ज्ञानेश्वरी — अध्याय तेरावा

शेअर करा

॥ ॐ श्री परमात्मने नमः ॥ ॥ अथ श्रीमद्भगवद्गीता ॥ । अथ त्रयोदशोऽध्यायः - अध्याय तेरावा । । । क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोगः ।

|| oṃ śrī paramātmane namaḥ || || atha śrīmadbhagavadgītā || | atha trayodaśo'dhyāyaḥ - adhyāya terāvā | | | kṣetrakṣetrajñayogaḥ |

आत्मरूप गणेशु केलिया स्मरण । सकळ विद्यांचें अधिकरण । तेचि वंदूं श्रीचरण । श्रीगुरूंचे ॥ १ ॥

ātmarūpa gaṇeśu keliyā smaraṇa | sakaḷa vidyāṃceṃ adhikaraṇa | teci vaṃdūṃ śrīcaraṇa | śrīgurūṃce || 1 ||

जयांचेनि आठवें । शब्दसृष्टि आंगवे । सारस्वत आघवें । जिव्हेसि ये ॥ २ ॥

jayāṃceni āṭhaveṃ | śabdasṛṣṭi āṃgave | sārasvata āghaveṃ | jivhesi ye || 2 ||

वक्तृत्वा गोडपणें । अमृतातें पारुखें म्हणे । रस होती वोळंगणें । अक्शरांसी ॥ ३ ॥

vaktṛtvā goḍapaṇeṃ | amṛtāteṃ pārukheṃ mhaṇe | rasa hotī voḷaṃgaṇeṃ | akśarāṃsī || 3 ||

भावाचें अवतरण । अवतरविती खूण । हाता चढे संपूर्ण । तत्त्वभेद ॥ ४ ॥

bhāvāceṃ avataraṇa | avataravitī khūṇa | hātā caḍhe saṃpūrṇa | tattvabheda || 4 ||

श्रीगुरूंचे पाय । जैं हृदय गिंवसूनि ठाय । तैं येवढें भाग्य होय । उन्मेखासी ॥ ५ ॥

śrīgurūṃce pāya | jaiṃ hṛdaya giṃvasūni ṭhāya | taiṃ yevaḍheṃ bhāgya hoya | unmekhāsī || 5 ||

ते नमस्कारूनि आतां । जो पितामहाचा पिता । लक्ष्मीयेचा भर्ता । ऐसें म्हणे ॥ ६ ॥

te namaskārūni ātāṃ | jo pitāmahācā pitā | lakṣmīyecā bhartā | aiseṃ mhaṇe || 6 ||

तरी पार्था परिसिजे । देह हें क्षेत्र म्हणिजे । जो हें जाणे तो बोलिजे । क्षेत्रज्ञु एथें ॥ ७ ॥

tarī pārthā parisije | deha heṃ kṣetra mhaṇije | jo heṃ jāṇe to bolije | kṣetrajñu etheṃ || 7 ||

तरि क्षेत्रज्ञु जो एथें । तो मीचि जाण निरुतें । जो सर्व क्षेत्रांतें । संगोपोनि असे ॥ ८ ॥

tari kṣetrajñu jo etheṃ | to mīci jāṇa niruteṃ | jo sarva kṣetrāṃteṃ | saṃgoponi ase || 8 ||

क्षेत्र आणि क्षेत्रज्ञातें । जाणणें जें निरुतें । ज्ञान ऐसें तयातें । मानूं आम्ही ॥ ९ ॥

kṣetra āṇi kṣetrajñāteṃ | jāṇaṇeṃ jeṃ niruteṃ | jñāna aiseṃ tayāteṃ | mānūṃ āmhī || 9 ||

एक म्हणती हें स्थळ । जीवाचेंचि समूळ । मग प्राण हें कूळ । तयाचें एथ ॥ २७ ॥

eka mhaṇatī heṃ sthaḷa | jīvāceṃci samūḷa | maga prāṇa heṃ kūḷa | tayāceṃ etha || 27 ||

जे प्राणाचे घरीं । अंगें राबती भाऊ चारी । आणि मना ऐसा आवरी । कुळवाडीकरु ॥ २८ ॥

je prāṇāce gharīṃ | aṃgeṃ rābatī bhāū cārī | āṇi manā aisā āvarī | kuḷavāḍīkaru || 28 ||

तयातें इंद्रियबैलांची पेटी । न म्हणे अंवसीं पाहाटीं । विषयक्षेत्रीं आटी । काढी भली ॥ २९ ॥

tayāteṃ iṃdriyabailāṃcī peṭī | na mhaṇe aṃvasīṃ pāhāṭīṃ | viṣayakṣetrīṃ āṭī | kāḍhī bhalī || 29 ||

मग विधीची वाफ चुकवी । आणि अन्यायाचें बीज वाफवी । कुकर्माचा करवी । राबु जरी ॥ ३० ॥

maga vidhīcī vāpha cukavī | āṇi anyāyāceṃ bīja vāphavī | kukarmācā karavī | rābu jarī || 30 ||

तरी तयाचिसारिखें । असंभड पाप पिके । मग जन्मकोटी दुःखें । भोगी जीवु ॥ ३१ ॥

tarī tayācisārikheṃ | asaṃbhaḍa pāpa pike | maga janmakoṭī duḥkheṃ | bhogī jīvu || 31 ||

नातरी विधीचिये वाफे । सत्क्रिया बीज आरोपे । तरी जन्मशताचीं मापें । सुखचि मवीजे ॥ ३२ ॥

nātarī vidhīciye vāphe | satkriyā bīja ārope | tarī janmaśatācīṃ māpeṃ | sukhaci mavīje || 32 ||

तंव आणिक म्हणती हें नव्हे । हें जिवाचेंचि न म्हणावें । आमुतें पुसा आघवें । क्शेत्राचें या ॥ ३३ ॥

taṃva āṇika mhaṇatī heṃ navhe | heṃ jivāceṃci na mhaṇāveṃ | āmuteṃ pusā āghaveṃ | kśetrāceṃ yā || 33 ||

अहो जीवु एथ उखिता । वस्तीकरु वाटे जातां । आणि प्राणु हा बलौता । म्हणौनि जागे ॥ ३४ ॥

aho jīvu etha ukhitā | vastīkaru vāṭe jātāṃ | āṇi prāṇu hā balautā | mhaṇauni jāge || 34 ||

अनादि जे प्रकृती । सांख्य जियेतें गाती । क्षेत्र हे वृत्ती । तियेची जाणा ॥ ३५ ॥

anādi je prakṛtī | sāṃkhya jiyeteṃ gātī | kṣetra he vṛttī | tiyecī jāṇā || 35 ||

आणि इयेतेंचि आघवा । आथी घरमेळावा । म्हणौनि ते वाहिवा । घरीं वाहे ॥ ३६ ॥

āṇi iyeteṃci āghavā | āthī gharameḷāvā | mhaṇauni te vāhivā | gharīṃ vāhe || 36 ||

वाह्याचिये रहाटी । जे कां मुद्दल तिघे इये सृष्टीं । ते इयेच्याचि पोटीं । जहाले गुण ॥ ३७ ॥

vāhyāciye rahāṭī | je kāṃ muddala tighe iye sṛṣṭīṃ | te iyecyāci poṭīṃ | jahāle guṇa || 37 ||

रजोगुण पेरी । तेतुलें सत्त्व सोंकरी । मग एकलें तम करी । संवगणी ॥ ३८ ॥

rajoguṇa perī | tetuleṃ sattva soṃkarī | maga ekaleṃ tama karī | saṃvagaṇī || 38 ||

रचूनि महत्तत्त्वाचें खळें । मळी एके काळुगेनि पोळें । तेथ अव्यक्ताची मिळे । सांज भली ॥ ३९ ॥

racūni mahattattvāceṃ khaḷeṃ | maḷī eke kāḷugeni poḷeṃ | tetha avyaktācī miḷe | sāṃja bhalī || 39 ||

तंव एकीं मतिवंतीं । या बोलाचिया खंतीं । म्हणितलें या ज्ञप्ती । अर्वाचीना ॥ ४० ॥

taṃva ekīṃ mativaṃtīṃ | yā bolāciyā khaṃtīṃ | mhaṇitaleṃ yā jñaptī | arvācīnā || 40 ||

हां हो परतत्त्वाआंतु । कें प्रकृतीची मातु । हा क्षेत्र वृत्तांतु । उगेंचि आइका ॥ ४१ ॥

hāṃ ho paratattvāāṃtu | keṃ prakṛtīcī mātu | hā kṣetra vṛttāṃtu | ugeṃci āikā || 41 ||

शून्यसेजेशालिये । सुलीनतेचिये तुळिये । निद्रा केली होती बळियें । संकल्पें येणें ॥ ४२ ॥

śūnyasejeśāliye | sulīnateciye tuḷiye | nidrā kelī hotī baḷiyeṃ | saṃkalpeṃ yeṇeṃ || 42 ||

तो अवसांत चेइला । उद्यमीं सदैव भला । म्हणौनि ठेवा जोडला । इच्छावशें ॥ ४३ ॥

to avasāṃta ceilā | udyamīṃ sadaiva bhalā | mhaṇauni ṭhevā joḍalā | icchāvaśeṃ || 43 ||

निरालंबींची वाडी । होती त्रिभुवनायेवढी । हे तयाचिये जोडी । रूपा आली ॥ ४४ ॥

nirālaṃbīṃcī vāḍī | hotī tribhuvanāyevaḍhī | he tayāciye joḍī | rūpā ālī || 44 ||

मग महाभूतांचें एकवाट । सैरा वेंटाळूनि भाट । भूतग्रामांचे आघाट । चिरिले चारी ॥ ४५ ॥

maga mahābhūtāṃceṃ ekavāṭa | sairā veṃṭāḷūni bhāṭa | bhūtagrāmāṃce āghāṭa | cirile cārī || 45 ||

यावरी आदी । पांचभूतिकांची मांदी । बांधली प्रभेदीं । पंचभूतिकीं ॥ ४६ ॥

yāvarī ādī | pāṃcabhūtikāṃcī māṃdī | bāṃdhalī prabhedīṃ | paṃcabhūtikīṃ || 46 ||

कर्माकर्माचे गुंडे । बांध घातले दोहींकडे । नपुंसकें बरडें । रानें केलीं ॥ ४७ ॥

karmākarmāce guṃḍe | bāṃdha ghātale dohīṃkaḍe | napuṃsakeṃ baraḍeṃ | rāneṃ kelīṃ || 47 ||

तेथ येरझारेलागीं । जन्ममृत्यूची सुरंगी । सुहाविली निलागी । संकल्पें येणें ॥ ४८ ॥

tetha yerajhārelāgīṃ | janmamṛtyūcī suraṃgī | suhāvilī nilāgī | saṃkalpeṃ yeṇeṃ || 48 ||

मग अहंकारासि एकलाधी । करूनि जीवितावधी । वहाविलें बुद्धि । चराचर ॥ ४९ ॥

maga ahaṃkārāsi ekalādhī | karūni jīvitāvadhī | vahāvileṃ buddhi | carācara || 49 ||

यापरी निराळीं । वाढे संकल्पाची डाहाळी । म्हणौनि तो मुळीं । प्रपंचा यया ॥ ५० ॥

yāparī nirāḷīṃ | vāḍhe saṃkalpācī ḍāhāḷī | mhaṇauni to muḷīṃ | prapaṃcā yayā || 50 ||

यापरी मत्तमुगुतकीं । तेथ पडिघायिलें आणिकीं । म्हणती हां हो विवेकीं । कैसें तुम्ही ॥ ५१ ॥

yāparī mattamugutakīṃ | tetha paḍighāyileṃ āṇikīṃ | mhaṇatī hāṃ ho vivekīṃ | kaiseṃ tumhī || 51 ||

परतत्त्वाचिया गांवीं । संकल्पसेज देखावी । तरी कां पां न मनावी । प्रकृति तयाची ? ॥ ५२ ॥

paratattvāciyā gāṃvīṃ | saṃkalpaseja dekhāvī | tarī kāṃ pāṃ na manāvī | prakṛti tayācī ? || 52 ||

परि असो हें नव्हे । तुम्ही या न लगावें । आतांचि हें आघवें । सांगिजैल ॥ ५३ ॥

pari aso heṃ navhe | tumhī yā na lagāveṃ | ātāṃci heṃ āghaveṃ | sāṃgijaila || 53 ||

तरी आकाशीं कवणें । केलीं मेघाचीं भरणें । अंतरिक्ष तारांगणें । धरी कवण ? ॥ ५४ ॥

tarī ākāśīṃ kavaṇeṃ | kelīṃ meghācīṃ bharaṇeṃ | aṃtarikṣa tārāṃgaṇeṃ | dharī kavaṇa ? || 54 ||

गगनाचा तडावा । कोणें वेढिला केधवां । पवनु हिंडतु असावा । हें कवणाचें मत ? ॥ ५५ ॥

gaganācā taḍāvā | koṇeṃ veḍhilā kedhavāṃ | pavanu hiṃḍatu asāvā | heṃ kavaṇāceṃ mata ? || 55 ||

रोमां कवण पेरी । सिंधू कवण भरी । पर्जन्याचिया करी । धारा कवण ? ॥ ५६ ॥

romāṃ kavaṇa perī | siṃdhū kavaṇa bharī | parjanyāciyā karī | dhārā kavaṇa ? || 56 ||

तैसें क्षेत्र हें स्वभावें । हे वृत्ती कवणाची नव्हे । हें वाहे तया फावे । येरां तुटे ॥ ५७ ॥

taiseṃ kṣetra heṃ svabhāveṃ | he vṛttī kavaṇācī navhe | heṃ vāhe tayā phāve | yerāṃ tuṭe || 57 ||

तंव आणिकें एकें । क्षोभें म्हणितलें निकें । तरी भोगिजे एकें । काळें केवीं हें ? ॥ ५८ ॥

taṃva āṇikeṃ ekeṃ | kṣobheṃ mhaṇitaleṃ nikeṃ | tarī bhogije ekeṃ | kāḷeṃ kevīṃ heṃ ? || 58 ||

तरी ययाचा मारु । देखताति अनिवारु । परी स्वमतीं भरु । अभिमानियां ॥ ५९ ॥

tarī yayācā māru | dekhatāti anivāru | parī svamatīṃ bharu | abhimāniyāṃ || 59 ||

हें जाणों मृत्यु रागिटा । सिंहाडयाचा दरकुटा । परी काय वांजटा । पूरिजत असे ? ॥ ६० ॥

heṃ jāṇoṃ mṛtyu rāgiṭā | siṃhāḍayācā darakuṭā | parī kāya vāṃjaṭā | pūrijata ase ? || 60 ||

महाकल्पापरौतीं । कव घालूनि अवचितीं । सत्यलोकभद्रजाती । आंगीं वाजे ॥ ६१ ॥

mahākalpāparautīṃ | kava ghālūni avacitīṃ | satyalokabhadrajātī | āṃgīṃ vāje || 61 ||

लोकपाळ नित्य नवे । दिग्गजांचे मेळावे । स्वर्गींचिये आडवे । रिगोनि मोडी ॥ ६२ ॥

lokapāḷa nitya nave | diggajāṃce meḷāve | svargīṃciye āḍave | rigoni moḍī || 62 ||

येर ययाचेनि अंगवातें । जन्ममृत्यूचिये गर्तें । निर्जिवें होऊनि भ्रमतें । जीवमृगें ॥ ६३ ॥

yera yayāceni aṃgavāteṃ | janmamṛtyūciye garteṃ | nirjiveṃ hoūni bhramateṃ | jīvamṛgeṃ || 63 ||

न्याहाळीं पां केव्हडा । पसरलासे चवडा । जो करूनियां माजिवडा । आकारगजु ॥ ६४ ॥

nyāhāḷīṃ pāṃ kevhaḍā | pasaralāse cavaḍā | jo karūniyāṃ mājivaḍā | ākāragaju || 64 ||

म्हणौनि काळाची सत्ता । हाचि बोलु निरुता । ऐसे वाद पंडुसुता । क्षेत्रालागीं ॥ ६५ ॥

mhaṇauni kāḷācī sattā | hāci bolu nirutā | aise vāda paṃḍusutā | kṣetrālāgīṃ || 65 ||

हे बहु उखिविखी । ऋषीं केली नैमिषीं । पुराणें इयेविषीं । मतपत्रिका ॥ ६६ ॥

he bahu ukhivikhī | ṛṣīṃ kelī naimiṣīṃ | purāṇeṃ iyeviṣīṃ | matapatrikā || 66 ||

अनुष्टुभादि छंदें । प्रबंधीं जें विविधें । ते पत्रावलंबन मदें । करिती अझुनी ॥ ६७ ॥

anuṣṭubhādi chaṃdeṃ | prabaṃdhīṃ jeṃ vividheṃ | te patrāvalaṃbana madeṃ | karitī ajhunī || 67 ||

वेदींचें बृहत्सामसूत्र । जें देखणेपणें पवित्र । परी तयाही हें क्षेत्र । नेणवेचि ॥ ६८ ॥

vedīṃceṃ bṛhatsāmasūtra | jeṃ dekhaṇepaṇeṃ pavitra | parī tayāhī heṃ kṣetra | neṇaveci || 68 ||

आणीक आणीकींही बहुतीं । महाकवीं हेतुमंतीं । ययालागीं मती । वेंचिलिया ॥ ६९ ॥

āṇīka āṇīkīṃhī bahutīṃ | mahākavīṃ hetumaṃtīṃ | yayālāgīṃ matī | veṃciliyā || 69 ||

परी ऐसें हें एवढें । कीं अमुकेयाचेंचि फुडें । हें कोणाही वरपडें । होयचिना ॥ ७० ॥

parī aiseṃ heṃ evaḍheṃ | kīṃ amukeyāceṃci phuḍeṃ | heṃ koṇāhī varapaḍeṃ | hoyacinā || 70 ||

आतां यावरी जैसें । क्षेत्र हें असे । तुज सांगों तैसें । साद्यंतु गा ॥ ७१ ॥

ātāṃ yāvarī jaiseṃ | kṣetra heṃ ase | tuja sāṃgoṃ taiseṃ | sādyaṃtu gā || 71 ||

तरि महाभूतपंचकु । आणि अहंकारु एकु । बुद्धि अव्यक्त दशकु । इंद्रियांचा ॥ ७२ ॥

tari mahābhūtapaṃcaku | āṇi ahaṃkāru eku | buddhi avyakta daśaku | iṃdriyāṃcā || 72 ||

मन आणीकही एकु । विषयांचा दशकु । सुख दुःख द्वेषु । संघात इच्छा ॥ ७३ ॥

mana āṇīkahī eku | viṣayāṃcā daśaku | sukha duḥkha dveṣu | saṃghāta icchā || 73 ||

आणि चेतना धृती । एवं क्षेत्रव्यक्ती । सांगितली तुजप्रती । आघवीची ॥ ७४ ॥

āṇi cetanā dhṛtī | evaṃ kṣetravyaktī | sāṃgitalī tujapratī | āghavīcī || 74 ||

आतां महाभूतें कवणें । कवण विषयो कैसीं करणे । हें वेगळालेपणें । एकैक सांगों ॥ ७५ ॥

ātāṃ mahābhūteṃ kavaṇeṃ | kavaṇa viṣayo kaisīṃ karaṇe | heṃ vegaḷālepaṇeṃ | ekaika sāṃgoṃ || 75 ||

तरी पृथ्वी आप तेज । वायु व्योम इयें तुज । सांगितलीं बुझ । महाभूतें पांचें ॥ ७६ ॥

tarī pṛthvī āpa teja | vāyu vyoma iyeṃ tuja | sāṃgitalīṃ bujha | mahābhūteṃ pāṃceṃ || 76 ||

आणि जागतिये दशे । स्वप्न लपालें असे । नातरी अंवसे । चंद्र गूढु ॥ ७७ ॥

āṇi jāgatiye daśe | svapna lapāleṃ ase | nātarī aṃvase | caṃdra gūḍhu || 77 ||

नाना अप्रौढबाळकीं । तारुण्य राहे थोकीं । कां न फुलतां कळिकीं । आमोदु जैसा ॥ ७८ ॥

nānā aprauḍhabāḷakīṃ | tāruṇya rāhe thokīṃ | kāṃ na phulatāṃ kaḷikīṃ | āmodu jaisā || 78 ||

किंबहुना काष्ठीं । वन्हि जेवीं किरीटी । तेवीं प्रकृतिचिया पोटीं । गोप्यु जो असे ॥ ७९ ॥

kiṃbahunā kāṣṭhīṃ | vanhi jevīṃ kirīṭī | tevīṃ prakṛticiyā poṭīṃ | gopyu jo ase || 79 ||

जैसा ज्वरु धातुगतु । अपथ्याचें मिष पहातु । मग जालिया आंतु । बाहेरी व्यापी ॥ ८० ॥

jaisā jvaru dhātugatu | apathyāceṃ miṣa pahātu | maga jāliyā āṃtu | bāherī vyāpī || 80 ||

तैसी पांचांही गांठीं पडे । जैं देहाकारु उघडे । तैं नाचवी चहूंकडे । तो अहंकारु गा ॥ ८१ ॥

taisī pāṃcāṃhī gāṃṭhīṃ paḍe | jaiṃ dehākāru ughaḍe | taiṃ nācavī cahūṃkaḍe | to ahaṃkāru gā || 81 ||

नवल अहंकाराची गोठी । विशेषें न लगे अज्ञानापाठीं । सज्ञानाचे झोंबे कंठीं । नाना संकटीं नाचवी ॥ ८२ ॥

navala ahaṃkārācī goṭhī | viśeṣeṃ na lage ajñānāpāṭhīṃ | sajñānāce jhoṃbe kaṃṭhīṃ | nānā saṃkaṭīṃ nācavī || 82 ||

आतां बुद्धि जे म्हणिजे । ते ऐशियां चिन्हीं जाणिजे । बोलिलें यदुराजें । तें आइकें सांगों ॥ ८३ ॥

ātāṃ buddhi je mhaṇije | te aiśiyāṃ cinhīṃ jāṇije | bolileṃ yadurājeṃ | teṃ āikeṃ sāṃgoṃ || 83 ||

तरी कंदर्पाचेनि बळें । इंद्रियवृत्तीचेनि मेळें । विभांडूनि येती पाळे । विषयांचे ॥ ८४ ॥

tarī kaṃdarpāceni baḷeṃ | iṃdriyavṛttīceni meḷeṃ | vibhāṃḍūni yetī pāḷe | viṣayāṃce || 84 ||

तो सुखदुःखांचा नागोवा । जेथ उगाणों लागे जीवा । तेथ दोहींसी बरवा । पाडु जे धरी ॥ ८५ ॥

to sukhaduḥkhāṃcā nāgovā | jetha ugāṇoṃ lāge jīvā | tetha dohīṃsī baravā | pāḍu je dharī || 85 ||

हें सुख हें दुःख । हें पुण्य हें दोष । कां हें मैळ हें चोख । ऐसें जे निवडी ॥ ८६ ॥

heṃ sukha heṃ duḥkha | heṃ puṇya heṃ doṣa | kāṃ heṃ maiḷa heṃ cokha | aiseṃ je nivaḍī || 86 ||

जिथे अधमोत्तम सुझे । जिये सानें थोर बुझे । जिया दिठी पारखिजे । विषो जीवें ॥ ८७ ॥

jithe adhamottama sujhe | jiye sāneṃ thora bujhe | jiyā diṭhī pārakhije | viṣo jīveṃ || 87 ||

जे तेजतत्त्वांची आदी । जे सत्त्वगुणाची वृद्धी । जे आत्मया जीवाची संधी । वसवीत असे जे ॥ ८८ ॥

je tejatattvāṃcī ādī | je sattvaguṇācī vṛddhī | je ātmayā jīvācī saṃdhī | vasavīta ase je || 88 ||

अर्जुना ते गा जाण । बुद्धि तूं संपूर्ण । आतां आइकें वोळखण । अव्यक्ताची ॥ ८९ ॥

arjunā te gā jāṇa | buddhi tūṃ saṃpūrṇa | ātāṃ āikeṃ voḷakhaṇa | avyaktācī || 89 ||

पैं सांख्यांचिया सिद्धांतीं । प्रकृती जे महामती । तेचि एथें प्रस्तुतीं । अव्यक्त गा ॥ ९० ॥

paiṃ sāṃkhyāṃciyā siddhāṃtīṃ | prakṛtī je mahāmatī | teci etheṃ prastutīṃ | avyakta gā || 90 ||

आणि सांख्ययोगमतें । प्रकृती परिसविली तूंतें । ऐसी दोहीं परीं जेथें । विवंचिली ॥ ९१ ॥

āṇi sāṃkhyayogamateṃ | prakṛtī parisavilī tūṃteṃ | aisī dohīṃ parīṃ jetheṃ | vivaṃcilī || 91 ||

तेथ दुजी जे जीवदशा । तिये नांव वीरेशा । येथ अव्यक्त ऐसा । पर्यावो हा ॥ ९२ ॥

tetha dujī je jīvadaśā | tiye nāṃva vīreśā | yetha avyakta aisā | paryāvo hā || 92 ||

तऱ्ही पाहालया रजनी । तारा लोपती गगनीं । कां हारपें अस्तमानीं । भूतक्रिया ॥ ९३ ॥

taऱhī pāhālayā rajanī | tārā lopatī gaganīṃ | kāṃ hārapeṃ astamānīṃ | bhūtakriyā || 93 ||

नातरी देहो गेलिया पाठीं । देहादिक किरीटी । उपाधि लपे पोटीं । कृतकर्माच्या ॥ ९४ ॥

nātarī deho geliyā pāṭhīṃ | dehādika kirīṭī | upādhi lape poṭīṃ | kṛtakarmācyā || 94 ||

कां बीजमुद्रेआंतु । थोके तरु समस्तु । कां वस्त्रपणे तंतु- । दशे राहे ॥ ९५ ॥

kāṃ bījamudreāṃtu | thoke taru samastu | kāṃ vastrapaṇe taṃtu- | daśe rāhe || 95 ||

तैसे सांडोनियां स्थूळधर्म । महाभूतें भूतग्राम । लया जाती सूक्ष्म । होऊनि जेथे ॥ ९६ ॥

taise sāṃḍoniyāṃ sthūḷadharma | mahābhūteṃ bhūtagrāma | layā jātī sūkṣma | hoūni jethe || 96 ||

अर्जुना तया नांवें । अव्यक्त हें जाणावें । आतां आइकें आघवें । इंद्रियभेद ॥ ९७ ॥

arjunā tayā nāṃveṃ | avyakta heṃ jāṇāveṃ | ātāṃ āikeṃ āghaveṃ | iṃdriyabheda || 97 ||

तरी श्रवण नयन । त्वचा घ्राण रसन । इयें जाणें ज्ञान- । करणें पांचें ॥ ९८ ॥

tarī śravaṇa nayana | tvacā ghrāṇa rasana | iyeṃ jāṇeṃ jñāna- | karaṇeṃ pāṃceṃ || 98 ||

इये तत्त्वमेळापंकीं । सुखदुःखांची उखिविखी । बुद्धि करिते मुखीं । पांचें इहीं ॥ ९९ ॥

iye tattvameḷāpaṃkīṃ | sukhaduḥkhāṃcī ukhivikhī | buddhi karite mukhīṃ | pāṃceṃ ihīṃ || 99 ||

मग वाचा आणि कर । चरण आणि अधोद्वार । पायु हे प्रकार । पांच आणिक ॥ १०० ॥

maga vācā āṇi kara | caraṇa āṇi adhodvāra | pāyu he prakāra | pāṃca āṇika || 100 ||

कर्मेंद्रियें म्हणिपती । तीं इयें जाणिजती । आइकें कैवल्यपती । सांगतसे ॥ १०१ ॥

karmeṃdriyeṃ mhaṇipatī | tīṃ iyeṃ jāṇijatī | āikeṃ kaivalyapatī | sāṃgatase || 101 ||

पैं प्राणाची अंतौरी । क्रियाशक्ति जे शरीरीं । तियेचि रिगिनिगी द्वारीं । पांचे इहीं ॥ १०२ ॥

paiṃ prāṇācī aṃtaurī | kriyāśakti je śarīrīṃ | tiyeci riginigī dvārīṃ | pāṃce ihīṃ || 102 ||

एवं दाहाही करणें । सांगितलीं देवो म्हणे । परिस आतां फुडेपणें । मन तें ऐसें ॥ १०३ ॥

evaṃ dāhāhī karaṇeṃ | sāṃgitalīṃ devo mhaṇe | parisa ātāṃ phuḍepaṇeṃ | mana teṃ aiseṃ || 103 ||

जें इंद्रियां आणि बुद्धि । माझारिलिये संधीं । रजोगुणाच्या खांदीं । तरळत असे ॥ १०४ ॥

jeṃ iṃdriyāṃ āṇi buddhi | mājhāriliye saṃdhīṃ | rajoguṇācyā khāṃdīṃ | taraḷata ase || 104 ||

नीळिमा अंबरीं । कां मृगतृष्णालहरी । तैसें वायांचि फरारी । वावो जाहलें ॥ १०५ ॥

nīḷimā aṃbarīṃ | kāṃ mṛgatṛṣṇālaharī | taiseṃ vāyāṃci pharārī | vāvo jāhaleṃ || 105 ||

आणि शुक्रशोणिताचा सांधा । मिळतां पांचांचा बांधा । वायुतत्त्व दशधा । एकचि जाहलें ॥ १०६ ॥

āṇi śukraśoṇitācā sāṃdhā | miḷatāṃ pāṃcāṃcā bāṃdhā | vāyutattva daśadhā | ekaci jāhaleṃ || 106 ||

मग तिहीं दाहे भागीं । देहधर्माच्या खैवंगीं । अधिष्ठिलें आंगीं । आपुलाल्या ॥ १०७ ॥

maga tihīṃ dāhe bhāgīṃ | dehadharmācyā khaivaṃgīṃ | adhiṣṭhileṃ āṃgīṃ | āpulālyā || 107 ||

तेथ चांचल्य निखळ । एकलें ठेलें निढाळ । म्हणौनि रजाचें बळ । धरिलें तेणें ॥ १०८ ॥

tetha cāṃcalya nikhaḷa | ekaleṃ ṭheleṃ niḍhāḷa | mhaṇauni rajāceṃ baḷa | dharileṃ teṇeṃ || 108 ||

तें बुद्धीसि बाहेरी । अहंकाराच्या उरावरी । ऐसां ठायीं माझारीं । बळियावलें ॥ १०९ ॥

teṃ buddhīsi bāherī | ahaṃkārācyā urāvarī | aisāṃ ṭhāyīṃ mājhārīṃ | baḷiyāvaleṃ || 109 ||

वायां मन हें नांव । एऱ्हवीं कल्पनाचि सावेव । जयाचेनि संगें जीव- । दशा वस्तु ॥ ११० ॥

vāyāṃ mana heṃ nāṃva | eऱhavīṃ kalpanāci sāveva | jayāceni saṃgeṃ jīva- | daśā vastu || 110 ||

जें प्रवृत्तीसि मूळ । कामा जयाचे बळ । जें अखंड सूये छळ । अहंकारासी ॥ १११ ॥

jeṃ pravṛttīsi mūḷa | kāmā jayāce baḷa | jeṃ akhaṃḍa sūye chaḷa | ahaṃkārāsī || 111 ||

जें इच्छेतें वाढवी । आशेतें चढवी । जें पाठी पुरवी । भयासि गा ॥ ११२ ॥

jeṃ iccheteṃ vāḍhavī | āśeteṃ caḍhavī | jeṃ pāṭhī puravī | bhayāsi gā || 112 ||

द्वैत जेथें उठी । अविद्या जेणें लाठी । जें इंद्रियांतें लोटी । विषयांमजी ॥ ११३ ॥

dvaita jetheṃ uṭhī | avidyā jeṇeṃ lāṭhī | jeṃ iṃdriyāṃteṃ loṭī | viṣayāṃmajī || 113 ||

संकल्पें सृष्टी घडी । सवेंचि विकल्पूनि मोडी । मनोरथांच्या उतरंडी । उतरी रची ॥ ११४ ॥

saṃkalpeṃ sṛṣṭī ghaḍī | saveṃci vikalpūni moḍī | manorathāṃcyā utaraṃḍī | utarī racī || 114 ||

जें भुलीचें कुहर । वायुतत्त्वाचें अंतर । बुद्धीचें द्वार । झाकविलें जेणें ॥ ११५ ॥

jeṃ bhulīceṃ kuhara | vāyutattvāceṃ aṃtara | buddhīceṃ dvāra | jhākavileṃ jeṇeṃ || 115 ||

तें गा किरीटी मन । या बोला नाहीं आन । आतां विषयाभिधान । भेदू आइकें ॥ ११६ ॥

teṃ gā kirīṭī mana | yā bolā nāhīṃ āna | ātāṃ viṣayābhidhāna | bhedū āikeṃ || 116 ||

तरी स्पर्शु आणि शब्दु । रूप रसु गंधु । हा विषयो पंचविधु । ज्ञानेंद्रियांचा ॥ ११७ ॥

tarī sparśu āṇi śabdu | rūpa rasu gaṃdhu | hā viṣayo paṃcavidhu | jñāneṃdriyāṃcā || 117 ||

इहीं पांचैं द्वारीं । ज्ञानासि धांव बाहेरी । जैसा कां हिरवे चारीं । भांबावे पशु ॥ ११८ ॥

ihīṃ pāṃcaiṃ dvārīṃ | jñānāsi dhāṃva bāherī | jaisā kāṃ hirave cārīṃ | bhāṃbāve paśu || 118 ||

मग स्वर वर्ण विसर्गु । अथवा स्वीकार त्यागु । संक्रमण उत्सर्गु । विण्मूत्राचा ॥ ११९ ॥

maga svara varṇa visargu | athavā svīkāra tyāgu | saṃkramaṇa utsargu | viṇmūtrācā || 119 ||

हे कर्मेंद्रियांचे पांच । विषय गा साच । जे बांधोनियां माच । क्रिया धांवे ॥ १२० ॥

he karmeṃdriyāṃce pāṃca | viṣaya gā sāca | je bāṃdhoniyāṃ māca | kriyā dhāṃve || 120 ||

ऐसे हे दाही । विषय गा इये देहीं । आतां इच्छा तेही । सांगिजैल ॥ १२१ ॥

aise he dāhī | viṣaya gā iye dehīṃ | ātāṃ icchā tehī | sāṃgijaila || 121 ||

तरि भूतलें आठवे । कां बोलें कान झांकवे । ऐसियावरि चेतवे । जे गा वृत्ती ॥ १२२ ॥

tari bhūtaleṃ āṭhave | kāṃ boleṃ kāna jhāṃkave | aisiyāvari cetave | je gā vṛttī || 122 ||

