||

म्हणौनि जन्मजरामरण । इत्यादि जे साही गुण । ते देहींचि ठेले कारण । नाहीं तया ॥ ३१५ ॥

mhaṇauni janmajarāmaraṇa | ityādi je sāhī guṇa | te dehīṃci ṭhele kāraṇa | nāhīṃ tayā || 315 ||

घटाचिया खापरिया । घटभंगीं फेडिलिया । महदाकाश अपैसया । जालेंचि असे ॥ ३१६ ॥

ghaṭāciyā khāpariyā | ghaṭabhaṃgīṃ pheḍiliyā | mahadākāśa apaisayā | jāleṃci ase || 316 ||

तैसी देहबुद्धी जाये । जैं आपणपां आठौ होय । तैं आन कांहीं आहे । तेंवांचुनी ? ॥ ३१७ ॥

taisī dehabuddhī jāye | jaiṃ āpaṇapāṃ āṭhau hoya | taiṃ āna kāṃhīṃ āhe | teṃvāṃcunī ? || 317 ||

येणें थोर बोधलेपणें । तयासि गा देहीं असणें । म्हणूनि तो मी म्हणें । गुणातीत ॥ ३१८ ॥

yeṇeṃ thora bodhalepaṇeṃ | tayāsi gā dehīṃ asaṇeṃ | mhaṇūni to mī mhaṇeṃ | guṇātīta || 318 ||

यया देवाचिया बोला । पार्थु अति सुखावला । मेघें संबोखिला । मोरु जैसा ॥ ३१९ ॥

yayā devāciyā bolā | pārthu ati sukhāvalā | megheṃ saṃbokhilā | moru jaisā || 319 ||

तेणें तोषें वीर पुसे । जी कोण्ही चिन्हीं तो दिसे । जयामाजीं वसे । ऐसा बोधु ॥ ३२० ॥

teṇeṃ toṣeṃ vīra puse | jī koṇhī cinhīṃ to dise | jayāmājīṃ vase | aisā bodhu || 320 ||

तो निर्गुण काय आचरे । कैसेनि गुण निस्तरे । हें सांगिजो माहेरें । कृपेचेनि ॥ ३२१ ॥

to nirguṇa kāya ācare | kaiseni guṇa nistare | heṃ sāṃgijo māhereṃ | kṛpeceni || 321 ||

यया अर्जुनाचिया प्रश्ना । तो षड्गुणांचा राणा । परिहारु आकर्णा । बोलतु असे ॥ ३२२ ॥

yayā arjunāciyā praśnā | to ṣaḍguṇāṃcā rāṇā | parihāru ākarṇā | bolatu ase || 322 ||

म्हणे पार्था तुझी नवाई । हें येतुलेंचि पुससी काई । तें नामचि तया पाहीं । सत्य लटिकें ॥ ३२३ ॥

mhaṇe pārthā tujhī navāī | heṃ yetuleṃci pusasī kāī | teṃ nāmaci tayā pāhīṃ | satya laṭikeṃ || 323 ||

गुणातीत जया नांवें । तो गुणाधीन तरी नव्हे । ना होय तरी नांगवे । गुणां यया ॥ ३२४ ॥

guṇātīta jayā nāṃveṃ | to guṇādhīna tarī navhe | nā hoya tarī nāṃgave | guṇāṃ yayā || 324 ||

परी अधीन कां नांगवें । हेंचि कैसेनि जाणावें । गुणांचिये रवरवे- । माजीं असतां ॥ ३२५ ॥

parī adhīna kāṃ nāṃgaveṃ | heṃci kaiseni jāṇāveṃ | guṇāṃciye ravarave- | mājīṃ asatāṃ || 325 ||

हा संदेह जरी वाहसी । तरी सुखें पुसों लाहसी । परिस आतां तयासी । रूप करूं ॥ ३२६ ॥

hā saṃdeha jarī vāhasī | tarī sukheṃ pusoṃ lāhasī | parisa ātāṃ tayāsī | rūpa karūṃ || 326 ||

तरी रजाचेनि माजें । देहीं कर्माचें आणोजें । प्रवृत्ति जैं घेईजे । वेंटाळुनि ॥ ३२७ ॥

tarī rajāceni mājeṃ | dehīṃ karmāceṃ āṇojeṃ | pravṛtti jaiṃ gheīje | veṃṭāḷuni || 327 ||

तैं मीचि कां कर्मठ । ऐसा न ये श्रीमाठ । दरिद्रलिये बुद्धी वीट । तोही नाहीं ॥ ३२८ ॥

taiṃ mīci kāṃ karmaṭha | aisā na ye śrīmāṭha | daridraliye buddhī vīṭa | tohī nāhīṃ || 328 ||

अथवा सत्त्वेंचि अधिकें । जैं सर्वेंद्रियीं ज्ञान फांके । तैं सुविद्यता तोखें । उभजेही ना ॥ ३२९ ॥

athavā sattveṃci adhikeṃ | jaiṃ sarveṃdriyīṃ jñāna phāṃke | taiṃ suvidyatā tokheṃ | ubhajehī nā || 329 ||

कां वाढिन्नलेनि तमें । न गिळिजेचि मोहभ्रमें । तैं अज्ञानत्वें न श्रमे । घेणेंही नाहीं ॥ ३३० ॥

kāṃ vāḍhinnaleni tameṃ | na giḷijeci mohabhrameṃ | taiṃ ajñānatveṃ na śrame | gheṇeṃhī nāhīṃ || 330 ||

पैं मोहाच्या अवसरीं । ज्ञानाची चाड न धरी । ज्ञानें कर्में नादरी । होतां न दुःखी ॥ ३३१ ॥

paiṃ mohācyā avasarīṃ | jñānācī cāḍa na dharī | jñāneṃ karmeṃ nādarī | hotāṃ na duḥkhī || 331 ||

सायंप्रतर्मध्यान्हा । या तिन्ही काळांची गणना । नाहीं जेवीं तपना । तैसा असे ॥ ३३२ ॥

sāyaṃpratarmadhyānhā | yā tinhī kāḷāṃcī gaṇanā | nāhīṃ jevīṃ tapanā | taisā ase || 332 ||

तया वेगळाचि काय प्रकाशें । ज्ञानित्व यावें असें । कायि जळार्णव पाउसें । साजा होय ? ॥ ३३३ ॥

tayā vegaḷāci kāya prakāśeṃ | jñānitva yāveṃ aseṃ | kāyi jaḷārṇava pāuseṃ | sājā hoya ? || 333 ||

ना प्रवर्तलेनि कर्में । कर्मठत्व तयां कां गमे । सांगें हिमवंतु हिमें । कांपे कायी ? ॥ ३३४ ॥

nā pravartaleni karmeṃ | karmaṭhatva tayāṃ kāṃ game | sāṃgeṃ himavaṃtu himeṃ | kāṃpe kāyī ? || 334 ||

नातरी मोह आलिया । काई पां ज्ञाना मुकिजैल तया । हो मा आगीतें उन्हाळेया । जाळवत असे ? ॥ ३३५ ॥

nātarī moha āliyā | kāī pāṃ jñānā mukijaila tayā | ho mā āgīteṃ unhāḷeyā | jāḷavata ase ? || 335 ||

तैसे गुणागुणकार्य हें । आघवेंचि आपण आहे । म्हणौनि एकेका नोहे । तडातोडी ॥ ३३६ ॥

taise guṇāguṇakārya heṃ | āghaveṃci āpaṇa āhe | mhaṇauni ekekā nohe | taḍātoḍī || 336 ||

येवढे गा प्रतीती । तो देहा आलासे वस्ती । वाटे जातां गुंती- । माजीं जैसा ॥ ३३७ ॥

yevaḍhe gā pratītī | to dehā ālāse vastī | vāṭe jātāṃ guṃtī- | mājīṃ jaisā || 337 ||

तो जिणता ना हरवी । तैसा गुण नव्हे ना करवी । जैसी कां श्रोणवी । संग्रामींची ॥ ३३८ ॥

to jiṇatā nā haravī | taisā guṇa navhe nā karavī | jaisī kāṃ śroṇavī | saṃgrāmīṃcī || 338 ||

कां शरीराआंतील प्राणु । घरीं आतिथ्याचा ब्राह्मणु । नाना चोहटांचा स्थाणु । उदासु जैसा ॥ ३३९ ॥

kāṃ śarīrāāṃtīla prāṇu | gharīṃ ātithyācā brāhmaṇu | nānā cohaṭāṃcā sthāṇu | udāsu jaisā || 339 ||

आणि गुणाचा यावाजावा । ढळे चळे ना पांडवा । मृगजळाचा हेलावा । मेरु जैसा ॥ ३४० ॥

āṇi guṇācā yāvājāvā | ḍhaḷe caḷe nā pāṃḍavā | mṛgajaḷācā helāvā | meru jaisā || 340 ||

हें बहुत कायि बोलिजे । व्योम वारेनि न वचिजे । कां सूर्य ना गिळिजे । अंधकारें ? ॥ ३४१ ॥

heṃ bahuta kāyi bolije | vyoma vāreni na vacije | kāṃ sūrya nā giḷije | aṃdhakāreṃ ? || 341 ||

स्वप्न कां गा जियापरी । जगतयातें न सिंतरी । गुणीं तैसा अवधारीं । न बंधिजे तो ॥ ३४२ ॥

svapna kāṃ gā jiyāparī | jagatayāteṃ na siṃtarī | guṇīṃ taisā avadhārīṃ | na baṃdhije to || 342 ||

गुणांसि कीर नातुडे । परी दुरूनि जैं पाहे कोडें । तैं गुणदोष सायिखडें । सभ्यु जैसा ॥ ३४३ ॥

guṇāṃsi kīra nātuḍe | parī durūni jaiṃ pāhe koḍeṃ | taiṃ guṇadoṣa sāyikhaḍeṃ | sabhyu jaisā || 343 ||

सत्कर्में सात्त्विकीं । रज तें रजोविषयकीं । तम मोहादिकीं । वर्तत असे ॥ ३४४ ॥

satkarmeṃ sāttvikīṃ | raja teṃ rajoviṣayakīṃ | tama mohādikīṃ | vartata ase || 344 ||

परिस तयाचिया गा सत्ता । होती गुणक्रिया समस्ता । हें फुडें जाणे सविता । लौकिका जेवीं ॥ ३४५ ॥

parisa tayāciyā gā sattā | hotī guṇakriyā samastā | heṃ phuḍeṃ jāṇe savitā | laukikā jevīṃ || 345 ||

समुद्रचि भरती । सोमकांतचि द्रवती । कुमुदें विकासती । चंद्रु तो उगा ॥ ३४६ ॥

samudraci bharatī | somakāṃtaci dravatī | kumudeṃ vikāsatī | caṃdru to ugā || 346 ||

कां वाराचि वाजे विझे । गगनें निश्चळ असिजे । तैसा गुणाचिये गजबजे । डोलेना जो ॥ ३४७ ॥

kāṃ vārāci vāje vijhe | gaganeṃ niścaḷa asije | taisā guṇāciye gajabaje | ḍolenā jo || 347 ||

अर्जुना येणें लक्षणें । तो गुणातीतु जाणणें । परिस आतां आचरणें । तयाचीं जीं ॥ ३४८ ॥

arjunā yeṇeṃ lakṣaṇeṃ | to guṇātītu jāṇaṇeṃ | parisa ātāṃ ācaraṇeṃ | tayācīṃ jīṃ || 348 ||

तरी वस्त्रासि पाठीं पोटीं । नाहीं सुतावांचूनि किरीटी । ऐसें सुये दिठी । चराचर मद्रूपें ॥ ३४९ ॥

tarī vastrāsi pāṭhīṃ poṭīṃ | nāhīṃ sutāvāṃcūni kirīṭī | aiseṃ suye diṭhī | carācara madrūpeṃ || 349 ||

म्हणौनि सुखदुःखासरिसें । कांटाळें आचरे ऐसें । रिपुभक्तां जैसें । हरीचें देणें ॥ ३५० ॥

mhaṇauni sukhaduḥkhāsariseṃ | kāṃṭāḷeṃ ācare aiseṃ | ripubhaktāṃ jaiseṃ | harīceṃ deṇeṃ || 350 ||

एऱ्हवीं तरी सहजें । सुखदुःख तैंचि सेविजे । देहजळीं होईजे । मासोळी जैं ॥ ३५१ ॥

eऱhavīṃ tarī sahajeṃ | sukhaduḥkha taiṃci sevije | dehajaḷīṃ hoīje | māsoḷī jaiṃ || 351 ||

आतां तें तंव तेणें सांडिलें । आहे स्वस्वरूपेंसीचि मांडिलें । सस्यांतीं निवडिलें । बीज जैसें ॥ ३५२ ॥

ātāṃ teṃ taṃva teṇeṃ sāṃḍileṃ | āhe svasvarūpeṃsīci māṃḍileṃ | sasyāṃtīṃ nivaḍileṃ | bīja jaiseṃ || 352 ||

कां वोघ सांडूनि गांग । रिघोनि समुद्राचें आंग । निस्तरली लगबग । खळाळाची ॥ ३५३ ॥

kāṃ vogha sāṃḍūni gāṃga | righoni samudrāceṃ āṃga | nistaralī lagabaga | khaḷāḷācī || 353 ||

तेवीं आपणपांचि जया । वस्ती जाली गा धनंजया । तया देहीं अपैसया । सुख तैसें दुःख ॥ ३५४ ॥

tevīṃ āpaṇapāṃci jayā | vastī jālī gā dhanaṃjayā | tayā dehīṃ apaisayā | sukha taiseṃ duḥkha || 354 ||

रात्रि तैसें पाहलें । हें धारणा जेवीं एक जालें । आत्माराम देहीं आतलें । द्वंद्व तैसें ॥ ३५५ ॥

rātri taiseṃ pāhaleṃ | heṃ dhāraṇā jevīṃ eka jāleṃ | ātmārāma dehīṃ ātaleṃ | dvaṃdva taiseṃ || 355 ||

पैं निद्रिताचेनि आंगेंशीं । सापु तैशी उर्वशी । तेवीं स्वरूपस्था सरिशीं । देहीं द्वंद्वें ॥ ३५६ ॥

paiṃ nidritāceni āṃgeṃśīṃ | sāpu taiśī urvaśī | tevīṃ svarūpasthā sariśīṃ | dehīṃ dvaṃdveṃ || 356 ||

म्हणौनि तयाच्या ठायीं । शेणा सोनया विशेष नाहीं । रत्‌ना गुंडेया कांहीं । नेणिजे भेदु ॥ ३५७ ॥

mhaṇauni tayācyā ṭhāyīṃ | śeṇā sonayā viśeṣa nāhīṃ | ratnā guṃḍeyā kāṃhīṃ | neṇije bhedu || 357 ||

घरा येवों पां स्वर्ग । कां वरिपडो वाघ । परी आत्मबुद्धीसि भंग । कदा नव्हे ॥ ३५८ ॥

gharā yevoṃ pāṃ svarga | kāṃ varipaḍo vāgha | parī ātmabuddhīsi bhaṃga | kadā navhe || 358 ||

निवटलें न उपवडे । जळीनलें न विरूढे । साम्यबुद्धी न मोडे । तयापरी ॥ ३५९ ॥

nivaṭaleṃ na upavaḍe | jaḷīnaleṃ na virūḍhe | sāmyabuddhī na moḍe | tayāparī || 359 ||

हा ब्रह्मा ऐसेनि स्तविजो । कां नीच म्हणौनि निंदिजो । परी नेणें जळों विझों । राखोंडी जैसी ॥ ३६० ॥

hā brahmā aiseni stavijo | kāṃ nīca mhaṇauni niṃdijo | parī neṇeṃ jaḷoṃ vijhoṃ | rākhoṃḍī jaisī || 360 ||

तैसी निंदा आणि स्तुती । नये कोण्हेचि व्यक्ती । नाहीं अंधारें कां वाती । सूर्या घरीं ॥ ३६१ ॥

taisī niṃdā āṇi stutī | naye koṇheci vyaktī | nāhīṃ aṃdhāreṃ kāṃ vātī | sūryā gharīṃ || 361 ||

ईश्वर म्हणौनि पूजिला । कां चोरु म्हणौनि गांजिला । वृषगजीं वेढिला । केला रावो ॥ ३६२ ॥

īśvara mhaṇauni pūjilā | kāṃ coru mhaṇauni gāṃjilā | vṛṣagajīṃ veḍhilā | kelā rāvo || 362 ||

कां सुहृद पासीं आले । अथवा वैरी वरपडे जाले । परी नेणें राती पाहालें । तेज जेवीं ॥ ३६३ ॥

kāṃ suhṛda pāsīṃ āle | athavā vairī varapaḍe jāle | parī neṇeṃ rātī pāhāleṃ | teja jevīṃ || 363 ||

साहीं ऋतु येतां आकाशें । लिंपिजेचि ना जैसें । तेवीं वैशम्य मानसें । जाणिजेना ॥ ३६४ ॥

sāhīṃ ṛtu yetāṃ ākāśeṃ | liṃpijeci nā jaiseṃ | tevīṃ vaiśamya mānaseṃ | jāṇijenā || 364 ||