इंद्रियाविषयांचिये भेटी- । सरसीच जे गा उठी । कामाची बाहुटी । धरूनियां ॥ १२३ ॥

iṃdriyāviṣayāṃciye bheṭī- | sarasīca je gā uṭhī | kāmācī bāhuṭī | dharūniyāṃ || 123 ||

जियेचेनि उठिलेपणें । मना सैंघ धावणें । न रिगावें तेथ करणें । तोंडें सुती ॥ १२४ ॥

jiyeceni uṭhilepaṇeṃ | manā saiṃgha dhāvaṇeṃ | na rigāveṃ tetha karaṇeṃ | toṃḍeṃ sutī || 124 ||

जिये वृत्तीचिया आवडी । बुद्धी होय वेडी । विषयां जिया गोडी । ते गा इच्छा ॥ १२५ ॥

jiye vṛttīciyā āvaḍī | buddhī hoya veḍī | viṣayāṃ jiyā goḍī | te gā icchā || 125 ||

आणी इच्छिलिया सांगडें । इंद्रियां आमिष न जोडे । तेथ जोडे ऐसा जो डावो पडे । तोचि द्वेषु ॥ १२६ ॥

āṇī icchiliyā sāṃgaḍeṃ | iṃdriyāṃ āmiṣa na joḍe | tetha joḍe aisā jo ḍāvo paḍe | toci dveṣu || 126 ||

आतां यावरी सुख । तें एवंविध देख । जेणें एकेंचि अशेख । विसरे जीवु ॥ १२७ ॥

ātāṃ yāvarī sukha | teṃ evaṃvidha dekha | jeṇeṃ ekeṃci aśekha | visare jīvu || 127 ||

मना वाचे काये । जें आपुली आण वाये । देहस्मृतीची त्राये । मोडित जें ये ॥ १२८ ॥

manā vāce kāye | jeṃ āpulī āṇa vāye | dehasmṛtīcī trāye | moḍita jeṃ ye || 128 ||

जयाचेनि जालेपणें । पांगुळा होईजे प्राणें । सात्त्विकासी दुणें । वरीही लाभु ॥ १२९ ॥

jayāceni jālepaṇeṃ | pāṃguḷā hoīje prāṇeṃ | sāttvikāsī duṇeṃ | varīhī lābhu || 129 ||

कां आघवियाचि इंद्रियवृत्ती । हृदयाचिया एकांतीं । थापटूनि सुषुप्ती । आणी जें गा ॥ १३० ॥

kāṃ āghaviyāci iṃdriyavṛttī | hṛdayāciyā ekāṃtīṃ | thāpaṭūni suṣuptī | āṇī jeṃ gā || 130 ||

किंबहुना सोये । जीव आत्मयाची लाहे । तेथ जें होये । तया नाम सुख ॥ १३१ ॥

kiṃbahunā soye | jīva ātmayācī lāhe | tetha jeṃ hoye | tayā nāma sukha || 131 ||

आणि ऐसी हे अवस्था । न जोडतां पार्था । जें जीजे तेंचि सर्वथा । दुःख जाणे ॥ १३२ ॥

āṇi aisī he avasthā | na joḍatāṃ pārthā | jeṃ jīje teṃci sarvathā | duḥkha jāṇe || 132 ||

तें मनोरथसंगें नव्हे । एऱ्हवीं सिद्धी गेलेंचि आहे । हे दोनीचि उपाये । सुखदुःखासी ॥ १३३ ॥

teṃ manorathasaṃgeṃ navhe | eऱhavīṃ siddhī geleṃci āhe | he donīci upāye | sukhaduḥkhāsī || 133 ||

आतां असंगा साक्षिभूता । देहीं चैतन्याची जे सत्ता । तिये नाम पंडुसुता । चेतना येथें ॥ १३४ ॥

ātāṃ asaṃgā sākṣibhūtā | dehīṃ caitanyācī je sattā | tiye nāma paṃḍusutā | cetanā yetheṃ || 134 ||

जे नखौनि केशवरी । उभी जागे शरीरीं । जे तिहीं अवस्थांतरी । पालटेना ॥ १३५ ॥

je nakhauni keśavarī | ubhī jāge śarīrīṃ | je tihīṃ avasthāṃtarī | pālaṭenā || 135 ||

मनबुद्ध्यादि आघवीं । जियेचेनि टवटवीं । प्रकृतिवनमाधवीं । सदांचि जे ॥ १३६ ॥

manabuddhyādi āghavīṃ | jiyeceni ṭavaṭavīṃ | prakṛtivanamādhavīṃ | sadāṃci je || 136 ||

जडाजडीं अंशीं । राहाटे जे सरिसी । ते चेतना गा तुजसी । लटिकें नाहीं ॥ १३७ ॥

jaḍājaḍīṃ aṃśīṃ | rāhāṭe je sarisī | te cetanā gā tujasī | laṭikeṃ nāhīṃ || 137 ||

पैं रावो परिवारु नेणे । आज्ञाचि परचक्र जिणे । कां चंद्राचेनि पूर्णपणें । सिंधू भरती ॥ १३८ ॥

paiṃ rāvo parivāru neṇe | ājñāci paracakra jiṇe | kāṃ caṃdrāceni pūrṇapaṇeṃ | siṃdhū bharatī || 138 ||

नाना भ्रामकाचें सन्निधान । लोहो करी सचेतन । कां सूर्यसंगु जन । चेष्टवी गा ॥ १३९ ॥

nānā bhrāmakāceṃ sannidhāna | loho karī sacetana | kāṃ sūryasaṃgu jana | ceṣṭavī gā || 139 ||

अगा मुख मेळेंविइण । पिलियाचें पोषण । करी निरीक्षण । कूर्मी जेवीं ॥ १४० ॥

agā mukha meḷeṃviiṇa | piliyāceṃ poṣaṇa | karī nirīkṣaṇa | kūrmī jevīṃ || 140 ||

मग तियेतें चेतना । म्हणिपे पैं अर्जुना । आतां धृतिविवंचना । भेदु आइक ॥ १४२ ॥

maga tiyeteṃ cetanā | mhaṇipe paiṃ arjunā | ātāṃ dhṛtivivaṃcanā | bhedu āika || 142 ||

तरी भूतां परस्परें । उघड जाति स्वभाववैरें । नव्हे पृथ्वीतें नीरें । न नाशिजे ? ॥ १४३ ॥

tarī bhūtāṃ paraspareṃ | ughaḍa jāti svabhāvavaireṃ | navhe pṛthvīteṃ nīreṃ | na nāśije ? || 143 ||

नीरातें आटी तेज । तेजा वायूसि झुंज । आणि गगन तंव सहज । वायू भक्षी ॥ १४४ ॥

nīrāteṃ āṭī teja | tejā vāyūsi jhuṃja | āṇi gagana taṃva sahaja | vāyū bhakṣī || 144 ||

तेवींचि कोणेही वेळे । आपण कायिसयाही न मिळे । आंतु रिगोनि वेगळें । आकाश हें ॥ १४५ ॥

tevīṃci koṇehī veḷe | āpaṇa kāyisayāhī na miḷe | āṃtu rigoni vegaḷeṃ | ākāśa heṃ || 145 ||

ऐसीं पांचही भूतें । न साहती एकमेकांतें । कीं तियेंही ऐक्यातें । देहासी येती ॥ १४६ ॥

aisīṃ pāṃcahī bhūteṃ | na sāhatī ekamekāṃteṃ | kīṃ tiyeṃhī aikyāteṃ | dehāsī yetī || 146 ||

द्वंद्वाची उखिविखी । सोडूनि वसती एकीं । एकेकातें पोखी । निजगुणें गा ॥ १४७ ॥

dvaṃdvācī ukhivikhī | soḍūni vasatī ekīṃ | ekekāteṃ pokhī | nijaguṇeṃ gā || 147 ||

ऐसें न मिळे तयां साजणें । चळे धैर्यें जेणें । तयां नांव म्हणें । धृती मी गा ॥ १४८ ॥

aiseṃ na miḷe tayāṃ sājaṇeṃ | caḷe dhairyeṃ jeṇeṃ | tayāṃ nāṃva mhaṇeṃ | dhṛtī mī gā || 148 ||

आणि जीवेंसी पांडवा । या छत्तिसांचा मेळावा । तो हा एथ जाणावा । संघातु पैं गा ॥ १४९ ॥

āṇi jīveṃsī pāṃḍavā | yā chattisāṃcā meḷāvā | to hā etha jāṇāvā | saṃghātu paiṃ gā || 149 ||

एवं छत्तीसही भेद । सांगितले तुज विशद । यया येतुलियातें प्रसिद्ध । क्षेत्र म्हणिजे ॥ १५० ॥

evaṃ chattīsahī bheda | sāṃgitale tuja viśada | yayā yetuliyāteṃ prasiddha | kṣetra mhaṇije || 150 ||

रथांगांचा मेळावा । जेवीं रथु म्हणिजे पांडवा । कां अधोर्ध्व अवेवां । नांव देहो ॥ १५१ ॥

rathāṃgāṃcā meḷāvā | jevīṃ rathu mhaṇije pāṃḍavā | kāṃ adhordhva avevāṃ | nāṃva deho || 151 ||

करीतुरंगसमाजें । सेना नाम निफजे । कां वाक्यें म्हणिपती पुंजे । अक्षरांचे ॥ १५२ ॥

karīturaṃgasamājeṃ | senā nāma niphaje | kāṃ vākyeṃ mhaṇipatī puṃje | akṣarāṃce || 152 ||

कां जळधरांचा मेळा । वाच्य होय आभाळा । नाना लोकां सकळां । नाम जग ॥ १५३ ॥

kāṃ jaḷadharāṃcā meḷā | vācya hoya ābhāḷā | nānā lokāṃ sakaḷāṃ | nāma jaga || 153 ||

कां स्नेहसूत्रवन्ही । मेळु एकिचि स्थानीं । धरिजे तो जनीं । दीपु होय ॥ १५४ ॥

kāṃ snehasūtravanhī | meḷu ekici sthānīṃ | dharije to janīṃ | dīpu hoya || 154 ||

तैसीं छत्तीसही इयें तत्त्वें । मिळती जेणें एकत्वें । तेणें समूह परत्वें । क्षेत्र म्हणिपे ॥ १५५ ॥

taisīṃ chattīsahī iyeṃ tattveṃ | miḷatī jeṇeṃ ekatveṃ | teṇeṃ samūha paratveṃ | kṣetra mhaṇipe || 155 ||

आणि वाहतेनि भौतिकें । पाप पुण्य येथें पिके । म्हणौनि आम्ही कौतुकें । क्षेत्र म्हणों ॥ १५६ ॥

āṇi vāhateni bhautikeṃ | pāpa puṇya yetheṃ pike | mhaṇauni āmhī kautukeṃ | kṣetra mhaṇoṃ || 156 ||

आणि एकाचेनि मतें । देह म्हणती ययातें । परी असो हें अनंतें । नामें यया ॥ १५७ ॥

āṇi ekāceni mateṃ | deha mhaṇatī yayāteṃ | parī aso heṃ anaṃteṃ | nāmeṃ yayā || 157 ||

पैं परतत्त्वाआरौतें । स्थावराआंतौतें । जें कांहीं होतें जातें । क्षेत्रचि हें ॥ १५८ ॥

paiṃ paratattvāārauteṃ | sthāvarāāṃtauteṃ | jeṃ kāṃhīṃ hoteṃ jāteṃ | kṣetraci heṃ || 158 ||

परि सुर नर उरगीं । घडत आहे योनिविभागीं । तें गुणकर्मसंगीं । पडिलें सातें ॥ १५९ ॥

pari sura nara uragīṃ | ghaḍata āhe yonivibhāgīṃ | teṃ guṇakarmasaṃgīṃ | paḍileṃ sāteṃ || 159 ||

हेचि गुणविवंचना । पुढां म्हणिपैल अर्जुना । प्रस्तुत आतां तुज ज्ञाना । रूप दावूं ॥ १६० ॥

heci guṇavivaṃcanā | puḍhāṃ mhaṇipaila arjunā | prastuta ātāṃ tuja jñānā | rūpa dāvūṃ || 160 ||

क्षेत्र तंव सविस्तर । सांगितलें सविकार । म्हणौनि आतां उदार । ज्ञान आइकें ॥ १६१ ॥

kṣetra taṃva savistara | sāṃgitaleṃ savikāra | mhaṇauni ātāṃ udāra | jñāna āikeṃ || 161 ||

जया ज्ञानालागीं । गगन गिळिताती योगी । स्वर्गाची आडवंगी । उमरडोनि ॥ १६२ ॥

jayā jñānālāgīṃ | gagana giḷitātī yogī | svargācī āḍavaṃgī | umaraḍoni || 162 ||

न करिती सिद्धीची चाड । न धरिती ऋद्धीची भीड । योगाऐसें दुवाड । हेळसिती ॥ १६३ ॥

na karitī siddhīcī cāḍa | na dharitī ṛddhīcī bhīḍa | yogāaiseṃ duvāḍa | heḷasitī || 163 ||

तपोदुर्गें वोलांडित । क्रतुकोटि वोवांडित । उलथूनि सांडित । कर्मवल्ली ॥ १६४ ॥

tapodurgeṃ volāṃḍita | kratukoṭi vovāṃḍita | ulathūni sāṃḍita | karmavallī || 164 ||

नाना भजनमार्गी । धांवत उघडिया आंगीं । एक रिगताति सुरंगीं । सुषुम्नेचिये ॥ १६५ ॥

nānā bhajanamārgī | dhāṃvata ughaḍiyā āṃgīṃ | eka rigatāti suraṃgīṃ | suṣumneciye || 165 ||

ऐसी जिये ज्ञानीं । मुनीश्वरांची उतान्ही । वेदतरूच्या पानोवानीं । हिंडताती ॥ १६६ ॥

aisī jiye jñānīṃ | munīśvarāṃcī utānhī | vedatarūcyā pānovānīṃ | hiṃḍatātī || 166 ||

देईल गुरुसेवा । इया बुद्धि पांडवा । जन्मशतांचा सांडोवा । टाकित जे ॥ १६७ ॥

deīla gurusevā | iyā buddhi pāṃḍavā | janmaśatāṃcā sāṃḍovā | ṭākita je || 167 ||

जया ज्ञानाची रिगवणी । अविद्ये उणें आणी । जीवा आत्मया बुझावणी । मांडूनि दे ॥ १६८ ॥

jayā jñānācī rigavaṇī | avidye uṇeṃ āṇī | jīvā ātmayā bujhāvaṇī | māṃḍūni de || 168 ||

जें इंद्रियांचीं द्वारें आडी । प्रवृत्तीचे पाय मोडी । जें दैन्यचि फेडी । मानसाचें ॥ १६९ ॥

jeṃ iṃdriyāṃcīṃ dvāreṃ āḍī | pravṛttīce pāya moḍī | jeṃ dainyaci pheḍī | mānasāceṃ || 169 ||

द्वैताचा दुकाळु पाहे । साम्याचें सुयाणें होये । जया ज्ञानाची सोये । ऐसें करी ॥ १७० ॥

dvaitācā dukāḷu pāhe | sāmyāceṃ suyāṇeṃ hoye | jayā jñānācī soye | aiseṃ karī || 170 ||

मदाचा ठावोचि पुसी । जें महामोहातें ग्रासी । नेदी आपपरु ऐसी । भाष उरों ॥ १७१ ॥

madācā ṭhāvoci pusī | jeṃ mahāmohāteṃ grāsī | nedī āpaparu aisī | bhāṣa uroṃ || 171 ||

जें संसारातें उन्मूळी । संकल्पपंकु पाखाळी । अनावरातें वेंटाळी । ज्ञेयातें जें ॥ १७२ ॥

jeṃ saṃsārāteṃ unmūḷī | saṃkalpapaṃku pākhāḷī | anāvarāteṃ veṃṭāḷī | jñeyāteṃ jeṃ || 172 ||

जयाचेनि जालेपणें । पांगुळा होईजे प्राणें । जयाचेनि विंदाणें । जग हें चेष्टें ॥ १७३ ॥

jayāceni jālepaṇeṃ | pāṃguḷā hoīje prāṇeṃ | jayāceni viṃdāṇeṃ | jaga heṃ ceṣṭeṃ || 173 ||

जयाचेनि उजाळें । उघडती बुद्धीचे डोळे । जीवु दोंदावरी लोळे । आनंदाचिया ॥ १७४ ॥

jayāceni ujāḷeṃ | ughaḍatī buddhīce ḍoḷe | jīvu doṃdāvarī loḷe | ānaṃdāciyā || 174 ||

ऐसें जें ज्ञान । पवित्रैकनिधान । जेथ विटाळलें मन । चोख कीजे ॥ १७५ ॥

aiseṃ jeṃ jñāna | pavitraikanidhāna | jetha viṭāḷaleṃ mana | cokha kīje || 175 ||

आत्मया जीवबुद्धी । जे लागली होती क्षयव्याधी । ते जयाचिये सन्निधी । निरुजा कीजे ॥ १७६ ॥

ātmayā jīvabuddhī | je lāgalī hotī kṣayavyādhī | te jayāciye sannidhī | nirujā kīje || 176 ||

तें अनिरूप्य कीं निरूपिजे । ऐकतां बुद्धी आणिजे । वांचूनि डोळां देखिजे । ऐसें नाहीं ॥ १७७ ॥

teṃ anirūpya kīṃ nirūpije | aikatāṃ buddhī āṇije | vāṃcūni ḍoḷāṃ dekhije | aiseṃ nāhīṃ || 177 ||

मग तेचि इये शरीरीं । जैं आपुला प्रभावो करी । तैं इंद्रियांचिया व्यापारीं । डोळांहि दिसे ॥ १७८ ॥

maga teci iye śarīrīṃ | jaiṃ āpulā prabhāvo karī | taiṃ iṃdriyāṃciyā vyāpārīṃ | ḍoḷāṃhi dise || 178 ||

पैं वसंताचें रिगवणें । झाडांचेनि साजेपणें । जाणिजे तेवीं करणें । सांगती ज्ञान ॥ १७९ ॥

paiṃ vasaṃtāceṃ rigavaṇeṃ | jhāḍāṃceni sājepaṇeṃ | jāṇije tevīṃ karaṇeṃ | sāṃgatī jñāna || 179 ||

अगा वृक्षासि पाताळीं । जळ सांपडे मुळीं । तें शाखांचिये बाहाळीं । बाहेर दिसे ॥ १८० ॥

agā vṛkṣāsi pātāḷīṃ | jaḷa sāṃpaḍe muḷīṃ | teṃ śākhāṃciye bāhāḷīṃ | bāhera dise || 180 ||

कां भूमीचें मार्दव । सांगे कोंभाची लवलव । नाना आचारगौरव । सुकुलीनाचें ॥ १८१ ॥

kāṃ bhūmīceṃ mārdava | sāṃge koṃbhācī lavalava | nānā ācāragaurava | sukulīnāceṃ || 181 ||

अथवा संभ्रमाचिया आयती । स्नेहो जैसा ये व्यक्तिइ । कां दर्शनाचिये प्रशस्तीं । पुण्यपुरुष ॥ १८२ ॥

athavā saṃbhramāciyā āyatī | sneho jaisā ye vyaktii | kāṃ darśanāciye praśastīṃ | puṇyapuruṣa || 182 ||

नातरी केळीं कापूर जाहला । जेवीं परिमळें जाणों आला । कां भिंगारीं दीपु ठेविला । बाहेरी फांके ॥ १८३ ॥

nātarī keḷīṃ kāpūra jāhalā | jevīṃ parimaḷeṃ jāṇoṃ ālā | kāṃ bhiṃgārīṃ dīpu ṭhevilā | bāherī phāṃke || 183 ||

तैसें हृदयींचेनि ज्ञानें । जियें देहीं उमटती चिन्हें । तियें सांगों आतां अवधानें । चागें आइक ॥ १८४ ॥

taiseṃ hṛdayīṃceni jñāneṃ | jiyeṃ dehīṃ umaṭatī cinheṃ | tiyeṃ sāṃgoṃ ātāṃ avadhāneṃ | cāgeṃ āika || 184 ||

तरी कवणेही विषयींचें । साम्य होणें न रुचे । संभावितपणाचें । वोझे जया ॥ १८५ ॥

tarī kavaṇehī viṣayīṃceṃ | sāmya hoṇeṃ na ruce | saṃbhāvitapaṇāceṃ | vojhe jayā || 185 ||

आथिलेचि गुण वानितां । मान्यपणें मानितां । योग्यतेचें येतां । रूप आंगा ॥ १८६ ॥

āthileci guṇa vānitāṃ | mānyapaṇeṃ mānitāṃ | yogyateceṃ yetāṃ | rūpa āṃgā || 186 ||

तैं गजबजों लागे कैसा । व्याधें रुंधला मृगु जैसा । कां बाहीं तरतां वळसा । दाटला जेवीं ॥ १८७ ॥

taiṃ gajabajoṃ lāge kaisā | vyādheṃ ruṃdhalā mṛgu jaisā | kāṃ bāhīṃ taratāṃ vaḷasā | dāṭalā jevīṃ || 187 ||

पार्था तेणें पाडें । सन्मानें जो सांकडे । गरिमेतें आंगाकडे । येवोंचि नेदी ॥ १८८ ॥

pārthā teṇeṃ pāḍeṃ | sanmāneṃ jo sāṃkaḍe | garimeteṃ āṃgākaḍe | yevoṃci nedī || 188 ||

पूज्यता डोळां न देखावी । स्वकीर्ती कानीं नायकावी । हा अमुका ऐसी नोहावी । सेचि लोकां ॥ १८९ ॥

pūjyatā ḍoḷāṃ na dekhāvī | svakīrtī kānīṃ nāyakāvī | hā amukā aisī nohāvī | seci lokāṃ || 189 ||

तेथ सत्काराची कें गोठी । कें आदरा देईल भेटी । मरणेंसीं साटी । नमस्कारितां ॥ १९० ॥

tetha satkārācī keṃ goṭhī | keṃ ādarā deīla bheṭī | maraṇeṃsīṃ sāṭī | namaskāritāṃ || 190 ||

वाचस्पतीचेनि पाडें । सर्वज्ञता तरी जोडे । परी वेडिवेमाजीं दडे । महमेभेणें ॥ १९१ ॥

vācaspatīceni pāḍeṃ | sarvajñatā tarī joḍe | parī veḍivemājīṃ daḍe | mahamebheṇeṃ || 191 ||

चातुर्य लपवी । महत्त्व हारवी । पिसेपण मिरवी । आवडोनि ॥ १९२ ॥

cāturya lapavī | mahattva hāravī | pisepaṇa miravī | āvaḍoni || 192 ||

लौकिकाचा उद्वेगु । शास्त्रांवरी उबगु । उगेपणीं चांगु । आथी भरु ॥ १९३ ॥

laukikācā udvegu | śāstrāṃvarī ubagu | ugepaṇīṃ cāṃgu | āthī bharu || 193 ||

जगें अवज्ञाचि करावी । संबंधीं सोयचि न धरावी । ऐसी ऐसी जीवीं । चाड बहु ॥ १९४ ॥

jageṃ avajñāci karāvī | saṃbaṃdhīṃ soyaci na dharāvī | aisī aisī jīvīṃ | cāḍa bahu || 194 ||

तळौटेपण बाणे । आंगीं हिणावो खेवणें । तें तेंचि करणें । बहुतकरुनी ॥ १९५ ॥

taḷauṭepaṇa bāṇe | āṃgīṃ hiṇāvo khevaṇeṃ | teṃ teṃci karaṇeṃ | bahutakarunī || 195 ||

हा जीतु ना नोहे । लोक कल्पी येणें भावें । तैसें जिणें होआवें । ऐसी आशा ॥ १९६ ॥

hā jītu nā nohe | loka kalpī yeṇeṃ bhāveṃ | taiseṃ jiṇeṃ hoāveṃ | aisī āśā || 196 ||

पै चालतु कां नोहे । कीं वारेनि जातु आहे । जना ऐसा भ्रमु जाये । तैसें होईजे ॥ १९७ ॥

pai cālatu kāṃ nohe | kīṃ vāreni jātu āhe | janā aisā bhramu jāye | taiseṃ hoīje || 197 ||

माझें असतेपण लोपो । नामरूप हारपो । मज झणें वासिपो । भूतजात ॥ १९८ ॥

mājheṃ asatepaṇa lopo | nāmarūpa hārapo | maja jhaṇeṃ vāsipo | bhūtajāta || 198 ||

ऐसीं जयाचीं नवसियें । जो नित्य एकांता जातु जाये । नामेंचि जो जिये । विजनाचेनि ॥ १९९ ॥

aisīṃ jayācīṃ navasiyeṃ | jo nitya ekāṃtā jātu jāye | nāmeṃci jo jiye | vijanāceni || 199 ||

वायू आणि तया पडे । गगनेंसीं बोलों आवडे । जीवें प्राणें झाडें । पढियंतीं जया ॥ २०० ॥

vāyū āṇi tayā paḍe | gaganeṃsīṃ boloṃ āvaḍe | jīveṃ prāṇeṃ jhāḍeṃ | paḍhiyaṃtīṃ jayā || 200 ||

किंबहुना ऐसीं । चिन्हें जया देखसी । जाण तया ज्ञानेंसीं । शेज जाहली ॥ २०१ ॥

kiṃbahunā aisīṃ | cinheṃ jayā dekhasī | jāṇa tayā jñāneṃsīṃ | śeja jāhalī || 201 ||

पैं अमानित्व पुरुषीं । तें जाणावें इहीं मिषीं । आतां अदंभाचिया वोळखीसी । सौरसु देवों ॥ २०२ ॥

paiṃ amānitva puruṣīṃ | teṃ jāṇāveṃ ihīṃ miṣīṃ | ātāṃ adaṃbhāciyā voḷakhīsī | saurasu devoṃ || 202 ||

तरी अदंभित्व ऐसें । लोभियाचें मन जैसें । जीवु जावो परी नुमसे । ठेविला ठावो ॥ २०३ ॥

tarī adaṃbhitva aiseṃ | lobhiyāceṃ mana jaiseṃ | jīvu jāvo parī numase | ṭhevilā ṭhāvo || 203 ||

तयापरी किरीटी । पडिलाही प्राणसंकटीं । तरी सुकृत न प्रकटी । आंगें बोलें ॥ २०४ ॥

tayāparī kirīṭī | paḍilāhī prāṇasaṃkaṭīṃ | tarī sukṛta na prakaṭī | āṃgeṃ boleṃ || 204 ||

खडाणें आला पान्हा । पळवी जेवीं अर्जुना । कां लपवी पण्यांगना । वडिलपण ॥ २०५ ॥

khaḍāṇeṃ ālā pānhā | paḷavī jevīṃ arjunā | kāṃ lapavī paṇyāṃganā | vaḍilapaṇa || 205 ||

आढ्यु आतुडे आडवीं । मग आढ्यता जेवीं हारवी । नातरी कुळवधू लपवी । अवेवांतें ॥ २०६ ॥

āḍhyu ātuḍe āḍavīṃ | maga āḍhyatā jevīṃ hāravī | nātarī kuḷavadhū lapavī | avevāṃteṃ || 206 ||

नाना कृषीवळु आपुलें । पांघुरवी पेरिलें । तैसें झांकी निपजलें । दानपुण्य ॥ २०७ ॥

nānā kṛṣīvaḷu āpuleṃ | pāṃghuravī perileṃ | taiseṃ jhāṃkī nipajaleṃ | dānapuṇya || 207 ||

वरिवरी देहो न पूजी । लोकांतें न रंजी । स्वधर्मु वाग्ध्वजीं । बांधों नेणे ॥ २०८ ॥

varivarī deho na pūjī | lokāṃteṃ na raṃjī | svadharmu vāgdhvajīṃ | bāṃdhoṃ neṇe || 208 ||

परोपकारु न बोले । न मिरवी अभ्यासिलें । न शके विकूं जोडलें । स्फीतीसाठीं ॥ २०९ ॥

paropakāru na bole | na miravī abhyāsileṃ | na śake vikūṃ joḍaleṃ | sphītīsāṭhīṃ || 209 ||

शरीर भोगाकडे । पाहतां कृपणु आवडे । एऱ्हवीं धर्मविषयीं थोडें । बहु न म्हणे ॥ २१० ॥

śarīra bhogākaḍe | pāhatāṃ kṛpaṇu āvaḍe | eऱhavīṃ dharmaviṣayīṃ thoḍeṃ | bahu na mhaṇe || 210 ||

घरीं दिसे सांकड । देहींची आयती रोड । परी दानीं जया होड । सुरतरूसीं ॥ २११ ॥

gharīṃ dise sāṃkaḍa | dehīṃcī āyatī roḍa | parī dānīṃ jayā hoḍa | suratarūsīṃ || 211 ||

किंबहुना स्वधर्मीं थोरु । अवसरीं उदारु । आत्मचर्चे चतुरु । एऱ्हवी वेडा ॥ २१२ ॥

kiṃbahunā svadharmīṃ thoru | avasarīṃ udāru | ātmacarce caturu | eऱhavī veḍā || 212 ||

केळीचें दळवाडें । हळू पोकळ आवडे । परी फळोनियां गाढें । रसाळ जैसें ॥ २१३ ॥

keḷīceṃ daḷavāḍeṃ | haḷū pokaḷa āvaḍe | parī phaḷoniyāṃ gāḍheṃ | rasāḷa jaiseṃ || 213 ||

कां मेघांचें आंग झील । दिसे वारेनि जैसें जाईल । परी वर्षती नवल । घनवट तें ॥ २१४ ॥

kāṃ meghāṃceṃ āṃga jhīla | dise vāreni jaiseṃ jāīla | parī varṣatī navala | ghanavaṭa teṃ || 214 ||

तैसा जो पूर्णपणीं । पाहतां धाती आयणी । एऱ्हवीं तरी वाणी । तोचि ठावो ॥ २१५ ॥

taisā jo pūrṇapaṇīṃ | pāhatāṃ dhātī āyaṇī | eऱhavīṃ tarī vāṇī | toci ṭhāvo || 215 ||

हें असो या चिन्हांचा । नटनाचु ठायीं जयाच्या । जाण ज्ञान तयाच्या । हातां चढें ॥ २१६ ॥

heṃ aso yā cinhāṃcā | naṭanācu ṭhāyīṃ jayācyā | jāṇa jñāna tayācyā | hātāṃ caḍheṃ || 216 ||

पैं गा अदंभपण । म्हणितलें तें हें जाण । आतां आईक खूण । अहिंसेची ॥ २१७ ॥

paiṃ gā adaṃbhapaṇa | mhaṇitaleṃ teṃ heṃ jāṇa | ātāṃ āīka khūṇa | ahiṃsecī || 217 ||

तरी अहिंसा बहुतीं परीं । बोलिली असे अवधारीं । आपुलालिया मतांतरीं । निरूपिली ॥ २१८ ॥

tarī ahiṃsā bahutīṃ parīṃ | bolilī ase avadhārīṃ | āpulāliyā matāṃtarīṃ | nirūpilī || 218 ||

परी ते ऐसी देखा । जैशा खांडूनियां शाखा । मग तयाचिया बुडुखा । कूंप कीजे ॥ २१९ ॥

parī te aisī dekhā | jaiśā khāṃḍūniyāṃ śākhā | maga tayāciyā buḍukhā | kūṃpa kīje || 219 ||

कां बाहु तोडोनि पचविजे । मग भूकेची पीडा राखिजे । नाना देऊळ मोडोनि कीजे । पौळी देवा ॥ २२० ॥

kāṃ bāhu toḍoni pacavije | maga bhūkecī pīḍā rākhije | nānā deūḷa moḍoni kīje | pauḷī devā || 220 ||

तैसी हिंसाचि करूनि अहिंसा । निफजविजे हा ऐसा । पैं पूर्वमीमांसा । निर्णो केला ॥ २२१ ॥

taisī hiṃsāci karūni ahiṃsā | niphajavije hā aisā | paiṃ pūrvamīmāṃsā | nirṇo kelā || 221 ||

जे अवृष्टीचेनि उपद्रवें । गादलें विश्व आघवें । म्हणौनि पर्जन्येष्टी करावे । नाना याग ॥ २२२ ॥

je avṛṣṭīceni upadraveṃ | gādaleṃ viśva āghaveṃ | mhaṇauni parjanyeṣṭī karāve | nānā yāga || 222 ||

तंव तिये इष्टीचिया बुडीं । पशुहिंसा रोकडी । मग अहिंसेची थडी । कैंची दिसे ? ॥ २२३ ॥

taṃva tiye iṣṭīciyā buḍīṃ | paśuhiṃsā rokaḍī | maga ahiṃsecī thaḍī | kaiṃcī dise ? || 223 ||

पेरिजे नुसधी हिंसा । तेथ उगवैल काय अहिंसा ? । परी नवल बापा धिंवसा । या याज्ञिकांचा ॥ २२४ ॥

perije nusadhī hiṃsā | tetha ugavaila kāya ahiṃsā ? | parī navala bāpā dhiṃvasā | yā yājñikāṃcā || 224 ||

आणि आयुर्वेदु आघवा । तो याच मोहोरा पांडवा । जे जीवाकारणें करावा । जीवघातु ॥ २२५ ॥

āṇi āyurvedu āghavā | to yāca mohorā pāṃḍavā | je jīvākāraṇeṃ karāvā | jīvaghātu || 225 ||

नाना रोगें आहाळलीं । लोळतीं भूतें देखिलीं । ते हिंसा निवारावया केली । चिकित्सा कां ॥ २२६ ॥

nānā rogeṃ āhāḷalīṃ | loḷatīṃ bhūteṃ dekhilīṃ | te hiṃsā nivārāvayā kelī | cikitsā kāṃ || 226 ||

तंव ते चिकित्से पहिलें । एकाचे कंद खणविले । एका उपडविलें । समूळीं सपत्रीं ॥ २२७ ॥

taṃva te cikitse pahileṃ | ekāce kaṃda khaṇavile | ekā upaḍavileṃ | samūḷīṃ sapatrīṃ || 227 ||

एकें आड मोडविली । अजंगमाची खाल काढविली । एकें गर्भिणी उकडविली । पुटामाजीं ॥ २२८ ॥

ekeṃ āḍa moḍavilī | ajaṃgamācī khāla kāḍhavilī | ekeṃ garbhiṇī ukaḍavilī | puṭāmājīṃ || 228 ||

अजातशत्रु तरुवरां । सर्वांगीं देवविल्या शिरा । ऐसे जीव घेऊनि धनुर्धरा । कोरडे केले ॥ २२९ ॥

ajātaśatru taruvarāṃ | sarvāṃgīṃ devavilyā śirā | aise jīva gheūni dhanurdharā | koraḍe kele || 229 ||

आणि जंगमाही हात । लाऊनि काढिलें पित्त । मग राखिले शिणत । आणिक जीव ॥ २३० ॥

āṇi jaṃgamāhī hāta | lāūni kāḍhileṃ pitta | maga rākhile śiṇata | āṇika jīva || 230 ||

अहो वसतीं धवळारें । मोडूनि केलीं देव्हारें । नागवूनि वेव्हारें । गवांदी घातली ॥ २३१ ॥

aho vasatīṃ dhavaḷāreṃ | moḍūni kelīṃ devhāreṃ | nāgavūni vevhāreṃ | gavāṃdī ghātalī || 231 ||

मस्तक पांघुरविलें । तंव तळवटीं उघडें पडलें । घर मोडोनि केले । मांडव पुढें ॥ २३२ ॥

mastaka pāṃghuravileṃ | taṃva taḷavaṭīṃ ughaḍeṃ paḍaleṃ | ghara moḍoni kele | māṃḍava puḍheṃ || 232 ||

नाना पांघुरणें । जाळूनि जैसें तापणें । जालें आंगधुणें । कुंजराचें ॥ २३३ ॥

nānā pāṃghuraṇeṃ | jāḷūni jaiseṃ tāpaṇeṃ | jāleṃ āṃgadhuṇeṃ | kuṃjarāceṃ || 233 ||

नातरी बैल विकूनि गोठा । पुंसा लावोनि बांधिजे गांठा । इया करणी कीं चेष्टा ? । काइ हसों ॥ २३४ ॥

nātarī baila vikūni goṭhā | puṃsā lāvoni bāṃdhije gāṃṭhā | iyā karaṇī kīṃ ceṣṭā ? | kāi hasoṃ || 234 ||

एकीं धर्माचिया वाहणी । गाळूं आदरिलें पाणी । तंव गाळितया आहाळणीं । जीव मेले ॥ २३५॥

ekīṃ dharmāciyā vāhaṇī | gāḷūṃ ādarileṃ pāṇī | taṃva gāḷitayā āhāḷaṇīṃ | jīva mele || 235||

एक न पचवितीचि कण । इये हिंसेचे भेण । तेथ कदर्थले प्राण । तेचि हिंसा ॥ २३६ ॥

eka na pacavitīci kaṇa | iye hiṃsece bheṇa | tetha kadarthale prāṇa | teci hiṃsā || 236 ||

एवं हिंसाचि अहिंसा । कर्मकांडीं हा ऐसा । सिद्धांतु सुमनसा । वोळखें तूं ॥ २३७ ॥

evaṃ hiṃsāci ahiṃsā | karmakāṃḍīṃ hā aisā | siddhāṃtu sumanasā | voḷakheṃ tūṃ || 237 ||

पहिलें अहिंसेचें नांव । आम्हीं केलें जंव । तंव स्फूर्ति बांधली हांव । इये मती ॥ २३८ ॥

pahileṃ ahiṃseceṃ nāṃva | āmhīṃ keleṃ jaṃva | taṃva sphūrti bāṃdhalī hāṃva | iye matī || 238 ||

तरि कैसेनि इयेतें गाळावें । म्हणौनि पडिलें बोलावें । तेवींचि तुवांही जाणावें । ऐसा भावो ॥ २३९ ॥

tari kaiseni iyeteṃ gāḷāveṃ | mhaṇauni paḍileṃ bolāveṃ | tevīṃci tuvāṃhī jāṇāveṃ | aisā bhāvo || 239 ||

बहुतकरूनि किरीटी । हाचि विषो इये गोठी । एऱ्हवी कां आडवाटीं । धाविजैल गा ? ॥ २४० ॥

bahutakarūni kirīṭī | hāci viṣo iye goṭhī | eऱhavī kāṃ āḍavāṭīṃ | dhāvijaila gā ? || 240 ||

आणि स्वमताचिया निर्धारा- । लागोनियां धनुर्धरा । प्राप्तां मतांतरां । निर्वेचु कीजे ॥ २४१ ॥

āṇi svamatāciyā nirdhārā- | lāgoniyāṃ dhanurdharā | prāptāṃ matāṃtarāṃ | nirvecu kīje || 241 ||

ऐसी हे अवधारीं । निरूपिती परी । आतां ययावरी । मुख्य जें गा ॥ २४२ ॥

aisī he avadhārīṃ | nirūpitī parī | ātāṃ yayāvarī | mukhya jeṃ gā || 242 ||

तें स्वमत बोलिजैल । अहिंसे रूप किजैल । जेणें उठलिया आंतुल । ज्ञान दिसे ॥ २४३ ॥

teṃ svamata bolijaila | ahiṃse rūpa kijaila | jeṇeṃ uṭhaliyā āṃtula | jñāna dise || 243 ||

परिइ तें अधिष्ठिलेनि आंगें । जाणिजे आचरतेनि बगें । जैसी कसवटी सांगे । वानियातें ॥ २४४ ॥

parii teṃ adhiṣṭhileni āṃgeṃ | jāṇije ācarateni bageṃ | jaisī kasavaṭī sāṃge | vāniyāteṃ || 244 ||

तरी तरंगु नोलांडितु । लहरी पायें न फोडितु । सांचलु न मोडितु । पाणियाचा ॥ २४६ ॥

tarī taraṃgu nolāṃḍitu | laharī pāyeṃ na phoḍitu | sāṃcalu na moḍitu | pāṇiyācā || 246 ||

वेगें आणि लेसा । दिठी घालूनि आंविसा । जळीं बकु जैसा । पाउल सुये ॥ २४७ ॥

vegeṃ āṇi lesā | diṭhī ghālūni āṃvisā | jaḷīṃ baku jaisā | pāula suye || 247 ||

कां कमळावरी भ्रमर । पाय ठेविती हळुवार । कुचुंबैल केसर । इया शंका ॥ २४८ ॥

kāṃ kamaḷāvarī bhramara | pāya ṭhevitī haḷuvāra | kucuṃbaila kesara | iyā śaṃkā || 248 ||

तैसे परमाणु पां गुंतले । जाणूनि जीव सानुले । कारुण्यामाजीं पाउलें । लपवूनि चाले ॥ २४९ ॥

taise paramāṇu pāṃ guṃtale | jāṇūni jīva sānule | kāruṇyāmājīṃ pāuleṃ | lapavūni cāle || 249 ||

ते वाट कृपेची करितु । ते दिशाचि स्नेह भरितु । जीवातळीं आंथरितु । आपुला जीवु ॥ २५० ॥

te vāṭa kṛpecī karitu | te diśāci sneha bharitu | jīvātaḷīṃ āṃtharitu | āpulā jīvu || 250 ||

ऐसिया जतना । चालणें जया अर्जुना । हें अनिर्वाच्य परिमाणा । पुरिजेना ॥ २५१ ॥

aisiyā jatanā | cālaṇeṃ jayā arjunā | heṃ anirvācya parimāṇā | purijenā || 251 ||

पैं मोहाचेनि सांगडें । लासी पिलीं धरी तोंडें । तेथ दांतांचे आगरडे । लागती जैसे ॥ २५२ ॥

paiṃ mohāceni sāṃgaḍeṃ | lāsī pilīṃ dharī toṃḍeṃ | tetha dāṃtāṃce āgaraḍe | lāgatī jaise || 252 ||

कां स्नेहाळु माये । तान्हयाची वास पाहे । तिये दिठी आहे । हळुवार जें ॥ २५३ ॥

kāṃ snehāḷu māye | tānhayācī vāsa pāhe | tiye diṭhī āhe | haḷuvāra jeṃ || 253 ||

नाना कमळदळें । डोलविजती ढाळें । तो जेणें पाडें बुबुळें । वारा घेपे ॥ २५४ ॥

nānā kamaḷadaḷeṃ | ḍolavijatī ḍhāḷeṃ | to jeṇeṃ pāḍeṃ bubuḷeṃ | vārā ghepe || 254 ||

तैसेनि मार्दवें पाय । भूमीवरी न्यसीतु जाय । लागती तेथ होय । जीवां सुख ॥ २५५ ॥

taiseni mārdaveṃ pāya | bhūmīvarī nyasītu jāya | lāgatī tetha hoya | jīvāṃ sukha || 255 ||

ऐसिया लघिमा चालतां । कृमि कीटक पंडुसुता । देखे तरी माघौता । हळूचि निघे ॥ २५६ ॥

aisiyā laghimā cālatāṃ | kṛmi kīṭaka paṃḍusutā | dekhe tarī māghautā | haḷūci nighe || 256 ||

म्हणे पावो धडफडील । तरी स्वामीची निद्रा मोडैल । रचलेपणा पडैल । झोती हन ॥ २५७ ॥

mhaṇe pāvo dhaḍaphaḍīla | tarī svāmīcī nidrā moḍaila | racalepaṇā paḍaila | jhotī hana || 257 ||

इया काकुळती । वाहणी घे माघौती । कोणेही व्यक्ती । न वचे वरी ॥ २५८ ॥

iyā kākuḷatī | vāhaṇī ghe māghautī | koṇehī vyaktī | na vace varī || 258 ||

जीवाचेनि नांवें । तृणातेंही नोलांडवे । मग न लेखितां जावें । हे कें गोठी ?॥ २५९ ॥

jīvāceni nāṃveṃ | tṛṇāteṃhī nolāṃḍave | maga na lekhitāṃ jāveṃ | he keṃ goṭhī ?|| 259 ||

मुंगिये मेरु नोलांडवे । मशका सिंधु न तरवे । तैसा भेटलियां न करवे । अतिक्रमु ॥ २६० ॥

muṃgiye meru nolāṃḍave | maśakā siṃdhu na tarave | taisā bheṭaliyāṃ na karave | atikramu || 260 ||

ऐसी जयाची चाली । कृपाफळी फळा आली । देखसी जियाली । दया वाचे ॥ २६१ ॥

aisī jayācī cālī | kṛpāphaḷī phaḷā ālī | dekhasī jiyālī | dayā vāce || 261 ||

स्वयें श्वसणेंचि सुकुमार । मुख मोहाचें माहेर । माधुर्या जाहले अंकुर । दशन तैसे ॥ २६२ ॥

svayeṃ śvasaṇeṃci sukumāra | mukha mohāceṃ māhera | mādhuryā jāhale aṃkura | daśana taise || 262 ||

पुढां स्नेह पाझरे । माघां चालती अक्षरें । शब्द पाठीं अवतरे । कृपा आधीं ॥ २६३ ॥

puḍhāṃ sneha pājhare | māghāṃ cālatī akṣareṃ | śabda pāṭhīṃ avatare | kṛpā ādhīṃ || 263 ||

तंव बोलणेंचि नाहीं । बोलों म्हणे जरी कांहीं । तरी बोल कोणाही । खुपेल कां ॥ २६४ ॥

taṃva bolaṇeṃci nāhīṃ | boloṃ mhaṇe jarī kāṃhīṃ | tarī bola koṇāhī | khupela kāṃ || 264 ||

बोलतां अधिकुही निघे । तरी कोण्हाही वर्मीं न लगे । आणि कोण्हासि न रिघे । शंका मनीं ॥ २६५ ॥

bolatāṃ adhikuhī nighe | tarī koṇhāhī varmīṃ na lage | āṇi koṇhāsi na righe | śaṃkā manīṃ || 265 ||

मांडिली गोठी हन मोडैल । वासिपैल कोणी उडैल । आइकोनिचि वोवांडिल । कोण्ही जरी ॥ २६६ ॥

māṃḍilī goṭhī hana moḍaila | vāsipaila koṇī uḍaila | āikonici vovāṃḍila | koṇhī jarī || 266 ||

तरी दुवाळी कोणा नोहावी । भुंवई कवणाची नुचलावी । ऐसा भावो जीवीं । म्हणौनि उगा ॥ २६७ ॥

tarī duvāḷī koṇā nohāvī | bhuṃvaī kavaṇācī nucalāvī | aisā bhāvo jīvīṃ | mhaṇauni ugā || 267 ||

मग प्रार्थिला विपायें । जरी लोभें बोलों जाये । तरी परिसतया होये । मायबापु ॥ २६८ ॥

maga prārthilā vipāyeṃ | jarī lobheṃ boloṃ jāye | tarī parisatayā hoye | māyabāpu || 268 ||

कां नादब्रह्मचि मुसे आलें । कीं गंगापय असललें । पतिव्रते आलें । वार्धक्य जैसे ॥ २६९ ॥

kāṃ nādabrahmaci muse āleṃ | kīṃ gaṃgāpaya asalaleṃ | pativrate āleṃ | vārdhakya jaise || 269 ||

तैसें साच आणि मवाळ । मितले आणि रसाळ । शब्द जैसे कल्लोळ । अमृताचे ॥ २७० ॥

taiseṃ sāca āṇi mavāḷa | mitale āṇi rasāḷa | śabda jaise kalloḷa | amṛtāce || 270 ||

विरोधुवादुबळु । प्राणितापढाळु । उपहासु छळु । वर्मस्पर्शु ॥ २७१ ॥

virodhuvādubaḷu | prāṇitāpaḍhāḷu | upahāsu chaḷu | varmasparśu || 271 ||

आटु वेगु विंदाणु । आशा शंका प्रतारणु । हे संन्यासिले अवगुणु । जया वाचा ॥ २७२ ॥

āṭu vegu viṃdāṇu | āśā śaṃkā pratāraṇu | he saṃnyāsile avaguṇu | jayā vācā || 272 ||

आणि तयाचि परी किरीटी । थाउ जयाचिये दिठी । सांडिलिया भ्रुकुटी । मोकळिया ॥ २७३ ॥

āṇi tayāci parī kirīṭī | thāu jayāciye diṭhī | sāṃḍiliyā bhrukuṭī | mokaḷiyā || 273 ||

कां जे भूतीं वस्तु आहे । तियें रुपों शके विपायें । म्हणौनि वासु न पाहे । बहुतकरूनी ॥ २७४ ॥

kāṃ je bhūtīṃ vastu āhe | tiyeṃ rupoṃ śake vipāyeṃ | mhaṇauni vāsu na pāhe | bahutakarūnī || 274 ||

ऐसाही कोणे एके वेळे । भीतरले कृपेचेनि बळें । उघडोनियां डोळे । दृष्टी घाली ॥ २७५ ॥

aisāhī koṇe eke veḷe | bhītarale kṛpeceni baḷeṃ | ughaḍoniyāṃ ḍoḷe | dṛṣṭī ghālī || 275 ||

तरी चंद्रबिंबौनि धारा । निघतां नव्हती गोचरा । परि एकसरें चकोरां । निघती दोंदें ॥ २७६ ॥

tarī caṃdrabiṃbauni dhārā | nighatāṃ navhatī gocarā | pari ekasareṃ cakorāṃ | nighatī doṃdeṃ || 276 ||

तैसें प्राणियांसि होये । जरी तो कहींवासु पाहे । तया अवलोकनाची सोये । कूर्मींही नेणे ॥ २७७ ॥

taiseṃ prāṇiyāṃsi hoye | jarī to kahīṃvāsu pāhe | tayā avalokanācī soye | kūrmīṃhī neṇe || 277 ||

किंबहुना ऐसी । दिठी जयाची भूतांसी । करही देखसी । तैसेचि ते ॥ २७८ ॥

kiṃbahunā aisī | diṭhī jayācī bhūtāṃsī | karahī dekhasī | taiseci te || 278 ||

तरी होऊनियां कृतार्थ । राहिले सिद्धांचे मनोरथ । तैसे जयाचे हात । निर्व्यापार ॥ २७९ ॥

tarī hoūniyāṃ kṛtārtha | rāhile siddhāṃce manoratha | taise jayāce hāta | nirvyāpāra || 279 ||

अक्षमें आणि संन्यासिलें । कीं निरिंधन आणि विझालें । मुकेनि घेतलें । मौन जैसें ॥ २८० ॥

akṣameṃ āṇi saṃnyāsileṃ | kīṃ niriṃdhana āṇi vijhāleṃ | mukeni ghetaleṃ | mauna jaiseṃ || 280 ||

तयापरी कांहीं । जयां करां करणें नाहीं । जे अकर्तयाच्या ठायीं । बैसों येती ॥ २८१ ॥

tayāparī kāṃhīṃ | jayāṃ karāṃ karaṇeṃ nāhīṃ | je akartayācyā ṭhāyīṃ | baisoṃ yetī || 281 ||

आसुडैल वारा । नख लागेल अंबरा । इया बुद्धी करां । चळों नेदी ॥ २८२ ॥

āsuḍaila vārā | nakha lāgela aṃbarā | iyā buddhī karāṃ | caḷoṃ nedī || 282 ||

तेथ आंगावरिलीं उडवावीं । कां डोळां रिगतें झाडावीं । पशुपक्ष्यां दावावीं । त्रासमुद्रा ॥ २८३ ॥

tetha āṃgāvarilīṃ uḍavāvīṃ | kāṃ ḍoḷāṃ rigateṃ jhāḍāvīṃ | paśupakṣyāṃ dāvāvīṃ | trāsamudrā || 283 ||

इया केउतिया गोठी । नावडे दंडु काठी । मग शस्त्राचें किरीटी । बोलणें कें ? ॥ २८४ ॥

iyā keutiyā goṭhī | nāvaḍe daṃḍu kāṭhī | maga śastrāceṃ kirīṭī | bolaṇeṃ keṃ ? || 284 ||

लीलाकमळें खेळणें । कांपुष्पमाळा झेलणें । न करी म्हणे गोफणें । ऐसें होईल ॥ २८५ ॥

līlākamaḷeṃ kheḷaṇeṃ | kāṃpuṣpamāḷā jhelaṇeṃ | na karī mhaṇe gophaṇeṃ | aiseṃ hoīla || 285 ||

हालवतील रोमावळी । यालागीं आंग न कुरवाळी । नखांची गुंडाळी । बोटांवरी ॥ २८६ ॥

hālavatīla romāvaḷī | yālāgīṃ āṃga na kuravāḷī | nakhāṃcī guṃḍāḷī | boṭāṃvarī || 286 ||

तंव करणेयाचाचि अभावो । परी ऐसाही पडे प्रस्तावो । तरी हातां हाचि सरावो । जे जोडिजती ॥ २८७ ॥

taṃva karaṇeyācāci abhāvo | parī aisāhī paḍe prastāvo | tarī hātāṃ hāci sarāvo | je joḍijatī || 287 ||

कां नाभिकारा उचलिजे । हातु पडिलियां देइजे । नातरी आर्तातें स्पर्शिजे । अळुमाळु ॥ २८८ ॥

kāṃ nābhikārā ucalije | hātu paḍiliyāṃ deije | nātarī ārtāteṃ sparśije | aḷumāḷu || 288 ||

हेंही उपरोधें करणें । तरी आर्तभय हरणें । नेणती चंद्रकिरणें । जिव्हाळा तो ॥ २८९ ॥

heṃhī uparodheṃ karaṇeṃ | tarī ārtabhaya haraṇeṃ | neṇatī caṃdrakiraṇeṃ | jivhāḷā to || 289 ||

पावोनि तो स्पर्शु । मलयानिळु खरपुसु । तेणें मानें पशु । कुरवाळणें ॥ २९० ॥

pāvoni to sparśu | malayāniḷu kharapusu | teṇeṃ māneṃ paśu | kuravāḷaṇeṃ || 290 ||

जे सदा रिते मोकळे । जैशी चंदनांगें निसळें । न फळतांही निर्फळें । होतीचिना ॥ २९१ ॥

je sadā rite mokaḷe | jaiśī caṃdanāṃgeṃ nisaḷeṃ | na phaḷatāṃhī nirphaḷeṃ | hotīcinā || 291 ||

आतां असो हें वाग्जाळ । जाणें तें करतळ । सज्जनांचे शीळ । स्वभाव जैसे ॥ २९२ ॥

ātāṃ aso heṃ vāgjāḷa | jāṇeṃ teṃ karataḷa | sajjanāṃce śīḷa | svabhāva jaise || 292 ||

आतां मन तयाचें । सांगों म्हणों जरी साचें । तरी सांगितले कोणाचे । विलास हे ? ॥ २९३ ॥

ātāṃ mana tayāceṃ | sāṃgoṃ mhaṇoṃ jarī sāceṃ | tarī sāṃgitale koṇāce | vilāsa he ? || 293 ||

काइ शाखा नव्हे तरु ? । जळेंवीण असे सागरु ? । तेज आणि तेजाकारु । आन काई ? ॥ २९४ ॥

kāi śākhā navhe taru ? | jaḷeṃvīṇa ase sāgaru ? | teja āṇi tejākāru | āna kāī ? || 294 ||

अवयव आणि शरीर । हे वेगळाले कीर ? । कीं रसु आणि नीर । सिनानीं आथी ? ॥ २९५ ॥

avayava āṇi śarīra | he vegaḷāle kīra ? | kīṃ rasu āṇi nīra | sinānīṃ āthī ? || 295 ||

म्हणौनि हे जे सर्व । सांगितले बाह्य भाव । ते मनचि गा सावयव । ऐसें जाणें ॥ २९६ ॥

mhaṇauni he je sarva | sāṃgitale bāhya bhāva | te manaci gā sāvayava | aiseṃ jāṇeṃ || 296 ||

जें बीज भुईं खोंविलें । तेंचि वरी रुख जाहलें । तैसें इंद्रियाद्वारीं फांकलें । अंतरचि कीं ॥ २९७ ॥

jeṃ bīja bhuīṃ khoṃvileṃ | teṃci varī rukha jāhaleṃ | taiseṃ iṃdriyādvārīṃ phāṃkaleṃ | aṃtaraci kīṃ || 297 ||

पैं मानसींचि जरी । अहिंसेची अवसरी । तरी कैंची बाहेरी । वोसंडेल ? ॥ २९८ ॥

paiṃ mānasīṃci jarī | ahiṃsecī avasarī | tarī kaiṃcī bāherī | vosaṃḍela ? || 298 ||

आवडे ते वृत्ती किरीटी । आधीं मनौनीचि उठी । मग ते वाचे दिठी । करांसि ये ॥ २९९ ॥

āvaḍe te vṛttī kirīṭī | ādhīṃ manaunīci uṭhī | maga te vāce diṭhī | karāṃsi ye || 299 ||

वांचूनि मनींचि नाहीं । तें वाचेसि उमटेल काई ? । बींवीण भुईं । अंकुर असे ? ॥ ३०० ॥

vāṃcūni manīṃci nāhīṃ | teṃ vācesi umaṭela kāī ? | bīṃvīṇa bhuīṃ | aṃkura ase ? || 300 ||

म्हणौनि मनपण जैं मोडे । तैं इंद्रिय आधींचि उबडें । सूत्रधारेंवीण साइखडें । वावो जैसें ॥ ३०१ ॥

mhaṇauni manapaṇa jaiṃ moḍe | taiṃ iṃdriya ādhīṃci ubaḍeṃ | sūtradhāreṃvīṇa sāikhaḍeṃ | vāvo jaiseṃ || 301 ||

उगमींचि वाळूनि जाये । तें वोघीं कैचें वाहे । जीवु गेलिया आहे । चेष्टा देहीं ? ॥ ३०२ ॥

ugamīṃci vāḷūni jāye | teṃ voghīṃ kaiceṃ vāhe | jīvu geliyā āhe | ceṣṭā dehīṃ ? || 302 ||

तैसें मन हें पांडवा । मूळ या इंद्रियभावा । हेंचि राहटे आघवां । द्वारीं इहीं ॥ ३०३ ॥

taiseṃ mana heṃ pāṃḍavā | mūḷa yā iṃdriyabhāvā | heṃci rāhaṭe āghavāṃ | dvārīṃ ihīṃ || 303 ||

परी जिये वेळीं जैसें । जें होऊनि आंतु असे । बाहेरी ये तैसें । व्यापाररूपें ॥ ३०४ ॥

parī jiye veḷīṃ jaiseṃ | jeṃ hoūni āṃtu ase | bāherī ye taiseṃ | vyāpārarūpeṃ || 304 ||

यालागी साचोकारें । मनीं अहिंसा थांवे थोरें । पिकली द्रुती आदरें । बोभात निघे ॥ ३०५ ॥

yālāgī sācokāreṃ | manīṃ ahiṃsā thāṃve thoreṃ | pikalī drutī ādareṃ | bobhāta nighe || 305 ||

म्हणौनि इंद्रियें तेचि संपदा । वेचितां हीं उदावादा । अहिंसेचा धंदा । करितें आहाती ॥ ३०६ ॥

mhaṇauni iṃdriyeṃ teci saṃpadā | vecitāṃ hīṃ udāvādā | ahiṃsecā dhaṃdā | kariteṃ āhātī || 306 ||

समुद्रीं दाटे भरितें । तैं समुद्रचि भरी तरियांते । तैसें स्वसंपत्ती चित्तें । इंद्रियां केलें ॥ ३०७ ॥

samudrīṃ dāṭe bhariteṃ | taiṃ samudraci bharī tariyāṃte | taiseṃ svasaṃpattī citteṃ | iṃdriyāṃ keleṃ || 307 ||

हें बहु असो पंडितु । धरुनि बाळकाचा हातु । वोळी लिही व्यक्तु । आपणचि ॥ ३०८ ॥

heṃ bahu aso paṃḍitu | dharuni bāḷakācā hātu | voḷī lihī vyaktu | āpaṇaci || 308 ||

तैसें दयाळुत्व आपुलें । मनें हातापायां आणिलें । मग तेथ उपजविलें । अहिंसेतें ॥ ३०९ ॥

taiseṃ dayāḷutva āpuleṃ | maneṃ hātāpāyāṃ āṇileṃ | maga tetha upajavileṃ | ahiṃseteṃ || 309 ||

याकारणें किरीटी । इंद्रियांचिया गोठी । मनाचिये राहाटी । रूप केलें ॥ ३१० ॥

yākāraṇeṃ kirīṭī | iṃdriyāṃciyā goṭhī | manāciye rāhāṭī | rūpa keleṃ || 310 ||

ऐसा मनें देहें वाचा । सर्व संन्यासु दंडाचा । जाहला ठायीं जयाचा । देखशील ॥ ३११ ॥

aisā maneṃ deheṃ vācā | sarva saṃnyāsu daṃḍācā | jāhalā ṭhāyīṃ jayācā | dekhaśīla || 311 ||

तो जाण वेल्हाळ । ज्ञानाचें वेळाउळ । हें असो निखळ । ज्ञानचि तो ॥ ३१२ ॥

to jāṇa velhāḷa | jñānāceṃ veḷāuḷa | heṃ aso nikhaḷa | jñānaci to || 312 ||

जे अहिंसा कानें ऐकिजे । ग्रंथाधारें निरूपिजे । ते पाहावी हें उपजे । तैं तोचि पाहावा ॥ ३१३ ॥

je ahiṃsā kāneṃ aikije | graṃthādhāreṃ nirūpije | te pāhāvī heṃ upaje | taiṃ toci pāhāvā || 313 ||

ऐसें म्हणितलें देवें । तें बोलें एकें सांगावें । परी फांकला हें उपसाहावें । तुम्हीं मज ॥ ३१४ ॥

aiseṃ mhaṇitaleṃ deveṃ | teṃ boleṃ ekeṃ sāṃgāveṃ | parī phāṃkalā heṃ upasāhāveṃ | tumhīṃ maja || 314 ||

म्हणाल हिरवें चारीं गुरूं । विसरे मागील मोहर धरूं । कां वारेलगें पांखिरूं । गगनीं भरे ॥ ३१५ ॥

mhaṇāla hiraveṃ cārīṃ gurūṃ | visare māgīla mohara dharūṃ | kāṃ vārelageṃ pāṃkhirūṃ | gaganīṃ bhare || 315 ||

तैसिया प्रेमाचिया स्फूर्ती । फावलिया रसवृत्तीं । वाहविला मती । आकळेना ॥ ३१६ ॥

taisiyā premāciyā sphūrtī | phāvaliyā rasavṛttīṃ | vāhavilā matī | ākaḷenā || 316 ||

तरि तैसें नोहे अवधारा । कारण असें विस्तारा । एऱ्हवीं पद तरी अक्षरां । तिहींचेंचि ॥ ३१७ ॥

tari taiseṃ nohe avadhārā | kāraṇa aseṃ vistārā | eऱhavīṃ pada tarī akṣarāṃ | tihīṃceṃci || 317 ||

अहिंसा म्हणतां थोडी । परिइ ते तैंचि होय उघडी । जैं लोटिजती कोडी । मतांचिया ॥ ३१८ ॥

ahiṃsā mhaṇatāṃ thoḍī | parii te taiṃci hoya ughaḍī | jaiṃ loṭijatī koḍī | matāṃciyā || 318 ||

एऱ्हवीं प्राप्तें मतांतरें । थातंबूनि आंगभरें । बोलिजैल ते न सरे । तुम्हांपाशीं ॥ ३१९ ॥

eऱhavīṃ prāpteṃ matāṃtareṃ | thātaṃbūni āṃgabhareṃ | bolijaila te na sare | tumhāṃpāśīṃ || 319 ||

रत्नपारखियांच्या गांवीं । जाईल गंडकी तरी सोडावी । काश्मीरीं न करावी । मिडगण जेवीं ॥ ३२० ॥

ratnapārakhiyāṃcyā gāṃvīṃ | jāīla gaṃḍakī tarī soḍāvī | kāśmīrīṃ na karāvī | miḍagaṇa jevīṃ || 320 ||

काइसा वासु कापुरा । मंद जेथ अवधारा । पिठाचा विकरा । तिये सातें ? ॥ ३२१ ॥

kāisā vāsu kāpurā | maṃda jetha avadhārā | piṭhācā vikarā | tiye sāteṃ ? || 321 ||

म्हणौनि इये सभे । बोलकेपणाचेनि क्षोभें । लाग सरुउं न लभे । बोला प्रभु ॥ ३२२ ॥

mhaṇauni iye sabhe | bolakepaṇāceni kṣobheṃ | lāga saruuṃ na labhe | bolā prabhu || 322 ||

सामान्या आणि विशेषा । सकळै कीजेल देखा । तरी कानाचेया मुखा- । कडे न्याल ना तुम्ही ॥ ३२३ ॥

sāmānyā āṇi viśeṣā | sakaḷai kījela dekhā | tarī kānāceyā mukhā- | kaḍe nyāla nā tumhī || 323 ||

शंकेचेनि गदळें । जैं शुद्ध प्रमेय मैळे । तैं मागुतिया पाउलीं पळे । अवधान येतें ॥ ३२४ ॥

śaṃkeceni gadaḷeṃ | jaiṃ śuddha prameya maiḷe | taiṃ māgutiyā pāulīṃ paḷe | avadhāna yeteṃ || 324 ||

कां करूनि बाबुळियेची बुंथी । जळें जियें ठाती । तयांची वास पाहाती । हंसु काई ? ॥ ३२५ ॥

kāṃ karūni bābuḷiyecī buṃthī | jaḷeṃ jiyeṃ ṭhātī | tayāṃcī vāsa pāhātī | haṃsu kāī ? || 325 ||

कां अभ्रापैलीकडे । जैं येत चांदिणें कोडें । तैं चकोरें चांचुवडें । उचलितीना ॥ ३२६ ॥

kāṃ abhrāpailīkaḍe | jaiṃ yeta cāṃdiṇeṃ koḍeṃ | taiṃ cakoreṃ cāṃcuvaḍeṃ | ucalitīnā || 326 ||

तैसें तुम्ही वास न पाहाल । ग्रंथु नेघा वरी कोपाल । जरी निर्विवाद नव्हैल । निरूपण ॥ ३२७ ॥

taiseṃ tumhī vāsa na pāhāla | graṃthu neghā varī kopāla | jarī nirvivāda navhaila | nirūpaṇa || 327 ||

न बुझावितां मतें । न फिटे आक्षेपाचें लागतें । तें व्याख्यान जी तुमतें । जोडूनि नेदी ॥ ३२८ ॥

na bujhāvitāṃ mateṃ | na phiṭe ākṣepāceṃ lāgateṃ | teṃ vyākhyāna jī tumateṃ | joḍūni nedī || 328 ||

आणि माझें तंव आघवें । ग्रथन येणेचि भावें । जे तुम्हीं संतीं होआवें । सन्मुख सदां ॥ ३२९ ॥

āṇi mājheṃ taṃva āghaveṃ | grathana yeṇeci bhāveṃ | je tumhīṃ saṃtīṃ hoāveṃ | sanmukha sadāṃ || 329 ||

एऱ्हवीं तरी साचोकारें । तुम्ही गीतार्थाचे सोइरे । जाणोनि गीता एकसरें । धरिली मियां ॥ ३३० ॥

eऱhavīṃ tarī sācokāreṃ | tumhī gītārthāce soire | jāṇoni gītā ekasareṃ | dharilī miyāṃ || 330 ||

जें आपुलें सर्वस्व द्याल । मग इयेतें सोडवूनि न्याल । म्हणौनि ग्रंथु नव्हे वोल । साचचि हे ॥ ३३१ ॥

jeṃ āpuleṃ sarvasva dyāla | maga iyeteṃ soḍavūni nyāla | mhaṇauni graṃthu navhe vola | sācaci he || 331 ||

कां सर्स्वाचा लोभु धरा । वोलीचा अव्हेरु करा । तरी गीते मज अवधारा । एकचि गती ॥ ३३२ ॥

kāṃ sarsvācā lobhu dharā | volīcā avheru karā | tarī gīte maja avadhārā | ekaci gatī || 332 ||

किंबहुना मज । तुमचिया कृपा काज । तियेलागीं व्याज । ग्रंथाचें केलें ॥ ३३३ ॥

kiṃbahunā maja | tumaciyā kṛpā kāja | tiyelāgīṃ vyāja | graṃthāceṃ keleṃ || 333 ||

तरिइ तुम्हां रसिकांजोगें । व्याख्यान शोधावें लागे । म्हणौनि जी मतांगें । बोलों गेलों ॥ ३३४ ॥

tarii tumhāṃ rasikāṃjogeṃ | vyākhyāna śodhāveṃ lāge | mhaṇauni jī matāṃgeṃ | boloṃ geloṃ || 334 ||

तंव कथेसि पसरु जाहला । श्लोकार्थु दूरी गेला । कीजो क्षमा यया बोला । अपत्या मज ॥ ३३५ ॥

taṃva kathesi pasaru jāhalā | ślokārthu dūrī gelā | kījo kṣamā yayā bolā | apatyā maja || 335 ||

आणि घांसाआंतिल हरळु । फेडितां लागे वेळु । ते दूषण नव्हें खडळु । सांडावा कीं ॥ ३३६ ॥