आणीकही एकु पाहीं । आचारु तयाच्या ठायीं । तरी व्यापारासि नाहीं । जालें दिसे ॥ ३६५ ॥

āṇīkahī eku pāhīṃ | ācāru tayācyā ṭhāyīṃ | tarī vyāpārāsi nāhīṃ | jāleṃ dise || 365 ||

सर्वांरंभा उटकलें । प्रवृत्तीचें तेथ मावळले । जळती गा कर्मफळें । ते तो आगी ॥ ३६६ ॥

sarvāṃraṃbhā uṭakaleṃ | pravṛttīceṃ tetha māvaḷale | jaḷatī gā karmaphaḷeṃ | te to āgī || 366 ||

दृष्टादृष्टाचेनि नांवें । भावोचि जीवीं नुगवें । सेवी जें कां स्वभावें । पैठें होये ॥ ३६७ ॥

dṛṣṭādṛṣṭāceni nāṃveṃ | bhāvoci jīvīṃ nugaveṃ | sevī jeṃ kāṃ svabhāveṃ | paiṭheṃ hoye || 367 ||

सुखे ना शिणे । पाषाणु कां जेणें मानें । तैसी सांडीमांडी मनें । वर्जिली असे ॥ ३६८ ॥

sukhe nā śiṇe | pāṣāṇu kāṃ jeṇeṃ māneṃ | taisī sāṃḍīmāṃḍī maneṃ | varjilī ase || 368 ||

आतां किती हा विस्तारु । जाणें ऐसा आचारु । जयातें तोचि साचारु । गुणातीतु ॥ ३६९ ॥

ātāṃ kitī hā vistāru | jāṇeṃ aisā ācāru | jayāteṃ toci sācāru | guṇātītu || 369 ||

गुणांतें अतिक्रमणें । घडे उपायें जेणें । तो आतां आईक म्हणे । श्रीकृष्णनाथु ॥ ३७० ॥

guṇāṃteṃ atikramaṇeṃ | ghaḍe upāyeṃ jeṇeṃ | to ātāṃ āīka mhaṇe | śrīkṛṣṇanāthu || 370 ||

तरी व्यभिचाररहित चित्तें । भक्तियोगें मातें । सेवी तो गुणातें । जाकळूं शके ॥ ३७१ ॥

tarī vyabhicārarahita citteṃ | bhaktiyogeṃ māteṃ | sevī to guṇāteṃ | jākaḷūṃ śake || 371 ||

तरी कोण मी कैसी भक्ती । अव्यभिचारा काय व्यक्ती । हे आघवीचि निरुती । होआवी लागे ॥ ३७२ ॥

tarī koṇa mī kaisī bhaktī | avyabhicārā kāya vyaktī | he āghavīci nirutī | hoāvī lāge || 372 ||

तरी पार्था परियेसा । मी तंव येथ ऐसा । रत्‌नीं किळावो जैसा । रत्‌नचि कीं तो ॥ ३७३ ॥

tarī pārthā pariyesā | mī taṃva yetha aisā | ratnīṃ kiḷāvo jaisā | ratnaci kīṃ to || 373 ||

कां द्रवपणचि नीर । अवकाशचि अंबर । गोडी तेचि साखर । आन नाहीं ॥ ३७४ ॥

kāṃ dravapaṇaci nīra | avakāśaci aṃbara | goḍī teci sākhara | āna nāhīṃ || 374 ||

वन्हि तेचि ज्वाळ । दळाचि नांव कमळ । रूख तेंचि डाळ- । फळादिक ॥ ३७५ ॥

vanhi teci jvāḷa | daḷāci nāṃva kamaḷa | rūkha teṃci ḍāḷa- | phaḷādika || 375 ||

अगा हिम जें आकर्षलें । तेंचि हिमवंत जेवीं जालें । नाना दूध मुरालें । तेंचि दहीं ॥ ३७६ ॥

agā hima jeṃ ākarṣaleṃ | teṃci himavaṃta jevīṃ jāleṃ | nānā dūdha murāleṃ | teṃci dahīṃ || 376 ||

तैसें विश्व येणें नांवें । हें मीचि पैं आघवें । घेईं चंद्रबिंब सोलावें । न लगे जेवीं ॥ ३७७ ॥

taiseṃ viśva yeṇeṃ nāṃveṃ | heṃ mīci paiṃ āghaveṃ | gheīṃ caṃdrabiṃba solāveṃ | na lage jevīṃ || 377 ||

घृताचें थिजलेंपण । न मोडितां घृतचि जाण । कां नाटितां कांकण । सोनेंचि तें ॥ ३७८ ॥

ghṛtāceṃ thijaleṃpaṇa | na moḍitāṃ ghṛtaci jāṇa | kāṃ nāṭitāṃ kāṃkaṇa | soneṃci teṃ || 378 ||

न उकलितां पटु । तंतुचि असे स्पष्टु । न विरवितां घटु । मृत्तिका जेवीं ॥ ३७९ ॥

na ukalitāṃ paṭu | taṃtuci ase spaṣṭu | na viravitāṃ ghaṭu | mṛttikā jevīṃ || 379 ||

म्हणौनि विश्वपण जावें । मग तैं मातें घेयावें । तैसा नव्हे आघवें । सकटचि मी ॥ ३८० ॥

mhaṇauni viśvapaṇa jāveṃ | maga taiṃ māteṃ gheyāveṃ | taisā navhe āghaveṃ | sakaṭaci mī || 380 ||

ऐसेनि मातें जाणिजे । ते अव्यभिचारी भक्ति म्हणिजे । येथ भेदु कांहीं देखिजे । तरी व्यभिचारु तो ॥ ३८१ ॥

aiseni māteṃ jāṇije | te avyabhicārī bhakti mhaṇije | yetha bhedu kāṃhīṃ dekhije | tarī vyabhicāru to || 381 ||

याकारणें भेदातें । सांडूनि अभेदें चित्तें । आपण सकट मातें । जाणावें गा ॥ ३८२ ॥

yākāraṇeṃ bhedāteṃ | sāṃḍūni abhedeṃ citteṃ | āpaṇa sakaṭa māteṃ | jāṇāveṃ gā || 382 ||

पार्था सोनयाची टिका । सोनयासी लागली देखा । तैसें आपणपें आणिका । मानावें ना ॥ ३८३ ॥

pārthā sonayācī ṭikā | sonayāsī lāgalī dekhā | taiseṃ āpaṇapeṃ āṇikā | mānāveṃ nā || 383 ||

तेजाचा तेजौनि निघाला । परी तेजींचि असे लागला । तया रश्मी ऐसा भला । बोधु होआवा ॥ ३८४ ॥

tejācā tejauni nighālā | parī tejīṃci ase lāgalā | tayā raśmī aisā bhalā | bodhu hoāvā || 384 ||

पैं परमाणु भूतळीं । हिमकणु हिमाचळीं । मजमाजीं न्याहाळीं । अहं तैसें ॥ ३८५ ॥

paiṃ paramāṇu bhūtaḷīṃ | himakaṇu himācaḷīṃ | majamājīṃ nyāhāḷīṃ | ahaṃ taiseṃ || 385 ||

हो कां तरंगु लहानु । परी सिंधूसी नाहीं भिन्नु । तैसा ईश्वरीं मी आनु । नोहेचि गा ॥ ३८६ ॥

ho kāṃ taraṃgu lahānu | parī siṃdhūsī nāhīṃ bhinnu | taisā īśvarīṃ mī ānu | noheci gā || 386 ||

ऐसेनि बा समरसें । दृष्टि जे उल्हासे । ते भक्ति पैं ऐसे । आम्ही म्हणों ॥ ३८७ ॥

aiseni bā samaraseṃ | dṛṣṭi je ulhāse | te bhakti paiṃ aise | āmhī mhaṇoṃ || 387 ||

आणि ज्ञानाचें चांगावें । इयेचि दृष्टि नांवें । योगाचेंही आघवें । सर्वस्व हें ॥ ३८८ ॥

āṇi jñānāceṃ cāṃgāveṃ | iyeci dṛṣṭi nāṃveṃ | yogāceṃhī āghaveṃ | sarvasva heṃ || 388 ||

सिंधू आणि जळधरा- । माजीं लागली अखंड धारा । तैसी वृत्ति वीरा । प्रवर्ते ते ॥ ३८९ ॥

siṃdhū āṇi jaḷadharā- | mājīṃ lāgalī akhaṃḍa dhārā | taisī vṛtti vīrā | pravarte te || 389 ||

कां कुहेसीं आकाशा । तोंडीं सांदा नाहीं तैसा । तो परमपुरुषीं तैसा । एकवटे गा ॥ ३९० ॥

kāṃ kuhesīṃ ākāśā | toṃḍīṃ sāṃdā nāhīṃ taisā | to paramapuruṣīṃ taisā | ekavaṭe gā || 390 ||

प्रतिबिंबौनि बिंबवरी । प्रभेची जैसी उजरी । ते सोऽहंवृत्ती अवधारीं । तैसी होय ॥ ३९१ ॥

pratibiṃbauni biṃbavarī | prabhecī jaisī ujarī | te so'haṃvṛttī avadhārīṃ | taisī hoya || 391 ||

ऐसेनि मग परस्परें । ते सोऽहंवृत्ति जैं अवतरे । तैं तियेहि सकट सरे । अपैसया ॥ ३९२ ॥

aiseni maga paraspareṃ | te so'haṃvṛtti jaiṃ avatare | taiṃ tiyehi sakaṭa sare | apaisayā || 392 ||

जैसा सैंधवाचा रवा । सिंधूमाजीं पांडवा । विरालेया विरवावा । हेंही ठाके ॥ ३९३ ॥

jaisā saiṃdhavācā ravā | siṃdhūmājīṃ pāṃḍavā | virāleyā viravāvā | heṃhī ṭhāke || 393 ||

नातरी जाळूनि तृण । वन्हिही विझे आपण । तैसें भेदु नाशूनि जाण । ज्ञानही नुरे ॥ ३९४ ॥

nātarī jāḷūni tṛṇa | vanhihī vijhe āpaṇa | taiseṃ bhedu nāśūni jāṇa | jñānahī nure || 394 ||

माझें पैलपण जाये । भक्त हें ऐलपण ठाये । अनादि ऐक्य जें आहे । तेंचि निवडे ॥ ३९५ ॥

mājheṃ pailapaṇa jāye | bhakta heṃ ailapaṇa ṭhāye | anādi aikya jeṃ āhe | teṃci nivaḍe || 395 ||

आतां गुणातें तो किरीटी । जिणे या नव्हती गोष्टी । जे एकपणाही मिठी । पडों सरली ॥ ३९६ ॥

ātāṃ guṇāteṃ to kirīṭī | jiṇe yā navhatī goṣṭī | je ekapaṇāhī miṭhī | paḍoṃ saralī || 396 ||

किंबहुना ऐसी दशा । तें ब्रह्मत्व गा सुदंशा । हें तो पावें जो ऐसा । मातें भजे ॥ ३९७ ॥

kiṃbahunā aisī daśā | teṃ brahmatva gā sudaṃśā | heṃ to pāveṃ jo aisā | māteṃ bhaje || 397 ||

पुढतीं इहीं लिंगीं । भक्तु जो माझा जगीं । हे ब्रह्मता तयालागीं । पतिव्रता ॥ ३९८ ॥

puḍhatīṃ ihīṃ liṃgīṃ | bhaktu jo mājhā jagīṃ | he brahmatā tayālāgīṃ | pativratā || 398 ||

जैसें गंगेचेनि वोघें । डळमळित जळ जें निघे । सिंधुपद तयाजोगें । आन नाहीं ॥ ३९९ ॥

jaiseṃ gaṃgeceni vogheṃ | ḍaḷamaḷita jaḷa jeṃ nighe | siṃdhupada tayājogeṃ | āna nāhīṃ || 399 ||

तैसा ज्ञानाचिया दिठी । जो मातें सेवी किरीटी । तो होय ब्रह्मतेच्या मुकुटीं । चूडारत्‌न ॥ ४०० ॥

taisā jñānāciyā diṭhī | jo māteṃ sevī kirīṭī | to hoya brahmatecyā mukuṭīṃ | cūḍāratna || 400 ||

यया ब्रह्मत्वासीचि पार्था । सायुज्य ऐसी व्यवस्था । याचि नांवें चौथा । पुरुषार्थ गा ॥ ४०१ ॥

yayā brahmatvāsīci pārthā | sāyujya aisī vyavasthā | yāci nāṃveṃ cauthā | puruṣārtha gā || 401 ||

परी माझें आराधन । ब्रह्मत्वीं होय सोपान । एथ मी हन साधन । गमेन हो ॥ ४०२ ॥

parī mājheṃ ārādhana | brahmatvīṃ hoya sopāna | etha mī hana sādhana | gamena ho || 402 ||

तरी झणीं ऐसें । तुझ्या चित्तीं पैसें । पैं ब्रह्म आन नसे । मीवांचूनि ॥ ४०३ ॥

tarī jhaṇīṃ aiseṃ | tujhyā cittīṃ paiseṃ | paiṃ brahma āna nase | mīvāṃcūni || 403 ||

अगा ब्रह्म या नांवा । अभिप्रायो मी पांडवा । मीचि बोलिजे आघवा । शब्दीं इहीं ॥ ४०४ ॥

agā brahma yā nāṃvā | abhiprāyo mī pāṃḍavā | mīci bolije āghavā | śabdīṃ ihīṃ || 404 ||

पैं मंडळ आणि चंद्रमा । दोन्ही नव्हती सुवर्मा । तैसा मज आणि ब्रह्मा । भेदु नाहीं ॥ ४०५ ॥

paiṃ maṃḍaḷa āṇi caṃdramā | donhī navhatī suvarmā | taisā maja āṇi brahmā | bhedu nāhīṃ || 405 ||

अगा नित्य जें निष्कंप । अनावृत धर्मरूप । सुख जें उमप । अद्वितीय ॥ ४०६ ॥

agā nitya jeṃ niṣkaṃpa | anāvṛta dharmarūpa | sukha jeṃ umapa | advitīya || 406 ||

विवेकु आपलें काम । सारूनि ठाकी जें धाम । निष्कर्षाचें निःसीम । किंबहुना मी ॥ ४०७ ॥

viveku āpaleṃ kāma | sārūni ṭhākī jeṃ dhāma | niṣkarṣāceṃ niḥsīma | kiṃbahunā mī || 407 ||

ऐसेसें हो अवधारा । तो अनन्याचा सोयरा । सांगतसे वीरा । पार्थासी ॥ ४०८ ॥

aiseseṃ ho avadhārā | to ananyācā soyarā | sāṃgatase vīrā | pārthāsī || 408 ||

येथ धृतराष्ट्र म्हणे । संजया हें तूतें कोणें । पुसलेनिविण वायाणें । कां बोलसी ? ॥ ४०९ ॥

yetha dhṛtarāṣṭra mhaṇe | saṃjayā heṃ tūteṃ koṇeṃ | pusaleniviṇa vāyāṇeṃ | kāṃ bolasī ? || 409 ||

माझी अवसरी ते फेडी । विजयाची सांगें गुढी । येरु जीवीं म्हणे सांडीं । गोठी यिया ॥ ४१० ॥

mājhī avasarī te pheḍī | vijayācī sāṃgeṃ guḍhī | yeru jīvīṃ mhaṇe sāṃḍīṃ | goṭhī yiyā || 410 ||

संजयो विस्मयो मानसीं । आहा करूनि रसरसी । म्हणे कैसें पां देवेंसी । द्वंद्व यया ? ॥ ४११ ॥

saṃjayo vismayo mānasīṃ | āhā karūni rasarasī | mhaṇe kaiseṃ pāṃ deveṃsī | dvaṃdva yayā ? || 411 ||

तरी तो कृपाळु तुष्टो । यया विवेकु हा घोंटो । मोहाचा फिटो । महारोगु ॥ ४१२ ॥

tarī to kṛpāḷu tuṣṭo | yayā viveku hā ghoṃṭo | mohācā phiṭo | mahārogu || 412 ||

संजयो ऐसें चिंतितां । संवादु तो सांभाळितां । हरिखाचा येतु चित्ता । महापूरु ॥ ४१३ ॥

saṃjayo aiseṃ ciṃtitāṃ | saṃvādu to sāṃbhāḷitāṃ | harikhācā yetu cittā | mahāpūru || 413 ||

म्हणौनि आतां येणें । उत्साहाचेनि अवतरणें । श्रीकृष्णाचें बोलणें । सांगिजैल ॥ ४१४ ॥

mhaṇauni ātāṃ yeṇeṃ | utsāhāceni avataraṇeṃ | śrīkṛṣṇāceṃ bolaṇeṃ | sāṃgijaila || 414 ||

तया अक्षराआंतील भावो । पाववीन मी तुमचा ठावो । आइका म्हणे ज्ञानदेवो । निवृत्तीचा ॥ ४१५ ॥

tayā akṣarāāṃtīla bhāvo | pāvavīna mī tumacā ṭhāvo | āikā mhaṇe jñānadevo | nivṛttīcā || 415 ||

इति श्रीज्ञानदेवविरचितायां भावार्थदीपिकायां गुणत्रयविभागयोगोनाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥

iti śrījñānadevaviracitāyāṃ bhāvārthadīpikāyāṃ guṇatrayavibhāgayogonāma caturdaśo'dhyāyaḥ ||

गीता श्लोक

श्रीभगवानुवाच । परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् । यद्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥ १॥

śrībhagavānuvāca | paraṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam | yadjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ || 1||

इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः । सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ २॥

idaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ | sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca || 2||

मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधामहम्यम् । संभवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥ ३॥

mama yonirmahadbrahma tasmingarbhaṃ dadhāmahamyam | saṃbhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata || 3||

सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः संभवन्ति याः । तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥ ४॥

sarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ saṃbhavanti yāḥ | tāsāṃ brahma mahadyonirahaṃ bījapradaḥ pitā || 4||

सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः । निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ ५॥

sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisaṃbhavāḥ | nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam || 5||

तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात् प्रकाशकमनामयम् । सुखसंगेन बध्नाति ज्ञानसंगेन चानघ ॥ ६॥

tatra sattvaṃ nirmalatvāt prakāśakamanāmayam | sukhasaṃgena badhnāti jñānasaṃgena cānagha || 6||

रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासंगसमुद्भवम् । तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसंगेन देहिनम् ॥ ७॥

rajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṃgasamudbhavam | tannibadhnāti kaunteya karmasaṃgena dehinam || 7||

तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् । प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥ ८॥

tamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām | pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata || 8||

सत्त्वं सुखे संजयति रजः कर्मणि भारत । ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे संजयत्युत ॥ ९॥

sattvaṃ sukhe saṃjayati rajaḥ karmaṇi bhārata | jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde saṃjayatyuta || 9||

रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत । रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ १०॥

rajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata | rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā || 10||

सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन् प्रकाश उपजायते । ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥ ११॥

sarvadvāreṣu dehe'smin prakāśa upajāyate | jñānaṃ yadā tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta || 11||

लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा । रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ १२॥

lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā | rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha || 12||

अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च । तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ १३॥

aprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca | tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana || 13||

यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् । तदोत्तमविदां लोकानमलान् प्रतिपद्यते ॥ १४॥

yadā sattve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt | tadottamavidāṃ lokānamalān pratipadyate || 14||

रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसंगिषु जायते । तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥ १५॥

rajasi pralayaṃ gatvā karmasaṃgiṣu jāyate | tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate || 15||

कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् । रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥ १६॥

karmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sāttvikaṃ nirmalaṃ phalam | rajasastu phalaṃ duḥkhamajñānaṃ tamasaḥ phalam || 16||

सत्त्वात्संजायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च । प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥ १७॥

sattvātsaṃjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca | pramādamohau tamaso bhavato'jñānameva ca || 17||

ऊर्ध्व गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः । जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ १८॥

ūrdhva gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ | jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ || 18||

नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टाऽनुपश्यति । गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥ १९॥

nānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭā'nupaśyati | guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati || 19||

गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् । जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥ २०॥

guṇānetānatītya trīndehī dehasamudbhavān | janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto'mṛtamaśnute || 20||

अर्जुन उवाच । कैर्लिंगैस्त्रीन्गुणात्नेतानतीतो भवति प्रभो । किमाचारः कथंचैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ २१॥

arjuna uvāca | kairliṃgaistrīnguṇātnetānatīto bhavati prabho | kimācāraḥ kathaṃcaitāṃstrīnguṇānativartate || 21||

श्रीभगवानुवाच । प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव । न द्वेष्टि संप्रवृत्तानि न निवृत्तानि कांक्षति ॥ २२॥

śrībhagavānuvāca | prakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava | na dveṣṭi saṃpravṛttāni na nivṛttāni kāṃkṣati || 22||

उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते । गुणा वर्तन्त इत्येव योवतिष्ठति नेङ्गते ॥ २३॥

udāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate | guṇā vartanta ityeva yovatiṣṭhati neṅgate || 23||

समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः । तुल्यप्रियाप्रियोधीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ २४॥

samaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ | tulyapriyāpriyodhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ || 24||

मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः । सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ २५॥

mānāpamānayostulyastulyo mitrāripakṣayoḥ | sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate || 25||

मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते । स गुणान्समतीत्यैतान् ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ २६॥

māṃ ca yo'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate | sa guṇānsamatītyaitān brahmabhūyāya kalpate || 26||

ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च । शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ २७॥

brahmaṇo hi pratiṣṭhāhamamṛtasyāvyayasya ca | śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca || 27||

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे गुणत्रयविभागयोगोनाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde guṇatrayavibhāgayogonāma caturdaśo'dhyāyaḥ || 14 ||

|| oṃ śrī paramātmane namaḥ || || atha śrīmadbhagavadgītā || | atha caturdaśo'dhyāyaḥ - adhyāya caudāvā | | | guṇatrayavibhāgayogaḥ |

पद 1

जय जय आचार्या । समस्तसुरवर्या । प्रज्ञाप्रभातसूर्या । सुखोदया ॥ १ ॥

jaya jaya ācāryā | samastasuravaryā | prajñāprabhātasūryā | sukhodayā || 1 ||

पद 2

जय जय सर्व विसांवया । सोहंभावसुहावया । नाना लोक हेलावया । समुद्रा तूं ॥ २ ॥

jaya jaya sarva visāṃvayā | sohaṃbhāvasuhāvayā | nānā loka helāvayā | samudrā tūṃ || 2 ||

पद 3

आइकें गा आर्तबंधू । निरंतरकारुण्यसिंधू । विशदविद्यावधू- । वल्लभा जी ॥ ३ ॥

āikeṃ gā ārtabaṃdhū | niraṃtarakāruṇyasiṃdhū | viśadavidyāvadhū- | vallabhā jī || 3 ||

पद 4

तू जयांप्रति लपसी । तया विश्व हें दाविसी । प्रकट तैं करिसी । आघवेंचि तूं ॥ ४ ॥

tū jayāṃprati lapasī | tayā viśva heṃ dāvisī | prakaṭa taiṃ karisī | āghaveṃci tūṃ || 4 ||

पद 5

kīṃ puḍhilācī dṛṣṭi corije | hā dṛṣṭibaṃdhu niphaje | parī navala lāghava tujheṃ | jeṃ āpaṇapeṃ coreṃ || 5 ||

पद 6

jī tūṃci tūṃ sarvāṃ yayā | mā koṇā bodhu koṇā māyā | aisiyā āpeṃāpa lāghaviyā | namo tuja || 6 ||

पद 7

jāṇoṃ jagīṃ āpa voleṃ | teṃ tujhiyā bolā surasa jāleṃ | tujheni kṣamatva āleṃ | pṛthviyesī || 7 ||

पद 8

ravicaṃdrādi śuktī | udo karitī trijagatīṃ | teṃ tujhiyā dīptī | teja tejāṃ || 8 ||

पद 9

चळवळिजे अनिळें । तें दैविकेनि जी निजबळें । नभ तुजमाजीं खेळे । लपीथपी ॥ ९ ॥

caḷavaḷije aniḷeṃ | teṃ daivikeni jī nijabaḷeṃ | nabha tujamājīṃ kheḷe | lapīthapī || 9 ||

पद 10

kiṃbahunā māyā asosa | jñāna jī tujheni ḍoḷasa | aso vānaṇeṃ sāyāsa | śrutīsi he || 10 ||

पद 11

veda vānūni taṃvaci cāṃga | jaṃva na dise tujheṃ āṃga | maga āmhāṃ tayā mūga | eke pāṃtī || 11 ||

पद 12

jī ekārṇavāce ṭhāīṃ | pāhatāṃ theṃbācā pāḍu nāhīṃ | mā mahānadī kāī | jāṇijatī || 12 ||

पद 13

kāṃ uadayaliyā bhāsvatu | caṃdra jaisā khadyotu | āmhāṃ śruti tuja āṃtu | to pāḍu ase || 13 ||

पद 14

āṇi dujayā thāṃvo moḍe | jetha pareśīṃ vaikharī buḍe | to tūṃ mā koṇeṃ toṃḍeṃ | vānāvāsī || 14 ||

पद 15

yālāgīṃ ātāṃ | stuti sāṃḍūni nivāṃtā | caraṇīṃ ṭhevije māthā | heṃci bhaleṃ || 15 ||

पद 16

tarī tū jaisā āhāsi taisiyā | namo jī śrīgururāyā | maja graṃthodyamu phaḷāvayā | vevhārā hoīṃ || 16 ||

पद 17

ātāṃ kṛpābhāṃḍavala soḍīṃ | bharīṃ mati mājhī potaḍī | karīṃ jñānapadya joḍī | thorā māteṃ || 17 ||

पद 18

maga mī saṃsarena teṇeṃ | karīna saṃtāṃsī karṇabhūṣaṇeṃ | levavīna sulakṣaṇeṃ | vivekācīṃ || 18 ||

पद 19

जी गीतार्थनिधान । काढू माझें मन । सुयीं स्नेहांजन । आपलें तूं ॥ १९ ॥

jī gītārthanidhāna | kāḍhū mājheṃ mana | suyīṃ snehāṃjana | āpaleṃ tūṃ || 19 ||

पद 20

he vāksṛṣṭi eke veḷe | dekhatu mājhe buddhīce ḍoḷe | taisā udaijo jo nirmaḷeṃ | kāruṇyabiṃbeṃ || 20 ||

पद 21

mājhī prajñāvelī velhāḷa | kāvyeṃ hoya saphaḷa | to vasaṃtu hoya snehāḷa- | śiromaṇī || 21 ||

पद 22

प्रमेय महापूरें । हे मतिगंगा ये थोरें । तैसा वरिष उदारें । दिठीवेनी ॥ २२ ॥

prameya mahāpūreṃ | he matigaṃgā ye thoreṃ | taisā variṣa udāreṃ | diṭhīvenī || 22 ||

पद 23

agā viśvaikadhāmā | tujhā prasāda caṃdramā | karūṃ maja pūrṇimā | sphūrtīcī jī || 23 ||

पद 24

jī avalokiliyā māteṃ | unmeṣasāgarīṃ bhariteṃ | vosaṃḍela sphūrtīteṃ | rasavṛttīceṃ || 24 ||

पद 25

taṃva saṃtoṣoni śrīgururājeṃ | mhaṇitaleṃ vinativyājeṃ | māṃḍileṃ dekhoni dujeṃ | stavanamiṣeṃ || 25 ||

पद 26

heṃ aso ātāṃ vāṃjaṭā | to jñānārtha karūni gomaṭā | graṃthu dāvīṃ utkaṃṭhā | bhaṃgo nedīṃ || 26 ||

पद 27

ho kāṃ jī svāmī | heṃci pāhata hotoṃ mī | je śrīmukheṃ mhaṇā tumhī | graṃthu sāṃga || 27 ||

पद 28

सहजें दुर्वेचा डिरु । आंगेंचि तंव अमरु । वरी आला पूरु । पीयूषाचा ॥ २८ ॥

sahajeṃ durvecā ḍiru | āṃgeṃci taṃva amaru | varī ālā pūru | pīyūṣācā || 28 ||

पद 29

tarī ātāṃ yeṇeṃ prasādeṃ | vinyāseṃ vidagdheṃ | mūḷaśāstrapadeṃ | vākhāṇīna || 29 ||

पद 30

parī jīvā āṃtulīkaḍe | jaisī saṃdehācī ḍoṇī buḍe | nā śravaṇīṃ tarī cāḍe | vāḍhī dise || 30 ||

पद 31

taisī bolī sācārī | avataro mājhī mādhurī | māle māgūni gharīṃ | gurukṛpecyā || 31 ||

पद 32

tarī māgāṃ trayodaśīṃ | adhyāyīṃ goṭhī aisī | śrīkṛṣṇa arjuneṃsī | cāvaḷale || 32 ||

पद 33

je kṣetrakṣetrajñayogeṃ | hoīje yeṇeṃ jageṃ | ātmā guṇasaṃgeṃ | saṃsāriyā || 33 ||

पद 34

आणि हाचि प्रकृतिगतु । सुखदुःख भोगीं हेतु । अथवा गुणातीतु । केवळु हा ॥ ३४ ॥

āṇi hāci prakṛtigatu | sukhaduḥkha bhogīṃ hetu | athavā guṇātītu | kevaḷu hā || 34 ||

पद 35

tarī kaisā pāṃ asaṃgā saṃgu | koṇa to kṣetrakṣetrajñāyogu | sukhaduḥkhādi bhogu | kevīṃ tayā ? || 35 ||

पद 36

गुण ते कैसे किती । बांधती कवणे रीती । नातरी गुणातीतीं । चिन्हें काई ? ॥ ३६ ॥

guṇa te kaise kitī | bāṃdhatī kavaṇe rītī | nātarī guṇātītīṃ | cinheṃ kāī ? || 36 ||

पद 37

एवं इया आघवेया । अर्था रूप करावया । विषो एथ चौदाविया । अध्यायासी ॥ ३७ ॥

evaṃ iyā āghaveyā | arthā rūpa karāvayā | viṣo etha caudāviyā | adhyāyāsī || 37 ||

पद 38

तरी तो आतां ऐसा । प्रस्तुत परियेसा । अभिप्रायो विश्वेशा । वैकुंठाचा ॥ ३८ ॥

tarī to ātāṃ aisā | prastuta pariyesā | abhiprāyo viśveśā | vaikuṃṭhācā || 38 ||

पद 39

to mhaṇe gā arjunā | avadhānācī sarva senā | meḷaūni iyā jñānā | jhoṃbāveṃ ho ! || 39 ||

पद 40

āmhīṃ māgāṃ tuja bahutīṃ | dāvileṃ heṃ upapattī | tarī ājhunī pratītī- | kuśīṃ na nighe || 40 ||

पद 41

mhaṇauni gā puḍhatī | sāṃgijaila tujapratī | para mhaṇa mhaṇauni śrutīṃ | ḍāhārileṃ jeṃ || 41 ||

पद 42

eऱhavīṃ jñāna heṃ āpuleṃ | parī para aiseni jāleṃ | je āvaḍoni ghetaleṃ | bhavasvargādika || 42 ||

पद 43

agā yāci kāraṇeṃ | heṃ uttama sarvāṃparī mī mhaṇeṃ | je vanhi heṃ tṛṇeṃ | yereṃ jñāneṃ || 43 ||

पद 44

jiyeṃ bhavasvargāteṃ jāṇatī | yāgaci cāṃga mhaṇatī | pārakhī phuḍī āthī | bhedīṃ jayā || 44 ||

पद 45

tiyeṃ āghavīṃci jñāneṃ | kelīṃ yeṇeṃ svapneṃ | jaiśā vātormī gaganeṃ | giḷijatī aṃtīṃ || 45 ||

पद 46

kāṃ uditeṃ raśmirājeṃ | lopilīṃ caṃdrādi tejeṃ | nānā praḷayāṃbumājeṃ | nadī nada || 46 ||

पद 47

taiseṃ yeṇeṃ pāhaleyā | jñānajāta jāya layā | mhaṇauniyāṃ dhanaṃjayā | uttama heṃ || 47 ||

पद 48

anādi je muktatā | āpulī ase paṃḍusutā | to mokṣu hātāṃ yetā | hoya jeṇeṃ || 48 ||

पद 49

जयाचिया प्रतीती । विचारवीरीं समस्तीं । नेदिजेचि संसृती । माथां उधऊं ॥ ४९ ॥

jayāciyā pratītī | vicāravīrīṃ samastīṃ | nedijeci saṃsṛtī | māthāṃ udhaūṃ || 49 ||

पद 50

maneṃ mana ghālūni māgeṃ | viśrāṃti jāliyā āṃgeṃ | te dehīṃ dehājoge | hotīci nā || 50 ||

पद 51

maga teṃ dehāceṃ beḷeṃ | volāṃḍūni ekeci veḷe | saṃvatukī kāṃṭāḷeṃ | mājheṃ jāleṃ || 51 ||

पद 52

je mājhiyā nityatā | teṇeṃ nitya te paṃḍusutā | paripūrṇa pūrṇatā | mājhiyācī || 52 ||

पद 53

मी जैसा अनंतानंदु । जैसाचि सत्यसिंधु । तैसेचि ते भेदु । उरेचि ना ॥ ५३ ॥

mī jaisā anaṃtānaṃdu | jaisāci satyasiṃdhu | taiseci te bhedu | ureci nā || 53 ||

पद 54

jeṃ mī jevaḍheṃ jaiseṃ | teṃci te jāle taiseṃ | ghaṭabhaṃgīṃ ghaṭākāśeṃ | ākāśa jevīṃ || 54 ||

पद 55

नातरीं दीपमूळकीं । दीपशिखा अनेकीं । मीनलिया अवलोकीं । होय जैसें ॥ ५५ ॥

nātarīṃ dīpamūḷakīṃ | dīpaśikhā anekīṃ | mīnaliyā avalokīṃ | hoya jaiseṃ || 55 ||