āṇi ghāṃsāāṃtila haraḷu | pheḍitāṃ lāge veḷu | te dūṣaṇa navheṃ khaḍaḷu | sāṃḍāvā kīṃ || 336 ||

कां संवचोरा चुकवितां । दिवस लागलिया माता । कोपावें कीं जीविता । जिताणें कीजे ? ॥ ३३७ ॥

kāṃ saṃvacorā cukavitāṃ | divasa lāgaliyā mātā | kopāveṃ kīṃ jīvitā | jitāṇeṃ kīje ? || 337 ||

परी यावरील हें नव्हे । तुम्हीं उपसाहिलें तेंचि बरवें । आतां अवधारिजो देवें । बोलिलें ऐसें ॥ ३३८ ॥

parī yāvarīla heṃ navhe | tumhīṃ upasāhileṃ teṃci baraveṃ | ātāṃ avadhārijo deveṃ | bolileṃ aiseṃ || 338 ||

म्हणे उन्मेखसुलोचना । सावध होईं अर्जुना । करूं तुज ज्ञाना । वोळखी आतां ॥ ३३९ ॥

mhaṇe unmekhasulocanā | sāvadha hoīṃ arjunā | karūṃ tuja jñānā | voḷakhī ātāṃ || 339 ||

तरी ज्ञान गा तें एथें । वोळख तूं निरुतें । आक्रोशेंवीण जेथें । क्षमा असे ॥ ३४० ॥

tarī jñāna gā teṃ etheṃ | voḷakha tūṃ niruteṃ | ākrośeṃvīṇa jetheṃ | kṣamā ase || 340 ||

अगाध सरोवरीं । कमळिणी जियापरी । कां सदैवाचिया घरीं । संपत्ति जैसी ॥ ३४१ ॥

agādha sarovarīṃ | kamaḷiṇī jiyāparī | kāṃ sadaivāciyā gharīṃ | saṃpatti jaisī || 341 ||

पार्था तेणें पाडें । क्षमा जयातें वाढे । तेही लक्षे तें फुडें । लक्षण सांगों ॥ ३४२ ॥

pārthā teṇeṃ pāḍeṃ | kṣamā jayāteṃ vāḍhe | tehī lakṣe teṃ phuḍeṃ | lakṣaṇa sāṃgoṃ || 342 ||

तरी पढियंते लेणें । आंगीं भावें जेणें । धरिजे तेवीं साहणें । सर्वचि जया ॥ ३४३ ॥

tarī paḍhiyaṃte leṇeṃ | āṃgīṃ bhāveṃ jeṇeṃ | dharije tevīṃ sāhaṇeṃ | sarvaci jayā || 343 ||

त्रिविध मुख्य आघवे । उपद्रवांचे मेळावे । वरी पडिलिया नव्हे । वांकुडा जो ॥ ३४४ ॥

trividha mukhya āghave | upadravāṃce meḷāve | varī paḍiliyā navhe | vāṃkuḍā jo || 344 ||

अपेक्षित पावे । तें जेणें तोषें मानवें । अनपेक्षिताही करवे । तोचि मानु ॥ ३४५ ॥

apekṣita pāve | teṃ jeṇeṃ toṣeṃ mānaveṃ | anapekṣitāhī karave | toci mānu || 345 ||

जो मानापमानातें साहे । सुखदुःख जेथ सामाये । निंदास्तुती नोहे । दुखंडु जो ॥ ३४६ ॥

jo mānāpamānāteṃ sāhe | sukhaduḥkha jetha sāmāye | niṃdāstutī nohe | dukhaṃḍu jo || 346 ||

उन्हाळेनि जो न तपे । हिमवंती न कांपे । कयसेनिही न वासिपे । पातलेया ॥ ३४७ ॥

unhāḷeni jo na tape | himavaṃtī na kāṃpe | kayasenihī na vāsipe | pātaleyā || 347 ||

स्वशिखरांचा भारु । नेणें जैसा मेरु । कीं धरा यज्ञसूकरु । वोझें न म्हणे ॥ ३४८ ॥

svaśikharāṃcā bhāru | neṇeṃ jaisā meru | kīṃ dharā yajñasūkaru | vojheṃ na mhaṇe || 348 ||

नाना चराचरीं भूतीं । दाटणी नव्हे क्षिती । तैसा नाना द्वंद्वीं प्राप्तीं । घामेजेना ॥ ३४९ ॥

nānā carācarīṃ bhūtīṃ | dāṭaṇī navhe kṣitī | taisā nānā dvaṃdvīṃ prāptīṃ | ghāmejenā || 349 ||

घेऊनी जळाचे लोट । आलिया नदीनदांचे संघाट । करी वाड पोट । समुद्र जेवीं ॥ ३५० ॥

gheūnī jaḷāce loṭa | āliyā nadīnadāṃce saṃghāṭa | karī vāḍa poṭa | samudra jevīṃ || 350 ||

तैसें जयाचिया ठायीं । न साहणें काहींचि नाहीं । आणि साहतु असे ऐसेंही । स्मरण नुरे ॥ ३५१ ॥

taiseṃ jayāciyā ṭhāyīṃ | na sāhaṇeṃ kāhīṃci nāhīṃ | āṇi sāhatu ase aiseṃhī | smaraṇa nure || 351 ||

आंगा जें पातलें । तें करूनि घाली आपुलें । येथ साहतेनि नवलें । घेपिजेना ॥ ३५२ ॥

āṃgā jeṃ pātaleṃ | teṃ karūni ghālī āpuleṃ | yetha sāhateni navaleṃ | ghepijenā || 352 ||

हे अनाक्रोश क्शमा । जयापाशीं प्रियोत्तमा । जाण तेणें महिमा । ज्ञानासि गा ॥ ३५३ ॥

he anākrośa kśamā | jayāpāśīṃ priyottamā | jāṇa teṇeṃ mahimā | jñānāsi gā || 353 ||

तो पुरुषु पांडवा । ज्ञानाचा वोलावा । आतां परिस आर्जवा । रूप करूं ॥ ३५४ ॥

to puruṣu pāṃḍavā | jñānācā volāvā | ātāṃ parisa ārjavā | rūpa karūṃ || 354 ||

तरी आर्जव तें ऐसें । प्राणाचें सौजन्य जैसें । आवडे तयाही दोषें । एकचि गा ॥ ३५५ ॥

tarī ārjava teṃ aiseṃ | prāṇāceṃ saujanya jaiseṃ | āvaḍe tayāhī doṣeṃ | ekaci gā || 355 ||

कां तोंड पाहूनि प्रकाशु । न करी जेवीं चंडांशु । जगा एकचि अवकाशु । आकाश जैसें ॥ ३५६ ॥

kāṃ toṃḍa pāhūni prakāśu | na karī jevīṃ caṃḍāṃśu | jagā ekaci avakāśu | ākāśa jaiseṃ || 356 ||

तैसें जयाचें मन । माणुसाप्रति आन आन । नव्हे आणि वर्तन । ऐसें पैं तें ॥ ३५७ ॥

taiseṃ jayāceṃ mana | māṇusāprati āna āna | navhe āṇi vartana | aiseṃ paiṃ teṃ || 357 ||

जे जगेंचि सनोळख । जगेंसीं जुनाट सोयरिक । आपपर हें भाख । जाणणें नाहीं ॥ ३५८ ॥

je jageṃci sanoḷakha | jageṃsīṃ junāṭa soyarika | āpapara heṃ bhākha | jāṇaṇeṃ nāhīṃ || 358 ||

भलतेणेंसीं मेळु । पाणिया ऐसा ढाळु । कवणेविखीं आडळु । नेघे चित्त ॥ ३५९ ॥

bhalateṇeṃsīṃ meḷu | pāṇiyā aisā ḍhāḷu | kavaṇevikhīṃ āḍaḷu | neghe citta || 359 ||

वारियाची धांव । तैसे सरळ भाव । शंका आणि हांव । नाहीं जया ॥ ३६० ॥

vāriyācī dhāṃva | taise saraḷa bhāva | śaṃkā āṇi hāṃva | nāhīṃ jayā || 360 ||

मायेपुढें बाळका । रिगतां न पडे शंका । तैसें मन देतां लोकां । नालोची जो ॥ ३६१ ॥

māyepuḍheṃ bāḷakā | rigatāṃ na paḍe śaṃkā | taiseṃ mana detāṃ lokāṃ | nālocī jo || 361 ||

फांकलिया इंदीवरा । परिवारु नाहीं धनुर्धरा । तैसा कोनकोंपरा । नेणेचि जो ॥ ३६२ ॥

phāṃkaliyā iṃdīvarā | parivāru nāhīṃ dhanurdharā | taisā konakoṃparā | neṇeci jo || 362 ||

चोखाळपण रत्नाचें । रत्नावरी किरणाचें । तैसें पुढां मन जयाचें । करणें पाठीं ॥ ३६३ ॥

cokhāḷapaṇa ratnāceṃ | ratnāvarī kiraṇāceṃ | taiseṃ puḍhāṃ mana jayāceṃ | karaṇeṃ pāṭhīṃ || 363 ||

आलोचूं जो नेणे । अनुभवचि जोगावणें । धरी मोकळी अंतःकरणें । नव्हेचि जया ॥ ३६४ ॥

ālocūṃ jo neṇe | anubhavaci jogāvaṇeṃ | dharī mokaḷī aṃtaḥkaraṇeṃ | navheci jayā || 364 ||

दिठी नोहे मिणधी । बोलणें नाहीं संदिग्धी । कवणेंसीं हीनबुद्धी । राहाटीजे ना ॥ ३६५ ॥

diṭhī nohe miṇadhī | bolaṇeṃ nāhīṃ saṃdigdhī | kavaṇeṃsīṃ hīnabuddhī | rāhāṭīje nā || 365 ||

दाही इंद्रियें प्रांजळें । निष्प्रपंचें निर्मळें । पांचही पालव मोकळे । आठही पाहर ॥ ३६६ ॥

dāhī iṃdriyeṃ prāṃjaḷeṃ | niṣprapaṃceṃ nirmaḷeṃ | pāṃcahī pālava mokaḷe | āṭhahī pāhara || 366 ||

अमृताची धार । तैसें उजूं अंतर । किंबहुना जो माहेर । या चिन्हांचें ॥ ३६७ ॥

amṛtācī dhāra | taiseṃ ujūṃ aṃtara | kiṃbahunā jo māhera | yā cinhāṃceṃ || 367 ||

तो पुरुष सुभटा । आर्जवाचा आंगवटा । जाण तेथेंचि घरटा । ज्ञानें केला ॥ ३६८ ॥

to puruṣa subhaṭā | ārjavācā āṃgavaṭā | jāṇa tetheṃci gharaṭā | jñāneṃ kelā || 368 ||

आतां ययावरी । गुरुभक्तीची परी । सांगों गा अवधारीं । चतुरनाथा ॥ ३६९ ॥

ātāṃ yayāvarī | gurubhaktīcī parī | sāṃgoṃ gā avadhārīṃ | caturanāthā || 369 ||

आघवियाचि दैवां । जन्मभूमि हे सेवा । जे ब्रह्म करी जीवा । शोच्यातेंहि ॥ ३७० ॥

āghaviyāci daivāṃ | janmabhūmi he sevā | je brahma karī jīvā | śocyāteṃhi || 370 ||

हें आचार्योपास्ती । प्रकटिजैल तुजप्रती । बैसों दे एकपांती । अवधानाची ॥ ३७१ ॥

heṃ ācāryopāstī | prakaṭijaila tujapratī | baisoṃ de ekapāṃtī | avadhānācī || 371 ||

तरी सकळ जळसमृद्धी । घेऊनि गंगा निघाली उदधी । कीं श्रुति हे महापदीं । पैठी जाहाली ॥ ३७२ ॥

tarī sakaḷa jaḷasamṛddhī | gheūni gaṃgā nighālī udadhī | kīṃ śruti he mahāpadīṃ | paiṭhī jāhālī || 372 ||

नाना वेंटाळूनि जीवितें । गुणागुण उखितें । प्राणनाथा उचितें । दिधलें प्रिया ॥ ३७३ ॥

nānā veṃṭāḷūni jīviteṃ | guṇāguṇa ukhiteṃ | prāṇanāthā uciteṃ | didhaleṃ priyā || 373 ||

तैसें सबाह्य आपुलें । जेणें गुरुकुळीं वोपिलें । आपणपें केलें । भक्तीचें घर ॥ ३७४ ॥

taiseṃ sabāhya āpuleṃ | jeṇeṃ gurukuḷīṃ vopileṃ | āpaṇapeṃ keleṃ | bhaktīceṃ ghara || 374 ||

गुरुगृह जये देशीं । तो देशुचि वसे मानसीं । विरहिणी कां जैसी । वल्लभातें ॥ ३७५ ॥

gurugṛha jaye deśīṃ | to deśuci vase mānasīṃ | virahiṇī kāṃ jaisī | vallabhāteṃ || 375 ||

तियेकडोनि येतसे वारा । देखोनि धांवे सामोरा । आड पडे म्हणे घरा । बीजें कीजो ॥ ३७६ ॥

tiyekaḍoni yetase vārā | dekhoni dhāṃve sāmorā | āḍa paḍe mhaṇe gharā | bījeṃ kījo || 376 ||

साचा प्रेमाचिया भुली । तया दिशेसीचि आवडे बोली । जीवु थानपती करूनि घाली । गुरुगृहीं जो ॥ ३७७ ॥

sācā premāciyā bhulī | tayā diśesīci āvaḍe bolī | jīvu thānapatī karūni ghālī | gurugṛhīṃ jo || 377 ||

परी गुरुआज्ञा धरिलें । देह गांवीं असे एकलें । वांसरुवा लाविलें । दावें जैसें ॥ ३७८ ॥

parī guruājñā dharileṃ | deha gāṃvīṃ ase ekaleṃ | vāṃsaruvā lāvileṃ | dāveṃ jaiseṃ || 378 ||

म्हणे कैं हें बिरडें फिटेल । कैं तो स्वामी भेटेल । युगाहूनि वडील । निमिष मानी ॥ ३७९ ॥

mhaṇe kaiṃ heṃ biraḍeṃ phiṭela | kaiṃ to svāmī bheṭela | yugāhūni vaḍīla | nimiṣa mānī || 379 ||

ऐसेया गुरुग्रामींचें आलें । कां स्वयें गुरूंनींचि धाडिलें । तरी गतायुष्या जोडलें । आयुष्य जैसें ॥ ३८० ॥

aiseyā gurugrāmīṃceṃ āleṃ | kāṃ svayeṃ gurūṃnīṃci dhāḍileṃ | tarī gatāyuṣyā joḍaleṃ | āyuṣya jaiseṃ || 380 ||

कां सुकतया अंकुरा- । वरी पडलिया पीयूषधारा । नाना अल्पोदकींचा सागरा । आला मासा ॥ ३८१ ॥

kāṃ sukatayā aṃkurā- | varī paḍaliyā pīyūṣadhārā | nānā alpodakīṃcā sāgarā | ālā māsā || 381 ||

नातरी रंकें निधान देखिलें । कां आंधळिया डोळे उघडले । भणंगाचिया आंगा आलें । इंद्रपद ॥ ३८२ ॥

nātarī raṃkeṃ nidhāna dekhileṃ | kāṃ āṃdhaḷiyā ḍoḷe ughaḍale | bhaṇaṃgāciyā āṃgā āleṃ | iṃdrapada || 382 ||

तैसें गुरुकुळाचेनि नांवें । महासुखें अति थोरावे । जें कोडेंही पोटाळवें । आकाश कां ॥ ३८३ ॥

taiseṃ gurukuḷāceni nāṃveṃ | mahāsukheṃ ati thorāve | jeṃ koḍeṃhī poṭāḷaveṃ | ākāśa kāṃ || 383 ||

पैं गुरुकुळीं ऐसी । आवडी जया देखसी । जाण ज्ञान तयापासीं । पाइकी करी ॥ ३८४ ॥

paiṃ gurukuḷīṃ aisī | āvaḍī jayā dekhasī | jāṇa jñāna tayāpāsīṃ | pāikī karī || 384 ||

आणि अभ्यंतरीलियेकडे । प्रेमाचेनि पवाडे । श्रीगुरूंचें रूपडें । उपासी ध्यानीं ॥ ३८५ ॥

āṇi abhyaṃtarīliyekaḍe | premāceni pavāḍe | śrīgurūṃceṃ rūpaḍeṃ | upāsī dhyānīṃ || 385 ||

हृदयशुद्धीचिया आवारीं । आराध्यु तो निश्चल ध्रुव करी । मग सर्व भावेंसी परिवारीं । आपण होय ॥ ३८६ ॥

hṛdayaśuddhīciyā āvārīṃ | ārādhyu to niścala dhruva karī | maga sarva bhāveṃsī parivārīṃ | āpaṇa hoya || 386 ||

कां चैतन्यांचिये पोवळी- । माजीं आनंदाचिया राउळीं । श्रिइगुरुलिंगा ढाळी । ध्यानामृत ॥ ३८७ ॥

kāṃ caitanyāṃciye povaḷī- | mājīṃ ānaṃdāciyā rāuḷīṃ | śriiguruliṃgā ḍhāḷī | dhyānāmṛta || 387 ||

उदयिजतां बोधार्का । बुद्धीची डाळ सात्त्विका । भरोनियां त्र्यंबका । लाखोली वाहे ॥ ३८८ ॥

udayijatāṃ bodhārkā | buddhīcī ḍāḷa sāttvikā | bharoniyāṃ tryaṃbakā | lākholī vāhe || 388 ||

काळशुद्धी त्रिकाळीं । जीवदशा धूप जाळीं। न्यानदीपें वोंवाळी । निरंतर ॥ ३८९ ॥

kāḷaśuddhī trikāḷīṃ | jīvadaśā dhūpa jāḷīṃ| nyānadīpeṃ voṃvāḷī | niraṃtara || 389 ||

सामरस्याची रससोय । अखंड अर्पितु जाय । आपण भराडा होय । गुरु तो लिंग ॥ ३९० ॥

sāmarasyācī rasasoya | akhaṃḍa arpitu jāya | āpaṇa bharāḍā hoya | guru to liṃga || 390 ||

नातरी जीवाचिये सेजे । गुरु कांतु करूनि भुंजे । ऐसीं प्रेमाचेनि भोजें । बुद्धी वाहे ॥ ३९१ ॥

nātarī jīvāciye seje | guru kāṃtu karūni bhuṃje | aisīṃ premāceni bhojeṃ | buddhī vāhe || 391 ||

कोणेएके अवसरीं । अनुरागु भरे अंतरीं । कीं तया नाम करी । क्षीराब्धी ॥ ३९२ ॥

koṇeeke avasarīṃ | anurāgu bhare aṃtarīṃ | kīṃ tayā nāma karī | kṣīrābdhī || 392 ||

तेथ ध्येयध्यान बहु सुख । तेंचि शेषतुका निर्दोख । वरी जलशयन देख । भावी गुरु ॥ ३९३ ॥

tetha dhyeyadhyāna bahu sukha | teṃci śeṣatukā nirdokha | varī jalaśayana dekha | bhāvī guru || 393 ||

मग वोळगती पाय । ते लक्ष्मी आपण होय । गरुड होऊनि उभा राहे । आपणचि ॥ ३९४ ॥

maga voḷagatī pāya | te lakṣmī āpaṇa hoya | garuḍa hoūni ubhā rāhe | āpaṇaci || 394 ||

नाभीं आपणचि जन्मे । ऐसें गुरुमूर्तिप्रेमें । अनुभवी मनोधर्में । ध्यानसुख ॥ ३९५ ॥

nābhīṃ āpaṇaci janme | aiseṃ gurumūrtipremeṃ | anubhavī manodharmeṃ | dhyānasukha || 395 ||

एकाधिये वेळें । गुरु माय करी भावबळें । मग स्तन्यसुखें लोळे । अंकावरी ॥ ३९६ ॥

ekādhiye veḷeṃ | guru māya karī bhāvabaḷeṃ | maga stanyasukheṃ loḷe | aṃkāvarī || 396 ||

नातरी गा किरीटी । चैतन्यतरुतळवटीं । गुरु धेनु आपण पाठीं । वत्स होय ॥ ३९७ ॥

nātarī gā kirīṭī | caitanyatarutaḷavaṭīṃ | guru dhenu āpaṇa pāṭhīṃ | vatsa hoya || 397 ||

गुरुकृपास्नेहसलिलीं । आपण होय मासोळी । कोणे एके वेळीं । हेंचि भावीं ॥ ३९८ ॥

gurukṛpāsnehasalilīṃ | āpaṇa hoya māsoḷī | koṇe eke veḷīṃ | heṃci bhāvīṃ || 398 ||

गुरुकृपामृताचे वडप । आपण सेवावृत्तीचें होय रोप । ऐसेसे संकल्प । विये मन ॥ ३९९ ॥

gurukṛpāmṛtāce vaḍapa | āpaṇa sevāvṛttīceṃ hoya ropa | aisese saṃkalpa | viye mana || 399 ||

चक्षुपक्षेवीण । पिलूं होय आपण । कैसें पैं अपारपण । आवडीचें ॥ ४०० ॥

cakṣupakṣevīṇa | pilūṃ hoya āpaṇa | kaiseṃ paiṃ apārapaṇa | āvaḍīceṃ || 400 ||

गुरूतें पक्षिणी करी । चारा घे चांचूवरी । गुरु तारू धरी । आपण कांस ॥ ४०१ ॥

gurūteṃ pakṣiṇī karī | cārā ghe cāṃcūvarī | guru tārū dharī | āpaṇa kāṃsa || 401 ||

ऐसें प्रेमाचेनि थावें । ध्यानचि ध्यानातें प्रसवे । पूर्णसिंधु हेलावे । फुटती जैसे ॥ ४०२ ॥

aiseṃ premāceni thāveṃ | dhyānaci dhyānāteṃ prasave | pūrṇasiṃdhu helāve | phuṭatī jaise || 402 ||

किंबहुना यापरी । श्रीगुरुमूर्ती अंतरीं । भोगी आतां अवधारीं । बाह्यसेवा ॥ ४०३ ॥

kiṃbahunā yāparī | śrīgurumūrtī aṃtarīṃ | bhogī ātāṃ avadhārīṃ | bāhyasevā || 403 ||

तरी जिवीं ऐसे आवांके । म्हणे दास्य करीन निकें । जैसें गुरु कौतुकें । माग म्हणती ॥ ४०४ ॥

tarī jivīṃ aise āvāṃke | mhaṇe dāsya karīna nikeṃ | jaiseṃ guru kautukeṃ | māga mhaṇatī || 404 ||

तैसिया साचा उपास्ती । गोसावी प्रसन्न होती । तेथ मी विनंती । ऐसी करीन ॥ ४०५ ॥

taisiyā sācā upāstī | gosāvī prasanna hotī | tetha mī vinaṃtī | aisī karīna || 405 ||

म्हणेन तुमचा देवा । परिवारु जो आघवा । तेतुलें रूपें होआवा । मीचि एकु ॥ ४०६ ॥

mhaṇena tumacā devā | parivāru jo āghavā | tetuleṃ rūpeṃ hoāvā | mīci eku || 406 ||

आणि उपकरतीं आपुलीं । उपकरणें आथि जेतुलीं । माझीं रूपें तेतुलीं । होआवीं स्वामी ॥ ४०७ ॥

āṇi upakaratīṃ āpulīṃ | upakaraṇeṃ āthi jetulīṃ | mājhīṃ rūpeṃ tetulīṃ | hoāvīṃ svāmī || 407 ||

ऐसा मागेन वरु । तेथ हो म्हणती श्रीगुरु । मग तो परिवारु । मीचि होईन ॥ ४०८ ॥

aisā māgena varu | tetha ho mhaṇatī śrīguru | maga to parivāru | mīci hoīna || 408 ||

उपकरणजात सकळिक । तें मीचि होईन एकैक । तेव्हां उपास्तीचें कवतिक । देखिजैल ॥ ४०९ ॥

upakaraṇajāta sakaḷika | teṃ mīci hoīna ekaika | tevhāṃ upāstīceṃ kavatika | dekhijaila || 409 ||

गुरु बहुतांची माये । परी एकलौती होऊनि ठाये । तैसें करूनि आण वायें । कृपे तिये ॥ ४१० ॥

guru bahutāṃcī māye | parī ekalautī hoūni ṭhāye | taiseṃ karūni āṇa vāyeṃ | kṛpe tiye || 410 ||

तया अनुरागा वेधु लावीं । एकपत्नीव्रत घेववीं । क्षेत्रसंन्यासु करवीं । लोभाकरवीं ॥ ४११ ॥

tayā anurāgā vedhu lāvīṃ | ekapatnīvrata ghevavīṃ | kṣetrasaṃnyāsu karavīṃ | lobhākaravīṃ || 411 ||

चतुर्दिक्षु वारा । न लाहे निघों बाहिरा । तैसा गुरुकृपें पांजिरा । मीचि होईन ॥ ४१२ ॥

caturdikṣu vārā | na lāhe nighoṃ bāhirā | taisā gurukṛpeṃ pāṃjirā | mīci hoīna || 412 ||

आपुलिया गुणांचीं लेणीं । करीन गुरुसेवे स्वामिणी । हें असो होईन गंवसणी । मीचि भक्तीसी ॥ ४१३ ॥

āpuliyā guṇāṃcīṃ leṇīṃ | karīna guruseve svāmiṇī | heṃ aso hoīna gaṃvasaṇī | mīci bhaktīsī || 413 ||

गुरुस्नेहाचिये वृष्टी । मी पृथ्वी होईन तळवटीं । ऐसिया मनोरथांचिया सृष्टी । अनंता रची ॥ ४१४ ॥

gurusnehāciye vṛṣṭī | mī pṛthvī hoīna taḷavaṭīṃ | aisiyā manorathāṃciyā sṛṣṭī | anaṃtā racī || 414 ||

म्हणे श्रीगुरूंचें भुवन । आपण मी होईन । आणि दास होऊनि करीन । दास्य तेथिंचें ॥ ४१५ ॥

mhaṇe śrīgurūṃceṃ bhuvana | āpaṇa mī hoīna | āṇi dāsa hoūni karīna | dāsya tethiṃceṃ || 415 ||

निर्गमागमीं दातारें । जे वोलांडिजती उंबरे । ते मी होईन आणि द्वारें । द्वारपाळु ॥ ४१६ ॥

nirgamāgamīṃ dātāreṃ | je volāṃḍijatī uṃbare | te mī hoīna āṇi dvāreṃ | dvārapāḷu || 416 ||

पाउवा मी होईन । तियां मीचि लेववीन । छत्र मी आणि करीन । बारीपण ॥ ४१७ ॥

pāuvā mī hoīna | tiyāṃ mīci levavīna | chatra mī āṇi karīna | bārīpaṇa || 417 ||

मी तळ उपरु जाणविता । चंवरु धरु हातु देता । स्वामीपुढें खोलता । होईन मी ॥ ४१८ ॥

mī taḷa uparu jāṇavitā | caṃvaru dharu hātu detā | svāmīpuḍheṃ kholatā | hoīna mī || 418 ||

मीचि होईन सागळा । करूं सुईन गुरुळां । सांडिती तो नेपाळा । पडिघा मीचि ॥ ४१९ ॥

mīci hoīna sāgaḷā | karūṃ suīna guruḷāṃ | sāṃḍitī to nepāḷā | paḍighā mīci || 419 ||

हडप मी वोळगेन । मीचि उगाळु घेईन । उळिग मी करीन । आंघोळीचें ॥ ४२० ॥

haḍapa mī voḷagena | mīci ugāḷu gheīna | uḷiga mī karīna | āṃghoḷīceṃ || 420 ||

होईन गुरूंचें आसन । अलंकार परिधान । चंदनादि होईन । उपचार ते ॥ ४२१ ॥

hoīna gurūṃceṃ āsana | alaṃkāra paridhāna | caṃdanādi hoīna | upacāra te || 421 ||

मीचि होईन सुआरु । वोगरीन उपहारु । आपणपें श्रीगुरु । वोंवाळीन ॥ ४२२ ॥

mīci hoīna suāru | vogarīna upahāru | āpaṇapeṃ śrīguru | voṃvāḷīna || 422 ||

जे वेळीं देवो आरोगिती । तेव्हां पांतीकरु मीचि पांतीं । मीचि होईन पुढती । देईन विडा ॥ ४२३ ॥

je veḷīṃ devo ārogitī | tevhāṃ pāṃtīkaru mīci pāṃtīṃ | mīci hoīna puḍhatī | deīna viḍā || 423 ||

ताट मी काढीन । सेज मी झाडीन । चरणसंवाहन । मीचि करीन ॥ ४२४ ॥

tāṭa mī kāḍhīna | seja mī jhāḍīna | caraṇasaṃvāhana | mīci karīna || 424 ||

सिंहासन होईन आपण । वरी श्रीगुरु करिती आरोहण । होईन पुरेपण । वोळगेचें ॥ ४२५ ॥

siṃhāsana hoīna āpaṇa | varī śrīguru karitī ārohaṇa | hoīna purepaṇa | voḷageceṃ || 425 ||

श्रीगुरूंचें मन । जया देईल अवधान । तें मी पुढां होईन । चमत्कारु ॥ ४२६ ॥

śrīgurūṃceṃ mana | jayā deīla avadhāna | teṃ mī puḍhāṃ hoīna | camatkāru || 426 ||

तया श्रवणाचे आंगणीं । होईन शब्दांचिया आक्षौहिणी । स्पर्श होईन घसणी । आंगाचिया ॥ ४२७ ॥

tayā śravaṇāce āṃgaṇīṃ | hoīna śabdāṃciyā ākṣauhiṇī | sparśa hoīna ghasaṇī | āṃgāciyā || 427 ||

श्रीगुरूंचे डोळे । अवलोकनें स्नेहाळें । पाहाती तियें सकळें । होईन रूपें ॥ ४२८ ॥

śrīgurūṃce ḍoḷe | avalokaneṃ snehāḷeṃ | pāhātī tiyeṃ sakaḷeṃ | hoīna rūpeṃ || 428 ||

तिये रसने जो जो रुचेल । तो तो रसु म्यां होईजैल । गंधरूपें कीजेल । घ्राणसेवा ॥ ४२९ ॥

tiye rasane jo jo rucela | to to rasu myāṃ hoījaila | gaṃdharūpeṃ kījela | ghrāṇasevā || 429 ||

एवं बाह्यमनोगत । श्रीगुरुसेवा समस्त । वेंटाळीन वस्तुजात । होऊनियां ॥ ४३० ॥

evaṃ bāhyamanogata | śrīgurusevā samasta | veṃṭāḷīna vastujāta | hoūniyāṃ || 430 ||

जंव देह हें असेल । तंव वोळगी ऐसी कीजेल । मग देहांतीं नवल । बुद्धि आहे ॥ ४३१ ॥

jaṃva deha heṃ asela | taṃva voḷagī aisī kījela | maga dehāṃtīṃ navala | buddhi āhe || 431 ||

इये शरीरींची माती । मेळवीन तिये क्षिती । जेथ श्रीचरण उभे ठाती । श्रीगुरूंचे ॥ ४३२ ॥

iye śarīrīṃcī mātī | meḷavīna tiye kṣitī | jetha śrīcaraṇa ubhe ṭhātī | śrīgurūṃce || 432 ||

माझा स्वामी कवतिकें । स्पर्शीजति जियें उदकें । तेथ लया नेईन निकें । आपीं आप ॥ ४३३ ॥

mājhā svāmī kavatikeṃ | sparśījati jiyeṃ udakeṃ | tetha layā neīna nikeṃ | āpīṃ āpa || 433 ||

श्रीगुरु वोंवाळिजती । कां भुवनीं जे उजळिजती । तयां दीपांचिया दीप्तीं । ठेवीन तेज ॥ ४३४ ॥

śrīguru voṃvāḷijatī | kāṃ bhuvanīṃ je ujaḷijatī | tayāṃ dīpāṃciyā dīptīṃ | ṭhevīna teja || 434 ||

चवरी हन विंजणा । तेथ लयो करीन प्राणा । मग आंगाचा वोळंगणा । होईन मी ॥ ४३५ ॥

cavarī hana viṃjaṇā | tetha layo karīna prāṇā | maga āṃgācā voḷaṃgaṇā | hoīna mī || 435 ||

जिये जिये अवकाशीं । श्रीगुरु असती परिवारेंसीं । आकाश लया आकाशीं । नेईन तिये ॥ ४३६ ॥

jiye jiye avakāśīṃ | śrīguru asatī parivāreṃsīṃ | ākāśa layā ākāśīṃ | neīna tiye || 436 ||

परी जीतु मेला न संडीं । निमेषु लोकां न धाडीं । ऐसेनि गणावया कोडी । कल्पांचिया ॥ ४३७ ॥

parī jītu melā na saṃḍīṃ | nimeṣu lokāṃ na dhāḍīṃ | aiseni gaṇāvayā koḍī | kalpāṃciyā || 437 ||

येतुलेंवरी धिंवसा । जयाचिया मानसा । आणि करूनियांहि तैसा । अपारु जो ॥ ४३८ ॥

yetuleṃvarī dhiṃvasā | jayāciyā mānasā | āṇi karūniyāṃhi taisā | apāru jo || 438 ||

रात्र दिवस नेणे । थोडें बहु न म्हणें । म्हणियाचेनि दाटपणें । साजा होय ॥ ४३९ ॥

rātra divasa neṇe | thoḍeṃ bahu na mhaṇeṃ | mhaṇiyāceni dāṭapaṇeṃ | sājā hoya || 439 ||

तो व्यापारु येणें नांवें । गगनाहूनि थोरावे । एकला करी आघवें । एकेचि काळीं ॥ ४४० ॥

to vyāpāru yeṇeṃ nāṃveṃ | gaganāhūni thorāve | ekalā karī āghaveṃ | ekeci kāḷīṃ || 440 ||

हृदयवृत्ती पुढां । आंगचि घे दवडा । काज करी होडा । मानसेंशीं ॥ ४४१ ॥

hṛdayavṛttī puḍhāṃ | āṃgaci ghe davaḍā | kāja karī hoḍā | mānaseṃśīṃ || 441 ||

एकादियां वेळा । श्रीगुरुचिया खेळा । लोण करी सकळा । जीविताचें ॥ ४४२ ॥

ekādiyāṃ veḷā | śrīguruciyā kheḷā | loṇa karī sakaḷā | jīvitāceṃ || 442 ||

जो गुरुदास्यें कृशु । जो गुरुप्रेमें सपोषु । गुरुआज्ञे निवासु । आपणचि जो ॥ ४४३ ॥

jo gurudāsyeṃ kṛśu | jo gurupremeṃ sapoṣu | guruājñe nivāsu | āpaṇaci jo || 443 ||