पद 56

arjunā tayāparī | saralī dvaitācī vārī | nāṃde nāmārtha ekāhārīṃ | mītūṃviṇa || 56 ||

पद 57

yeṇeṃci paiṃ kāraṇeṃ | jaiṃ pahileṃ sṛṣṭīceṃ juṃpaṇeṃ | teṃhī tayā hoṇeṃ | paḍecinā || 57 ||

पद 58

sṛṣṭīciye sarvādī | jayāṃ dehācī nāhīṃ bāṃdhī | te kaiceṃ praḷayāvadhī | nimatīla pāṃ ? || 58 ||

पद 59

म्हणौनि जन्मक्षयां- । अतीत ते धनंजया । मी जालें ज्ञाना इया । अनुसरोनी ॥ ५९ ॥

mhaṇauni janmakṣayāṃ- | atīta te dhanaṃjayā | mī jāleṃ jñānā iyā | anusaronī || 59 ||

पद 60

aisī jñānācī vāḍhī | vānilī deveṃ āvaḍī | tevīṃci pārthāhī goḍī | lāvāvayā || 60 ||

पद 61

तंव तया जालें आन । सर्वांगीं निघाले कान । सणई अवधान । आतला पां ॥ ६१ ॥

taṃva tayā jāleṃ āna | sarvāṃgīṃ nighāle kāna | saṇaī avadhāna | ātalā pāṃ || 61 ||

पद 62

ātāṃ devāciyā aiseṃ | jākaḷījata ase voraseṃ | jeṃ nirūpaṇa ākāśeṃ | veṃṭāḷenā || 62 ||

पद 63

maga mhaṇe gā prajñākāṃtā | ujavalī āji vaktṛtvatā | je bolāyevaḍhā śrotā | joḍalāsī || 63 ||

पद 64

तरि एकु मी अनेकीं । गोंविजे देहपाशकीं । त्रिगुणीं लुब्धकीं । कवणेपरी ॥ ६४ ॥

tari eku mī anekīṃ | goṃvije dehapāśakīṃ | triguṇīṃ lubdhakīṃ | kavaṇeparī || 64 ||

पद 65

कैसा क्षेत्रयोगें । वियें इयें जगें । तें परिस सांगें । कवणेपरी ॥ ६५ ॥

kaisā kṣetrayogeṃ | viyeṃ iyeṃ jageṃ | teṃ parisa sāṃgeṃ | kavaṇeparī || 65 ||

पद 66

paiṃ kṣetra yeṇeṃ vyājeṃ | yālāgīṃ heṃ bolije | je matsaṃgabījeṃ | bhūtīṃ pike || 66 ||

पद 67

eऱhavīṃ tarī mahadbrahma | yālāgīṃ heṃ aiseṃ nāma | je mahadādiviśrāma | śālikā heṃ || 67 ||

पद 68

vikārāṃ bahuvasa thorī | arjunā heṃci karī | mhaṇauni avadhārīṃ | mahadbrahma || 68 ||

पद 69

avyaktavādamatīṃ | avyakta aisī vadaṃtī | sāṃkhyāciyā pratītī | prakṛti heci || 69 ||

पद 70

vedāṃtīṃ iyeteṃ māyā | aiseṃ mhaṇije prājñarāyā | aso kitī boloṃ vāyāṃ | ajñāna heṃ ||70 ||

पद 71

आपला आपणपेयां । विसरु जो धनंजया । तेंचि रूप यया । अज्ञानासी ॥ ७१ ॥

āpalā āpaṇapeyāṃ | visaru jo dhanaṃjayā | teṃci rūpa yayā | ajñānāsī || 71 ||

पद 72

āṇikahī eka ase | jeṃ vicārāveḷe na dise | vātīṃ pāhatāṃ jaiseṃ | aṃdhāreṃ kāṃ || 72 ||

पद 73

हालविलिया जाय । निश्चळीं तरी होय । दुधीं जैसी साय । दुधाची ते ॥ ७३ ॥

hālaviliyā jāya | niścaḷīṃ tarī hoya | dudhīṃ jaisī sāya | dudhācī te || 73 ||

पद 74

पैं जागरु ना स्वप्न । ना स्वरूप अवस्थान । ते सुषुप्ति कां घन । जैसी होय ॥ ७४ ॥

paiṃ jāgaru nā svapna | nā svarūpa avasthāna | te suṣupti kāṃ ghana | jaisī hoya || 74 ||

पद 75

कां न वियतां वायूतें । वांझें आकाश रितें । तया ऐसें निरुतें । अज्ञान गा ॥ ७५ ॥

kāṃ na viyatāṃ vāyūteṃ | vāṃjheṃ ākāśa riteṃ | tayā aiseṃ niruteṃ | ajñāna gā || 75 ||

पद 76

paila khāṃbu kāṃ purukhu | aisā niścayo nāhīṃ eku | parī kāya neṇoṃ āloku | disata ase || 76 ||

पद 77

tevīṃ vastu jaisī ase | taisī kīra na dise | parī kāṃhīṃ anāriseṃ | dekhijenā || 77 ||

पद 78

ना राती ना तेज । ते संधि जेवीं सांज । तेवीं विरुद्ध ना निज । ज्ञान आथी ॥ ७८ ॥

nā rātī nā teja | te saṃdhi jevīṃ sāṃja | tevīṃ viruddha nā nija | jñāna āthī || 78 ||

पद 79

aisī koṇhī ekī diśā | tiye vādu ajñāna aisā | tayā guṃḍaliyā prakāśā | kṣetrajñu nāma || 79 ||

पद 80

ajñāna thoriye āṇije | āpaṇapeṃ tarī neṇije | teṃ rūpa jāṇije | kṣetrajñāceṃ || 80 ||

पद 81

हाचि उभय योगु । बुझें बापा चांगु । सत्तेचा नैसर्गु । स्वभावो हा ॥ ८१ ॥

hāci ubhaya yogu | bujheṃ bāpā cāṃgu | sattecā naisargu | svabhāvo hā || 81 ||

पद 82

.ātāṃ ajñānāsārikheṃ | vastu āpaṇapāṃci dekhe | parī rūpeṃ anekeṃ | neṇoṃ koṇeṃ || 82 ||

पद 83

jaisā raṃku bhramalā | mhaṇe jā re mī rāvo ālā | kāṃ mūrcchitu gelā | svargalokāṃ || 83 ||

पद 84

tevīṃ lacakaliyā diṭhī | maga dekhaṇeṃ jeṃ jeṃ uṭhī | tayā nāma sṛṣṭī | mīci viyeṃ paiṃ gā || 84 ||

पद 85

jaiseṃ kāṃ svapnamohā | to ekākī dekhe bahuvā | toci pāḍu ātmayā | smaraṇeṃvīṇa ase || 85 ||

पद 86

हेंचि आनीभ्रांती । प्रमेय उपलवूं पुढती । परी तूं प्रतीती । याचि घे पां ॥ ८६ ॥

heṃci ānībhrāṃtī | prameya upalavūṃ puḍhatī | parī tūṃ pratītī | yāci ghe pāṃ || 86 ||

पद 87

तरी माझी हे गृहिणी । अनादि तरुणी । अनिर्वाच्यगुणी । अविद्या हे ॥ ८७ ॥

tarī mājhī he gṛhiṇī | anādi taruṇī | anirvācyaguṇī | avidyā he || 87 ||

पद 88

iye nāhīṃ heṃci rūpa | ṭhāṇeṃ heṃ ati umapa | heṃ nidritāṃ samīpa | cetāṃ durī || 88 ||

पद 89

paiṃ mājhenici āṃgeṃ | pahuḍhalyā he jāge | āṇi sattāsaṃbhogeṃ | gurviṇī hoya || 89 ||

पद 90

महद्ब्रह्मौदरीं । प्रकृतीं आठै विकारीं । गर्भाची करी । पेलोवेली ॥ ९० ॥

mahadbrahmaudarīṃ | prakṛtīṃ āṭhai vikārīṃ | garbhācī karī | pelovelī || 90 ||

पद 91

ubhayasaṃgu pahileṃ | buddhitattveṃ prasavaleṃ | buddhitattva bhāraileṃ | hoya mana || 91 ||

पद 92

taruṇī mamatā manācī | te ahaṃkāra tattva racī | teṇeṃ mahābhūtāṃcī | abhivyakti hoya || 92 ||

पद 93

āṇi viṣayeṃdriyāṃ gausī | svabhāveṃ taṃva bhūtāṃsī | mhaṇauni yetī sarisīṃ | tiyeṃhī rūpā || 93 ||

पद 94

jāleni vikārakṣobheṃ | pāṭhīṃ triguṇāceṃ ubheṃ | tevhāṃ ye vāsanāgarbheṃ | ṭhāyeṃṭhāvoṃ || 94 ||

पद 95

रुखाचा आवांका । जैसी बीजकणिका । जीवीं बांधें उदका । भेटतखेंवो ॥ ९५ ॥

rukhācā āvāṃkā | jaisī bījakaṇikā | jīvīṃ bāṃdheṃ udakā | bheṭatakheṃvo || 95 ||

पद 96

तैसी माझेनि संगें । अविद्या नाना जगें । आर घेवों लागे । आणियाची ॥ ९६ ॥

taisī mājheni saṃgeṃ | avidyā nānā jageṃ | āra ghevoṃ lāge | āṇiyācī || 96 ||

पद 97

maga garbhagoḷā tayā | kaiseṃ rūpa taiṃ ye āyā | teṃ pariyeseṃ rāyā | sujanāṃciyā || 97 ||

पद 98

पैं मणिज स्वेदज । उद्भिज जारज । उमटती सहज । अवयव हें ॥ ९८ ॥

paiṃ maṇija svedaja | udbhija jāraja | umaṭatī sahaja | avayava heṃ || 98 ||

पद 99

व्योमवायुवशें । वाढलेनि गर्भरसें । मणिजु उससे । अवयव तो ॥ ९९ ॥

vyomavāyuvaśeṃ | vāḍhaleni garbharaseṃ | maṇiju usase | avayava to || 99 ||

पद 100

पोटीं सूनि तमरजें । आगळिकां तोय तेजें । उठितां निफजे । स्वेदजु गा ॥ १०० ॥

poṭīṃ sūni tamarajeṃ | āgaḷikāṃ toya tejeṃ | uṭhitāṃ niphaje | svedaju gā || 100 ||

पद 101

āpapṛthvī utkaṭeṃ | āṇi tamomātreṃ nikṛṣṭeṃ | sthāvaru umaṭe | udbhiju hā || 101 ||

पद 102

pāṃcāṃ pāṃcahī virajīṃ | hotī manabuddhyādi sājīṃ | hīṃ hetu jārajīṃ | aiseṃ jāṇa || 102 ||

पद 103

ऐसे चारी हे सरळ । करचरणतळ । महाप्रकृति स्थूळ । तेंचि शिर ॥ १०३ ॥

aise cārī he saraḷa | karacaraṇataḷa | mahāprakṛti sthūḷa | teṃci śira || 103 ||

पद 104

pravṛtti pelaleṃ poṭa | nivṛtti te pāṭhī nīṭa | sura yonī āṃgeṃ āṭha | ūrdhvācīṃ || 104 ||

पद 105

kaṃṭhu ulhāsatā svargu | mṛtyuloku madhyabhāgu | adhodeśu cāṃgu | nitaṃbu to || 105 ||

पद 106

ऐसें लेकरूं एक । प्रसवली हें देख । जयाचें तिन्ही लोक । बाळसें गा ॥ १०६ ॥

aiseṃ lekarūṃ eka | prasavalī heṃ dekha | jayāceṃ tinhī loka | bāḷaseṃ gā || 106 ||

पद 107

cauryāṃyaśīṃ lakṣa yonī | tiyeṃ kāṃḍāṃ perāṃ sāṃdaṇī | vāḍhe pratidinīṃ | bāḷaka heṃ || 107 ||

पद 108

nānā deha avayavīṃ | nāmācīṃ leṇīṃ levavī | mohastanyeṃ vāḍhavī | nitya naveṃ || 108 ||

पद 109

sṛṣṭī vegavegaḷīyā | tiyā karāṃghrīṃ āṃgoḷiyāṃ | bhinnābhimāna sūdaliyā | mudiyā tetheṃ || 109 ||

पद 110

हें एकलौतें चराचर । अविचारित सुंदर । प्रसवोनि थोर । थोरावली ॥ ११० ॥

heṃ ekalauteṃ carācara | avicārita suṃdara | prasavoni thora | thorāvalī || 110 ||

पद 111

pai brahmā prātaḥkāḷu | viṣṇu to mādhyānha veḷu | sadāśiva sāyaṃkāḷu | bāḷā yayā || 111 ||

पद 112

महाप्रळयसेजे । खिळोनि निवांत निजे । विषमज्ञानें उमजें । कल्पोदयीं ॥ ११२ ॥

mahāpraḷayaseje | khiḷoni nivāṃta nije | viṣamajñāneṃ umajeṃ | kalpodayīṃ || 112 ||

पद 113

arjunā iyāparī | mithyādṛṣṭīcyā gharīṃ | yugānuvṛttīcīṃ karī | coja pāuleṃ || 113 ||

पद 114

saṃkalpu jayācā iṣṭu | ahaṃkāru to vinaṭu | aisiyā hoya śevaṭu | jñāneṃ yayā || 114 ||

पद 115

ātāṃ aso he bahu bolī | aiseṃ viśva māyā vyālī | tetha sāhya jālī | mājhī sattā || 115 ||

पद 116

याकारणें मी पिता । महद्ब्रह्म हे माता । अपत्य पंडुसुता । जगडंबरु ॥ ११६ ॥

yākāraṇeṃ mī pitā | mahadbrahma he mātā | apatya paṃḍusutā | jagaḍaṃbaru || 116 ||

पद 117

ātāṃ śarīreṃ bahuteṃ | dekhoni na bhedeṃ ho citteṃ | je manabuddhyādi bhūteṃ | ekeṃci yetheṃ || 117 ||

पद 118

hāṃ gā ekāci dehīṃ | kāya anāriseṃ avayava nāhīṃ ? | tevīṃ vicitra viśva pāhīṃ | ekaci heṃ || 118 ||

पद 119

paiṃ uṃcā nīcā ḍāhāḷiyā | viṣamā vegaḷāliyā | yekāci jevīṃ jāliyā | bījāciyā || 119 ||

पद 120

āṇi saṃbaṃdhu tohī aisā | mṛttike ghaṭu leṃku jaisā | kāṃ paṭatva kāpusā | nātū hoya || 120 ||

पद 121

nānā kalloḷaparaṃparā | saṃtatī jaisī sāgarā | āmhāṃ āṇi carācarā | saṃbaṃdhu taisā || 121 ||

पद 122

mhaṇauni vanhi āṇi jvāḷa | donhī vanhīci kevaḷa | tevīṃ mī gā sakaḷa | saṃbaṃdhu vāvo || 122 ||

पद 123

jāleni jageṃ mī jhāṃkeṃ | tarī jagatveṃ koṇa phāṃke ? | kiḷevarī māṇikeṃ | lopije kāī ? || 123 ||

पद 124

aḷaṃkārāteṃ āleṃ | tarī sonepaṇa kāi geleṃ ? | kīṃ kamaḷa phāṃkaleṃ | kamaḷatvā muke ? || 124 ||

पद 125

सांग पां धनंजया । अवयवीं अवयविया । आच्छादिजे कीं तया । तेंचि रूप ? ॥ १२५ ॥

sāṃga pāṃ dhanaṃjayā | avayavīṃ avayaviyā | ācchādije kīṃ tayā | teṃci rūpa ? || 125 ||

पद 126

कीं विरूढलिया जोंधळा । कणिसाचा निर्वाळा । वेंचला कीं आगळा । दिसतसे ॥ १२६ ॥

kīṃ virūḍhaliyā joṃdhaḷā | kaṇisācā nirvāḷā | veṃcalā kīṃ āgaḷā | disatase || 126 ||

पद 127

mhaṇauni jaga parauteṃ | sārūni pāhije māteṃ | taisā novheṃ ukhiteṃ | āghaveṃ mīci || 127 ||

पद 128

हा तूं साचोकारा । निश्चयाचा खरा । गांठीं बांध वीरा । जीवाचिये ॥ १२८ ॥

hā tūṃ sācokārā | niścayācā kharā | gāṃṭhīṃ bāṃdha vīrā | jīvāciye || 128 ||

पद 129

आतां मियां मज दाविला । शरीरीं वेगळाला । गुणीं मीचि बांधला । ऐसा आवडें ॥ १२९ ॥

ātāṃ miyāṃ maja dāvilā | śarīrīṃ vegaḷālā | guṇīṃ mīci bāṃdhalā | aisā āvaḍeṃ || 129 ||

पद 130

जैसें स्वप्नीं आपण । उठूनियां आत्ममरण । भोगिजे गा जाण । कपिध्वजा ॥ १३० ॥

jaiseṃ svapnīṃ āpaṇa | uṭhūniyāṃ ātmamaraṇa | bhogije gā jāṇa | kapidhvajā || 130 ||