जो गुरु कुळें सुकुलीनु । जो गुरुबंधुसौजन्यें सुजनु । जो गुरुसेवाव्यसनें सव्यसनु । निरंतर ॥ ४४४ ॥

jo guru kuḷeṃ sukulīnu | jo gurubaṃdhusaujanyeṃ sujanu | jo gurusevāvyasaneṃ savyasanu | niraṃtara || 444 ||

गुरुसंप्रदायधर्म । तेचि जयाचे वर्णाश्रम । गुरुपरिचर्या नित्यकर्म । जयाचें गा ॥ ४४५ ॥

gurusaṃpradāyadharma | teci jayāce varṇāśrama | guruparicaryā nityakarma | jayāceṃ gā || 445 ||

गुरु क्षेत्र गुरु देवता । गुरु माय गुरु पिता । जो गुरुसेवेपरौता । मार्ग नेणें ॥ ४४६ ॥

guru kṣetra guru devatā | guru māya guru pitā | jo guruseveparautā | mārga neṇeṃ || 446 ||

श्रीगुरूचे द्वार । तें जयाचें सर्वस्व सार । गुरुसेवकां सहोदर । प्रेमें भजे ॥ ४४७ ॥

śrīgurūce dvāra | teṃ jayāceṃ sarvasva sāra | gurusevakāṃ sahodara | premeṃ bhaje || 447 ||

जयाचें वक्त्र । वाहे गुरुनामाचे मंत्र । गुरुवाक्यावांचूनि शास्त्र । हातीं न शिवे ॥ ४४८ ॥

jayāceṃ vaktra | vāhe gurunāmāce maṃtra | guruvākyāvāṃcūni śāstra | hātīṃ na śive || 448 ||

शिवतलें गुरुचरणीं । भलतैसें हो पाणी । तया सकळ तीर्थें आणी । त्रैलोक्यींचीं ॥ ४४९ ॥

śivataleṃ gurucaraṇīṃ | bhalataiseṃ ho pāṇī | tayā sakaḷa tīrtheṃ āṇī | trailokyīṃcīṃ || 449 ||

श्रीगुरूचें उशिटें । लाहे जैं अवचटें । तैं तेणें लाभें विटे । समाधीसी ॥ ४५० ॥

śrīgurūceṃ uśiṭeṃ | lāhe jaiṃ avacaṭeṃ | taiṃ teṇeṃ lābheṃ viṭe | samādhīsī || 450 ||

कैवल्यसुखासाठीं । परमाणु घे किरीटी । उधळती पायांपाठीं । चालतां जे ॥ ४५१ ॥

kaivalyasukhāsāṭhīṃ | paramāṇu ghe kirīṭī | udhaḷatī pāyāṃpāṭhīṃ | cālatāṃ je || 451 ||

हें असो सांगावें किती । नाहीं पारु गुरुभक्ती । परी गा उत्क्रांतमती । कारण हें ॥ ४५२ ॥

heṃ aso sāṃgāveṃ kitī | nāhīṃ pāru gurubhaktī | parī gā utkrāṃtamatī | kāraṇa heṃ || 452 ||

जया इये भक्तीची चाड । जया इये विषयींचें कोड । जो हे सेवेवांचून गोड । न मनी कांहीं ॥ ४५३ ॥

jayā iye bhaktīcī cāḍa | jayā iye viṣayīṃceṃ koḍa | jo he sevevāṃcūna goḍa | na manī kāṃhīṃ || 453 ||

तो तत्त्वज्ञाचा ठावो । ज्ञाना तेणेंचि आवो । हें असो तो देवो । ज्ञान भक्तु ॥ ४५४ ॥

to tattvajñācā ṭhāvo | jñānā teṇeṃci āvo | heṃ aso to devo | jñāna bhaktu || 454 ||

हें जाण पां साचोकारें । तेथ ज्ञान उघडेनि द्वारें । नांदत असे जगा पुरे । इया रीती ॥ ४५५ ॥

heṃ jāṇa pāṃ sācokāreṃ | tetha jñāna ughaḍeni dvāreṃ | nāṃdata ase jagā pure | iyā rītī || 455 ||

जिये गुरुसेवेविखीं । माझा जीव अभिलाखी । म्हणौनि सोयचुकी । बोली केली ॥ ४५६ ॥

jiye gurusevevikhīṃ | mājhā jīva abhilākhī | mhaṇauni soyacukī | bolī kelī || 456 ||

एऱ्हवीं असतां हातीं खुळा । भजनावधानीं आंधळा । परिचर्येलागीं पांगुळा- । पासूनि मंदु ॥ ४५७ ॥

eऱhavīṃ asatāṃ hātīṃ khuḷā | bhajanāvadhānīṃ āṃdhaḷā | paricaryelāgīṃ pāṃguḷā- | pāsūni maṃdu || 457 ||

गुरुवर्णनीं मुका । आळशी पोशिजे फुका । परी मनीं आथि निका । सानुरागु ॥ ४५८ ॥

guruvarṇanīṃ mukā | āḷaśī pośije phukā | parī manīṃ āthi nikā | sānurāgu || 458 ||

तेणेंचि पैं कारणें । हें स्थूळ पोसणें । पडलें मज म्हणे । ज्ञानदेवो ॥ ४५९ ॥

teṇeṃci paiṃ kāraṇeṃ | heṃ sthūḷa posaṇeṃ | paḍaleṃ maja mhaṇe | jñānadevo || 459 ||

परि तो बोलु उपसाहावा । आणि वोळगे अवसरु देयावा । आतां म्हणेन जी बरवा । ग्रंथार्थुचि ॥ ४६० ॥

pari to bolu upasāhāvā | āṇi voḷage avasaru deyāvā | ātāṃ mhaṇena jī baravā | graṃthārthuci || 460 ||

परिसा परिसा श्रीकृष्णु । जो भूतभारसहिष्णु । तो बोलतसे विष्णु । पार्थु ऐके ॥ ४६१ ॥

parisā parisā śrīkṛṣṇu | jo bhūtabhārasahiṣṇu | to bolatase viṣṇu | pārthu aike || 461 ||

म्हणे शुचित्व गा ऐसें । जयापाशीं दिसे । आंग मन जैसें । कापुराचें ॥ ४६२ ॥

mhaṇe śucitva gā aiseṃ | jayāpāśīṃ dise | āṃga mana jaiseṃ | kāpurāceṃ || 462 ||

कां रत्नाचें दळवाडें । तैसें सबाह्य चोखडें । आंत बाहेरि एकें पाडें । सूर्यु जैसा ॥ ४६३ ॥

kāṃ ratnāceṃ daḷavāḍeṃ | taiseṃ sabāhya cokhaḍeṃ | āṃta bāheri ekeṃ pāḍeṃ | sūryu jaisā || 463 ||

बाहेरीं कर्में क्षाळला । भितरीं ज्ञानें उजळला । इहीं दोहीं परीं आला । पाखाळा एका ॥ ४६४ ॥

bāherīṃ karmeṃ kṣāḷalā | bhitarīṃ jñāneṃ ujaḷalā | ihīṃ dohīṃ parīṃ ālā | pākhāḷā ekā || 464 ||

मृत्तिका आणि जळें । बाह्य येणें मेळें । निर्मळु होय बोलें । वेदाचेनी ॥ ४६५ ॥

mṛttikā āṇi jaḷeṃ | bāhya yeṇeṃ meḷeṃ | nirmaḷu hoya boleṃ | vedācenī || 465 ||

भलतेथ बुद्धीबळी । रजआरिसा उजळी । सौंदणी फेडी थिगळी । वस्त्रांचिया ॥ ४६६ ॥

bhalatetha buddhībaḷī | rajaārisā ujaḷī | sauṃdaṇī pheḍī thigaḷī | vastrāṃciyā || 466 ||

किंबहुना इयापरी । बाह्य चोख अवधारीं । आणि ज्ञानदीपु अंतरीं । म्हणौनि शुद्ध ॥ ४६७ ॥

kiṃbahunā iyāparī | bāhya cokha avadhārīṃ | āṇi jñānadīpu aṃtarīṃ | mhaṇauni śuddha || 467 ||

एऱ्हवीं तरी पंडुसुता । आंत शुद्ध नसतां । बाहेरि कर्म तो तत्त्वतां । विटंबु गा ॥ ४६८ ॥

eऱhavīṃ tarī paṃḍusutā | āṃta śuddha nasatāṃ | bāheri karma to tattvatāṃ | viṭaṃbu gā || 468 ||

मृत जैसा शृंगारिला । गाढव तीर्थीं न्हाणिला । कडुदुधिया माखिला । गुळें जैसा ॥ ४६९ ॥

mṛta jaisā śṛṃgārilā | gāḍhava tīrthīṃ nhāṇilā | kaḍududhiyā mākhilā | guḷeṃ jaisā || 469 ||

वोस गृहीं तोरण बांधिलें । कां उपवासी अन्नें लिंपिलें । कुंकुमसेंदुर केलें । कांतहीनेनें ॥ ४७० ॥

vosa gṛhīṃ toraṇa bāṃdhileṃ | kāṃ upavāsī anneṃ liṃpileṃ | kuṃkumaseṃdura keleṃ | kāṃtahīneneṃ || 470 ||

कळस ढिमाचे पोकळ । जळो वरील तें झळाळ । काय करूं चित्रींव फळ । आंतु शेण ॥ ४७१ ॥

kaḷasa ḍhimāce pokaḷa | jaḷo varīla teṃ jhaḷāḷa | kāya karūṃ citrīṃva phaḷa | āṃtu śeṇa || 471 ||

तैसें कर्मवरिचिलेंकडां । न सरे थोर मोलें कुडा । नव्हे मदिरेचा घडा । पवित्र गंगे ॥ ४७२ ॥

taiseṃ karmavaricileṃkaḍāṃ | na sare thora moleṃ kuḍā | navhe madirecā ghaḍā | pavitra gaṃge || 472 ||

म्हणौनि अंतरीं ज्ञान व्हावें । मग बाह्य लाभेल स्वभावें । वरी ज्ञान कर्में संभवे । ऐसें कें जोडे ? ॥ ४७३ ॥

mhaṇauni aṃtarīṃ jñāna vhāveṃ | maga bāhya lābhela svabhāveṃ | varī jñāna karmeṃ saṃbhave | aiseṃ keṃ joḍe ? || 473 ||

यालागी बाह्य विभागु । कर्में धुतला चांगु । आणि ज्ञानें फिटला वंगु । अंतरींचा ॥ ४७४ ॥

yālāgī bāhya vibhāgu | karmeṃ dhutalā cāṃgu | āṇi jñāneṃ phiṭalā vaṃgu | aṃtarīṃcā || 474 ||

तेथ अंतर बाह्य गेले । निर्मळत्व एक जाहलें । किंबहुना उरलें । शुचित्वचि ॥ ४७५ ॥

tetha aṃtara bāhya gele | nirmaḷatva eka jāhaleṃ | kiṃbahunā uraleṃ | śucitvaci || 475 ||

म्हणौनि सद्भाव जीवगत । बाहेरी दिसती फांकत । जे स्फटिकगृहींचे डोलत । दीप जैसे ॥ ४७६ ॥

mhaṇauni sadbhāva jīvagata | bāherī disatī phāṃkata | je sphaṭikagṛhīṃce ḍolata | dīpa jaise || 476 ||

विकल्प जेणें उपजे । नाथिली विकृति निपजे । अप्रवृत्तीचीं बीजें । अंकुर घेती ॥ ४७७ ॥

vikalpa jeṇeṃ upaje | nāthilī vikṛti nipaje | apravṛttīcīṃ bījeṃ | aṃkura ghetī || 477 ||

तें आइके देखे अथवा भेटे । परी मनीं कांहींचि नुमटे । मेघरंगें न कांटे । व्योम जैसें ॥ ४७८ ॥

teṃ āike dekhe athavā bheṭe | parī manīṃ kāṃhīṃci numaṭe | megharaṃgeṃ na kāṃṭe | vyoma jaiseṃ || 478 ||

एऱ्हवीं इंद्रियांचेनि मेळें । विषयांवरी तरी लोळे । परी विकाराचेनि विटाळें । लिंपिजेना ॥ ४७९ ॥

eऱhavīṃ iṃdriyāṃceni meḷeṃ | viṣayāṃvarī tarī loḷe | parī vikārāceni viṭāḷeṃ | liṃpijenā || 479 ||

भेटलिया वाटेवरी । चोखी आणि माहारी । तेथ नातळें तियापरी । राहाटों जाणें ॥ ४८० ॥

bheṭaliyā vāṭevarī | cokhī āṇi māhārī | tetha nātaḷeṃ tiyāparī | rāhāṭoṃ jāṇeṃ || 480 ||

कां पतिपुत्रांतें आलिंगी । एकचि ते तरुणांगी । तेथ पुत्रभावाच्या आंगीं । न रिगे कामु ॥ ४८१ ॥

kāṃ patiputrāṃteṃ āliṃgī | ekaci te taruṇāṃgī | tetha putrabhāvācyā āṃgīṃ | na rige kāmu || 481 ||

तैसें हृदय चोख । संकल्पविकल्पीं सनोळख । कृत्याकृत्य विशेख । फुडें जाणें ॥ ४८२ ॥

taiseṃ hṛdaya cokha | saṃkalpavikalpīṃ sanoḷakha | kṛtyākṛtya viśekha | phuḍeṃ jāṇeṃ || 482 ||

पाणियें हिरा न भिजे । आधणीं हरळु न शिजे । तैसी विकल्पजातें न लिंपिजे । मनोवृत्ती ॥ ४८३ ॥

pāṇiyeṃ hirā na bhije | ādhaṇīṃ haraḷu na śije | taisī vikalpajāteṃ na liṃpije | manovṛttī || 483 ||

तया नांव शुचिपण । पार्था गा संपूर्ण । हें देखसी तेथ जाण । ज्ञान असे ॥ ४८४ ॥

tayā nāṃva śucipaṇa | pārthā gā saṃpūrṇa | heṃ dekhasī tetha jāṇa | jñāna ase || 484 ||

आणि स्थिरता साचें । घर रिगाली जयाचें । तो पुरुष ज्ञानाचें । आयुष्य गा ॥ ४८५ ॥

āṇi sthiratā sāceṃ | ghara rigālī jayāceṃ | to puruṣa jñānāceṃ | āyuṣya gā || 485 ||

देह तरी वरिचिलीकडे । आपुलिया परी हिंडे । परी बैसका न मोडे । मानसींची ॥ ४८६ ॥

deha tarī varicilīkaḍe | āpuliyā parī hiṃḍe | parī baisakā na moḍe | mānasīṃcī || 486 ||

वत्सावरूनि धेनूचें । स्नेह राना न वचे । नव्हती भोग सतियेचे । प्रेमभोग ॥ ४८७ ॥

vatsāvarūni dhenūceṃ | sneha rānā na vace | navhatī bhoga satiyece | premabhoga || 487 ||

कां लोभिया दूर जाये । परी जीव ठेविलाचि ठाये । तैसा देहो चाळितां नव्हे । चळु चित्ता ॥ ४८८ ॥

kāṃ lobhiyā dūra jāye | parī jīva ṭhevilāci ṭhāye | taisā deho cāḷitāṃ navhe | caḷu cittā || 488 ||

जातया अभ्रासवें । जैसें आकाश न धांवे । भ्रमणचक्रीं न भंवे । ध्रुव जैसा ॥ ४८९ ॥

jātayā abhrāsaveṃ | jaiseṃ ākāśa na dhāṃve | bhramaṇacakrīṃ na bhaṃve | dhruva jaisā || 489 ||

पांथिकाचिया येरझारा । सवें पंथु न वचे धनुर्धरा । कां नाहीं जेवीं तरुवरा । येणें जाणें ॥ ४९० ॥

pāṃthikāciyā yerajhārā | saveṃ paṃthu na vace dhanurdharā | kāṃ nāhīṃ jevīṃ taruvarā | yeṇeṃ jāṇeṃ || 490 ||

तैसा चळणवळणात्मकीं । असोनि ये पांचभौतिकीं । भूतोर्मी एकी । चळिजेना ॥ ४९१ ॥

taisā caḷaṇavaḷaṇātmakīṃ | asoni ye pāṃcabhautikīṃ | bhūtormī ekī | caḷijenā || 491 ||

वाहुटळीचेनि बळें । पृथ्वी जैसी न ढळे । तैसा उपद्रव उमाळें । न लोटे जो ॥ ४९२ ॥

vāhuṭaḷīceni baḷeṃ | pṛthvī jaisī na ḍhaḷe | taisā upadrava umāḷeṃ | na loṭe jo || 492 ||

दैन्यदुःखीं न तपे । भवशोकीं न कंपे । देहमृत्यु न वासिपे । पातलेनी ॥ ४९३ ॥

dainyaduḥkhīṃ na tape | bhavaśokīṃ na kaṃpe | dehamṛtyu na vāsipe | pātalenī || 493 ||

आर्ति आशा पडिभरें । वय व्याधी गजरें । उजू असतां पाठिमोरें । नव्हे चित्त ॥ ४९४ ॥

ārti āśā paḍibhareṃ | vaya vyādhī gajareṃ | ujū asatāṃ pāṭhimoreṃ | navhe citta || 494 ||

निंदा निस्तेज दंडी । कामलोभा वरपडी । परी रोमा नव्हे वांकुडी । मानसाची ॥ ४९५ ॥

niṃdā nisteja daṃḍī | kāmalobhā varapaḍī | parī romā navhe vāṃkuḍī | mānasācī || 495 ||

आकाश हें वोसरो । पृथ्वी वरि विरो । परि नेणे मोहरों । चित्तवृत्ती ॥ ४९६ ॥

ākāśa heṃ vosaro | pṛthvī vari viro | pari neṇe moharoṃ | cittavṛttī || 496 ||

हाती हाला फुलीं । पासवणा जेवीं न घाली । तैसा न लोटे दुर्वाक्यशेलीं । शेलिला सांता ॥ ४९७ ॥

hātī hālā phulīṃ | pāsavaṇā jevīṃ na ghālī | taisā na loṭe durvākyaśelīṃ | śelilā sāṃtā || 497 ||

क्षीरार्णवाचिया कल्लोळीं । कंपु नाहीं मंदराचळीं । कां आकाश न जळे जाळीं । वणवियाच्या ॥ ४९८ ॥

kṣīrārṇavāciyā kalloḷīṃ | kaṃpu nāhīṃ maṃdarācaḷīṃ | kāṃ ākāśa na jaḷe jāḷīṃ | vaṇaviyācyā || 498 ||

तैशा आल्या गेल्या ऊर्मी । नव्हे गजबज मनोधर्मीं । किंबहुना धैर्य क्षमी । कल्पांतींही ॥ ४९९ ॥

taiśā ālyā gelyā ūrmī | navhe gajabaja manodharmīṃ | kiṃbahunā dhairya kṣamī | kalpāṃtīṃhī || 499 ||

परी स्थैर्य ऐसी भाष । बोलिजे जे सविशेष । ते हे दशा गा देख । देखणया ॥ ५०० ॥

parī sthairya aisī bhāṣa | bolije je saviśeṣa | te he daśā gā dekha | dekhaṇayā || 500 ||

हें स्थैर्य निधडें । जेथ आंगें जीवें जोडे । तें ज्ञानाचें उघडें । निधान साचें ॥ ५०१ ॥

heṃ sthairya nidhaḍeṃ | jetha āṃgeṃ jīveṃ joḍe | teṃ jñānāceṃ ughaḍeṃ | nidhāna sāceṃ || 501 ||

आणि इसाळु जैसा घरा । कां दंदिया हतियेरा । न विसंबे भांडारा । बद्धकु जैसा ॥ ५०२ ॥

āṇi isāḷu jaisā gharā | kāṃ daṃdiyā hatiyerā | na visaṃbe bhāṃḍārā | baddhaku jaisā || 502 ||

कां एकलौतिया बाळका- । वरि पडौनि ठाके अंबिका । मधुविषीं मधुमक्षिका । लोभिणी जैसी ॥ ५०३ ॥

kāṃ ekalautiyā bāḷakā- | vari paḍauni ṭhāke aṃbikā | madhuviṣīṃ madhumakṣikā | lobhiṇī jaisī || 503 ||

अर्जुना जो यापरी । अंतःकरण जतन करी । नेदी उभें ठाकों द्वारीं । इंद्रियांच्या ॥ ५०४ ॥

arjunā jo yāparī | aṃtaḥkaraṇa jatana karī | nedī ubheṃ ṭhākoṃ dvārīṃ | iṃdriyāṃcyā || 504 ||

म्हणे काम बागुल ऐकेल । हे आशा सियारी देखैल । तरि जीवा टेंकैल । म्हणौनि बिहे ॥ ५०५ ॥

mhaṇe kāma bāgula aikela | he āśā siyārī dekhaila | tari jīvā ṭeṃkaila | mhaṇauni bihe || 505 ||

बाहेरी धीट जैसी । दाटुगा पति कळासी । करी टेहणी तैसी । प्रवृत्तीसीं ॥ ५०६ ॥

bāherī dhīṭa jaisī | dāṭugā pati kaḷāsī | karī ṭehaṇī taisī | pravṛttīsīṃ || 506 ||

सचेतनीं वाणेपणें । देहासकट आटणें । संयमावरीं करणें । बुझूनि घाली ॥ ५०७ ॥

sacetanīṃ vāṇepaṇeṃ | dehāsakaṭa āṭaṇeṃ | saṃyamāvarīṃ karaṇeṃ | bujhūni ghālī || 507 ||

मनाच्या महाद्वारीं । प्रत्याहाराचिया ठाणांतरीं । जो यम दम शरीरीं । जागवी उभे ॥ ५०८ ॥

manācyā mahādvārīṃ | pratyāhārāciyā ṭhāṇāṃtarīṃ | jo yama dama śarīrīṃ | jāgavī ubhe || 508 ||

आधारीं नाभीं कंठीं । बंधत्रयाचीं घरटीं । चंद्रसूर्य संपुटीं । सुये चित्त ॥ ५०९ ॥

ādhārīṃ nābhīṃ kaṃṭhīṃ | baṃdhatrayācīṃ gharaṭīṃ | caṃdrasūrya saṃpuṭīṃ | suye citta || 509 ||

समाधीचे शेजेपासीं । बांधोनि घाली ध्यानासी । चित्त चैतन्य समरसीं । आंतु रते ॥ ५१० ॥

samādhīce śejepāsīṃ | bāṃdhoni ghālī dhyānāsī | citta caitanya samarasīṃ | āṃtu rate || 510 ||

अगा अंतःकरणनिग्रहो जो । तो हा हें जाणिजो । हा आथी तेथ विजयो । ज्ञानाचा पैं ॥ ५११ ॥

agā aṃtaḥkaraṇanigraho jo | to hā heṃ jāṇijo | hā āthī tetha vijayo | jñānācā paiṃ || 511 ||

जयाची आज्ञा आपण । शिरीं वाहे अंतःकरण । मनुष्याकारें जाण । ज्ञानचि तो ॥ ५१२ ॥

jayācī ājñā āpaṇa | śirīṃ vāhe aṃtaḥkaraṇa | manuṣyākāreṃ jāṇa | jñānaci to || 512 ||

आणि विषयांविखीं । वैराग्याची निकी । पुरवणी मानसीं कीं । जिती आथी ॥ ५१३ ॥

āṇi viṣayāṃvikhīṃ | vairāgyācī nikī | puravaṇī mānasīṃ kīṃ | jitī āthī || 513 ||

वमिलेया अन्ना । लाळ न घोंटी जेवीं रसना । कांआंग न सूये आलिंगना । प्रेताचिया ॥ ५१४ ॥

vamileyā annā | lāḷa na ghoṃṭī jevīṃ rasanā | kāṃāṃga na sūye āliṃganā | pretāciyā || 514 ||

विष खाणें नागवे । जळत घरीं न रिगवे । व्याघ्रविवरां न वचवे । वस्ती जेवीं ॥ ५१५ ॥

viṣa khāṇeṃ nāgave | jaḷata gharīṃ na rigave | vyāghravivarāṃ na vacave | vastī jevīṃ || 515 ||

धडाडीत लोहरसीं । उडी न घालवे जैसी । न करवे उशी । अजगराची ॥ ५१६ ॥

dhaḍāḍīta loharasīṃ | uḍī na ghālave jaisī | na karave uśī | ajagarācī || 516 ||

अर्जुना तेणें पाडें । जयासी विषयवार्ता नावडे । नेदी इंद्रियांचेनि तोंडें । कांहींच जावों ॥ ५१७ ॥

arjunā teṇeṃ pāḍeṃ | jayāsī viṣayavārtā nāvaḍe | nedī iṃdriyāṃceni toṃḍeṃ | kāṃhīṃca jāvoṃ || 517 ||

जयाचे मनीं आलस्य । देही अतिकार्श्य । शमदमीं सौरस्य । जयासि गा ॥ ५१८ ॥

jayāce manīṃ ālasya | dehī atikārśya | śamadamīṃ saurasya | jayāsi gā || 518 ||

तपोव्रतांचा मेळावा । जयाच्या ठायीं पांडवा । युगांत जया गांवा- । आंतु येतां ॥ ५१९ ॥

tapovratāṃcā meḷāvā | jayācyā ṭhāyīṃ pāṃḍavā | yugāṃta jayā gāṃvā- | āṃtu yetāṃ || 519 ||

बहु योगाभ्यासीं हांव । विजनाकडे धांव । न साहे जो नांव । संघाताचें ॥ ५२० ॥

bahu yogābhyāsīṃ hāṃva | vijanākaḍe dhāṃva | na sāhe jo nāṃva | saṃghātāceṃ || 520 ||

नाराचांचीं आंथुरणें । पूयपंकीं लोळणें । तैसें लेखी भोगणें । ऐहिकींचें ॥ ५२१ ॥

nārācāṃcīṃ āṃthuraṇeṃ | pūyapaṃkīṃ loḷaṇeṃ | taiseṃ lekhī bhogaṇeṃ | aihikīṃceṃ || 521 ||

आणि स्वर्गातें मानसें । ऐकोनि मानी ऐसें । कुहिलें पिशित जैसें । श्वानाचें कां ॥ ५२२ ॥

āṇi svargāteṃ mānaseṃ | aikoni mānī aiseṃ | kuhileṃ piśita jaiseṃ | śvānāceṃ kāṃ || 522 ||

तें हें विषयवैराग्य । जें आत्मलाभाचें सभाग्य । येणें ब्रह्मानंदा योग्य । जीव होती ॥ ५२३ ॥

teṃ heṃ viṣayavairāgya | jeṃ ātmalābhāceṃ sabhāgya | yeṇeṃ brahmānaṃdā yogya | jīva hotī || 523 ||

ऐसा उभयभोगीं त्रासु । देखसी जेथ बहुवसु । तेथ जाण रहिवासु । ज्ञानाचा तूं ॥ ५२४ ॥

aisā ubhayabhogīṃ trāsu | dekhasī jetha bahuvasu | tetha jāṇa rahivāsu | jñānācā tūṃ || 524 ||

आणि सचाडाचिये परी । इष्टापूर्तें करी । परी केलेंपण शरीरीं । वसों नेदी ॥ ५२५ ॥

āṇi sacāḍāciye parī | iṣṭāpūrteṃ karī | parī keleṃpaṇa śarīrīṃ | vasoṃ nedī || 525 ||

वर्णाश्रमपोषकें । कर्में नित्यनैमित्तिकें । तयामाजीं कांहीं न ठके । आचरतां ॥ ५२६ ॥

varṇāśramapoṣakeṃ | karmeṃ nityanaimittikeṃ | tayāmājīṃ kāṃhīṃ na ṭhake | ācaratāṃ || 526 ||

परि हें मियां केलें । कीं हें माझेनि सिद्धी गेलें । ऐसें नाहीं ठेविलें । वासनेमाजीं ॥ ५२७ ॥

pari heṃ miyāṃ keleṃ | kīṃ heṃ mājheni siddhī geleṃ | aiseṃ nāhīṃ ṭhevileṃ | vāsanemājīṃ || 527 ||

जैसें अवचितपणें । वायूसि सर्वत्र विचरणें । कां निरभिमान उदैजणें । सूर्याचें जैसें ॥ ५२८ ॥

jaiseṃ avacitapaṇeṃ | vāyūsi sarvatra vicaraṇeṃ | kāṃ nirabhimāna udaijaṇeṃ | sūryāceṃ jaiseṃ || 528 ||

कां श्रुति स्वभावता बोले । गंगा काजेंविण चाले । तैसें अवष्टंभहीन भलें । वर्तणें जयाचें ॥ ५२९ ॥

kāṃ śruti svabhāvatā bole | gaṃgā kājeṃviṇa cāle | taiseṃ avaṣṭaṃbhahīna bhaleṃ | vartaṇeṃ jayāceṃ || 529 ||

ऋतुकाळीं तरी फळती । परी फळलों हें नेणती । तयां वृक्षांचिये ऐसी वृत्ती । कर्मीं सदा ॥ ५३० ॥

ṛtukāḷīṃ tarī phaḷatī | parī phaḷaloṃ heṃ neṇatī | tayāṃ vṛkṣāṃciye aisī vṛttī | karmīṃ sadā || 530 ||

एवं मनीं कर्मीं बोलीं । जेथ अहंकारा उखी जाहली । एकावळीची काढिली । दोरी जैसी ॥ ५३१ ॥

evaṃ manīṃ karmīṃ bolīṃ | jetha ahaṃkārā ukhī jāhalī | ekāvaḷīcī kāḍhilī | dorī jaisī || 531 ||

संबंधेंवीण जैसीं । अभ्रें असती आकाशीं । देहीं कर्में तैसीं । जयासि गा ॥ ५३२ ॥

saṃbaṃdheṃvīṇa jaisīṃ | abhreṃ asatī ākāśīṃ | dehīṃ karmeṃ taisīṃ | jayāsi gā || 532 ||

मद्यपाआंगींचें वस्त्र । लेपाहातींचें शस्त्र । बैलावरी शास्त्र । बांधलें आहे ॥ ५३३ ॥

madyapāāṃgīṃceṃ vastra | lepāhātīṃceṃ śastra | bailāvarī śāstra | bāṃdhaleṃ āhe || 533 ||

तया पाडें देहीं । जया मी आहे हे सेचि नाहीं । निरहंकारता पाहीं । तया नांव ॥ ५३४ ॥

tayā pāḍeṃ dehīṃ | jayā mī āhe he seci nāhīṃ | nirahaṃkāratā pāhīṃ | tayā nāṃva || 534 ||

हें संपूर्ण जेथें दिसे । तेथेंचि ज्ञान असे । इयेविषीं अनारिसें । बोलों नये ॥ ५३५ ॥

heṃ saṃpūrṇa jetheṃ dise | tetheṃci jñāna ase | iyeviṣīṃ anāriseṃ | boloṃ naye || 535 ||

आणि जन्ममृत्युजरादुःखें । व्याधिवार्धक्यकलुषें । तियें आंगा न येतां देखे । दुरूनि जो ॥ ५३६ ॥

āṇi janmamṛtyujarāduḥkheṃ | vyādhivārdhakyakaluṣeṃ | tiyeṃ āṃgā na yetāṃ dekhe | durūni jo || 536 ||

साधकु विवसिया । कां उपसर्गु योगिया । पावे उणेयापुरेया । वोथंबा जेवीं ॥ ५३७ ॥

sādhaku vivasiyā | kāṃ upasargu yogiyā | pāve uṇeyāpureyā | vothaṃbā jevīṃ || 537 ||

वैर जन्मांतरींचें । सर्पा मनौनि न वचे । तेवीं अतीता जन्माचें । उणें जो वाहे ॥ ५३८ ॥

vaira janmāṃtarīṃceṃ | sarpā manauni na vace | tevīṃ atītā janmāceṃ | uṇeṃ jo vāhe || 538 ||

डोळां हरळ न विरे । घाईं कोत न जिरे । तैसें काळींचें न विसरे । जन्मदुःख ॥ ५३९ ॥

ḍoḷāṃ haraḷa na vire | ghāīṃ kota na jire | taiseṃ kāḷīṃceṃ na visare | janmaduḥkha || 539 ||

म्हणे पूयगर्ते रिगाला । अहा मूत्ररंध्रें निघाला । कटा रे मियां चाटिला । कुचस्वेदु ॥ ५४० ॥

mhaṇe pūyagarte rigālā | ahā mūtraraṃdhreṃ nighālā | kaṭā re miyāṃ cāṭilā | kucasvedu || 540 ||

ऐसऐसिया परी । जन्माचा कांटाळा धरी । म्हणे आतां तें मी न करीं । जेणें ऐसें होय ॥ ५४१ ॥

aisaaisiyā parī | janmācā kāṃṭāḷā dharī | mhaṇe ātāṃ teṃ mī na karīṃ | jeṇeṃ aiseṃ hoya || 541 ||

हारी उमचावया । जुंवारी जैसा ये डाया । कीं वैरा बापाचेया । पुत्र जचे ॥ ५४२ ॥

hārī umacāvayā | juṃvārī jaisā ye ḍāyā | kīṃ vairā bāpāceyā | putra jace || 542 ||

मारिलियाचेनि रागें । पाठीचा जेवीं सूड मागें । तेणें आक्षेपें लागे । जन्मापाठीं ॥ ५४३ ॥

māriliyāceni rāgeṃ | pāṭhīcā jevīṃ sūḍa māgeṃ | teṇeṃ ākṣepeṃ lāge | janmāpāṭhīṃ || 543 ||

परी जन्मती ते लाज । न सांडी जयाचें निज । संभाविता निस्तेज । न जिरे जेवीं ॥ ५४४ ॥

parī janmatī te lāja | na sāṃḍī jayāceṃ nija | saṃbhāvitā nisteja | na jire jevīṃ || 544 ||

आणि मृत्यु पुढां आहे । तोचि कल्पांतीं कां पाहे । परी आजीचि होये । सावधु जो ॥ ५४५ ॥

āṇi mṛtyu puḍhāṃ āhe | toci kalpāṃtīṃ kāṃ pāhe | parī ājīci hoye | sāvadhu jo || 545 ||

माजीं अथांव म्हणता । थडियेचि पंडुसुता । पोहणारा आइता । कासे जेवीं ॥ ५४६ ॥

mājīṃ athāṃva mhaṇatā | thaḍiyeci paṃḍusutā | pohaṇārā āitā | kāse jevīṃ || 546 ||