पद 131

कां कवळातें डोळे । प्रकाशूनि पिवळें । देखती तेंही कळे । तयांसीचि ॥ १३१ ॥

kāṃ kavaḷāteṃ ḍoḷe | prakāśūni pivaḷeṃ | dekhatī teṃhī kaḷe | tayāṃsīci || 131 ||

पद 132

nānā sūryaprakāśeṃ | prakaṭī taiṃ abhra bhāse | to lopalā heṃhī dise | sūryeṃci kīṃ || 132 ||

पद 133

पैं आपणपेनि जालिया । छाया गा आपुलिया । बिहोनि बिहालिया । आन आहे ? ॥ १३३ ॥

paiṃ āpaṇapeni jāliyā | chāyā gā āpuliyā | bihoni bihāliyā | āna āhe ? || 133 ||

पद 134

taisīṃ iyeṃ nānā deheṃ | dāūni mī nānā hoyeṃ | tetha aisā jo baṃdhu āhe | teṃhī dekheṃ || 134 ||

पद 135

बंधु कां न बंधिजे । हें जाणणें मज माझें । नेणणेनि उपजे । आपलेनि ॥ १३५ ॥

baṃdhu kāṃ na baṃdhije | heṃ jāṇaṇeṃ maja mājheṃ | neṇaṇeni upaje | āpaleni || 135 ||

पद 136

tarī koṇeṃ guṇeṃ kaisā | majaci mī baṃdhu aisā | āvaḍe teṃ pariyesā | arjunadevā || 136 ||

पद 137

guṇa te kitī kiṃdharma | kāyi yayāṃ rūpanāma | keṃ jāleṃ heṃ varma | avadhārīṃ pāṃ || 137 ||

पद 138

तरी सत्त्वरजतम । तिघांसि हें नाम । आणि प्रकृति जन्म- । भूमिका ययां ॥ १३८ ॥

tarī sattvarajatama | tighāṃsi heṃ nāma | āṇi prakṛti janma- | bhūmikā yayāṃ || 138 ||

पद 139

येथ सत्त्व तें उत्तम । रज तें मध्यम । तिहींमाजीं तम । सावियाधारें ॥ १३९ ॥

yetha sattva teṃ uttama | raja teṃ madhyama | tihīṃmājīṃ tama | sāviyādhāreṃ || 139 ||

पद 140

heṃ ekeci vṛttīcyā ṭhāyīṃ | triguṇatva āvaḍe pāhīṃ | vayasātraya dehīṃ | yekīṃ jevīṃ || 140 ||

पद 141

kāṃ mīnaleni kīḍeṃ | jaṃva jaṃva tūka vāḍhe | taṃva taṃva soneṃ hīna paḍe | pāṃcikā kasīṃ || 141 ||

पद 142

पैं सावधपण जैसें । वाहविलें आळसें । सुषुप्ति बैसे । घणावोनि ॥ १४२ ॥

paiṃ sāvadhapaṇa jaiseṃ | vāhavileṃ āḷaseṃ | suṣupti baise | ghaṇāvoni || 142 ||

तैसी अज्ञानांगीकारें । निगाली वृत्ति विखुरे ।

taisī ajñānāṃgīkāreṃ | nigālī vṛtti vikhure |

पद 143

ते सत्त्वरजद्वारें । तमही होय ॥ १४३ ॥

te sattvarajadvāreṃ | tamahī hoya || 143 ||

पद 144

अर्जुना गा जाण । ययां नाम गुण । आतां दाखऊं खूण । बांधिती ते ॥ १४४ ॥

arjunā gā jāṇa | yayāṃ nāma guṇa | ātāṃ dākhaūṃ khūṇa | bāṃdhitī te || 144 ||

पद 145

तरी क्षेत्रज्ञदशे । आत्मा मोटका पैसे । हें देह मी ऐसें । मुहूर्त करी ॥ १४५ ॥

tarī kṣetrajñadaśe | ātmā moṭakā paise | heṃ deha mī aiseṃ | muhūrta karī || 145 ||

पद 146

आजन्ममरणांतीं । देहधर्मीं समस्तीं । ममत्वाची सूती । घे ना जंव ॥ १४६ ॥

ājanmamaraṇāṃtīṃ | dehadharmīṃ samastīṃ | mamatvācī sūtī | ghe nā jaṃva || 146 ||

पद 147

जैसी मीनाच्या तोंडीं । पडेना जंव उंडी । तंव गळ आसुडी । जळपारधी ॥ १४७ ॥

jaisī mīnācyā toṃḍīṃ | paḍenā jaṃva uṃḍī | taṃva gaḷa āsuḍī | jaḷapāradhī || 147 ||

पद 148

tevīṃ sattveṃ lubdhakeṃ | sukhajñānācīṃ pāśakeṃ | voḍhijatī maga khuḍake | mṛgu jaisā || 148 ||

पद 149

maga jñāneṃ caḍaphaḍī | jāṇivece khurakhoḍī | svayaṃ sukha heṃ dhāḍī | hātīṃceṃ gā || 149 ||

पद 150

tevhāṃ vidyāmāneṃ tokhe | lābhamātreṃ harikhe | mī saṃtuṣṭa heṃhī dekhe | ślāghoṃ lāge || 150 ||

पद 151

mhaṇe bhāgya nā mājheṃ ? | āji sukhiyeṃ nāhīṃ dujeṃ | vikārāṣṭakeṃ phuṃje | sāttvikāceni || 151 ||

पद 152

āṇi yeṇeṃhī na sare | lāṃkaṇa lāge dusareṃ | jeṃ vidvatteceṃ bhare | bhūta āṃgīṃ || 152 ||

पद 153

āpaṇaci jñānasvarūpa āhe | teṃ geleṃ heṃ duḥkha na vāhe | kīṃ viṣayajñāneṃ hoye | gaganāyevaḍhā || 153 ||

पद 154

rāvo jaisā svapnīṃ | raṃkapaṇeṃ righe dhānīṃ | to doṃ dāṇāṃ mānī | iṃdru nā mī || 154 ||

पद 155

taiseṃ gā dehātītā | jāleyā dehavaṃtā | hoṃ lāge paṃḍusutā | bāhyajñāneṃ || 155 ||

पद 156

pravṛttiśāstra bujhe | yajñavidyā umaje | kiṃbahunā sujhe | svargavarī || 156 ||

पद 157

āṇi mhaṇe āji āna | mīvāṃcūni nāhīṃ sajñāna | cāturyacaṃdrā gagana | citta mājheṃ || 157 ||

पद 158

aiseṃ sattva sukhajñānīṃ | jīvāsi lāvūni kānī | bailācī karī vānī | pāṃguḷāciyā || 158 ||

पद 159

आतां हाचि शरीरीं । रजें जियापरी । बांधिजे तें अवधारीं । सांगिजैल ॥ १५९ ॥

ātāṃ hāci śarīrīṃ | rajeṃ jiyāparī | bāṃdhije teṃ avadhārīṃ | sāṃgijaila || 159 ||

पद 160

heṃ raja yāci kāraṇeṃ | jīvāteṃ raṃjaūṃ jāṇe | heṃ abhilākhāceṃ taruṇeṃ | sadāci gā || 160 ||

पद 161

heṃ jīvīṃ moṭakeṃ rige | āṇi kāmācyā madīṃ lāge | maga vārayā vaḷaghe | tṛṣṇeciyā || 161 ||

पद 162

ghṛteṃ āṃbukhūni āgiyāḷeṃ | vajrāgnīceṃ sādukaleṃ | ātāṃ bahu theṃkuleṃ | āhe tetha ? || 162 ||

पद 163

तैसी खवळें चाड । होय दुःखासकट गोड । इंद्रश्रीहि सांकड । गमों लागे ॥ १६३ ॥

taisī khavaḷeṃ cāḍa | hoya duḥkhāsakaṭa goḍa | iṃdraśrīhi sāṃkaḍa | gamoṃ lāge || 163 ||

पद 164

taisī tṛṣṇā vāḍhinaliyā | meruhī hātā āliyā | taऱhī mhaṇe ekhādiyā | dāruṇā vaḷagho || 164 ||

पद 165

jīvitāci kuroṃḍī | vovāḷūṃ lāge kavaḍī | mānī tṛṇāciye joḍī | kṛtakṛtyatā || 165 ||

पद 166

āji asateṃ veṃcijela | parī pāhe kāya kījela | aisā pāṃgīṃ vaḍīla | vyavasāya māṃḍī || 166 ||

पद 167

mhaṇe svargā hana jāveṃ | tarī kāya tetheṃ khāveṃ | iyālāgīṃ dhāṃveṃ | yāga karūṃ || 167 ||

पद 168

vratāpāṭhīṃ vrateṃ | ācareṃ iṣṭāpūrteṃ | kāmyāvāṃcūni hāteṃ | śivaṇeṃ nāhīṃ || 168 ||

पद 169

paiṃ grīṣmāṃtīṃcā vārā | visāṃvo neṇeṃ vīrā | taisā na mhaṇe vyāpārā | rātradivasa || 169 ||

पद 170

काय चंचळु मासा ? । कामिनीकटाक्षु जैसा । लवलाहो तैसा । विजूही नाहीं ॥ १७० ॥

kāya caṃcaḷu māsā ? | kāminīkaṭākṣu jaisā | lavalāho taisā | vijūhī nāhīṃ || 170 ||

पद 171

tetuleni gā vegeṃ | svargasaṃsārapāṃgeṃ | āgīmājīṃ rige | kriyāṃciye || 171 ||

पद 172

aisā dehīṃ dehāvegaḷā | le tṛṣṇeciyā sāṃkhaḷā | khaṭāṭopu vāhe gaḷāṃ | vyāpārācā || 172 ||

पद 173

heṃ rajoguṇāceṃ dāruṇa | dehīṃ dehiyāsī baṃdhana | parisa ātāṃ viṃdāṇa | tamāceṃ teṃ || 173 ||

पद 174

vyavahārācehi ḍoḷe | maṃda jeṇeṃ paḍaḷeṃ | moharātrīceṃ kāḷeṃ | mehuḍeṃ jeṃ || 174 ||

पद 175

अज्ञानाचें जियालें । जया एका लागलें । जेणें विश्व भुललें । नाचत असे ॥ १७५ ॥

ajñānāceṃ jiyāleṃ | jayā ekā lāgaleṃ | jeṇeṃ viśva bhulaleṃ | nācata ase || 175 ||

पद 176

avivekamahāmaṃtra | jeṃ mauḍhyamadyāceṃ pātra | heṃ aso mohanāstra | jīvāṃsi jeṃ || 176 ||

पद 177

पार्था तें गा तम । रचूनि ऐसें वर्म । चौखुरी देहात्म- । मानियातें ॥ १७७ ॥

pārthā teṃ gā tama | racūni aiseṃ varma | caukhurī dehātma- | māniyāteṃ || 177 ||

पद 178

हें एकचि कीर शरीरीं । माजों लागे चराचरीं । आणि तेथ दुसरी । गोठी नाहीं ॥ १७८ ॥

heṃ ekaci kīra śarīrīṃ | mājoṃ lāge carācarīṃ | āṇi tetha dusarī | goṭhī nāhīṃ || 178 ||

पद 179

sarveṃdriyā jāḍya | manāmājīṃ mauḍhya | mālhātī je dāḍhrya | ālasyāceṃṃ || 179 ||

पद 180

आंगें आंग मोडामोडी । कार्यजाती अनावडी । नुसती परवडी । जांभयांची ॥ १८० ॥

āṃgeṃ āṃga moḍāmoḍī | kāryajātī anāvaḍī | nusatī paravaḍī | jāṃbhayāṃcī || 180 ||

पद 181

उघडियाची दिठी । देखणें नाहीं किरीटी । नाळवितांचि उठी । वो म्हणौनि ॥ १८१ ॥

ughaḍiyācī diṭhī | dekhaṇeṃ nāhīṃ kirīṭī | nāḷavitāṃci uṭhī | vo mhaṇauni || 181 ||

पद 182

पडलिये धोंडी । नेणे कानी मुरडी । तयाचि परी मुरकुंडी । उकलूं नेणें ॥ १८२ ॥

paḍaliye dhoṃḍī | neṇe kānī muraḍī | tayāci parī murakuṃḍī | ukalūṃ neṇeṃ || 182 ||

पद 183

pṛthvī pātāḷīṃ jāṃvo | kāṃ ākāśahī varī yevo | parī uṭhaṇeṃ hā bhāvo | upajoṃ neṇeṃ || 183 ||

पद 184

ucitānucita āghaveṃ | jhāṃsuratā nāṭhave jīveṃ | jethīṃcā tetha loḷāveṃ | aisī medhā || 184 ||

पद 185

उभऊनि करतळें । पडिघाये कपोळें । पायाचें शिरियाळें । मांडूं लागे ॥ १८५ ॥

ubhaūni karataḷeṃ | paḍighāye kapoḷeṃ | pāyāceṃ śiriyāḷeṃ | māṃḍūṃ lāge || 185 ||

पद 186

āṇi nidreviṣayīṃ cāṃgu | jīvīṃ āthi lāgu | jhoṃpīṃ jātāṃ svargu | vāvo mhaṇe || 186 ||

पद 187

brahmāyu hoīje | mā nijaleyāci asije | heṃ vāṃcūni dujeṃ | vyasana nāhīṃ || 187 ||

पद 188

kāṃ vāṭeṃ jātāṃ vogheṃ | kalhātāṃhī ḍoḷā lāge | amṛtahī parī neghe | jarī nīda ālī || 188 ||

पद 189

tevīṃci ākrośabaḷeṃ | vyāpāre koṇe eke veḷe | nigāleṃ tarī āṃdhaḷeṃ | roṣeṃ jaiseṃ || 189 ||

पद 190

kedhavāṃ kaise rāhāṭāveṃ | koṇesīṃ kāya bolāveṃ | heṃ ṭhākateṃ kīṃ nāgaveṃ | heṃhī neṇeṃ || 190 ||

पद 191

वणवा मियां आघवा । पांखें पुसोनि घेयावा । पतंगु पां हांवा । घाली जेवीं ॥ १९१ ॥

vaṇavā miyāṃ āghavā | pāṃkheṃ pusoni gheyāvā | pataṃgu pāṃ hāṃvā | ghālī jevīṃ || 191 ||

पद 192

तैसा वळघे साहसा । अकरणींच धिंवसा । किंबहुना ऐसा । प्रमादु रुचे ॥ १९२ ॥

taisā vaḷaghe sāhasā | akaraṇīṃca dhiṃvasā | kiṃbahunā aisā | pramādu ruce || 192 ||

पद 193

evaṃ nidrālasyapramādīṃ | tama iyā tribaṃdhīṃ | bāṃdhe nirupādhī | cokhaṭāteṃ || 193 ||

पद 194

jaisā vanhī kāṣṭhīṃ bhare | taiṃ dise kāṣṭhākāreṃ | vyoma ghaṭeṃ āvare | teṃ ghaṭākāśa || 194 ||

पद 195

nānā sarovara bharaleṃ | taiṃ caṃdratva tetheṃ biṃbaleṃ | taiseṃ guṇābhāsīṃ bāṃdhaleṃ | ātmatva game || 195 ||

पद 196

पैं हरूनि कफवात । जैं देही आटोपे पित्त । तैं करी संतप्त । देह जेवीं ॥ १९६ ॥

paiṃ harūni kaphavāta | jaiṃ dehī āṭope pitta | taiṃ karī saṃtapta | deha jevīṃ || 196 ||

पद 197

kāṃ variṣa ātapa jaiseṃ | jiṇauni śītaci dise | tevhāṃ hoya hiṃva aiseṃ | ākāśa heṃ || 197 ||

पद 198

nānā svapna jāgṛtī | lopūni ye suṣuptī | taiṃ kṣaṇu eka cittavṛttī | teci hoya || 198 ||

पद 199

taisīṃ rajatameṃ hāravī | jaiṃ sattva māju miravī | taiṃ jīvākaravīṃ mhaṇavī | sukhiyā nā mī ? || 199 ||

पद 200

तैसेंचि सत्त्व रज । लोपूनि तमाचें भोज । वळघें तैं सहज । प्रमादीं होय ॥ २०० ॥

taiseṃci sattva raja | lopūni tamāceṃ bhoja | vaḷagheṃ taiṃ sahaja | pramādīṃ hoya || 200 ||

पद 201

tayāci gā paripāṭhīṃ | sattva tamāteṃ poṭīṃ | ghālūni jevhāṃ uṭhī | rajoguṇa || 201 ||

पद 202

tevhāṃ karmāvāṃcūni kāṃhīṃ | āna gomaṭeṃ nāhīṃ | aiseṃ mānī dehīṃ | deharāju || 202 ||

पद 203

triguṇa vṛddhi nirūpaṇa | tīṃ ślokīṃ sāṃgitaleṃ jāṇa | ātāṃ sattvādi vṛddhilakṣaṇa | sādara pariyesīṃ || 203 ||

पद 204

paiṃ rajatamavijayeṃ | sattva gā dehīṃ iyeṃ | vāḍhatāṃ cinheṃ tiyeṃ | aisīṃ hotī || 204 ||