कां न पवतां रणाचा ठावो । सांभाळिजे जैसा आवो । वोडण सुइजे घावो । न लागतांचि ॥ ५४७ ॥

kāṃ na pavatāṃ raṇācā ṭhāvo | sāṃbhāḷije jaisā āvo | voḍaṇa suije ghāvo | na lāgatāṃci || 547 ||

पाहेचा पेणा वाटवधा । तंव आजीचि होईजे सावधा । जीवु न वचतां औषधा । धांविजे जेवीं ॥ ५४८ ॥

pāhecā peṇā vāṭavadhā | taṃva ājīci hoīje sāvadhā | jīvu na vacatāṃ auṣadhā | dhāṃvije jevīṃ || 548 ||

येऱ्हवीं ऐसें घडे । जो जळतां घरीं सांपडे । तो मग न पवाडे । कुहा खणों ॥ ५४९ ॥

yeऱhavīṃ aiseṃ ghaḍe | jo jaḷatāṃ gharīṃ sāṃpaḍe | to maga na pavāḍe | kuhā khaṇoṃ || 549 ||

चोंढिये पाथरु गेला । तैसेनि जो बुडाला । तो बोंबेहिसकट निमाला । कोण सांगे ॥ ५५० ॥

coṃḍhiye pātharu gelā | taiseni jo buḍālā | to boṃbehisakaṭa nimālā | koṇa sāṃge || 550 ||

म्हणौनि समर्थेंसीं वैर । जया पडिलें हाडखाइर । तो जैसा आठही पाहर । परजून असे ॥ ५५१ ॥

mhaṇauni samartheṃsīṃ vaira | jayā paḍileṃ hāḍakhāira | to jaisā āṭhahī pāhara | parajūna ase || 551 ||

नातरी केळवली नोवरी । का संन्यासी जियापरी । तैसा न मरतां जो करी । मृत्युसूचना ॥ ५५२ ॥

nātarī keḷavalī novarī | kā saṃnyāsī jiyāparī | taisā na maratāṃ jo karī | mṛtyusūcanā || 552 ||

पैं गा जो ययापरी । जन्मेंचि जन्म निवारी । मरणें मृत्यु मारी । आपण उरे ॥ ५५३ ॥

paiṃ gā jo yayāparī | janmeṃci janma nivārī | maraṇeṃ mṛtyu mārī | āpaṇa ure || 553 ||

तया घरीं ज्ञानाचें । सांकडें नाहीं साचें । जया जन्ममृत्युचें । निमालें शल्य ॥ ५५४ ॥

tayā gharīṃ jñānāceṃ | sāṃkaḍeṃ nāhīṃ sāceṃ | jayā janmamṛtyuceṃ | nimāleṃ śalya || 554 ||

आणि तयाचिपरी जरा । न टेंकतां शरीरा । तारुण्याचिया भरा- । माजीं देखे ॥ ५५५ ॥

āṇi tayāciparī jarā | na ṭeṃkatāṃ śarīrā | tāruṇyāciyā bharā- | mājīṃ dekhe || 555 ||

म्हणे आजिच्या अवसरीं । पुष्टि जे शरीरीं । ते पाहे होईल काचरी । वाळली जैसी ॥ ५५६ ॥

mhaṇe ājicyā avasarīṃ | puṣṭi je śarīrīṃ | te pāhe hoīla kācarī | vāḷalī jaisī || 556 ||

निदैव्याचे व्यवसाय । तैसे ठाकती हातपाय । अमंत्र्या राजाची परी आहे । बळा यया ॥ ५५७ ॥

nidaivyāce vyavasāya | taise ṭhākatī hātapāya | amaṃtryā rājācī parī āhe | baḷā yayā || 557 ||

फुलांचिया भोगा- । लागीं प्रेम टांगा । तें करेयाचा गुडघा । तैसें होईल ॥ ५५८ ॥

phulāṃciyā bhogā- | lāgīṃ prema ṭāṃgā | teṃ kareyācā guḍaghā | taiseṃ hoīla || 558 ||

वोढाळाच्या खुरीं । आखरुआतें बुरी । ते दशा माझ्या शिरीं । पावेल गा ॥ ५५९ ॥

voḍhāḷācyā khurīṃ | ākharuāteṃ burī | te daśā mājhyā śirīṃ | pāvela gā || 559 ||

पद्मदळेंसी इसाळे । भांडताति हे डोळे । ते होती पडवळें । पिकलीं जैसीं ॥ ५६० ॥

padmadaḷeṃsī isāḷe | bhāṃḍatāti he ḍoḷe | te hotī paḍavaḷeṃ | pikalīṃ jaisīṃ || 560 ||

भंवईचीं पडळें । वोमथती सिनसाळे । उरु कुहिजैल जळें । आंसुवाचेनि ॥ ५६१ ॥

bhaṃvaīcīṃ paḍaḷeṃ | vomathatī sinasāḷe | uru kuhijaila jaḷeṃ | āṃsuvāceni || 561 ||

जैसें बाभुळीचें खोड । गिरबडूनि जाती सरड । तैसें पिचडीं तोंड । सरकटिजैल ॥ ५६२ ॥

jaiseṃ bābhuḷīceṃ khoḍa | girabaḍūni jātī saraḍa | taiseṃ picaḍīṃ toṃḍa | sarakaṭijaila || 562 ||

रांधवणी चुलीपुढें । पऱ्हे उन्मादती खातवडे । तैसींचि यें नाकाडें । बिडबिडती ॥ ५६३ ॥

rāṃdhavaṇī culīpuḍheṃ | paऱhe unmādatī khātavaḍe | taisīṃci yeṃ nākāḍeṃ | biḍabiḍatī || 563 ||

तांबुलें वोंठ राऊं । हांसतां दांत दाऊं । सनागर मिरऊं । बोल जेणें ॥ ५६४ ॥

tāṃbuleṃ voṃṭha rāūṃ | hāṃsatāṃ dāṃta dāūṃ | sanāgara miraūṃ | bola jeṇeṃ || 564 ||

तयाचि पाहे या तोंडा । येईल जळंबटाचा लोंढा । इया उमळती दाढा । दातांसहित ॥ ५६५ ॥

tayāci pāhe yā toṃḍā | yeīla jaḷaṃbaṭācā loṃḍhā | iyā umaḷatī dāḍhā | dātāṃsahita || 565 ||

कुळवाडी रिणें दाटली । कां वांकडिया ढोरें बैसलीं । तैसी नुठी कांहीं केली । जीभचि हे ॥ ५६६ ॥

kuḷavāḍī riṇeṃ dāṭalī | kāṃ vāṃkaḍiyā ḍhoreṃ baisalīṃ | taisī nuṭhī kāṃhīṃ kelī | jībhaci he || 566 ||

कुसळें कोरडीं । वारेनि जाती बरडीं । तैसा आपदा तोंडीं । दाढियेसी ॥ ५६७ ॥

kusaḷeṃ koraḍīṃ | vāreni jātī baraḍīṃ | taisā āpadā toṃḍīṃ | dāḍhiyesī || 567 ||

आषाढींचेनि जळें । जैसीं झिरपती शैलाचीं मौळें । तैसें खांडीहूनि लाळे । पडती पूर ॥ ५६८ ॥

āṣāḍhīṃceni jaḷeṃ | jaisīṃ jhirapatī śailācīṃ mauḷeṃ | taiseṃ khāṃḍīhūni lāḷe | paḍatī pūra || 568 ||

वाचेसि अपवाडु । कानीं अनुघडु । पिंड गरुवा माकडु । होईल हा ॥ ५६९ ॥

vācesi apavāḍu | kānīṃ anughaḍu | piṃḍa garuvā mākaḍu | hoīla hā || 569 ||

तृणाचें बुझवणें । आंदोळे वारेनगुणें । तैसें येईल कांपणें । सर्वांगासी ॥ ५७० ॥

tṛṇāceṃ bujhavaṇeṃ | āṃdoḷe vārenaguṇeṃ | taiseṃ yeīla kāṃpaṇeṃ | sarvāṃgāsī || 570 ||

पायां पडती वेंगडी । हात वळती मुरकुंडी । बरवपणा बागडी । नाचविजैल ॥ ५७१ ॥

pāyāṃ paḍatī veṃgaḍī | hāta vaḷatī murakuṃḍī | baravapaṇā bāgaḍī | nācavijaila || 571 ||

मळमूत्रद्वारें । होऊनि ठाती खोंकरें । नवसियें होती इतरें । माझियां निधनीं ॥ ५७२ ॥

maḷamūtradvāreṃ | hoūni ṭhātī khoṃkareṃ | navasiyeṃ hotī itareṃ | mājhiyāṃ nidhanīṃ || 572 ||

देखोनि थुंकील जगु । मरणाचा पडैल पांगु । सोइरियां उबगु । येईल माझा ॥ ५७३ ॥

dekhoni thuṃkīla jagu | maraṇācā paḍaila pāṃgu | soiriyāṃ ubagu | yeīla mājhā || 573 ||

स्त्रियां म्हणती विवसी । बाळें जाती मूर्छी । किंबहुना चिळसी । पात्र होईन ॥ ५७४ ॥

striyāṃ mhaṇatī vivasī | bāḷeṃ jātī mūrchī | kiṃbahunā ciḷasī | pātra hoīna || 574 ||

उभळीचा उजगरा । सेजारियां साइलिया घरा । शिणवील म्हणती म्हातारा । बहुतांतें हा ॥ ५७५ ॥

ubhaḷīcā ujagarā | sejāriyāṃ sāiliyā gharā | śiṇavīla mhaṇatī mhātārā | bahutāṃteṃ hā || 575 ||

ऐसी वार्धक्याची सूचणी । आपणिया तरुणपणीं । देखे मग मनीं । विटे जो गा ॥ ५७६ ॥

aisī vārdhakyācī sūcaṇī | āpaṇiyā taruṇapaṇīṃ | dekhe maga manīṃ | viṭe jo gā || 576 ||

म्हणे पाहे हें येईल । आणि आतांचें भोगितां जाईल । मग काय उरेल । हितालागीं ? ॥ ५७७ ॥

mhaṇe pāhe heṃ yeīla | āṇi ātāṃceṃ bhogitāṃ jāīla | maga kāya urela | hitālāgīṃ ? || 577 ||

म्हणौनि नाइकणें पावे । तंव आईकोनि घाली आघवें । पंगु न होता जावें । तेथ जाय ॥ ५७८ ॥

mhaṇauni nāikaṇeṃ pāve | taṃva āīkoni ghālī āghaveṃ | paṃgu na hotā jāveṃ | tetha jāya || 578 ||

दृष्टी जंव आहे । तंव पाहावें तेतुलें पाहे । मूकत्वा आधीं वाचा वाहे । सुभाषितें ॥ ५७९ ॥

dṛṣṭī jaṃva āhe | taṃva pāhāveṃ tetuleṃ pāhe | mūkatvā ādhīṃ vācā vāhe | subhāṣiteṃ || 579 ||

हात होती खुळे । हें पुढील मोटकें कळे । आणि करूनि घाली सकळें । दानादिकें ॥ ५८० ॥

hāta hotī khuḷe | heṃ puḍhīla moṭakeṃ kaḷe | āṇi karūni ghālī sakaḷeṃ | dānādikeṃ || 580 ||

ऐसी दशा येईल पुढें । तैं मन होईल वेडें । तंव चिंतूनि ठेवी चोखडें । आत्मज्ञान ॥ ५८१ ॥

aisī daśā yeīla puḍheṃ | taiṃ mana hoīla veḍeṃ | taṃva ciṃtūni ṭhevī cokhaḍeṃ | ātmajñāna || 581 ||

जैं चोर पाहे झोंबती । तंव आजीचि रुसिजे संपत्ती । का झांकाझांकी वाती । न वचतां कीजे ॥ ५८२ ॥

jaiṃ cora pāhe jhoṃbatī | taṃva ājīci rusije saṃpattī | kā jhāṃkājhāṃkī vātī | na vacatāṃ kīje || 582 ||

तैसें वार्धक्य यावें । मग जें वायां जावें । तें आतांचि आघवें । सवतें करीं ॥ ५८३ ॥

taiseṃ vārdhakya yāveṃ | maga jeṃ vāyāṃ jāveṃ | teṃ ātāṃci āghaveṃ | savateṃ karīṃ || 583 ||

आतां मोडूनि ठेलीं दुर्गें । कां वळित धरिलें खगें । तेथ उपेक्षूनि जो निघे । तो नागवला कीं ? ॥ ५८४ ॥

ātāṃ moḍūni ṭhelīṃ durgeṃ | kāṃ vaḷita dharileṃ khageṃ | tetha upekṣūni jo nighe | to nāgavalā kīṃ ? || 584 ||

तैसें वृद्धाप्य होये । आलेपण तें वायां जाये । जे तो शतवृद्ध आहे । नेणों कैंचा ॥ ५८५ ॥

taiseṃ vṛddhāpya hoye | ālepaṇa teṃ vāyāṃ jāye | je to śatavṛddha āhe | neṇoṃ kaiṃcā || 585 ||

झाडिलींचि कोळें झाडी । तया न फळे जेवीं बोंडीं । जाहला अग्नि तरी राखोंडी । जाळील काई ? ॥ ५८६ ॥

jhāḍilīṃci koḷeṃ jhāḍī | tayā na phaḷe jevīṃ boṃḍīṃ | jāhalā agni tarī rākhoṃḍī | jāḷīla kāī ? || 586 ||

म्हणौनि वार्धक्याचेनि आठवें । वार्धक्या जो नागवे । तयाच्या ठायीं जाणावें । ज्ञान आहे ॥ ५८७ ॥

mhaṇauni vārdhakyāceni āṭhaveṃ | vārdhakyā jo nāgave | tayācyā ṭhāyīṃ jāṇāveṃ | jñāna āhe || 587 ||

तैसेंचि नाना रोग । पडिघाती ना जंव पुढां आंग । तंव आरोग्याचे उपेग । करूनि घाली ॥ ५८८ ॥

taiseṃci nānā roga | paḍighātī nā jaṃva puḍhāṃ āṃga | taṃva ārogyāce upega | karūni ghālī || 588 ||

सापाच्या तोंडी । पडली जे उंडी । ते लाऊनि सांडी । प्रबुद्धु जैसा ॥ ५८९ ॥

sāpācyā toṃḍī | paḍalī je uṃḍī | te lāūni sāṃḍī | prabuddhu jaisā || 589 ||

तैसा वियोगें जेणें दुःखे । विपत्ति शोक पोखे । तें स्नेह सांडूनि सुखें । उदासु होय ॥ ५९० ॥

taisā viyogeṃ jeṇeṃ duḥkhe | vipatti śoka pokhe | teṃ sneha sāṃḍūni sukheṃ | udāsu hoya || 590 ||

आणि जेणें जेणें कडे । दोष सूतील तोंडें । तयां कर्मरंध्री गुंडे । नियमाचे दाटी ॥ ५९१ ॥

āṇi jeṇeṃ jeṇeṃ kaḍe | doṣa sūtīla toṃḍeṃ | tayāṃ karmaraṃdhrī guṃḍe | niyamāce dāṭī || 591 ||

ऐसऐसिया आइती । जयाची परी असती । तोचि ज्ञानसंपत्ती- । गोसावी गा ॥ ५९२ ॥

aisaaisiyā āitī | jayācī parī asatī | toci jñānasaṃpattī- | gosāvī gā || 592 ||

आतां आणीकही एक । लक्षण अलौकिक । सांगेन आइक । धनंजया ॥ ५९३ ॥

ātāṃ āṇīkahī eka | lakṣaṇa alaukika | sāṃgena āika | dhanaṃjayā || 593 ||

तरि जो या देहावरी । उदासु ऐसिया परी । उखिता जैसा बिढारीं । बैसला आहे ॥ ५९४ ॥

tari jo yā dehāvarī | udāsu aisiyā parī | ukhitā jaisā biḍhārīṃ | baisalā āhe || 594 ||

कां झाडाची साउली । वाटे जातां मीनली । घरावरी तेतुली । आस्था नाहीं ॥ ५९५ ॥

kāṃ jhāḍācī sāulī | vāṭe jātāṃ mīnalī | gharāvarī tetulī | āsthā nāhīṃ || 595 ||

साउली सरिसीच असे । परी असे हें नेणिजे जैसें । स्त्रियेचें तैसें । लोलुप्य नाहीं ॥ ५९६ ॥

sāulī sarisīca ase | parī ase heṃ neṇije jaiseṃ | striyeceṃ taiseṃ | lolupya nāhīṃ || 596 ||

आणि प्रजा जे जाली । तियें वस्ती कीर आलीं । कां गोरुवें बैसलीं । रुखातळीं ॥ ५९७ ॥

āṇi prajā je jālī | tiyeṃ vastī kīra ālīṃ | kāṃ goruveṃ baisalīṃ | rukhātaḷīṃ || 597 ||

जो संपत्तीमाजी असतां । ऐसा गमे पंडुसुता । जैसा कां वाटे जातां । साक्षी ठेविला ॥ ५९८ ॥

jo saṃpattīmājī asatāṃ | aisā game paṃḍusutā | jaisā kāṃ vāṭe jātāṃ | sākṣī ṭhevilā || 598 ||

किंबहुना पुंसा । पांजरियामाजीं जैसा । वेदाज्ञेसी तैसा । बिहूनि असे ॥ ५९९ ॥

kiṃbahunā puṃsā | pāṃjariyāmājīṃ jaisā | vedājñesī taisā | bihūni ase || 599 ||

एऱ्हवीं दारागृहपुत्रीं । नाहीं जया मैत्री । तो जाण पां धात्री । ज्ञानासि गा ॥ ६०० ॥

eऱhavīṃ dārāgṛhaputrīṃ | nāhīṃ jayā maitrī | to jāṇa pāṃ dhātrī | jñānāsi gā || 600 ||

महासिंधू जैसे । ग्रीष्मवर्षीं सरिसे । इष्टानिष्ट तैसें । जयाच्या ठायीं ॥ ६०१ ॥

mahāsiṃdhū jaise | grīṣmavarṣīṃ sarise | iṣṭāniṣṭa taiseṃ | jayācyā ṭhāyīṃ || 601 ||

कां तिन्ही काळ होतां । त्रिधा नव्हे सविता । तैसा सुखदुःखीं चित्ता । भेदु नाहीं ॥ ६०२ ॥

kāṃ tinhī kāḷa hotāṃ | tridhā navhe savitā | taisā sukhaduḥkhīṃ cittā | bhedu nāhīṃ || 602 ||

जेथ नभाचेनि पाडें । समत्वा उणें न पडे । तेथ ज्ञान रोकडें । वोळख तूं ॥ ६०३ ॥

jetha nabhāceni pāḍeṃ | samatvā uṇeṃ na paḍe | tetha jñāna rokaḍeṃ | voḷakha tūṃ || 603 ||

आणि मीवांचूनि कांहीं । आणिक गोमटें नाहीं । ऐसा निश्चयोचि तिहीं । जयाचा केला ॥ ६०४ ॥

āṇi mīvāṃcūni kāṃhīṃ | āṇika gomaṭeṃ nāhīṃ | aisā niścayoci tihīṃ | jayācā kelā || 604 ||

शरीर वाचा मानस । पियालीं कृतनिश्चयाचा कोश । एक मीवांचूनि वास । न पाहती आन ॥ ६०५ ॥

śarīra vācā mānasa | piyālīṃ kṛtaniścayācā kośa | eka mīvāṃcūni vāsa | na pāhatī āna || 605 ||

किंबहुना निकट निज । जयाचें जाहलें मज । तेणें आपणयां आम्हां सेज । एकी केली ॥ ६०६ ॥

kiṃbahunā nikaṭa nija | jayāceṃ jāhaleṃ maja | teṇeṃ āpaṇayāṃ āmhāṃ seja | ekī kelī || 606 ||

रिगतां वल्लभापुढें । नाहीं आंगीं जीवीं सांकडें । तिये कांतेचेनि पाडें । एकसरला जो ॥ ६०७ ॥

rigatāṃ vallabhāpuḍheṃ | nāhīṃ āṃgīṃ jīvīṃ sāṃkaḍeṃ | tiye kāṃteceni pāḍeṃ | ekasaralā jo || 607 ||

मिळोनि मिळतचि असे । समुद्रीं गंगाजळ जैसें । मी होऊनि मज तैसें । सर्वस्वें भजती ॥ ६०८ ॥

miḷoni miḷataci ase | samudrīṃ gaṃgājaḷa jaiseṃ | mī hoūni maja taiseṃ | sarvasveṃ bhajatī || 608 ||

सूर्याच्या होण्यां होईजे । कां सूर्यासवेंचि जाइजे । हें विकलेपण साजे । प्रभेसि जेवीं ॥ ६०९ ॥

sūryācyā hoṇyāṃ hoīje | kāṃ sūryāsaveṃci jāije | heṃ vikalepaṇa sāje | prabhesi jevīṃ || 609 ||

पैं पाणियाचिये भूमिके । पाणी तळपे कौतुकें । ते लहरी म्हणती लौकिकें । एऱ्हवीं तें पाणी ॥ ६१० ॥

paiṃ pāṇiyāciye bhūmike | pāṇī taḷape kautukeṃ | te laharī mhaṇatī laukikeṃ | eऱhavīṃ teṃ pāṇī || 610 ||

जो अनन्यु यापरी । मी जाहलाहि मातें वरी । तोचि तो मूर्तधारी । ज्ञान पैं गा ॥ ६११ ॥

jo ananyu yāparī | mī jāhalāhi māteṃ varī | toci to mūrtadhārī | jñāna paiṃ gā || 611 ||

आणि तीर्थें धौतें तटें । तपोवनें चोखटें । आवडती कपाटें । वसवूं जया ॥ ६१२ ॥

āṇi tīrtheṃ dhauteṃ taṭeṃ | tapovaneṃ cokhaṭeṃ | āvaḍatī kapāṭeṃ | vasavūṃ jayā || 612 ||

शैलकक्षांचीं कुहरें । जळाशय परिसरें । अधिष्ठी जो आदरें । नगरा न ये ॥ ६१३ ॥

śailakakṣāṃcīṃ kuhareṃ | jaḷāśaya parisareṃ | adhiṣṭhī jo ādareṃ | nagarā na ye || 613 ||

बहु एकांतावरी प्रीति । जया जनपदाची खंती । जाण मनुष्याकारें मूर्ती । ज्ञानाची तो ॥ ६१४ ॥

bahu ekāṃtāvarī prīti | jayā janapadācī khaṃtī | jāṇa manuṣyākāreṃ mūrtī | jñānācī to || 614 ||

आणिकहि पुढती । चिन्हें गा सुमती । ज्ञानाचिये निरुती- । लागीं सांगों ॥ ६१५ ॥

āṇikahi puḍhatī | cinheṃ gā sumatī | jñānāciye nirutī- | lāgīṃ sāṃgoṃ || 615 ||

तरी परमात्मा ऐसें । जें एक वस्तु असे । तें जया दिसें । ज्ञानास्तव ॥ ६१६ ॥

tarī paramātmā aiseṃ | jeṃ eka vastu ase | teṃ jayā diseṃ | jñānāstava || 616 ||

तें एकवांचूनि आनें । जियें भवस्वर्गादि ज्ञानें । तें अज्ञान ऐसा मनें । निश्चयो केला ॥ ६१७ ॥

teṃ ekavāṃcūni āneṃ | jiyeṃ bhavasvargādi jñāneṃ | teṃ ajñāna aisā maneṃ | niścayo kelā || 617 ||

स्वर्गा जाणें हें सांडी । भवविषयीं कान झाडी । दे अध्यात्मज्ञानीं बुडी । सद्भावाची ॥ ६१८ ॥

svargā jāṇeṃ heṃ sāṃḍī | bhavaviṣayīṃ kāna jhāḍī | de adhyātmajñānīṃ buḍī | sadbhāvācī || 618 ||

भंगलिये वाटे । शोधूनिया अव्हांटे । निघिजे जेवीं नीटें । राजपंथें ॥ ६१९ ॥

bhaṃgaliye vāṭe | śodhūniyā avhāṃṭe | nighije jevīṃ nīṭeṃ | rājapaṃtheṃ || 619 ||

तैसें ज्ञानजातां करी । आघवेंचि एकीकडे सारी । मग मन बुद्धि मोहरी । अध्यात्मज्ञानीं ॥ ६२० ॥

taiseṃ jñānajātāṃ karī | āghaveṃci ekīkaḍe sārī | maga mana buddhi moharī | adhyātmajñānīṃ || 620 ||

म्हणे एक हेंचि आथी । येर जाणणें ते भ्रांती । ऐसी निकुरेंसी मती । मेरु होय ॥ ६२१ ॥

mhaṇe eka heṃci āthī | yera jāṇaṇeṃ te bhrāṃtī | aisī nikureṃsī matī | meru hoya || 621 ||

एवं निश्चयो जयाचा । द्वारीं आध्यात्मज्ञानाचा । ध्रुव देवो गगनींचा । तैसा राहिला ॥ ६२२ ॥

evaṃ niścayo jayācā | dvārīṃ ādhyātmajñānācā | dhruva devo gaganīṃcā | taisā rāhilā || 622 ||

तयाच्या ठायीं ज्ञान । या बोला नाहीं आन । जे ज्ञानीं बैसलें मन । तेव्हांचि तें तो मी ॥ ६२३ ॥

tayācyā ṭhāyīṃ jñāna | yā bolā nāhīṃ āna | je jñānīṃ baisaleṃ mana | tevhāṃci teṃ to mī || 623 ||

तरी बैसलेपणें जें होये । बैसतांचि बोलें न होये । तरी ज्ञाना तया आहे । सरिसा पाडु ॥ ६२४ ॥

tarī baisalepaṇeṃ jeṃ hoye | baisatāṃci boleṃ na hoye | tarī jñānā tayā āhe | sarisā pāḍu || 624 ||

आणि तत्त्वज्ञान निर्मळ । फळे जें एक फळ । तें ज्ञेयही वरी सरळ । दिठी जया ॥ ६२५ ॥

āṇi tattvajñāna nirmaḷa | phaḷe jeṃ eka phaḷa | teṃ jñeyahī varī saraḷa | diṭhī jayā || 625 ||

एऱ्हवीं बोधा आलेनि ज्ञानें । जरी ज्ञेय न दिसेचि मनें । तरी ज्ञानलाभुही न मने । जाहला सांता ॥ ६२६ ॥

eऱhavīṃ bodhā āleni jñāneṃ | jarī jñeya na diseci maneṃ | tarī jñānalābhuhī na mane | jāhalā sāṃtā || 626 ||

आंधळेनि हातीं दिवा । घेऊनि काय करावा ? । तैसा ज्ञाननिश्चयो आघवा । वायांचि जाय ॥ ६२७ ॥

āṃdhaḷeni hātīṃ divā | gheūni kāya karāvā ? | taisā jñānaniścayo āghavā | vāyāṃci jāya || 627 ||

जरि ज्ञानाचेनि प्रकाशें । परतत्त्वीं दिठी न पैसे । ते स्फूर्तीचि असे । अंध होऊनी ॥ ६२८ ॥

jari jñānāceni prakāśeṃ | paratattvīṃ diṭhī na paise | te sphūrtīci ase | aṃdha hoūnī || 628 ||

म्हणौनि ज्ञान जेतुलें दावीं । तेतुली वस्तुचि आघवी । तें देखे ऐशी व्हावी । बुद्धि चोख ॥ ६२९ ॥

mhaṇauni jñāna jetuleṃ dāvīṃ | tetulī vastuci āghavī | teṃ dekhe aiśī vhāvī | buddhi cokha || 629 ||

यालागीं ज्ञानें निर्दोखें । दाविलें ज्ञेय देखे । तैसेनि उन्मेखें । आथिला जो ॥ ६३० ॥

yālāgīṃ jñāneṃ nirdokheṃ | dāvileṃ jñeya dekhe | taiseni unmekheṃ | āthilā jo || 630 ||

जेवढी ज्ञानाची वृद्धी । तेवढीच जयाची बुद्धी । तो ज्ञान हे शब्दीं । करणें न लगे ॥ ६३१ ॥

jevaḍhī jñānācī vṛddhī | tevaḍhīca jayācī buddhī | to jñāna he śabdīṃ | karaṇeṃ na lage || 631 ||

पैं ज्ञानाचिये प्रभेसवें । जयाची मती ज्ञेयीं पावे । तो हातधरणिया शिवे । परतत्त्वातें ॥ ६३२ ॥

paiṃ jñānāciye prabhesaveṃ | jayācī matī jñeyīṃ pāve | to hātadharaṇiyā śive | paratattvāteṃ || 632 ||

तोचि ज्ञान हें बोलतां । विस्मो कवण पंडुसुता ? । काय सवितयातें सविता । म्हणावें असें ? ॥ ६३३ ॥

toci jñāna heṃ bolatāṃ | vismo kavaṇa paṃḍusutā ? | kāya savitayāteṃ savitā | mhaṇāveṃ aseṃ ? || 633 ||

तंव श्रोतें म्हणती असो । न सांगें तयाचा अतिसो । ग्रंथोक्ती तेथ आडसो । घालितोसी कां ? ॥ ६३४ ॥

taṃva śroteṃ mhaṇatī aso | na sāṃgeṃ tayācā atiso | graṃthoktī tetha āḍaso | ghālitosī kāṃ ? || 634 ||

तुझा हाचि आम्हां थोरु । वक्तृत्वाचा पाहुणेरु । जे ज्ञानविषो फारु । निरोपिला ॥ ६३५ ॥

tujhā hāci āmhāṃ thoru | vaktṛtvācā pāhuṇeru | je jñānaviṣo phāru | niropilā || 635 ||

रसु होआवा अतिमात्रु । हा घेतासि कविमंत्रु । तरी अवंतूनि शत्रु । करितोसि कां गा ? ॥ ६३६ ॥

rasu hoāvā atimātru | hā ghetāsi kavimaṃtru | tarī avaṃtūni śatru | karitosi kāṃ gā ? || 636 ||

ठायीं बैसतिये वेळे । जे रससोय घेऊनि पळे । तियेचा येरु वोडव मिळे । कोणा अर्था ? ॥ ६३७ ॥

ṭhāyīṃ baisatiye veḷe | je rasasoya gheūni paḷe | tiyecā yeru voḍava miḷe | koṇā arthā ? || 637 ||

आघवाचि विषयीं भादी । परी सांजवणीं टेंकों नेदी । ते खुरतोडी नुसधी । पोषी कवण ? ॥ ६३८ ॥

āghavāci viṣayīṃ bhādī | parī sāṃjavaṇīṃ ṭeṃkoṃ nedī | te khuratoḍī nusadhī | poṣī kavaṇa ? || 638 ||

तैसी ज्ञानीं मती न फांके । येर जल्पती नेणों केतुकें । परि तें असो निकें । केलें तुवां ॥ ६३९ ॥

taisī jñānīṃ matī na phāṃke | yera jalpatī neṇoṃ ketukeṃ | pari teṃ aso nikeṃ | keleṃ tuvāṃ || 639 ||

जया ज्ञानलेशोद्देशें । कीजती योगादि सायासें । तें धणीचें आथी तुझिया ऐसें । निरूपण ॥ ६४० ॥

jayā jñānaleśoddeśeṃ | kījatī yogādi sāyāseṃ | teṃ dhaṇīceṃ āthī tujhiyā aiseṃ | nirūpaṇa || 640 ||

अमृताची सातवांकुडी । लागो कां अनुघडी । सुखाच्या दिवसकोडी । गणिजतु कां ॥ ६४१ ॥

amṛtācī sātavāṃkuḍī | lāgo kāṃ anughaḍī | sukhācyā divasakoḍī | gaṇijatu kāṃ || 641 ||

पूर्णचंद्रेंसीं राती । युग एक असोनि पहाती । तरी काय पाहात आहाती । चकोर ते ? ॥ ६४२ ॥

pūrṇacaṃdreṃsīṃ rātī | yuga eka asoni pahātī | tarī kāya pāhāta āhātī | cakora te ? || 642 ||

तैसें ज्ञानाचें बोलणें । आणि येणें रसाळपणें । आतां पुरे कोण म्हणे ? । आकर्णितां ॥ ६४३ ॥

taiseṃ jñānāceṃ bolaṇeṃ | āṇi yeṇeṃ rasāḷapaṇeṃ | ātāṃ pure koṇa mhaṇe ? | ākarṇitāṃ || 643 ||

आणि सभाग्यु पाहुणा ये । सुभगाचि वाढती होये । तैं सरों नेणें रससोये । ऐसें आथी ॥ ६४४ ॥

āṇi sabhāgyu pāhuṇā ye | subhagāci vāḍhatī hoye | taiṃ saroṃ neṇeṃ rasasoye | aiseṃ āthī || 644 ||

तैसा जाहला प्रसंगु । जे ज्ञानीं आम्हांसि लागु । आणि तुजही अनुरागु । आथि तेथ ॥ ६४५ ॥

taisā jāhalā prasaṃgu | je jñānīṃ āmhāṃsi lāgu | āṇi tujahī anurāgu | āthi tetha || 645 ||

म्हणौनि यया वाखाणा- । पासीं से आली चौगुणा । ना म्हणों नयेसि देखणा ? । होसी ज्ञानी ॥ ६४६ ॥

mhaṇauni yayā vākhāṇā- | pāsīṃ se ālī cauguṇā | nā mhaṇoṃ nayesi dekhaṇā ? | hosī jñānī || 646 ||

तरी आतां ययावरी । प्रज्ञेच्या माजघरीं । पदें साच करीं । निरूपणीं ॥ ६४७ ॥

tarī ātāṃ yayāvarī | prajñecyā mājagharīṃ | padeṃ sāca karīṃ | nirūpaṇīṃ || 647 ||

या संतवाक्यासरिसें । म्हणितलें निवृत्तिदासें । माझेंही जी ऐसें । मनोगत ॥ ६४८ ॥

yā saṃtavākyāsariseṃ | mhaṇitaleṃ nivṛttidāseṃ | mājheṃhī jī aiseṃ | manogata || 648 ||

यावरी आतां तुम्हीं । आज्ञापिला स्वामी । तरी वायां वागू मी । वाढों नेदी ॥ ६४९ ॥

yāvarī ātāṃ tumhīṃ | ājñāpilā svāmī | tarī vāyāṃ vāgū mī | vāḍhoṃ nedī || 649 ||

एवं इयें अवधारा । ज्ञानलक्षणें अठरा । श्रीकृष्णें धनुर्धरा । निरूपिली ॥ ६५० ॥

evaṃ iyeṃ avadhārā | jñānalakṣaṇeṃ aṭharā | śrīkṛṣṇeṃ dhanurdharā | nirūpilī || 650 ||