पद 205

je prajñā āṃtulīkaḍe | na samātī bāherī vosaṃḍeṃ | vasaṃtīṃ padmakhaṃḍeṃ | dṛtī jaisī || 205 ||

पद 206

sarveṃdriyāṃcyā āṃgaṇīṃ | viveka karī rābaṇī | sācaci karacaraṇīṃ | hotī ḍoḷe || 206 ||

पद 207

राजहंसापुढें । चांचूचें आगरडें । तोडी जेवीं झगडे । क्षीरनीराचे ॥ २०७ ॥

rājahaṃsāpuḍheṃ | cāṃcūceṃ āgaraḍeṃ | toḍī jevīṃ jhagaḍe | kṣīranīrāce || 207 ||

पद 208

tevīṃ doṣādoṣavivekīṃ | iṃdriyeṃci hotī pārakhīṃ | niyamu bā re pāyikī | voḷage taiṃ || 208 ||

पद 209

nāikaṇeṃ teṃ kānaci vāḷī | na pahāṇeṃ teṃ diṭhīci gāḷī | avācya teṃ ṭāḷī | jībhaci gā || 209 ||

पद 210

vātī puḍhāṃ jaiseṃ | paḷoṃ lāge kāḷavaseṃ | niṣiddha iṃdriyāṃ taiseṃ | samora nohe || 210 ||

पद 211

धाराधरकाळें । महानदी उचंबळे । तैसी बुद्धि पघळे । शास्त्रजातीं ॥ २११ ॥

dhārādharakāḷeṃ | mahānadī ucaṃbaḷe | taisī buddhi paghaḷe | śāstrajātīṃ || 211 ||

पद 212

agā punavecyā divaśīṃ | caṃdraprabhā dhāṃveṃ ākāśīṃ | jñānīṃ vṛtti taisī | phāṃke saiṃgha || 212 ||

पद 213

वासना एकवटे । प्रवृत्ति वोहटे । मानस विटे । विषयांवरी ॥ २१३ ॥

vāsanā ekavaṭe | pravṛtti vohaṭe | mānasa viṭe | viṣayāṃvarī || 213 ||

पद 214

एवं सत्त्व वाढे । तैं हें चिन्ह फुडें । आणि निधनही घडे । तेव्हांचि जरी ॥ २१४ ॥

evaṃ sattva vāḍhe | taiṃ heṃ cinha phuḍeṃ | āṇi nidhanahī ghaḍe | tevhāṃci jarī || 214 ||

पद 215

kāṃ pāhāleni suyāṇeṃ | jālayā paraguṇeṃ | paḍiyaṃteṃ pāhuṇeṃ | svargauniyāṃ || 215 ||

पद 216

tarī jaisīci gharīṃcī saṃpattī | āṇi taisīci audāryadhairyavṛttī | mā paratrā āṇi kīrtī | kāṃ nohāveṃ ? || 216 ||

पद 217

maga gomaṭeyā tayā | jāvaḷī ase dhanaṃjayā | tevīṃ sattvīṃ jāṇe dehā | keṃ āthi gā ? || 217 ||

पद 218

je svaguṇīṃ udbhaṭa | gheūni sattva cokhaṭa | nige sāṃḍūni kopaṭa | bhogakṣama heṃ || 218 ||

पद 219

avacaṭeṃ aisā jo jāye | to sattvācāci navā hoye | kiṃbahunā janma lāhe | jñāniyāṃmājīṃ || 219 ||

पद 220

सांग पां धनुर्धरा । रावो रायपणें डोंगरा । गेलिया अपुरा । होय काई ? ॥ २२० ॥

sāṃga pāṃ dhanurdharā | rāvo rāyapaṇeṃ ḍoṃgarā | geliyā apurā | hoya kāī ? || 220 ||

पद 221

nātarī yethiṃcā divā | neliyā sejiyā gāṃvā | to tetheṃ tarī pāṃḍavā | dīpaci kīṃ || 221 ||

पद 222

taisī te sattvaśuddhī | āgaḷī jñāneṃsī vṛddhī | taraṃgāvoṃ lāgeṃ buddhī | vivekāvarī || 222 ||

पद 223

paiṃ mahadādi paripāṭhīṃ | vicārūni śevaṭīṃ | vicārāsakaṭa poṭīṃ | jironi jāya || 223 ||

पद 224

chattisāṃ sadatisāveṃ | covisāṃ paṃcavisāveṃ | tinhī nuroni svabhāveṃ | caturtha jeṃ || 224 ||

पद 225

aiseṃ sarva jeṃ sarvottama | jāleṃ ase jayā sugama | tayāsaveṃ nirupama | lāhe deha || 225 ||

पद 226

इयाचि परी देख । तमसत्त्व अधोमुख । बैसोनि जैं आगळीक । धरी रज ॥ २२६ ॥

iyāci parī dekha | tamasattva adhomukha | baisoni jaiṃ āgaḷīka | dharī raja || 226 ||

पद 227

āpaliyā kāryācā | dhumāḍa gāṃvīṃ dehācā | mājavī taiṃ cinhāṃcā | udayo aisā || 227 ||

पद 228

पांजरली वाहुटळी । करी वेगळ वेंटाळी । तैसी विषयीं सरळी । इंद्रियां होय ॥ २२८ ॥

pāṃjaralī vāhuṭaḷī | karī vegaḷa veṃṭāḷī | taisī viṣayīṃ saraḷī | iṃdriyāṃ hoya || 228 ||

पद 229

paradārādi paḍe | parī viruddha aiseṃ nāvaḍe | maga śeḷiyeceni toṃḍeṃ | saiṃgha cārī || 229 ||

पद 230

hā ṭhāyavarī lobhu | karī svairatvācā rābu | veṃṭāḷitāṃ alābhu | teṃ teṃ ure || 230 ||

पद 231

आणि आड पडलिया । उद्यमजाती भलतिया । प्रवृत्ती धनंजया । हातु न काढी ॥ २३१ ॥

āṇi āḍa paḍaliyā | udyamajātī bhalatiyā | pravṛttī dhanaṃjayā | hātu na kāḍhī || 231 ||

पद 232

tevīṃci ekhādā prāsādu | kāṃ karāvā aśvamedhu | aisā acāṭa chaṃdu | gheūni uṭhī || 232 ||

पद 233

नगरेंचि रचावीं । जळाशयें निर्मावीं । महावनें लावावीं । नानाविधें ॥ २३३ ॥

nagareṃci racāvīṃ | jaḷāśayeṃ nirmāvīṃ | mahāvaneṃ lāvāvīṃ | nānāvidheṃ || 233 ||

पद 234

aisaisāṃ aphāṭīṃ karmīṃ | samāraṃbhu upakramīṃ | āṇi dṛṣṭādṛṣṭa kāmīṃ | pure na mhaṇe || 234 ||

पद 235

sāgaruhī sāṃḍīṃ paḍe | āgī na lāhe tīna kavaḍe | aiseṃ abhilaṣīṃ joḍe | durbharatva || 235 ||

पद 236

स्पृहा मना पुढां पुढां । आशेचा घे दवडा । विश्व घापे चाडा । पायांतळीं ॥ २३६ ॥

spṛhā manā puḍhāṃ puḍhāṃ | āśecā ghe davaḍā | viśva ghāpe cāḍā | pāyāṃtaḷīṃ || 236 ||

पद 237

ityādi vāḍhatāṃ rajīṃ | iyeṃ cinheṃ hotīṃ sājīṃ | āṇi aiśā samājīṃ | veṃce jarī deha || 237 ||

पद 238

तरी आघवाचि इहीं । परिवारला आनी देहीं । रिगे परी योनिही । मानुषीचि ॥ २३८ ॥

tarī āghavāci ihīṃ | parivāralā ānī dehīṃ | rige parī yonihī | mānuṣīci || 238 ||

पद 239

suravāḍeṃsiṃ bhikārī | vaso pāṃ rājamaṃdirīṃ | tarī kāya avadhārīṃ | rāvo hoīla ? || 239 ||

पद 240

baila tetheṃ karabāḍeṃ | heṃ na cuke gā phuḍeṃ | neījo kāṃ vaऱhāḍeṃ | samarthācenī || 240 ||

पद 241

mhaṇauni vyāpārā hātīṃ | usaṃtu dihā nā rātī | taisayāciye pāṃtī | juṃpije to || 241 ||

पद 242

karmajaḍācyā ṭhāyīṃ | kiṃbahunā hoya dehīṃ | jo rajovṛttīcyā ḍohīṃ | buḍoni nime || 242 ||

पद 243

मग तैसाचि पुढती । रजसत्त्ववृत्ती । गिळूनि ये उन्नती । तमोगुण ॥ २४३ ॥

maga taisāci puḍhatī | rajasattvavṛttī | giḷūni ye unnatī | tamoguṇa || 243 ||

पद 244

taiṃci jiyeṃ liṃgeṃ | dehīṃcīṃ sabāhya sāṃgeṃ | tiyeṃ parisa cāṃgeṃ | śrotrabaḷeṃ || 244 ||

पद 245

तरी होय ऐसें मन । जैसें रविचंद्रहीन । रात्रींचें कां गगन । अंवसेचिये ॥ २४५ ॥

tarī hoya aiseṃ mana | jaiseṃ ravicaṃdrahīna | rātrīṃceṃ kāṃ gagana | aṃvaseciye || 245 ||

पद 246

तैसें अंतर असोस । होय स्फूर्तिहीन उद्वस । विचाराची भाष । हारपे तैं ॥ २४६ ॥

taiseṃ aṃtara asosa | hoya sphūrtihīna udvasa | vicārācī bhāṣa | hārape taiṃ || 246 ||

पद 247

buddhi mecavenā dhoṃḍīṃ | hā ṭhāyavarī mavāḷeṃ sāṃḍī | āṭhavo deśadhaḍī | jālā dise || 247 ||

पद 248

अविवेकाचेनि माजें । सबाह्य शरीर गाजे । एकलेनि घेपे दीजे । मौढ्य तेथ ॥ २४८ ॥

avivekāceni mājeṃ | sabāhya śarīra gāje | ekaleni ghepe dīje | mauḍhya tetha || 248 ||

पद 249

ācārabhaṃgācīṃ hāḍeṃ | rupatīṃ iṃdriyāṃpuḍheṃ | mare jarī teṇeṃkaḍe | kriyā jāya || 249 ||

पद 250

paiṃ āṇikahī eka dise | je duṣkṛtīṃ citta ulhāse | āṃdhārī dekhaṇeṃ jaiseṃ | ḍuḍuḷāceṃ || 250 ||

पद 251

taiseṃ niṣiddhāceni nāṃveṃ | bhalateṃhī bhare hāve | tiyeviṣayīṃ dhāṃve | ghetī karaṇeṃ || 251 ||

पद 252

madirā na ghetāṃ ḍule | sannipāteṃvīṇa baraḷe | niṣpremeṃci bhule | piseṃ jaiseṃ || 252 ||

पद 253

citta tarī geleṃ āhe | parī unmanī te nohe | aiseṃ mālhātije moheṃ | mājireni || 253 ||

पद 254

किंबहुना ऐसैसीं । इयें चिन्हें तम पोषीं । जैं वाढे आयितीसी । आपुलिया ॥ २५४ ॥

kiṃbahunā aisaisīṃ | iyeṃ cinheṃ tama poṣīṃ | jaiṃ vāḍhe āyitīsī | āpuliyā || 254 ||

पद 255

āṇi heṃci hoya prasaṃgeṃ | maraṇāceṃ jarī paḍe khāgeṃ | tarī tetuleni nige | tameṃsīṃ to || 255 ||

पद 256

rāī rāīpaṇa bījīṃ | sāṃṭhavūniyāṃ aṃga tyajī | maga virūḍhe taiṃ dujī | goṭhī āhe ? || 256 ||

पद 257

paiṃ hoūni dīpakalikā | yeru āgī vijho kāṃ | kāṃ jetha lāge tetha asakā | toci āhe || 257 ||

पद 258

mhaṇauni tamāciye lotheṃ | bāṃdhoniyāṃ saṃkalpāteṃ | deha jāya taiṃ māgauteṃ | tamāceci hoya || 258 ||

पद 259

ātāṃ kāya yeṇeṃ bahuve | jo tamovṛddhi mṛtyu lāhe | to paśu kāṃ pakṣī hoye | jhāḍa kāṃ kṛmī || 259 ||

पद 260

yeṇeṃci paiṃ kāraṇeṃ | jeṃ nipaje sattvaguṇeṃ | teṃ sukṛta aiseṃ mhaṇe | śrauta samo || 260 ||

पद 261

म्हणौनि तया निर्मळा । सुखज्ञानी सरळा । अपूर्व ये फळा । सात्त्विक तें ॥ २६१ ॥

mhaṇauni tayā nirmaḷā | sukhajñānī saraḷā | apūrva ye phaḷā | sāttvika teṃ || 261 ||

पद 262

maga rājasā jiyā kriyā | tayā iṃdrāvaṇī phaḷaliyā | jeṃ sukheṃ citārūniyāṃ | phaḷatī duḥkheṃ || 262 ||

पद 263

kāṃ niṃboḷiyeceṃ pika | vari goḍa āṃta vikha | taiseṃ teṃ rājasa dekha | kriyāphaḷa || 263 ||

पद 264

तामस कर्म जितुकें । अज्ञानफळेंचि पिके । विषांकुर विखें । जियापरी ॥ २६४ ॥

tāmasa karma jitukeṃ | ajñānaphaḷeṃci pike | viṣāṃkura vikheṃ | jiyāparī || 264 ||

पद 265

mhaṇauni bā re arjunā | yetha sattvaci hetu jñānā | jaisā kāṃ dinamānā | sūrya hā paiṃ || 265 ||

पद 266

आणि तैसेंचि हें जाण । लोभासि रज कारण । आपुलें विस्मरण । अद्वैता जेवीं ॥ २६६ ॥

āṇi taiseṃci heṃ jāṇa | lobhāsi raja kāraṇa | āpuleṃ vismaraṇa | advaitā jevīṃ || 266 ||

पद 267

moha ajñāna pramādā | yayāṃ maiḷeyā doṣavṛṃdā | puḍhatī puḍhatī prabuddhā | tamaci mūḷa || 267 ||

पद 268

aiseṃ vicārācyā ḍoḷāṃ | tinhī guṇa he vegaḷavegaḷāṃ | dāvile jaisā āṃvaḷā | taḷahātīṃcā || 268 ||

पद 269

taṃva rajatameṃ donhīṃ | dekhilīṃ prauḍha patanīṃ | sattvāvāṃcūni nāṇīṃ | jñānākaḍe || 269 ||

पद 270

mhaṇauni sāttvika vṛttī | eka jāle gā janmavratī | sarvatyāgeṃ caturthī | bhakti jaisī || 270 ||

पद 271

taiseṃ sattvāceni naṭanāceṃ | asaṇeṃ jāṇeṃ jayāṃceṃ | te tanutyāgīṃ svargīṃce | rāya hotī || 271 ||

पद 272

iyāci parī rajeṃ | jihīṃ kāṃ jīje marije | tihīṃ manuṣya hoīje | mṛtyulokīṃ || 272 ||

पद 273

tetha sukhaduḥkhāceṃ khicaṭeṃ | jevijeṃ ekeci tāṭeṃ | jetha iye maraṇavāṭe | paḍileṃ nuṭhī || 273 ||

पद 274

āṇi tayāci sthiti tamīṃ | je vāḍhoni nimatī bhogakṣamīṃ | te ghetī narakabhūmī | mūḷapatra || 274 ||

पद 275

एवं वस्तूचिया सत्ता । त्रिगुणासी पंडुसुता । दाविली सकारणता । आघवीचि ॥ २७५ ॥

evaṃ vastūciyā sattā | triguṇāsī paṃḍusutā | dāvilī sakāraṇatā | āghavīci || 275 ||

पद 276

paiṃ vastu vastutveṃ asikeṃ | teṃ āpaṇapeṃ guṇāsārikheṃ | dekhoni kāryaviśekheṃ | anukare gā || 276 ||

पद 277

jaiseṃ kāṃ svapnīṃceni rājeṃ | jaiṃ paracakra dekhije | taiṃ hārī jaita hoīje | āpaṇapāṃci || 277 ||

पद 278

taise madhyordhva adha | he je guṇavṛttibheda | te dṛṣṭīvāṃcūni śuddha | vastuci ase || 278 ||

पद 279

परी हे वाहणी असो । तरी तुज आन न दिसो । परिसें तें सांगतसों । मागील गोठी ॥ २७९ ॥

parī he vāhaṇī aso | tarī tuja āna na diso | pariseṃ teṃ sāṃgatasoṃ | māgīla goṭhī || 279 ||

पद 280

tarī aiseṃ jāṇije | sāmarthyeṃ tinhī sahajeṃ | hotī dehavyājeṃ | guṇaci he || 280 ||

पद 281

इंधनाचेनि आकारें । अग्नि जैसा अवतरे । कां आंगवे तरुवरें । भूमिरसु ॥ २८१ ॥

iṃdhanāceni ākāreṃ | agni jaisā avatare | kāṃ āṃgave taruvareṃ | bhūmirasu || 281 ||

पद 282

nānā dahiṃyāceni miseṃ | pariṇame dūdhaci jaiseṃ | kāṃ mūrta hoya ūṃseṃ | goḍī jevīṃ || 282 ||

पद 283

taiseṃ he svāṃtaḥkaraṇa | dehaci hotī triguṇa | mhaṇauni baṃdhāsi kāraṇa | ghaḍe kīra || 283 ||

पद 284

परी चोज हें धनुर्धरा । जे एवढा हा गुंफिरा । मोक्षाचा संसारा । उणा नोहे ॥ २८४ ॥

parī coja heṃ dhanurdharā | je evaḍhā hā guṃphirā | mokṣācā saṃsārā | uṇā nohe || 284 ||

पद 285

triguṇa āpulāleni dharmeṃ | dehīṃce māghuta sāumeṃ | cāḷitāṃhī na khomeṃ | guṇātītatā || 285 ||

पद 286

aisī mukti ase sahaja | te ātāṃ parisaūṃ tuja | je tūṃ jñānāṃbuja- | dvirephu kīṃ || 286 ||

पद 287

āṇi guṇīṃ guṇājogeṃ | caitanya nohe māgeṃ | boliloṃ teṃ khāgeṃ | tevīṃci heṃ || 287 ||

पद 288

तरी पार्था जैं ऐसें । बोधलेनि जीवें दिसे । स्वप्न कां जैसें । चेइलेनी ॥ २८८ ॥

tarī pārthā jaiṃ aiseṃ | bodhaleni jīveṃ dise | svapna kāṃ jaiseṃ | ceilenī || 288 ||

पद 289

nātarī āpaṇa jaḷīṃ | biṃbaloṃ tīronī nyāhaḷī | caḷaṇa hotāṃ kalloḷīṃ | anekadhā || 289 ||

पद 290

कां नटलेनि लाघवें । नटु जैसा न झकवे । तैसें गुणजात देखावें । न होनियां ॥ २९० ॥

kāṃ naṭaleni lāghaveṃ | naṭu jaisā na jhakave | taiseṃ guṇajāta dekhāveṃ | na honiyāṃ || 290 ||

पद 291

paiṃ ṛtutraya ākāśeṃ | dharūniyāṃhī jaiseṃ | nedijeci yevoṃ voseṃ | vegaḷepaṇā || 291 ||

पद 292

taiseṃ guṇīṃ guṇāparauteṃ | jeṃ āpaṇapeṃ ase āyiteṃ | tiye ahaṃ baise ahaṃteṃ | mūḷakeciye || 292 ||

पद 293

taiṃ tethūni maga pāhatāṃ | mhaṇe sākṣī mī akartā | he guṇaci kriyājātāṃ | niyojita || 293 ||

पद 294

सत्त्वरजतमांचा । भेदीं पसरु कर्माचा । होत असे तो गुणांचा । विकारु हा ॥ २९४ ॥

sattvarajatamāṃcā | bhedīṃ pasaru karmācā | hota ase to guṇāṃcā | vikāru hā || 294 ||

पद 295

ययामाजीं मी ऐसा । वनीं कां वसंतु जैसा । वनलक्ष्मीविलासा । हेतुभूत ॥ २९५ ॥

yayāmājīṃ mī aisā | vanīṃ kāṃ vasaṃtu jaisā | vanalakṣmīvilāsā | hetubhūta || 295 ||

पद 296

kāṃ tārāṃgaṇīṃ lopāveṃ | sūryakāṃtīṃ uddīpāveṃ | kamaḷīṃ vikāsāveṃ | jāveṃ tameṃ || 296 ||

पद 297

ye koṇācīṃ kājeṃ kahīṃ | savitiyā jaisī nāhīṃ | taisā akartā mī dehīṃ | sattārūpa || 297 ||

पद 298

मी दाऊनि गुण देखे । गुणता हे मियां पोखे । ययाचेनि निःशेखें । उरे तें मी ॥ २९८ ॥

mī dāūni guṇa dekhe | guṇatā he miyāṃ pokhe | yayāceni niḥśekheṃ | ure teṃ mī || 298 ||

पद 299

ऐसेनि विवेकें जया । उदो होय धनंजया । ये गुणातीतत्व तया । अर्थपंथें ॥ २९९ ॥

aiseni vivekeṃ jayā | udo hoya dhanaṃjayā | ye guṇātītatva tayā | arthapaṃtheṃ || 299 ||

पद 300

ātāṃ nirguṇa ase āṇika | teṃ to jāṇeṃ acuka | je jñāneṃ keleṃ ṭīka | tayācivarī || 300 ||

पद 301

किंबहुना पंडुसुता । ऐसी तो माझी सत्ता । पावे जैसी सरिता । सिंधुत्व गा ॥ ३०१ ॥

kiṃbahunā paṃḍusutā | aisī to mājhī sattā | pāve jaisī saritā | siṃdhutva gā || 301 ||

पद 302

naḷikevarūni uṭhilā | jaisā śuka śākhe baisalā | taisā mūḷa ahaṃteṃ veḍhilā | to mī mhaṇauni || 302 ||

पद 303

agā ajñānāciyā nidā | jo ghorata hotā badabadā | to svasvarūpīṃ prabuddhā | ceilā kīṃ || 303 ||

पद 304

paiṃ buddhibhedācā ārisā | tayā hātoni paḍilā vīreśā | mhaṇauni pratimukhābhāsā | mukalā to || 304 ||

पद 305

dehābhimānācā vārā | ātāṃ vājo ṭhelā vīrā | taiṃ aikya vīcisāgarāṃ | jīveśāṃ heṃ || 305 ||

पद 306

mhaṇauni madbhāveṃsī | prāpti pāvije teṇeṃsarisī | varṣāṃtīṃ ākāśīṃ | ghanajāta jevīṃ || 306 ||

पद 307

tevīṃ mī hoūni nirutā | maga dehīṃci ye asatāṃ | nāgave dehasaṃbhūtāṃ | guṇāṃsi to || 307 ||

पद 308

jaisā bhiṃgāceni ghareṃ | dīpaprakāśu nāvare | kāṃ na vijheci sāgareṃ | vaḍavānaḷu || 308 ||

पद 309

taisā ālā gelā guṇāṃcā | bodhu na maiḷe tayācā | to dehīṃ jaisā vyomīṃcā | caṃdra jaḷīṃ || 309 ||

पद 310

tinhī guṇa āpulāliye prauḍhī | dehīṃ nācavitī bāgaḍīṃ | to pāhoṃhī na dhāḍī | ahaṃteteṃ || 310 ||

पद 311

हा ठायवरी । नेहटोनि ठेला अंतरीं । आतां काय वर्ते शरीरीं । हेंहीं नेणे ॥ ३११ ॥

hā ṭhāyavarī | nehaṭoni ṭhelā aṃtarīṃ | ātāṃ kāya varte śarīrīṃ | heṃhīṃ neṇe || 311 ||

पद 312

sāṃḍuni āṃgīṃcī khoḷī | sarpa rigāliyā pātāḷīṃ | te tvacā koṇa sāṃbhāḷī | taiseṃ jāleṃ || 312 ||

पद 313

kāṃ saurabhya jīrṇu jaisā | āmodu miḷoni jāya ākāśā | māghārā kamaḷakośā | nayeci to || 313 ||

पद 314

paiṃ svarūpasamaraseṃ | aikya gā jāleṃ taiseṃ | tetha kiṃ dharma heṃ kaiseṃ | neṇeṃ deha || 314 ||

पद 315

mhaṇauni janmajarāmaraṇa | ityādi je sāhī guṇa | te dehīṃci ṭhele kāraṇa | nāhīṃ tayā || 315 ||

पद 316

घटाचिया खापरिया । घटभंगीं फेडिलिया । महदाकाश अपैसया । जालेंचि असे ॥ ३१६ ॥

ghaṭāciyā khāpariyā | ghaṭabhaṃgīṃ pheḍiliyā | mahadākāśa apaisayā | jāleṃci ase || 316 ||

पद 317

taisī dehabuddhī jāye | jaiṃ āpaṇapāṃ āṭhau hoya | taiṃ āna kāṃhīṃ āhe | teṃvāṃcunī ? || 317 ||

पद 318

yeṇeṃ thora bodhalepaṇeṃ | tayāsi gā dehīṃ asaṇeṃ | mhaṇūni to mī mhaṇeṃ | guṇātīta || 318 ||

पद 319

यया देवाचिया बोला । पार्थु अति सुखावला । मेघें संबोखिला । मोरु जैसा ॥ ३१९ ॥

yayā devāciyā bolā | pārthu ati sukhāvalā | megheṃ saṃbokhilā | moru jaisā || 319 ||

पद 320

teṇeṃ toṣeṃ vīra puse | jī koṇhī cinhīṃ to dise | jayāmājīṃ vase | aisā bodhu || 320 ||

पद 321

to nirguṇa kāya ācare | kaiseni guṇa nistare | heṃ sāṃgijo māhereṃ | kṛpeceni || 321 ||

पद 322

yayā arjunāciyā praśnā | to ṣaḍguṇāṃcā rāṇā | parihāru ākarṇā | bolatu ase || 322 ||

पद 323

mhaṇe pārthā tujhī navāī | heṃ yetuleṃci pusasī kāī | teṃ nāmaci tayā pāhīṃ | satya laṭikeṃ || 323 ||

पद 324

guṇātīta jayā nāṃveṃ | to guṇādhīna tarī navhe | nā hoya tarī nāṃgave | guṇāṃ yayā || 324 ||

पद 325

parī adhīna kāṃ nāṃgaveṃ | heṃci kaiseni jāṇāveṃ | guṇāṃciye ravarave- | mājīṃ asatāṃ || 325 ||

पद 326

hā saṃdeha jarī vāhasī | tarī sukheṃ pusoṃ lāhasī | parisa ātāṃ tayāsī | rūpa karūṃ || 326 ||

पद 327

tarī rajāceni mājeṃ | dehīṃ karmāceṃ āṇojeṃ | pravṛtti jaiṃ gheīje | veṃṭāḷuni || 327 ||

पद 328

taiṃ mīci kāṃ karmaṭha | aisā na ye śrīmāṭha | daridraliye buddhī vīṭa | tohī nāhīṃ || 328 ||

पद 329

athavā sattveṃci adhikeṃ | jaiṃ sarveṃdriyīṃ jñāna phāṃke | taiṃ suvidyatā tokheṃ | ubhajehī nā || 329 ||

पद 330

kāṃ vāḍhinnaleni tameṃ | na giḷijeci mohabhrameṃ | taiṃ ajñānatveṃ na śrame | gheṇeṃhī nāhīṃ || 330 ||

पद 331

paiṃ mohācyā avasarīṃ | jñānācī cāḍa na dharī | jñāneṃ karmeṃ nādarī | hotāṃ na duḥkhī || 331 ||

पद 332

sāyaṃpratarmadhyānhā | yā tinhī kāḷāṃcī gaṇanā | nāhīṃ jevīṃ tapanā | taisā ase || 332 ||

पद 333

tayā vegaḷāci kāya prakāśeṃ | jñānitva yāveṃ aseṃ | kāyi jaḷārṇava pāuseṃ | sājā hoya ? || 333 ||

पद 334

nā pravartaleni karmeṃ | karmaṭhatva tayāṃ kāṃ game | sāṃgeṃ himavaṃtu himeṃ | kāṃpe kāyī ? || 334 ||

पद 335

nātarī moha āliyā | kāī pāṃ jñānā mukijaila tayā | ho mā āgīteṃ unhāḷeyā | jāḷavata ase ? || 335 ||

पद 336

taise guṇāguṇakārya heṃ | āghaveṃci āpaṇa āhe | mhaṇauni ekekā nohe | taḍātoḍī || 336 ||

पद 337

yevaḍhe gā pratītī | to dehā ālāse vastī | vāṭe jātāṃ guṃtī- | mājīṃ jaisā || 337 ||

पद 338

to jiṇatā nā haravī | taisā guṇa navhe nā karavī | jaisī kāṃ śroṇavī | saṃgrāmīṃcī || 338 ||

पद 339

kāṃ śarīrāāṃtīla prāṇu | gharīṃ ātithyācā brāhmaṇu | nānā cohaṭāṃcā sthāṇu | udāsu jaisā || 339 ||

पद 340

आणि गुणाचा यावाजावा । ढळे चळे ना पांडवा । मृगजळाचा हेलावा । मेरु जैसा ॥ ३४० ॥

āṇi guṇācā yāvājāvā | ḍhaḷe caḷe nā pāṃḍavā | mṛgajaḷācā helāvā | meru jaisā || 340 ||

पद 341

heṃ bahuta kāyi bolije | vyoma vāreni na vacije | kāṃ sūrya nā giḷije | aṃdhakāreṃ ? || 341 ||

पद 342

svapna kāṃ gā jiyāparī | jagatayāteṃ na siṃtarī | guṇīṃ taisā avadhārīṃ | na baṃdhije to || 342 ||

पद 343

guṇāṃsi kīra nātuḍe | parī durūni jaiṃ pāhe koḍeṃ | taiṃ guṇadoṣa sāyikhaḍeṃ | sabhyu jaisā || 343 ||

पद 344

सत्कर्में सात्त्विकीं । रज तें रजोविषयकीं । तम मोहादिकीं । वर्तत असे ॥ ३४४ ॥

satkarmeṃ sāttvikīṃ | raja teṃ rajoviṣayakīṃ | tama mohādikīṃ | vartata ase || 344 ||

पद 345

parisa tayāciyā gā sattā | hotī guṇakriyā samastā | heṃ phuḍeṃ jāṇe savitā | laukikā jevīṃ || 345 ||

पद 346

समुद्रचि भरती । सोमकांतचि द्रवती । कुमुदें विकासती । चंद्रु तो उगा ॥ ३४६ ॥

samudraci bharatī | somakāṃtaci dravatī | kumudeṃ vikāsatī | caṃdru to ugā || 346 ||

पद 347

kāṃ vārāci vāje vijhe | gaganeṃ niścaḷa asije | taisā guṇāciye gajabaje | ḍolenā jo || 347 ||

पद 348

arjunā yeṇeṃ lakṣaṇeṃ | to guṇātītu jāṇaṇeṃ | parisa ātāṃ ācaraṇeṃ | tayācīṃ jīṃ || 348 ||

पद 349

tarī vastrāsi pāṭhīṃ poṭīṃ | nāhīṃ sutāvāṃcūni kirīṭī | aiseṃ suye diṭhī | carācara madrūpeṃ || 349 ||

पद 350

mhaṇauni sukhaduḥkhāsariseṃ | kāṃṭāḷeṃ ācare aiseṃ | ripubhaktāṃ jaiseṃ | harīceṃ deṇeṃ || 350 ||

पद 351

eऱhavīṃ tarī sahajeṃ | sukhaduḥkha taiṃci sevije | dehajaḷīṃ hoīje | māsoḷī jaiṃ || 351 ||

पद 352

ātāṃ teṃ taṃva teṇeṃ sāṃḍileṃ | āhe svasvarūpeṃsīci māṃḍileṃ | sasyāṃtīṃ nivaḍileṃ | bīja jaiseṃ || 352 ||

पद 353

kāṃ vogha sāṃḍūni gāṃga | righoni samudrāceṃ āṃga | nistaralī lagabaga | khaḷāḷācī || 353 ||

पद 354

tevīṃ āpaṇapāṃci jayā | vastī jālī gā dhanaṃjayā | tayā dehīṃ apaisayā | sukha taiseṃ duḥkha || 354 ||

पद 355

rātri taiseṃ pāhaleṃ | heṃ dhāraṇā jevīṃ eka jāleṃ | ātmārāma dehīṃ ātaleṃ | dvaṃdva taiseṃ || 355 ||

पद 356

paiṃ nidritāceni āṃgeṃśīṃ | sāpu taiśī urvaśī | tevīṃ svarūpasthā sariśīṃ | dehīṃ dvaṃdveṃ || 356 ||

पद 357

mhaṇauni tayācyā ṭhāyīṃ | śeṇā sonayā viśeṣa nāhīṃ | ratnā guṃḍeyā kāṃhīṃ | neṇije bhedu || 357 ||

पद 358

gharā yevoṃ pāṃ svarga | kāṃ varipaḍo vāgha | parī ātmabuddhīsi bhaṃga | kadā navhe || 358 ||

पद 359

निवटलें न उपवडे । जळीनलें न विरूढे । साम्यबुद्धी न मोडे । तयापरी ॥ ३५९ ॥

nivaṭaleṃ na upavaḍe | jaḷīnaleṃ na virūḍhe | sāmyabuddhī na moḍe | tayāparī || 359 ||

पद 360

hā brahmā aiseni stavijo | kāṃ nīca mhaṇauni niṃdijo | parī neṇeṃ jaḷoṃ vijhoṃ | rākhoṃḍī jaisī || 360 ||

पद 361

taisī niṃdā āṇi stutī | naye koṇheci vyaktī | nāhīṃ aṃdhāreṃ kāṃ vātī | sūryā gharīṃ || 361 ||