मग म्हणें या नांवें । ज्ञान एथ जाणावें । हे स्वमत आणि आघवें । ज्ञानियेही म्हणती ॥ ६५१ ॥

maga mhaṇeṃ yā nāṃveṃ | jñāna etha jāṇāveṃ | he svamata āṇi āghaveṃ | jñāniyehī mhaṇatī || 651 ||

करतळावरी वाटोळा । डोलतु देखिजे आंवळा । तैसें ज्ञान आम्हीं डोळां । दाविलें तुज ॥ ६५२ ॥

karataḷāvarī vāṭoḷā | ḍolatu dekhije āṃvaḷā | taiseṃ jñāna āmhīṃ ḍoḷāṃ | dāvileṃ tuja || 652 ||

आतां धनंजया महामती । अज्ञान ऐसी वदंती । तेंही सांगों व्यक्ती । लक्षणेंसीं ॥ ६५३ ॥

ātāṃ dhanaṃjayā mahāmatī | ajñāna aisī vadaṃtī | teṃhī sāṃgoṃ vyaktī | lakṣaṇeṃsīṃ || 653 ||

एऱ्हवीं ज्ञान फुडें जालिया । अज्ञान जाणवे धनंजया । जें ज्ञान नव्हे तें अपैसया । अज्ञानचि ॥ ६५४ ॥

eऱhavīṃ jñāna phuḍeṃ jāliyā | ajñāna jāṇave dhanaṃjayā | jeṃ jñāna navhe teṃ apaisayā | ajñānaci || 654 ||

पाहें पां दिवसु आघवा सरे । मग रात्रीची वारी उरे । वांचूनि कांहीं तिसरें । नाहीं जेवीं ॥ ६५५ ॥

pāheṃ pāṃ divasu āghavā sare | maga rātrīcī vārī ure | vāṃcūni kāṃhīṃ tisareṃ | nāhīṃ jevīṃ || 655 ||

तैसें ज्ञान जेथ नाहीं । तेंचि अज्ञान पाहीं । तरी सांगों कांहीं कांहीं । चिन्हें तियें ॥ ६५६ ॥

taiseṃ jñāna jetha nāhīṃ | teṃci ajñāna pāhīṃ | tarī sāṃgoṃ kāṃhīṃ kāṃhīṃ | cinheṃ tiyeṃ || 656 ||

तरी संभावने जिये । जो मानाची वाट पाहे । सत्कारें होये । तोषु जया ॥ ६५७ ॥

tarī saṃbhāvane jiye | jo mānācī vāṭa pāhe | satkāreṃ hoye | toṣu jayā || 657 ||

गर्वें पर्वताचीं शिखरें । तैसा महत्त्वावरूनि नुतरे । तयाचिया ठायीं पुरे । अज्ञान आहे ॥ ६५८ ॥

garveṃ parvatācīṃ śikhareṃ | taisā mahattvāvarūni nutare | tayāciyā ṭhāyīṃ pure | ajñāna āhe || 658 ||

आणि स्वधर्माची मांगळी । बांधे वाचेच्या पिंपळीं । उभिला जैसा देउळीं । जाणोनि कुंचा ॥ ६५९ ॥

āṇi svadharmācī māṃgaḷī | bāṃdhe vācecyā piṃpaḷīṃ | ubhilā jaisā deuḷīṃ | jāṇoni kuṃcā || 659 ||

घाली विद्येचा पसारा । सूये सुकृताचा डांगोरा । करी तेतुलें मोहरा । स्फीतीचिया ॥ ६६० ॥

ghālī vidyecā pasārā | sūye sukṛtācā ḍāṃgorā | karī tetuleṃ moharā | sphītīciyā || 660 ||

आंग वरिवरी चर्ची । जनातें अभ्यर्चितां वंची । तो जाण पां अज्ञानाची । खाणी एथ ॥ ६६१ ॥

āṃga varivarī carcī | janāteṃ abhyarcitāṃ vaṃcī | to jāṇa pāṃ ajñānācī | khāṇī etha || 661 ||

आणि वन्ही वनीं विचरे । तेथ जळती जैसीं जंगमें स्थावरें । तैसें जयाचेनि आचारें । जगा दुःख ॥ ६६२ ॥

āṇi vanhī vanīṃ vicare | tetha jaḷatī jaisīṃ jaṃgameṃ sthāvareṃ | taiseṃ jayāceni ācāreṃ | jagā duḥkha || 662 ||

कौतुकें जें जें जल्पे । तें साबळाहूनि तीख रुपे । विषाहूनि संकल्पें । मारकु जो ॥ ६६३ ॥

kautukeṃ jeṃ jeṃ jalpe | teṃ sābaḷāhūni tīkha rupe | viṣāhūni saṃkalpeṃ | māraku jo || 663 ||

तयातें बहु अज्ञान । तोचि अज्ञानाचें निधान । हिंसेसि आयतन । जयाचें जिणें ॥ ६६४ ॥

tayāteṃ bahu ajñāna | toci ajñānāceṃ nidhāna | hiṃsesi āyatana | jayāceṃ jiṇeṃ || 664 ||

आणि फुंकें भाता फुगे । रेचिलिया सवेंचि उफगे । तैसा संयोगवियोगें । चढे वोहटे ॥ ६६५ ॥

āṇi phuṃkeṃ bhātā phuge | reciliyā saveṃci uphage | taisā saṃyogaviyogeṃ | caḍhe vohaṭe || 665 ||

पडली वारयाचिया वळसा । धुळी चढे आकाशा । हरिखा वळघे तैसा । स्तुतीवेळे ॥ ६६६ ॥

paḍalī vārayāciyā vaḷasā | dhuḷī caḍhe ākāśā | harikhā vaḷaghe taisā | stutīveḷe || 666 ||

निंदा मोटकी आइके । आणि कपाळ धरूनि ठाके । थेंबें विरे वारोनि शोखे । चिखलु जैसा ॥ ६६७ ॥

niṃdā moṭakī āike | āṇi kapāḷa dharūni ṭhāke | theṃbeṃ vire vāroni śokhe | cikhalu jaisā || 667 ||

तैसा मानापमानीं होये । जो कोण्हीचि उर्मी न साहे । तयाच्या ठायीं आहे । अज्ञान पुरें ॥ ६६८ ॥

taisā mānāpamānīṃ hoye | jo koṇhīci urmī na sāhe | tayācyā ṭhāyīṃ āhe | ajñāna pureṃ || 668 ||

आणि जयाचिया मनीं गांठी । वरिवरी मोकळी वाचा दिठी । आंगें मिळे जीवें पाठीं । भलतया दे ॥ ६६९ ॥

āṇi jayāciyā manīṃ gāṃṭhī | varivarī mokaḷī vācā diṭhī | āṃgeṃ miḷe jīveṃ pāṭhīṃ | bhalatayā de || 669 ||

व्याधाचे चारा घालणें । तैसें प्रांजळ जोगावणें । चांगाचीं अंतःकरणें । विरु करी ॥ ६७० ॥

vyādhāce cārā ghālaṇeṃ | taiseṃ prāṃjaḷa jogāvaṇeṃ | cāṃgācīṃ aṃtaḥkaraṇeṃ | viru karī || 670 ||

गार शेवाळें गुंडाळली । कां निंबोळी जैसी पिकली । तैसी जयाची भली । बाह्य क्रिया ॥ ६७१ ॥

gāra śevāḷeṃ guṃḍāḷalī | kāṃ niṃboḷī jaisī pikalī | taisī jayācī bhalī | bāhya kriyā || 671 ||

अज्ञान तयाचिया ठायीं । ठेविलें असे पाहीं । याबोला आन नाहीं । सत्य मानीं ॥ ६७२ ॥

ajñāna tayāciyā ṭhāyīṃ | ṭhevileṃ ase pāhīṃ | yābolā āna nāhīṃ | satya mānīṃ || 672 ||

आणि गुरुकुळीं लाजे । जो गुरुभक्ती उभजे । विद्या घेऊनि माजे । गुरूसींचि जो ॥ ६७३ ॥

āṇi gurukuḷīṃ lāje | jo gurubhaktī ubhaje | vidyā gheūni māje | gurūsīṃci jo || 673 ||

तयाचें नाम घेणें । तें वाचे शूद्रान्न होणें । परी घडलें लक्षणें । बोलतां इयें ॥ ६७४ ॥

tayāceṃ nāma gheṇeṃ | teṃ vāce śūdrānna hoṇeṃ | parī ghaḍaleṃ lakṣaṇeṃ | bolatāṃ iyeṃ || 674 ||

आता गुरुभक्तांचें नांव घेवों । तेणें वाचेसि प्रायश्चित देवों । गुरुसेवका नांव पावों । सूर्यु जैसा ॥ ६७५ ॥

ātā gurubhaktāṃceṃ nāṃva ghevoṃ | teṇeṃ vācesi prāyaścita devoṃ | gurusevakā nāṃva pāvoṃ | sūryu jaisā || 675 ||

येतुलेनि पांगु पापाचा । निस्तरेल हे वाचा । जो गुरुतल्पगाचा । नामीं आला ॥ ६७६ ॥

yetuleni pāṃgu pāpācā | nistarela he vācā | jo gurutalpagācā | nāmīṃ ālā || 676 ||

हा ठायवरी । तया नामाचें भय हरी । मग म्हणे अवधारीं । आणिकें चिन्हें ॥ ६७७ ॥

hā ṭhāyavarī | tayā nāmāceṃ bhaya harī | maga mhaṇe avadhārīṃ | āṇikeṃ cinheṃ || 677 ||

तरि आंगें कर्में ढिला । जो मनें विकल्पें भरला । अडवींचा अवगळला । कुहा जैसा ॥ ६७८ ॥

tari āṃgeṃ karmeṃ ḍhilā | jo maneṃ vikalpeṃ bharalā | aḍavīṃcā avagaḷalā | kuhā jaisā || 678 ||

तया तोंडीं कांटिवडे । आंतु नुसधीं हाडें । अशुचि तेणें पाडें । सबाह्य जो ॥ ६७९ ॥

tayā toṃḍīṃ kāṃṭivaḍe | āṃtu nusadhīṃ hāḍeṃ | aśuci teṇeṃ pāḍeṃ | sabāhya jo || 679 ||

जैसें पोटालागीं सुणें । उघडें झांकलें न म्हणे । तैसें आपलें परावें नेणे । द्रव्यालागीं ॥ ६८० ॥

jaiseṃ poṭālāgīṃ suṇeṃ | ughaḍeṃ jhāṃkaleṃ na mhaṇe | taiseṃ āpaleṃ parāveṃ neṇe | dravyālāgīṃ || 680 ||

इया ग्रामसिंहाचिया ठायीं । जैसा मिळणी ठावो अठावो नाहीं । तैसा स्त्रीविषयीं कांहीं । विचारीना ॥ ६८१ ॥

iyā grāmasiṃhāciyā ṭhāyīṃ | jaisā miḷaṇī ṭhāvo aṭhāvo nāhīṃ | taisā strīviṣayīṃ kāṃhīṃ | vicārīnā || 681 ||

कर्माचा वेळु चुके । कां नित्य नैमित्तिक ठाके । तें जया न दुखे । जीवामाजीं ॥ ६८२ ॥

karmācā veḷu cuke | kāṃ nitya naimittika ṭhāke | teṃ jayā na dukhe | jīvāmājīṃ || 682 ||

पापी जो निसुगु । पुण्याविषयीं अतिनिलागु । जयाचिया मनीं वेगु । विकल्पाचा ॥ ६८३ ॥

pāpī jo nisugu | puṇyāviṣayīṃ atinilāgu | jayāciyā manīṃ vegu | vikalpācā || 683 ||

तो जाण निखिळा । अज्ञानाचा पुतळा । जो बांधोनि असे डोळां । वित्ताशेतें ॥ ६८४ ॥

to jāṇa nikhiḷā | ajñānācā putaḷā | jo bāṃdhoni ase ḍoḷāṃ | vittāśeteṃ || 684 ||

आणि स्वार्थें अळुमाळें । जो धैर्यापासोनि चळे । जैसें तृणबीज ढळे । मुंगियेचेनी ॥ ६८५ ॥

āṇi svārtheṃ aḷumāḷeṃ | jo dhairyāpāsoni caḷe | jaiseṃ tṛṇabīja ḍhaḷe | muṃgiyecenī || 685 ||

पावो सूदलिया सवें । जैसें थिल्लर कालवे । तैसा भयाचेनि नांवें । गजबजे जो ॥ ६८६ ॥

pāvo sūdaliyā saveṃ | jaiseṃ thillara kālave | taisā bhayāceni nāṃveṃ | gajabaje jo || 686 ||

मनोरथांचिया धारसा । वाहणें जयाचिया मानसा । पूरीं पडिला जैसा । दुधिया पाहीं ॥ ६८७ ॥

manorathāṃciyā dhārasā | vāhaṇeṃ jayāciyā mānasā | pūrīṃ paḍilā jaisā | dudhiyā pāhīṃ || 687 ||

वायूचेनि सावायें । धू दिगंतरा जाये । दुःखवार्ता होये । तसें जया ॥ ६८८ ॥

vāyūceni sāvāyeṃ | dhū digaṃtarā jāye | duḥkhavārtā hoye | taseṃ jayā || 688 ||

वाउधणाचिया परी । जो आश्रो कहींचि न धरी । क्षेत्रीं तीर्थीं पुरीं । थारों नेणे ॥ ६८९ ॥

vāudhaṇāciyā parī | jo āśro kahīṃci na dharī | kṣetrīṃ tīrthīṃ purīṃ | thāroṃ neṇe || 689 ||

कां मातलिया सरडा । पुढती बुडुख पुढती शेंडा । हिंडणवारा कोरडा । तैसा जया ॥ ६९० ॥

kāṃ mātaliyā saraḍā | puḍhatī buḍukha puḍhatī śeṃḍā | hiṃḍaṇavārā koraḍā | taisā jayā || 690 ||

जैसा रोविल्याविणें । रांजणु थारों नेणे । तैसा पडे तैं राहणें । एऱ्हवीं हिंडे ॥ ६९१ ॥

jaisā rovilyāviṇeṃ | rāṃjaṇu thāroṃ neṇe | taisā paḍe taiṃ rāhaṇeṃ | eऱhavīṃ hiṃḍe || 691 ||

तयाच्या ठायीं उदंड । अज्ञान असे वितंड । जो चांचल्यें भावंड । मर्कटाचें ॥ ६९२ ॥

tayācyā ṭhāyīṃ udaṃḍa | ajñāna ase vitaṃḍa | jo cāṃcalyeṃ bhāvaṃḍa | markaṭāceṃ || 692 ||

आणि पैं गा धनुर्धरा । जयाचिया अंतरा । नाहीं वोढावारा । संयमाचा ॥ ६९३ ॥

āṇi paiṃ gā dhanurdharā | jayāciyā aṃtarā | nāhīṃ voḍhāvārā | saṃyamācā || 693 ||

लेंडिये आला लोंढा । न मनी वाळुवेचा वरवंडा । तैसा निषेधाचिया तोंडा । बिहेना जो ॥ ६९४ ॥

leṃḍiye ālā loṃḍhā | na manī vāḷuvecā varavaṃḍā | taisā niṣedhāciyā toṃḍā | bihenā jo || 694 ||

व्रतातें आड मोडी । स्वधर्मु पायें वोलांडी । नियमाची आस तोडी । जयाची क्रिया ॥ ६९५ ॥

vratāteṃ āḍa moḍī | svadharmu pāyeṃ volāṃḍī | niyamācī āsa toḍī | jayācī kriyā || 695 ||

नाहीं पापाचा कंटाळा । नेणें पुण्याचा जिव्हाळा । लाजेचा पेंडवळा । खाणोनि घाली ॥ ६९६ ॥

nāhīṃ pāpācā kaṃṭāḷā | neṇeṃ puṇyācā jivhāḷā | lājecā peṃḍavaḷā | khāṇoni ghālī || 696 ||

कुळेंसीं जो पाठमोरा । वेदाज्ञेसीं दुऱ्हा । कृत्याकृत्यव्यापारा । निवाडु नेणे ॥ ६९७ ॥

kuḷeṃsīṃ jo pāṭhamorā | vedājñesīṃ duऱhā | kṛtyākṛtyavyāpārā | nivāḍu neṇe || 697 ||

वसू जैसा मोकाटु । वारा जैसा अफाटु । फुटला जैसा पाटु । निर्जनीं ॥ ६९८ ॥

vasū jaisā mokāṭu | vārā jaisā aphāṭu | phuṭalā jaisā pāṭu | nirjanīṃ || 698 ||

आंधळें हातिरूं मातलें । कां डोंगरीं जैसें पेटलें । तैसें विषयीं सुटलें । चित्त जयाचें ॥ ६९९ ॥

āṃdhaḷeṃ hātirūṃ mātaleṃ | kāṃ ḍoṃgarīṃ jaiseṃ peṭaleṃ | taiseṃ viṣayīṃ suṭaleṃ | citta jayāceṃ || 699 ||

पैं उबधडां काय न पडे । मोकाटु कोणां नातुडे । ग्रामद्वारींचे आडें । नोलांडी कोण ॥ ७०० ॥

paiṃ ubadhaḍāṃ kāya na paḍe | mokāṭu koṇāṃ nātuḍe | grāmadvārīṃce āḍeṃ | nolāṃḍī koṇa || 700 ||

जैसें सत्रीं अन्न जालें । कीं सामान्या बीक आलें । वाणसियेचें उभलें । कोण न रिगे ? ॥ ७०१ ॥

jaiseṃ satrīṃ anna jāleṃ | kīṃ sāmānyā bīka āleṃ | vāṇasiyeceṃ ubhaleṃ | koṇa na rige ? || 701 ||

तैसें जयाचें अंतःकरण । तयाच्या ठायीं संपूर्ण । अज्ञानाची जाण । ऋद्धि आहे ॥ ७०२ ॥

taiseṃ jayāceṃ aṃtaḥkaraṇa | tayācyā ṭhāyīṃ saṃpūrṇa | ajñānācī jāṇa | ṛddhi āhe || 702 ||

आणि विषयांची गोडी । जो जीतु मेला न संडी । स्वर्गींही खावया जोडी । येथूनिची ॥ ७०३ ॥

āṇi viṣayāṃcī goḍī | jo jītu melā na saṃḍī | svargīṃhī khāvayā joḍī | yethūnicī || 703 ||

जो अखंड भोगा जचे । जया व्यसन काम्यक्रियेचें । मुख देखोनि विरक्ताचें । सचैल करी ॥ ७०४ ॥

jo akhaṃḍa bhogā jace | jayā vyasana kāmyakriyeceṃ | mukha dekhoni viraktāceṃ | sacaila karī || 704 ||

विषो शिणोनि जाये । परि न शिणे सावधु नोहे । कुहीला हातीं खाये । कोढी जैसा ॥ ७०५ ॥

viṣo śiṇoni jāye | pari na śiṇe sāvadhu nohe | kuhīlā hātīṃ khāye | koḍhī jaisā || 705 ||

खरी टेंकों नेदी उडे । लातौनि फोडी नाकाडें । तऱ्ही जेवीं न काढे । माघौता खरु ॥ ७०६ ॥

kharī ṭeṃkoṃ nedī uḍe | lātauni phoḍī nākāḍeṃ | taऱhī jevīṃ na kāḍhe | māghautā kharu || 706 ||

तैसा जो विषयांलागीं । उडी घाली जळतिये आगीं । व्यसनाची आंगीं । लेणीं मिरवी ॥ ७०७ ॥

taisā jo viṣayāṃlāgīṃ | uḍī ghālī jaḷatiye āgīṃ | vyasanācī āṃgīṃ | leṇīṃ miravī || 707 ||

फुटोनि पडे तंव । मृग वाढवी हांव । परी न म्हणे ते माव । रोहिणीची ॥ ७०८ ॥

phuṭoni paḍe taṃva | mṛga vāḍhavī hāṃva | parī na mhaṇe te māva | rohiṇīcī || 708 ||

तैसा जन्मोनि मृत्यूवरी । विषयीं त्रासितां बहुतीं परीं । तऱ्ही त्रासु नेघे धरी । अधिक प्रेम ॥ ७०९ ॥

taisā janmoni mṛtyūvarī | viṣayīṃ trāsitāṃ bahutīṃ parīṃ | taऱhī trāsu neghe dharī | adhika prema || 709 ||

पहिलिये बाळदशे । आई बा हेंचि पिसें । तें सरे मग स्त्रीमांसें । भुलोनि ठाके ॥ ७१० ॥

pahiliye bāḷadaśe | āī bā heṃci piseṃ | teṃ sare maga strīmāṃseṃ | bhuloni ṭhāke || 710 ||

मग स्त्री भोगितां थावों । वृद्धाप्य लागे येवों । तेव्हां तोचि प्रेमभावो । बाळकांसि आणी ॥ ७११ ॥

maga strī bhogitāṃ thāvoṃ | vṛddhāpya lāge yevoṃ | tevhāṃ toci premabhāvo | bāḷakāṃsi āṇī || 711 ||

आंधळें व्यालें जैसें । तैसा बाळें परिवसे । परि जीवें मरे तों न त्रासे । विषयांसि जो ॥ ७१२ ॥

āṃdhaḷeṃ vyāleṃ jaiseṃ | taisā bāḷeṃ parivase | pari jīveṃ mare toṃ na trāse | viṣayāṃsi jo || 712 ||

जाण तयाच्या ठायीं । अज्ञानासि पारु नाहीं । आतां आणीक कांहीं । चिन्हें सांगों ॥ ७१३ ॥

jāṇa tayācyā ṭhāyīṃ | ajñānāsi pāru nāhīṃ | ātāṃ āṇīka kāṃhīṃ | cinheṃ sāṃgoṃ || 713 ||

तरि देह हाचि आत्मा । ऐसेया जो मनोधर्मा । वळघोनियां कर्मा । आरंभु करी ॥ ७१४ ॥

tari deha hāci ātmā | aiseyā jo manodharmā | vaḷaghoniyāṃ karmā | āraṃbhu karī || 714 ||

आणि उणें कां पुरें । जें जें कांहीं आचरे । तयाचेनि आविष्करें । कुंथों लागे ॥ ७१५ ॥

āṇi uṇeṃ kāṃ pureṃ | jeṃ jeṃ kāṃhīṃ ācare | tayāceni āviṣkareṃ | kuṃthoṃ lāge || 715 ||

डोईये ठेविलेनि भोजें । देवलविसें जेवीं फुंजे । तैसा विद्यावयसा माजे । उताणा चाले ॥ ७१६ ॥

ḍoīye ṭhevileni bhojeṃ | devalaviseṃ jevīṃ phuṃje | taisā vidyāvayasā māje | utāṇā cāle || 716 ||

म्हणे मीचि एकु आथी । माझ्यांचि घरीं संपत्ती । माझी आचरती रीती । कोणा आहे ॥ ७१७ ॥

mhaṇe mīci eku āthī | mājhyāṃci gharīṃ saṃpattī | mājhī ācaratī rītī | koṇā āhe || 717 ||

नाहीं माझेनि पाडें वाडु । मी सर्वज्ञ एकचि रूढु । ऐसा गर्वतुष्टीगंडु । घेऊनि ठाके ॥ ७१८ ॥

nāhīṃ mājheni pāḍeṃ vāḍu | mī sarvajña ekaci rūḍhu | aisā garvatuṣṭīgaṃḍu | gheūni ṭhāke || 718 ||

व्याधि लागलिया माणुसा । नयेचि भोग दाऊं जैसा । निकें न साहे जो तैसा । पुढिलांचें ॥ ७१९ ॥

vyādhi lāgaliyā māṇusā | nayeci bhoga dāūṃ jaisā | nikeṃ na sāhe jo taisā | puḍhilāṃceṃ || 719 ||

पैं गुण तेतुला खाय । स्नेह कीं जाळितु जाय । जेथ ठेविजे तेथ होय । मसीऐसें ॥ ७२० ॥

paiṃ guṇa tetulā khāya | sneha kīṃ jāḷitu jāya | jetha ṭhevije tetha hoya | masīaiseṃ || 720 ||

जीवनें शिंपिला तिडपिडी । विजिला प्राण सांडीं । लागला तरी काडी । उरों नेदी ॥ ७२१ ॥

jīvaneṃ śiṃpilā tiḍapiḍī | vijilā prāṇa sāṃḍīṃ | lāgalā tarī kāḍī | uroṃ nedī || 721 ||

आळुमाळ प्रकाशु करी । तेतुलेनीच उबारा धरी । तैसिया दीपाचि परी । सुविद्यु जो ॥ ७२२ ॥

āḷumāḷa prakāśu karī | tetulenīca ubārā dharī | taisiyā dīpāci parī | suvidyu jo || 722 ||

औषधाचेनि नांवें अमृतें । जैसा नवज्वरु आंबुथे । कां विषचि होऊनि परतें । सर्पा दूध ॥ ७२३ ॥

auṣadhāceni nāṃveṃ amṛteṃ | jaisā navajvaru āṃbuthe | kāṃ viṣaci hoūni parateṃ | sarpā dūdha || 723 ||

तैसा सद्गुणीं मत्सरु । व्युत्पत्ती अहंकारु । तपोज्ञानें अपारु । ताठा चढे ॥ ७२४ ॥

taisā sadguṇīṃ matsaru | vyutpattī ahaṃkāru | tapojñāneṃ apāru | tāṭhā caḍhe || 724 ||

अंत्यु राणिवे बैसविला । आरें धारणु गिळिला । तैसा गर्वें फुगला । देखसी जो ॥ ७२५ ॥

aṃtyu rāṇive baisavilā | āreṃ dhāraṇu giḷilā | taisā garveṃ phugalā | dekhasī jo || 725 ||

जो लाटणें ऐसा न लवे । पाथरु तेवीं न द्रवे । गुणियासि नागवे । फोडसें जैसें ॥ ७२६ ॥

jo lāṭaṇeṃ aisā na lave | pātharu tevīṃ na drave | guṇiyāsi nāgave | phoḍaseṃ jaiseṃ || 726 ||

किंबहुना तयापाशी । अज्ञान आहे वाढीसीं । हें निकरें गा तुजसीं । बोलत असों ॥ ७२७ ॥

kiṃbahunā tayāpāśī | ajñāna āhe vāḍhīsīṃ | heṃ nikareṃ gā tujasīṃ | bolata asoṃ || 727 ||

आणीकही धनंजया । जो गृहदेह सामग्रिया । न देखे कालचेया । जन्मातें गा ॥ ७२८ ॥

āṇīkahī dhanaṃjayā | jo gṛhadeha sāmagriyā | na dekhe kālaceyā | janmāteṃ gā || 728 ||

कृतघ्ना उपकारु केला । कां चोरा व्यवहारु दिधला । निसुगु स्तविला । विसरे जैसा ॥ ७२९ ॥

kṛtaghnā upakāru kelā | kāṃ corā vyavahāru didhalā | nisugu stavilā | visare jaisā || 729 ||

वोढाळितां लाविलें । तें तैसेंच कान पूंस वोलें । कीं पुढती वोढाळुं आलें । सुणें जैसें ॥ ७३० ॥

voḍhāḷitāṃ lāvileṃ | teṃ taiseṃca kāna pūṃsa voleṃ | kīṃ puḍhatī voḍhāḷuṃ āleṃ | suṇeṃ jaiseṃ || 730 ||

बेडूक सापाचिया तोंडीं । जातसे सबुडबुडीं । तो मक्षिकांचिया कोडीं । स्मरेना कांहीं ? ॥ ७३१ ॥

beḍūka sāpāciyā toṃḍīṃ | jātase sabuḍabuḍīṃ | to makṣikāṃciyā koḍīṃ | smarenā kāṃhīṃ ? || 731 ||

तैसीं नवही द्वारें स्रवती । आंगीं देहाची लुती जिती । जेणें जाली तें चित्तीं । सलेना जया ॥ ७३२ ॥

taisīṃ navahī dvāreṃ sravatī | āṃgīṃ dehācī lutī jitī | jeṇeṃ jālī teṃ cittīṃ | salenā jayā || 732 ||

मातेच्या उदरकुहरीं । पचूनि विष्ठेच्या दाथरीं । जठरीं नवमासवरी । उकडला जो ॥ ७३३ ॥

mātecyā udarakuharīṃ | pacūni viṣṭhecyā dātharīṃ | jaṭharīṃ navamāsavarī | ukaḍalā jo || 733 ||

तें गर्भींची जे व्यथा । कां जें जालें उपजतां । तें कांहींचि सर्वथा । नाठवी जो ॥ ७३४ ॥

teṃ garbhīṃcī je vyathā | kāṃ jeṃ jāleṃ upajatāṃ | teṃ kāṃhīṃci sarvathā | nāṭhavī jo || 734 ||

मलमूत्रपंकीं । जे लोळतें बाळ अंकीं । तें देखोनि जो न थुंकीं । त्रासु नेघे ॥ ७३५ ॥

malamūtrapaṃkīṃ | je loḷateṃ bāḷa aṃkīṃ | teṃ dekhoni jo na thuṃkīṃ | trāsu neghe || 735 ||

कालचि ना जन्म गेलें । पाहेचि पुढती आलें । ऐसें हें कांहीं वाटलें । नाहीं जया ॥ ७३६ ॥

kālaci nā janma geleṃ | pāheci puḍhatī āleṃ | aiseṃ heṃ kāṃhīṃ vāṭaleṃ | nāhīṃ jayā || 736 ||

आणि पैं तयाची परी । जीविताची फरारी । देखोनि जो न करी । मृत्युचिंता ॥ ७३७ ॥

āṇi paiṃ tayācī parī | jīvitācī pharārī | dekhoni jo na karī | mṛtyuciṃtā || 737 ||

जिणेयाचेनि विश्वासें । मृत्यु एक एथ असे । हें जयाचेनि मानसें । मानिजेना ॥ ७३८ ॥

jiṇeyāceni viśvāseṃ | mṛtyu eka etha ase | heṃ jayāceni mānaseṃ | mānijenā || 738 ||

अल्पोदकींचा मासा । हें नाटे ऐसिया आशा । न वचेचि कां जैसा । अगाध डोहां ॥ ७३९ ॥

alpodakīṃcā māsā | heṃ nāṭe aisiyā āśā | na vaceci kāṃ jaisā | agādha ḍohāṃ || 739 ||

कां गोरीचिया भुली । मृग व्याधा दृष्टी न घाली । गळु न पाहतां गिळिली । उंडी मीनें ॥ ७४० ॥

kāṃ gorīciyā bhulī | mṛga vyādhā dṛṣṭī na ghālī | gaḷu na pāhatāṃ giḷilī | uṃḍī mīneṃ || 740 ||

दीपाचिया झगमगा । जाळील हें पतंगा । नेणवेचि पैं गा । जयापरी ॥ ७४१ ॥

dīpāciyā jhagamagā | jāḷīla heṃ pataṃgā | neṇaveci paiṃ gā | jayāparī || 741 ||

गव्हारु निद्रासुखें । घर जळत असे तें न देखे । नेणतां जेंवी विखें । रांधिलें अन्न ॥ ७४२ ॥

gavhāru nidrāsukheṃ | ghara jaḷata ase teṃ na dekhe | neṇatāṃ jeṃvī vikheṃ | rāṃdhileṃ anna || 742 ||

तैसा जीविताचेनि मिषें । हा मृत्युचि आला असे । हें नेणेचि राजसें । सुखें जो गा ॥ ७४३ ॥

taisā jīvitāceni miṣeṃ | hā mṛtyuci ālā ase | heṃ neṇeci rājaseṃ | sukheṃ jo gā || 743 ||

शरीरींचीं वाढी । अहोरात्रांची जोडी । विषयसुखप्रौढी । साचचि मानी ॥ ७४४ ॥

śarīrīṃcīṃ vāḍhī | ahorātrāṃcī joḍī | viṣayasukhaprauḍhī | sācaci mānī || 744 ||

परी बापुडा ऐसें नेणे । जें वेश्येचें सर्वस्व देणें । तेंचि तें नागवणें । रूप एथ ॥ ७४५ ॥

parī bāpuḍā aiseṃ neṇe | jeṃ veśyeceṃ sarvasva deṇeṃ | teṃci teṃ nāgavaṇeṃ | rūpa etha || 745 ||

संवचोराचें साजणें । तेंचि तें प्राण घेणें । लेपा स्नपन करणें । तोचि नाशु ॥ ७४६ ॥

saṃvacorāceṃ sājaṇeṃ | teṃci teṃ prāṇa gheṇeṃ | lepā snapana karaṇeṃ | toci nāśu || 746 ||

पांडुरोगें आंग सुटलें । तें तयाचि नांवे खुंटलें । तैसें नेणें भुललें । आहारनिद्रा ॥ ७४७ ॥

pāṃḍurogeṃ āṃga suṭaleṃ | teṃ tayāci nāṃve khuṃṭaleṃ | taiseṃ neṇeṃ bhulaleṃ | āhāranidrā || 747 ||

सन्मुख शूला । धांवतया पायें चपळा । प्रतिपदीं ये जवळा । मृत्यु जेवीं ॥ ७४८ ॥

sanmukha śūlā | dhāṃvatayā pāyeṃ capaḷā | pratipadīṃ ye javaḷā | mṛtyu jevīṃ || 748 ||

तेवीं देहा जंव जंव वाढु । जंव जंव दिवसांचा पवाडु । जंव जंव सुरवाडु । भोगांचा या ॥ ७४९ ॥

tevīṃ dehā jaṃva jaṃva vāḍhu | jaṃva jaṃva divasāṃcā pavāḍu | jaṃva jaṃva suravāḍu | bhogāṃcā yā || 749 ||

तंव तंव अधिकाधिकें । मरण आयुष्यातें जिंके । मीठ जेवीं उदकें । घांसिजत असे ॥ ७५० ॥

taṃva taṃva adhikādhikeṃ | maraṇa āyuṣyāteṃ jiṃke | mīṭha jevīṃ udakeṃ | ghāṃsijata ase || 750 ||

तैसें जीवित्व जाये । तयास्तव काळु पाहे । हें हातोहातींचें नव्हे । ठाउकें जया ॥ ७५१ ॥

taiseṃ jīvitva jāye | tayāstava kāḷu pāhe | heṃ hātohātīṃceṃ navhe | ṭhāukeṃ jayā || 751 ||

किंबहुना पांडवा । हा आंगींचा मृत्यु नीच नवा । न देखे जो मावा। विषयांचिया ॥ ७५२ ॥

kiṃbahunā pāṃḍavā | hā āṃgīṃcā mṛtyu nīca navā | na dekhe jo māvā| viṣayāṃciyā || 752 ||