पद 362

īśvara mhaṇauni pūjilā | kāṃ coru mhaṇauni gāṃjilā | vṛṣagajīṃ veḍhilā | kelā rāvo || 362 ||

पद 363

kāṃ suhṛda pāsīṃ āle | athavā vairī varapaḍe jāle | parī neṇeṃ rātī pāhāleṃ | teja jevīṃ || 363 ||

पद 364

sāhīṃ ṛtu yetāṃ ākāśeṃ | liṃpijeci nā jaiseṃ | tevīṃ vaiśamya mānaseṃ | jāṇijenā || 364 ||

पद 365

āṇīkahī eku pāhīṃ | ācāru tayācyā ṭhāyīṃ | tarī vyāpārāsi nāhīṃ | jāleṃ dise || 365 ||

पद 366

sarvāṃraṃbhā uṭakaleṃ | pravṛttīceṃ tetha māvaḷale | jaḷatī gā karmaphaḷeṃ | te to āgī || 366 ||

पद 367

dṛṣṭādṛṣṭāceni nāṃveṃ | bhāvoci jīvīṃ nugaveṃ | sevī jeṃ kāṃ svabhāveṃ | paiṭheṃ hoye || 367 ||

पद 368

sukhe nā śiṇe | pāṣāṇu kāṃ jeṇeṃ māneṃ | taisī sāṃḍīmāṃḍī maneṃ | varjilī ase || 368 ||

पद 369

ātāṃ kitī hā vistāru | jāṇeṃ aisā ācāru | jayāteṃ toci sācāru | guṇātītu || 369 ||

पद 370

guṇāṃteṃ atikramaṇeṃ | ghaḍe upāyeṃ jeṇeṃ | to ātāṃ āīka mhaṇe | śrīkṛṣṇanāthu || 370 ||

पद 371

tarī vyabhicārarahita citteṃ | bhaktiyogeṃ māteṃ | sevī to guṇāteṃ | jākaḷūṃ śake || 371 ||

पद 372

tarī koṇa mī kaisī bhaktī | avyabhicārā kāya vyaktī | he āghavīci nirutī | hoāvī lāge || 372 ||

पद 373

tarī pārthā pariyesā | mī taṃva yetha aisā | ratnīṃ kiḷāvo jaisā | ratnaci kīṃ to || 373 ||

पद 374

कां द्रवपणचि नीर । अवकाशचि अंबर । गोडी तेचि साखर । आन नाहीं ॥ ३७४ ॥

kāṃ dravapaṇaci nīra | avakāśaci aṃbara | goḍī teci sākhara | āna nāhīṃ || 374 ||

पद 375

वन्हि तेचि ज्वाळ । दळाचि नांव कमळ । रूख तेंचि डाळ- । फळादिक ॥ ३७५ ॥

vanhi teci jvāḷa | daḷāci nāṃva kamaḷa | rūkha teṃci ḍāḷa- | phaḷādika || 375 ||

पद 376

agā hima jeṃ ākarṣaleṃ | teṃci himavaṃta jevīṃ jāleṃ | nānā dūdha murāleṃ | teṃci dahīṃ || 376 ||

पद 377

taiseṃ viśva yeṇeṃ nāṃveṃ | heṃ mīci paiṃ āghaveṃ | gheīṃ caṃdrabiṃba solāveṃ | na lage jevīṃ || 377 ||

पद 378

ghṛtāceṃ thijaleṃpaṇa | na moḍitāṃ ghṛtaci jāṇa | kāṃ nāṭitāṃ kāṃkaṇa | soneṃci teṃ || 378 ||

पद 379

न उकलितां पटु । तंतुचि असे स्पष्टु । न विरवितां घटु । मृत्तिका जेवीं ॥ ३७९ ॥

na ukalitāṃ paṭu | taṃtuci ase spaṣṭu | na viravitāṃ ghaṭu | mṛttikā jevīṃ || 379 ||

पद 380

mhaṇauni viśvapaṇa jāveṃ | maga taiṃ māteṃ gheyāveṃ | taisā navhe āghaveṃ | sakaṭaci mī || 380 ||

पद 381

aiseni māteṃ jāṇije | te avyabhicārī bhakti mhaṇije | yetha bhedu kāṃhīṃ dekhije | tarī vyabhicāru to || 381 ||

पद 382

yākāraṇeṃ bhedāteṃ | sāṃḍūni abhedeṃ citteṃ | āpaṇa sakaṭa māteṃ | jāṇāveṃ gā || 382 ||

पद 383

pārthā sonayācī ṭikā | sonayāsī lāgalī dekhā | taiseṃ āpaṇapeṃ āṇikā | mānāveṃ nā || 383 ||

पद 384

tejācā tejauni nighālā | parī tejīṃci ase lāgalā | tayā raśmī aisā bhalā | bodhu hoāvā || 384 ||

पद 385

पैं परमाणु भूतळीं । हिमकणु हिमाचळीं । मजमाजीं न्याहाळीं । अहं तैसें ॥ ३८५ ॥

paiṃ paramāṇu bhūtaḷīṃ | himakaṇu himācaḷīṃ | majamājīṃ nyāhāḷīṃ | ahaṃ taiseṃ || 385 ||

पद 386

ho kāṃ taraṃgu lahānu | parī siṃdhūsī nāhīṃ bhinnu | taisā īśvarīṃ mī ānu | noheci gā || 386 ||

पद 387

ऐसेनि बा समरसें । दृष्टि जे उल्हासे । ते भक्ति पैं ऐसे । आम्ही म्हणों ॥ ३८७ ॥

aiseni bā samaraseṃ | dṛṣṭi je ulhāse | te bhakti paiṃ aise | āmhī mhaṇoṃ || 387 ||

पद 388

āṇi jñānāceṃ cāṃgāveṃ | iyeci dṛṣṭi nāṃveṃ | yogāceṃhī āghaveṃ | sarvasva heṃ || 388 ||

पद 389

siṃdhū āṇi jaḷadharā- | mājīṃ lāgalī akhaṃḍa dhārā | taisī vṛtti vīrā | pravarte te || 389 ||

पद 390

kāṃ kuhesīṃ ākāśā | toṃḍīṃ sāṃdā nāhīṃ taisā | to paramapuruṣīṃ taisā | ekavaṭe gā || 390 ||

पद 391

pratibiṃbauni biṃbavarī | prabhecī jaisī ujarī | te so'haṃvṛttī avadhārīṃ | taisī hoya || 391 ||

पद 392

aiseni maga paraspareṃ | te so'haṃvṛtti jaiṃ avatare | taiṃ tiyehi sakaṭa sare | apaisayā || 392 ||

पद 393

jaisā saiṃdhavācā ravā | siṃdhūmājīṃ pāṃḍavā | virāleyā viravāvā | heṃhī ṭhāke || 393 ||

पद 394

nātarī jāḷūni tṛṇa | vanhihī vijhe āpaṇa | taiseṃ bhedu nāśūni jāṇa | jñānahī nure || 394 ||

पद 395

mājheṃ pailapaṇa jāye | bhakta heṃ ailapaṇa ṭhāye | anādi aikya jeṃ āhe | teṃci nivaḍe || 395 ||

पद 396

ātāṃ guṇāteṃ to kirīṭī | jiṇe yā navhatī goṣṭī | je ekapaṇāhī miṭhī | paḍoṃ saralī || 396 ||

पद 397

kiṃbahunā aisī daśā | teṃ brahmatva gā sudaṃśā | heṃ to pāveṃ jo aisā | māteṃ bhaje || 397 ||

पद 398

puḍhatīṃ ihīṃ liṃgīṃ | bhaktu jo mājhā jagīṃ | he brahmatā tayālāgīṃ | pativratā || 398 ||

पद 399

jaiseṃ gaṃgeceni vogheṃ | ḍaḷamaḷita jaḷa jeṃ nighe | siṃdhupada tayājogeṃ | āna nāhīṃ || 399 ||

पद 400

taisā jñānāciyā diṭhī | jo māteṃ sevī kirīṭī | to hoya brahmatecyā mukuṭīṃ | cūḍāratna || 400 ||

पद 401

yayā brahmatvāsīci pārthā | sāyujya aisī vyavasthā | yāci nāṃveṃ cauthā | puruṣārtha gā || 401 ||

पद 402

परी माझें आराधन । ब्रह्मत्वीं होय सोपान । एथ मी हन साधन । गमेन हो ॥ ४०२ ॥

parī mājheṃ ārādhana | brahmatvīṃ hoya sopāna | etha mī hana sādhana | gamena ho || 402 ||

पद 403

तरी झणीं ऐसें । तुझ्या चित्तीं पैसें । पैं ब्रह्म आन नसे । मीवांचूनि ॥ ४०३ ॥

tarī jhaṇīṃ aiseṃ | tujhyā cittīṃ paiseṃ | paiṃ brahma āna nase | mīvāṃcūni || 403 ||

पद 404

agā brahma yā nāṃvā | abhiprāyo mī pāṃḍavā | mīci bolije āghavā | śabdīṃ ihīṃ || 404 ||

पद 405

paiṃ maṃḍaḷa āṇi caṃdramā | donhī navhatī suvarmā | taisā maja āṇi brahmā | bhedu nāhīṃ || 405 ||

पद 406

अगा नित्य जें निष्कंप । अनावृत धर्मरूप । सुख जें उमप । अद्वितीय ॥ ४०६ ॥

agā nitya jeṃ niṣkaṃpa | anāvṛta dharmarūpa | sukha jeṃ umapa | advitīya || 406 ||

पद 407

viveku āpaleṃ kāma | sārūni ṭhākī jeṃ dhāma | niṣkarṣāceṃ niḥsīma | kiṃbahunā mī || 407 ||

पद 408

ऐसेसें हो अवधारा । तो अनन्याचा सोयरा । सांगतसे वीरा । पार्थासी ॥ ४०८ ॥

aiseseṃ ho avadhārā | to ananyācā soyarā | sāṃgatase vīrā | pārthāsī || 408 ||

पद 409

yetha dhṛtarāṣṭra mhaṇe | saṃjayā heṃ tūteṃ koṇeṃ | pusaleniviṇa vāyāṇeṃ | kāṃ bolasī ? || 409 ||

पद 410

mājhī avasarī te pheḍī | vijayācī sāṃgeṃ guḍhī | yeru jīvīṃ mhaṇe sāṃḍīṃ | goṭhī yiyā || 410 ||

पद 411

saṃjayo vismayo mānasīṃ | āhā karūni rasarasī | mhaṇe kaiseṃ pāṃ deveṃsī | dvaṃdva yayā ? || 411 ||

पद 412

तरी तो कृपाळु तुष्टो । यया विवेकु हा घोंटो । मोहाचा फिटो । महारोगु ॥ ४१२ ॥

tarī to kṛpāḷu tuṣṭo | yayā viveku hā ghoṃṭo | mohācā phiṭo | mahārogu || 412 ||

पद 413

saṃjayo aiseṃ ciṃtitāṃ | saṃvādu to sāṃbhāḷitāṃ | harikhācā yetu cittā | mahāpūru || 413 ||

पद 414

mhaṇauni ātāṃ yeṇeṃ | utsāhāceni avataraṇeṃ | śrīkṛṣṇāceṃ bolaṇeṃ | sāṃgijaila || 414 ||

पद 415

tayā akṣarāāṃtīla bhāvo | pāvavīna mī tumacā ṭhāvo | āikā mhaṇe jñānadevo | nivṛttīcā || 415 ||

iti śrījñānadevaviracitāyāṃ bhāvārthadīpikāyāṃ guṇatrayavibhāgayogonāma caturdaśo'dhyāyaḥ ||

गीता श्लोक

गीता श्लोक पद 1

śrībhagavānuvāca | paraṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam | yadjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ || 1||

गीता श्लोक पद 2

idaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ | sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca || 2||

गीता श्लोक पद 3

mama yonirmahadbrahma tasmingarbhaṃ dadhāmahamyam | saṃbhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata || 3||

गीता श्लोक पद 4

sarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ saṃbhavanti yāḥ | tāsāṃ brahma mahadyonirahaṃ bījapradaḥ pitā || 4||

गीता श्लोक पद 5

sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisaṃbhavāḥ | nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam || 5||

गीता श्लोक पद 6

tatra sattvaṃ nirmalatvāt prakāśakamanāmayam | sukhasaṃgena badhnāti jñānasaṃgena cānagha || 6||

गीता श्लोक पद 7

rajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṃgasamudbhavam | tannibadhnāti kaunteya karmasaṃgena dehinam || 7||

गीता श्लोक पद 8

tamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām | pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata || 8||

गीता श्लोक पद 9

sattvaṃ sukhe saṃjayati rajaḥ karmaṇi bhārata | jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde saṃjayatyuta || 9||

गीता श्लोक पद 10

rajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata | rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā || 10||

गीता श्लोक पद 11

sarvadvāreṣu dehe'smin prakāśa upajāyate | jñānaṃ yadā tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta || 11||

गीता श्लोक पद 12

lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā | rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha || 12||

गीता श्लोक पद 13

aprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca | tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana || 13||

गीता श्लोक पद 14

yadā sattve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt | tadottamavidāṃ lokānamalān pratipadyate || 14||

गीता श्लोक पद 15

rajasi pralayaṃ gatvā karmasaṃgiṣu jāyate | tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate || 15||

गीता श्लोक पद 16

karmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sāttvikaṃ nirmalaṃ phalam | rajasastu phalaṃ duḥkhamajñānaṃ tamasaḥ phalam || 16||

गीता श्लोक पद 17

sattvātsaṃjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca | pramādamohau tamaso bhavato'jñānameva ca || 17||

गीता श्लोक पद 18

ūrdhva gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ | jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ || 18||

गीता श्लोक पद 19

nānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭā'nupaśyati | guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati || 19||

गीता श्लोक पद 20

guṇānetānatītya trīndehī dehasamudbhavān | janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto'mṛtamaśnute || 20||

गीता श्लोक पद 21

arjuna uvāca | kairliṃgaistrīnguṇātnetānatīto bhavati prabho | kimācāraḥ kathaṃcaitāṃstrīnguṇānativartate || 21||

गीता श्लोक पद 22

śrībhagavānuvāca | prakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava | na dveṣṭi saṃpravṛttāni na nivṛttāni kāṃkṣati || 22||

गीता श्लोक पद 23

udāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate | guṇā vartanta ityeva yovatiṣṭhati neṅgate || 23||

गीता श्लोक पद 24

samaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ | tulyapriyāpriyodhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ || 24||

गीता श्लोक पद 25

mānāpamānayostulyastulyo mitrāripakṣayoḥ | sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate || 25||

गीता श्लोक पद 26

māṃ ca yo'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate | sa guṇānsamatītyaitān brahmabhūyāya kalpate || 26||

गीता श्लोक पद 27

brahmaṇo hi pratiṣṭhāhamamṛtasyāvyayasya ca | śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca || 27||

गीता श्लोक पद 14

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde guṇatrayavibhāgayogonāma caturdaśo'dhyāyaḥ || 14 ||

या पाठाविषयी

परिचय

ज्ञानेश्वरीचा अध्याय चौदावा — भगवद्गीतेच्या गुणत्रयविभागयोग या अध्यायावरील संत ज्ञानेश्वरांचे ओवीबद्ध भाष्य. या अध्यायात 418 ओव्या आहेत. मूळ गीतेचे श्लोक ज्या क्रमाने ज्ञानेश्वरीत येतात, त्याच क्रमाने येथे दिले आहेत.

॥ ज्ञानेश्वर माउली ज्ञानराज माउली तुकाराम ॥

संदर्भ 1

ज्ञानेश्वरी/अध्याय चौदावा — mr.wikisource.org
मराठी विकिस्रोत आवृत्ती (revid 210775); ओवीक्रम पडताळून घेतला आहे.

परवाना: CC BY-SA 4.0 — Text adapted from Wikimedia projects, licensed CC BY-SA 4.0. Adaptations must be shared alike.

अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.

ज्ञानेश्वरी — अध्याय चौदावा

या पाठाविषयी

परिचय

संदर्भ 1

चूक कळवा

संबंधित रचना 4

ज्ञानेश्वरी — अध्याय पहिला

ज्ञानेश्वरी — अध्याय दहावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय अकरावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय बारावा

आणखी पाहा 22

आरती

श्री कृष्ण आरती — आरती कुंजबिहारी की

चालीसा

कृष्ण चालीसा

भजन

छुप छुप आये श्याम ले के ग्वाल बाल

दर्शन दो घनश्याम नाथ मेरी अखियाँ प्यासी

गोकुल में बजत बधाई

हरि सुन्दर नन्द मुकुन्द

कवच

श्रीगोपालकवचम्

अष्टोत्तर शतनामावली

कृष्ण अष्टोत्तर शतनामावली

व्रतकथा

गोवर्धन (अन्नकूट) कथा

गोवत्स द्वादशी (बछ बारस) व्रत कथा

श्री कृष्ण जन्माष्टमी व्रत कथा

राधाष्टमी व्रत कथा

देवी-देवता

कृष्ण

सण

होळी

जन्माष्टमी