तो अज्ञानदेशींचा रावो । या बोला महाबाहो। न पडे गा ठावो । आणिकांचा ॥ ७५३ ॥

to ajñānadeśīṃcā rāvo | yā bolā mahābāho| na paḍe gā ṭhāvo | āṇikāṃcā || 753 ||

पैं जीविताचेनि तोखें । जैसा कां मृत्यु न देखे । तैसाचि तारुण्ये पोखें । जरा न गणी ॥ ७५४ ॥

paiṃ jīvitāceni tokheṃ | jaisā kāṃ mṛtyu na dekhe | taisāci tāruṇye pokheṃ | jarā na gaṇī || 754 ||

कडाडीं लोटला गाडा । कां शिखरौनि सुटला धोंडा । तैसा न देखे जो पुढां । वार्धक्य आहे ॥ ७५५ ॥

kaḍāḍīṃ loṭalā gāḍā | kāṃ śikharauni suṭalā dhoṃḍā | taisā na dekhe jo puḍhāṃ | vārdhakya āhe || 755 ||

कां आडवोहळा पाणी आलें । कां जैसे म्हैसयाचें झुंज मातलें । तैसें तारुण्याचे चढलें । भुररें जया ॥ ७५६ ॥

kāṃ āḍavohaḷā pāṇī āleṃ | kāṃ jaise mhaisayāceṃ jhuṃja mātaleṃ | taiseṃ tāruṇyāce caḍhaleṃ | bhurareṃ jayā || 756 ||

पुष्टि लागे विघरों । कांति पाहे निसरों । मस्तक आदरीं शिरों- । भागीं कंप ॥ ७५७ ॥

puṣṭi lāge vigharoṃ | kāṃti pāhe nisaroṃ | mastaka ādarīṃ śiroṃ- | bhāgīṃ kaṃpa || 757 ||

दाढी साउळ धरी । मान हालौनि वारी । तरी जो करी । मायेचा पैसु ॥ ७५८ ॥

dāḍhī sāuḷa dharī | māna hālauni vārī | tarī jo karī | māyecā paisu || 758 ||

पुढील उरीं आदळे । तंव न देखे जेवीं आंधळें । कां डोळ्यावरलें निगळे । आळशी तोषें ॥ ७५९ ॥

puḍhīla urīṃ ādaḷe | taṃva na dekhe jevīṃ āṃdhaḷeṃ | kāṃ ḍoḷyāvaraleṃ nigaḷe | āḷaśī toṣeṃ || 759 ||

तैसें तारुण्य आजिचें । भोगितां वृद्धाप्य पाहेचें । न देखे तोचि साचें । अज्ञानु गा ॥ ७६० ॥

taiseṃ tāruṇya ājiceṃ | bhogitāṃ vṛddhāpya pāheceṃ | na dekhe toci sāceṃ | ajñānu gā || 760 ||

देखे अक्षमें कुब्जें । कीं विटावूं लागे फुंजें । परी न म्हणे पाहे माझें । ऐसेंचि भवे ॥ ७६१ ॥

dekhe akṣameṃ kubjeṃ | kīṃ viṭāvūṃ lāge phuṃjeṃ | parī na mhaṇe pāhe mājheṃ | aiseṃci bhave || 761 ||

आणि आंगीं वृद्धाप्यतेची । संज्ञा ये मरणाची । परी जया तारुण्याची । भुली न फिटे ॥ ७६२ ॥

āṇi āṃgīṃ vṛddhāpyatecī | saṃjñā ye maraṇācī | parī jayā tāruṇyācī | bhulī na phiṭe || 762 ||

तो अज्ञानाचें घर । हें साचचि घे उत्तर । तेवींचि परियेसीं थोर । चिन्हें आणिक ॥ ७६३ ॥

to ajñānāceṃ ghara | heṃ sācaci ghe uttara | tevīṃci pariyesīṃ thora | cinheṃ āṇika || 763 ||

तरि वाघाचिये अडवे । एक वेळ आला चरोनि दैवें । तेणें विश्वासें पुढती धांवे । वसू जैसा ॥ ७६४ ॥

tari vāghāciye aḍave | eka veḷa ālā caroni daiveṃ | teṇeṃ viśvāseṃ puḍhatī dhāṃve | vasū jaisā || 764 ||

कां सर्पघराआंतु । अवचटें ठेवा आणिला स्वस्थु । येतुलियासाठीं निश्चितु । नास्तिकु होय ॥ ७६५ ॥

kāṃ sarpagharāāṃtu | avacaṭeṃ ṭhevā āṇilā svasthu | yetuliyāsāṭhīṃ niścitu | nāstiku hoya || 765 ||

तैसेनि अवचटें हें । एकदोनी वेळां लाहे । एथ रोग एक आहे । हें मानीना जो ॥ ७६६ ॥

taiseni avacaṭeṃ heṃ | ekadonī veḷāṃ lāhe | etha roga eka āhe | heṃ mānīnā jo || 766 ||

वैरिया नीद आली । आतां द्वंद्वें माझीं सरलीं । हें मानी तो सपिली । मुकला जेवीं ॥ ७६७ ॥

vairiyā nīda ālī | ātāṃ dvaṃdveṃ mājhīṃ saralīṃ | heṃ mānī to sapilī | mukalā jevīṃ || 767 ||

तैसी आहारनिद्रेची उजरी । रोग निवांतु जोंवरी । तंव जो न करी । व्याधी चिंता ॥ ७६८ ॥

taisī āhāranidrecī ujarī | roga nivāṃtu joṃvarī | taṃva jo na karī | vyādhī ciṃtā || 768 ||

आणि स्त्रीपुत्रादिमेळें । संपत्ति जंव जंव फळे । तेणें रजें डोळे । जाती जयाचे ॥ ७६९ ॥

āṇi strīputrādimeḷeṃ | saṃpatti jaṃva jaṃva phaḷe | teṇeṃ rajeṃ ḍoḷe | jātī jayāce || 769 ||

सवेंचि वियोगु पडैल । विळौनी विपत्ति येईल । हें दुःख पुढील । देखेना जो ॥ ७७० ॥

saveṃci viyogu paḍaila | viḷaunī vipatti yeīla | heṃ duḥkha puḍhīla | dekhenā jo || 770 ||

तो अज्ञान गा पांडवा । आणि तोही तोचि जाणावा । जो इंद्रियें अव्हासवा । चारी एथ ॥ ७७१ ॥

to ajñāna gā pāṃḍavā | āṇi tohī toci jāṇāvā | jo iṃdriyeṃ avhāsavā | cārī etha || 771 ||

वयसेचेनि उवायें । संपत्तीचेनि सावायें । सेव्यासेव्य जाये । सरकटितु ॥ ७७२ ॥

vayaseceni uvāyeṃ | saṃpattīceni sāvāyeṃ | sevyāsevya jāye | sarakaṭitu || 772 ||

न करावें तें करी । असंभाव्य मनीं धरी । चिंतू नये तें विचारी । जयाची मती ॥ ७७३ ॥

na karāveṃ teṃ karī | asaṃbhāvya manīṃ dharī | ciṃtū naye teṃ vicārī | jayācī matī || 773 ||

रिघे जेथ न रिघावें । मागे जें न घ्यावें । स्पर्शे जेथ न लागावें । आंग मन ॥ ७७४ ॥

righe jetha na righāveṃ | māge jeṃ na ghyāveṃ | sparśe jetha na lāgāveṃ | āṃga mana || 774 ||

न जावें तेथ जाये । न पाहावें तें जो पाहे । न खावें तें खाये । तेवींचि तोषे ॥ ७७५ ॥

na jāveṃ tetha jāye | na pāhāveṃ teṃ jo pāhe | na khāveṃ teṃ khāye | tevīṃci toṣe || 775 ||

न धरावा तो संगु । न लागावें तेथ लागु । नाचरावा तो मार्गु । आचरे जो ॥ ७७६ ॥

na dharāvā to saṃgu | na lāgāveṃ tetha lāgu | nācarāvā to mārgu | ācare jo || 776 ||

नायकावें तें आइके । न बोलावें तें बके । परी दोष होतील हें न देखे । प्रवर्ततां ॥ ७७७ ॥

nāyakāveṃ teṃ āike | na bolāveṃ teṃ bake | parī doṣa hotīla heṃ na dekhe | pravartatāṃ || 777 ||

आंगा मनासि रुचावें । येतुलेनि कृत्याकृत्य नाठवें । जो करणेयाचेनि नांवें । भलतेंचि करी ॥ ७७८ ॥

āṃgā manāsi rucāveṃ | yetuleni kṛtyākṛtya nāṭhaveṃ | jo karaṇeyāceni nāṃveṃ | bhalateṃci karī || 778 ||

परि पाप मज होईल । कां नरकयातना येईल । हें कांहींचि पुढील । देखेना जो ॥ ७७९ ॥

pari pāpa maja hoīla | kāṃ narakayātanā yeīla | heṃ kāṃhīṃci puḍhīla | dekhenā jo || 779 ||

तयाचेनि आंगलगें । अज्ञान जगीं दाटुगें । जें सज्ञानाही संगें । झोंबों सके ॥ ७८० ॥

tayāceni āṃgalageṃ | ajñāna jagīṃ dāṭugeṃ | jeṃ sajñānāhī saṃgeṃ | jhoṃboṃ sake || 780 ||

परी असो हें आइक । अज्ञान चिन्हें आणिक । जेणें तुज सम्यक् । जाणवे तें ॥ ७८१ ॥

parī aso heṃ āika | ajñāna cinheṃ āṇika | jeṇeṃ tuja samyak | jāṇave teṃ || 781 ||

तरी जयाची प्रीति पुरी । गुंतली देखसी घरीं । नवगंधकेसरीं । भ्रमरी जैशी ॥ ७८२ ॥

tarī jayācī prīti purī | guṃtalī dekhasī gharīṃ | navagaṃdhakesarīṃ | bhramarī jaiśī || 782 ||

साकरेचिया राशी । बैसली नुठे माशी । तैसेनि स्त्रीचित्त आवेशीं । जयाचें मन ॥ ७८३ ॥

sākareciyā rāśī | baisalī nuṭhe māśī | taiseni strīcitta āveśīṃ | jayāceṃ mana || 783 ||

ठेला बेडूक कुंडीं । मशक गुंतला शेंबुडीं । जैसा ढोरु सबुडबुडीं । रुतला पंकीं ॥ ७८४ ॥

ṭhelā beḍūka kuṃḍīṃ | maśaka guṃtalā śeṃbuḍīṃ | jaisā ḍhoru sabuḍabuḍīṃ | rutalā paṃkīṃ || 784 ||

तैसें घरींहूनि निघणें । नाहीं जीवें मनें प्राणें । जया साप होऊनि असणें । भाटीं तियें ॥ ७८५ ॥

taiseṃ gharīṃhūni nighaṇeṃ | nāhīṃ jīveṃ maneṃ prāṇeṃ | jayā sāpa hoūni asaṇeṃ | bhāṭīṃ tiyeṃ || 785 ||

प्रियोत्तमाचिया कंठीं । प्रमदा घे आटी । तैशी जीवेंसी कोंपटी । धरूनि ठाके ॥ ७८६ ॥

priyottamāciyā kaṃṭhīṃ | pramadā ghe āṭī | taiśī jīveṃsī koṃpaṭī | dharūni ṭhāke || 786 ||

मधुरसोद्देशें । मधुकर जचे जैसें । गृहसंगोपन तैसें । करी जो गा ॥ ७८७ ॥

madhurasoddeśeṃ | madhukara jace jaiseṃ | gṛhasaṃgopana taiseṃ | karī jo gā || 787 ||

म्हातारपणीं जालें । मा आणिक एक विपाईलें । तयाचें कां जेतुलें । मातापितरां ॥ ७८८ ॥

mhātārapaṇīṃ jāleṃ | mā āṇika eka vipāīleṃ | tayāceṃ kāṃ jetuleṃ | mātāpitarāṃ || 788 ||

तेतुलेनि पाडें पार्था । घरीं जया प्रेम आस्था । आणि स्त्रीवांचूनि सर्वथा । जाणेना जो ॥ ७८९ ॥

tetuleni pāḍeṃ pārthā | gharīṃ jayā prema āsthā | āṇi strīvāṃcūni sarvathā | jāṇenā jo || 789 ||

तैसा स्त्रीदेहीं जो जीवें । पडोनिया सर्वभावें । कोण मी काय करावें । कांहीं नेणे ॥ ७९० ॥

taisā strīdehīṃ jo jīveṃ | paḍoniyā sarvabhāveṃ | koṇa mī kāya karāveṃ | kāṃhīṃ neṇe || 790 ||

महापुरुषाचें चित्त । जालिया वस्तुगत । ठाके व्यवहारजात । जयापरी ॥ ७९१ ॥

mahāpuruṣāceṃ citta | jāliyā vastugata | ṭhāke vyavahārajāta | jayāparī || 791 ||

हानि लाज न देखे । परापवादु नाइके । जयाचीं इंद्रियें एकमुखें । स्त्रिया केलीं ॥ ७९२ ॥

hāni lāja na dekhe | parāpavādu nāike | jayācīṃ iṃdriyeṃ ekamukheṃ | striyā kelīṃ || 792 ||

चित्त आराधी स्त्रीयेचें । आणि तियेचेनि छंदें नाचे । माकड गारुडियाचें । जैसें होय ॥ ७९३ ॥

citta ārādhī strīyeceṃ | āṇi tiyeceni chaṃdeṃ nāce | mākaḍa gāruḍiyāceṃ | jaiseṃ hoya || 793 ||

आपणपेंही शिणवी । इष्टमित्र दुखवी । मग कवडाचि वाढवी । लोभी जैसा ॥ ७९४ ॥

āpaṇapeṃhī śiṇavī | iṣṭamitra dukhavī | maga kavaḍāci vāḍhavī | lobhī jaisā || 794 ||

तैसा दानपुण्यें खांची । गोत्रकुटुंबा वंची । परी गारी भरी स्त्रियेची । उणी हों नेदी ॥ ७९५ ॥

taisā dānapuṇyeṃ khāṃcī | gotrakuṭuṃbā vaṃcī | parī gārī bharī striyecī | uṇī hoṃ nedī || 795 ||

पूजिती दैवतें जोगावी । गुरूतें बोलें झकवी । मायबापां दावी । निदारपण ॥ ७९६ ॥

pūjitī daivateṃ jogāvī | gurūteṃ boleṃ jhakavī | māyabāpāṃ dāvī | nidārapaṇa || 796 ||

स्त्रियेच्या तरी विखीं । भोगुसंपत्ती अनेकीं । आणी वस्तु निकी । जे जे देखे ॥ ७९७ ॥

striyecyā tarī vikhīṃ | bhogusaṃpattī anekīṃ | āṇī vastu nikī | je je dekhe || 797 ||

प्रेमाथिलेनि भक्तें । जैसेनि भजिजे कुळदैवतें । तैसा एकाग्रचित्तें । स्त्री जो उपासी ॥ ७९८ ॥

premāthileni bhakteṃ | jaiseni bhajije kuḷadaivateṃ | taisā ekāgracitteṃ | strī jo upāsī || 798 ||

साच आणि चोख । तें स्त्रियेसीचि अशेख । येरांविषयीं जोगावणूक । तेही नाहीं ॥ ७९९ ॥

sāca āṇi cokha | teṃ striyesīci aśekha | yerāṃviṣayīṃ jogāvaṇūka | tehī nāhīṃ || 799 ||

इयेतें हन कोणी देखैल । इयेसी वेखासें जाईल । तरी युगचि बुडैल । ऐसें जया ॥ ८०० ॥

iyeteṃ hana koṇī dekhaila | iyesī vekhāseṃ jāīla | tarī yugaci buḍaila | aiseṃ jayā || 800 ||

नायट्यांभेण । न मोडिजे नागांची आण । तैसी पाळी उणखुण । स्त्रीयेची जो ॥ ८०१ ॥

nāyaṭyāṃbheṇa | na moḍije nāgāṃcī āṇa | taisī pāḷī uṇakhuṇa | strīyecī jo || 801 ||

किंबहुना धनंजया । स्त्रीचि सर्वस्व जया । आणि तियेचिया जालिया- । लागीं प्रेम ॥ ८०२ ॥

kiṃbahunā dhanaṃjayā | strīci sarvasva jayā | āṇi tiyeciyā jāliyā- | lāgīṃ prema || 802 ||

आणिकही जें समस्त । तियेचें संपत्तिजात । तें जीवाहूनि आप्त । मानी जो कां ॥ ८०३ ॥

āṇikahī jeṃ samasta | tiyeceṃ saṃpattijāta | teṃ jīvāhūni āpta | mānī jo kāṃ || 803 ||

तो अज्ञानासी मूळ । अज्ञाना त्याचेनि बळ । हें असो केवळ । तेंचि रूप ॥ ८०४ ॥

to ajñānāsī mūḷa | ajñānā tyāceni baḷa | heṃ aso kevaḷa | teṃci rūpa || 804 ||

आणि मातलिया सागरीं । मोकललिया तरी । लाटांच्या येरझारीं । आंदोळे जेवीं ॥ ८०५ ॥

āṇi mātaliyā sāgarīṃ | mokalaliyā tarī | lāṭāṃcyā yerajhārīṃ | āṃdoḷe jevīṃ || 805 ||

तेवीं प्रिय वस्तु पावे । आणि सुखें जो उंचावे । तैसाचि अप्रियासवें । तळवटु घे ॥ ८०६ ॥

tevīṃ priya vastu pāve | āṇi sukheṃ jo uṃcāve | taisāci apriyāsaveṃ | taḷavaṭu ghe || 806 ||

ऐसेनि जयाचे चित्तीं । वैषम्यसाम्याची वोखती । वाहे तो महामती । अज्ञान गा ॥ ८०७ ॥

aiseni jayāce cittīṃ | vaiṣamyasāmyācī vokhatī | vāhe to mahāmatī | ajñāna gā || 807 ||

आणि माझ्या ठायीं भक्ती । फळालागीं जया आर्ती । धनोद्देशें विरक्ती । नटणें जेवीं ॥ ८०८ ॥

āṇi mājhyā ṭhāyīṃ bhaktī | phaḷālāgīṃ jayā ārtī | dhanoddeśeṃ viraktī | naṭaṇeṃ jevīṃ || 808 ||

नातरी कांताच्या मानसी । रिगोनि स्वैरिणी जैसी । राहाटे जारेंसीं । जावयालागीं ॥ ८०९ ॥

nātarī kāṃtācyā mānasī | rigoni svairiṇī jaisī | rāhāṭe jāreṃsīṃ | jāvayālāgīṃ || 809 ||

तैसा मातें किरीटी । भजती गा पाउटी । करूनि जो दिठी । विषो सूये ॥ ८१० ॥

taisā māteṃ kirīṭī | bhajatī gā pāuṭī | karūni jo diṭhī | viṣo sūye || 810 ||

आणि भजिन्नलियासवें । तो विषो जरी न पावे । तरी सांडी म्हणे आघवें । टवाळ हें ॥ ८११ ॥

āṇi bhajinnaliyāsaveṃ | to viṣo jarī na pāve | tarī sāṃḍī mhaṇe āghaveṃ | ṭavāḷa heṃ || 811 ||

कुणबट कुळवाडी । तैसा आन आन देव मांडी । आदिलाची परवडी । करी तया ॥ ८१२ ॥

kuṇabaṭa kuḷavāḍī | taisā āna āna deva māṃḍī | ādilācī paravaḍī | karī tayā || 812 ||

तया गुरुमार्गा टेंकें । जयाचा सुगरवा देखे । तरी तयाचा मंत्र शिके । येरु नेघे ॥ ८१३ ॥

tayā gurumārgā ṭeṃkeṃ | jayācā sugaravā dekhe | tarī tayācā maṃtra śike | yeru neghe || 813 ||

प्राणिजातेंसीं निष्ठुरु । स्थावरीं बहु भरु । तेवींचि नाहीं एकसरु । निर्वाहो जया ॥ ८१४ ॥

prāṇijāteṃsīṃ niṣṭhuru | sthāvarīṃ bahu bharu | tevīṃci nāhīṃ ekasaru | nirvāho jayā || 814 ||

माझी मूर्ति निफजवी । ते घराचे कोनीं बैसवी । आपण देवो देवी । यात्रे जाय ॥ ८१५ ॥

mājhī mūrti niphajavī | te gharāce konīṃ baisavī | āpaṇa devo devī | yātre jāya || 815 ||

नित्य आराधन माझें । काजीं कुळदैवता भजे । पर्वविशेषें कीजे । पूजा आना ॥ ८१६ ॥

nitya ārādhana mājheṃ | kājīṃ kuḷadaivatā bhaje | parvaviśeṣeṃ kīje | pūjā ānā || 816 ||

माझें अधिष्ठान घरीं । आणि वोवसे आनाचे करी । पितृकार्यावसरीं । पितरांचा होय ॥ ८१७ ॥

mājheṃ adhiṣṭhāna gharīṃ | āṇi vovase ānāce karī | pitṛkāryāvasarīṃ | pitarāṃcā hoya || 817 ||

एकादशीच्या दिवशीं । जेतुला पाडु आम्हांसी । तेतुलाचि नागांसी । पंचमीच्या दिवशीं ॥ ८१८ ॥

ekādaśīcyā divaśīṃ | jetulā pāḍu āmhāṃsī | tetulāci nāgāṃsī | paṃcamīcyā divaśīṃ || 818 ||

चौथ मोटकी पाहे । आणि गणेशाचाचि होये । चावदसी म्हणे माये । तुझाचि वो दुर्गे ॥ ८१९ ॥

cautha moṭakī pāhe | āṇi gaṇeśācāci hoye | cāvadasī mhaṇe māye | tujhāci vo durge || 819 ||

नित्य नैमित्तिकें कर्में सांडी । मग बैसे नवचंडी । आदित्यवारीं वाढी । बहिरवां पात्रीं ॥ ८२० ॥

nitya naimittikeṃ karmeṃ sāṃḍī | maga baise navacaṃḍī | ādityavārīṃ vāḍhī | bahiravāṃ pātrīṃ || 820 ||

पाठीं सोमवार पावे । आणि बेलेंसी लिंगा धांवे । ऐसा एकलाचि आघवे । जोगावी जो ॥ ८२१ ॥

pāṭhīṃ somavāra pāve | āṇi beleṃsī liṃgā dhāṃve | aisā ekalāci āghave | jogāvī jo || 821 ||

ऐसा अखंड भजन करी । उगा नोहे क्षणभरी । अवघेन गांवद्वारीं । अहेव जैसी ॥ ८२२ ॥

aisā akhaṃḍa bhajana karī | ugā nohe kṣaṇabharī | avaghena gāṃvadvārīṃ | aheva jaisī || 822 ||

ऐसेनि जो भक्तु । देखसी सैरा धांवतु । जाण अज्ञानाचा मूर्तु । अवतार तो ॥ ८२३ ॥

aiseni jo bhaktu | dekhasī sairā dhāṃvatu | jāṇa ajñānācā mūrtu | avatāra to || 823 ||

आणि एकांतें चोखटें । तपोवनें तीर्थे तटें । देखोनि जो गा विटे । तोहि तोचि ॥ ८२४ ॥

āṇi ekāṃteṃ cokhaṭeṃ | tapovaneṃ tīrthe taṭeṃ | dekhoni jo gā viṭe | tohi toci || 824 ||

जया जनपदीं सुख । गजबजेचें कवतिक । वानूं आवडे लौकिक । तोहि तोची ॥ ८२५ ॥

jayā janapadīṃ sukha | gajabajeceṃ kavatika | vānūṃ āvaḍe laukika | tohi tocī || 825 ||

आणि आत्मा गोचरु होये । ऐसी जे विद्या आहे । ते आइकोनि डौर वाहे । विद्वांसु जो ॥ ८२६ ॥

āṇi ātmā gocaru hoye | aisī je vidyā āhe | te āikoni ḍaura vāhe | vidvāṃsu jo || 826 ||

उपनिषदांकडे न वचे । योगशास्त्र न रुचे । अध्यात्मज्ञानीं जयाचें । मनचि नाहीं ॥ ८२७ ॥

upaniṣadāṃkaḍe na vace | yogaśāstra na ruce | adhyātmajñānīṃ jayāceṃ | manaci nāhīṃ || 827 ||

आत्मचर्चा एकी आथी । ऐसिये बुद्धीची भिंती । पाडूनि जयाची मती । वोढाळ जाहली ॥ ८२८ ॥

ātmacarcā ekī āthī | aisiye buddhīcī bhiṃtī | pāḍūni jayācī matī | voḍhāḷa jāhalī || 828 ||

कर्मकांड तरी जाणे । मुखोद्गत पुराणें । ज्योतिषीं तो म्हणे । तैसेंचि होय ॥ ८२९ ॥

karmakāṃḍa tarī jāṇe | mukhodgata purāṇeṃ | jyotiṣīṃ to mhaṇe | taiseṃci hoya || 829 ||

शिल्पीं अति निपुण । सूपकर्मींही प्रवीण । विधि आथर्वण । हातीं आथी ॥ ८३० ॥

śilpīṃ ati nipuṇa | sūpakarmīṃhī pravīṇa | vidhi ātharvaṇa | hātīṃ āthī || 830 ||

कोकीं नाहीं ठेलें । भारत करी म्हणितलें । आगम आफाविले । मूर्त होतीं ॥ ८३१ ॥

kokīṃ nāhīṃ ṭheleṃ | bhārata karī mhaṇitaleṃ | āgama āphāvile | mūrta hotīṃ || 831 ||

नीतिजात सुझे । वैद्यकही बुझे । काव्यनाटकीं दुजें । चतुर नाहीं ॥ ८३२ ॥

nītijāta sujhe | vaidyakahī bujhe | kāvyanāṭakīṃ dujeṃ | catura nāhīṃ || 832 ||

स्मृतींची चर्चा । दंशु जाणे गारुडियाचा । निघंटु प्रज्ञेचा । पाइकी करी ॥ ८३३ ॥

smṛtīṃcī carcā | daṃśu jāṇe gāruḍiyācā | nighaṃṭu prajñecā | pāikī karī || 833 ||

पैं व्याकरणीं चोखडा । तर्कीं अतिगाढा । परी एक आत्मज्ञानीं फुडा । जात्यंधु जो ॥ ८३४ ॥

paiṃ vyākaraṇīṃ cokhaḍā | tarkīṃ atigāḍhā | parī eka ātmajñānīṃ phuḍā | jātyaṃdhu jo || 834 ||

तें एकवांचूनि आघवां शास्त्रीं । सिद्धांत निर्माणधात्री । परी जळों तें मूळनक्षत्रीं । न पाहें गा ॥ ८३५ ॥

teṃ ekavāṃcūni āghavāṃ śāstrīṃ | siddhāṃta nirmāṇadhātrī | parī jaḷoṃ teṃ mūḷanakṣatrīṃ | na pāheṃ gā || 835 ||

मोराआंगीं अशेषें । पिसें असतीं डोळसें । परी एकली दृष्टि नसे । तैसें तें गा ॥ ८३६ ॥

morāāṃgīṃ aśeṣeṃ | piseṃ asatīṃ ḍoḷaseṃ | parī ekalī dṛṣṭi nase | taiseṃ teṃ gā || 836 ||

जरी परमाणूएवढें । संजीवनीमूळ जोडे । तरी बहु काय गाडे । भरणें येरें ? ॥ ८३७ ॥

jarī paramāṇūevaḍheṃ | saṃjīvanīmūḷa joḍe | tarī bahu kāya gāḍe | bharaṇeṃ yereṃ ? || 837 ||

आयुष्येंवीण लक्षणें । सिसेंवीण अळंकरणें । वोहरेंवीण वाधावणें । तो विटंबु गा ॥ ८३८ ॥

āyuṣyeṃvīṇa lakṣaṇeṃ | siseṃvīṇa aḷaṃkaraṇeṃ | vohareṃvīṇa vādhāvaṇeṃ | to viṭaṃbu gā || 838 ||

तैसें शास्त्रजात जाण । आघवेंचि अप्रमाण । अध्यात्मज्ञानेंविण । एकलेनी ॥ ८३९ ॥

taiseṃ śāstrajāta jāṇa | āghaveṃci apramāṇa | adhyātmajñāneṃviṇa | ekalenī || 839 ||

यालागीं अर्जुना पाहीं । अध्यात्मज्ञानाच्या ठायीं । जया नित्यबोधु नाहीं । शास्त्रमूढा ॥ ८४० ॥

yālāgīṃ arjunā pāhīṃ | adhyātmajñānācyā ṭhāyīṃ | jayā nityabodhu nāhīṃ | śāstramūḍhā || 840 ||

तया शरीर जें जालें । तें अज्ञानाचें बीं विरुढलें । तयाचें व्युत्पन्नत्व गेलें । अज्ञानवेलीं ॥ ८४१ ॥

tayā śarīra jeṃ jāleṃ | teṃ ajñānāceṃ bīṃ viruḍhaleṃ | tayāceṃ vyutpannatva geleṃ | ajñānavelīṃ || 841 ||

तो जें जें बोले । तें अज्ञानचि फुललें । तयाचें पुण्य जें फळलें । तें अज्ञान गा ॥ ८४२ ॥

to jeṃ jeṃ bole | teṃ ajñānaci phulaleṃ | tayāceṃ puṇya jeṃ phaḷaleṃ | teṃ ajñāna gā || 842 ||

आणि अध्यात्मज्ञान कांहीं । जेणें मानिलेंचि नाहीं । तो ज्ञानार्थु न देखे काई । हें बोलावें असें ? ॥ ८४३ ॥

āṇi adhyātmajñāna kāṃhīṃ | jeṇeṃ mānileṃci nāhīṃ | to jñānārthu na dekhe kāī | heṃ bolāveṃ aseṃ ? || 843 ||

ऐलीचि थडी न पवतां । पळे जो माघौता । तया पैलद्वीपींची वार्ता । काय होय ? ॥ ८४४ ॥

ailīci thaḍī na pavatāṃ | paḷe jo māghautā | tayā pailadvīpīṃcī vārtā | kāya hoya ? || 844 ||

कां दारवंठाचि जयाचें । शीर रोंविलें खांचे । तो केवीं परिवरींचें । ठेविलें देखे ? ॥ ८४५ ॥

kāṃ dāravaṃṭhāci jayāceṃ | śīra roṃvileṃ khāṃce | to kevīṃ parivarīṃceṃ | ṭhevileṃ dekhe ? || 845 ||

तेवीं अध्यात्मज्ञानीं जया । अनोळख धनंजया । तया ज्ञानार्थु देखावया । विषो काई ? ॥ ८४६ ॥

tevīṃ adhyātmajñānīṃ jayā | anoḷakha dhanaṃjayā | tayā jñānārthu dekhāvayā | viṣo kāī ? || 846 ||

म्हणौनि आतां विशेषें । तो ज्ञानाचें तत्त्व न देखे । हें सांगावें आंखेंलेखें । न लगे तुज ॥ ८४७ ॥

mhaṇauni ātāṃ viśeṣeṃ | to jñānāceṃ tattva na dekhe | heṃ sāṃgāveṃ āṃkheṃlekheṃ | na lage tuja || 847 ||

जेव्हां सगर्भे वाढिलें । तेव्हांचि पोटींचें धालें । तैसें मागिलें पदें बोलिलें । तेंचि होय ॥ ८४८ ॥

jevhāṃ sagarbhe vāḍhileṃ | tevhāṃci poṭīṃceṃ dhāleṃ | taiseṃ māgileṃ padeṃ bolileṃ | teṃci hoya || 848 ||

वांचूनियां वेगळें । रूप करणें हें न मिळे । जेवीं अवंतिलें आंधळें । तें दुजेनसीं ये ॥ ८४९ ॥

vāṃcūniyāṃ vegaḷeṃ | rūpa karaṇeṃ heṃ na miḷe | jevīṃ avaṃtileṃ āṃdhaḷeṃ | teṃ dujenasīṃ ye || 849 ||

एवं इये उपरतीं । अज्ञानचिन्हें मागुतीं । अमानित्वादि प्रभृती । वाखाणिलीं ॥ ८५० ॥

evaṃ iye uparatīṃ | ajñānacinheṃ māgutīṃ | amānitvādi prabhṛtī | vākhāṇilīṃ || 850 ||

जे ज्ञानपदें अठरा । केलियां येरी मोहरां । अज्ञान या आकारा । सहजें येती ॥ ८५१ ॥

je jñānapadeṃ aṭharā | keliyāṃ yerī moharāṃ | ajñāna yā ākārā | sahajeṃ yetī || 851 ||

मागां श्लोकाचेनि अर्धार्धें । ऐसें सांगितलें श्रीमुकुंदें । ना उफराटीं इयें ज्ञानपदें । तेंचि अज्ञान ॥ ८५२ ॥

māgāṃ ślokāceni ardhārdheṃ | aiseṃ sāṃgitaleṃ śrīmukuṃdeṃ | nā upharāṭīṃ iyeṃ jñānapadeṃ | teṃci ajñāna || 852 ||

म्हणौनि इया वाहणीं । केली म्यां उपलवणी । वांचूनि दुधा मेळऊनि पाणी । फार कीजे ? ॥ ८५३ ॥

mhaṇauni iyā vāhaṇīṃ | kelī myāṃ upalavaṇī | vāṃcūni dudhā meḷaūni pāṇī | phāra kīje ? || 853 ||

तैसें जी न बडबडीं । पदाची कोर न सांडी । परी मूळध्वनींचिये वाढी । निमित्त जाहलों ॥ ८५४ ॥

taiseṃ jī na baḍabaḍīṃ | padācī kora na sāṃḍī | parī mūḷadhvanīṃciye vāḍhī | nimitta jāhaloṃ || 854 ||

तंव श्रोते म्हणती राहें । कें परिहारा ठावो आहे ? । बिहिसी कां वायें । कविपोषका ? ॥ ८५५ ॥

taṃva śrote mhaṇatī rāheṃ | keṃ parihārā ṭhāvo āhe ? | bihisī kāṃ vāyeṃ | kavipoṣakā ? || 855 ||

तूतें श्रीमुरारी । म्हणितलें आम्ही प्रकट करीं । जें अभिप्राय गव्हरीं । झांकिले आम्हीं ॥ ८५६ ॥

tūteṃ śrīmurārī | mhaṇitaleṃ āmhī prakaṭa karīṃ | jeṃ abhiprāya gavharīṃ | jhāṃkile āmhīṃ || 856 ||

तें देवाचें मनोगत । दावित आहासी तूं मूर्त । हेंही म्हणतां चित्त । दाटैल तुझें ॥ ८५७ ॥

teṃ devāceṃ manogata | dāvita āhāsī tūṃ mūrta | heṃhī mhaṇatāṃ citta | dāṭaila tujheṃ || 857 ||

म्हणौनि असो हें न बोलों । परि साविया गा तोषलों । जे ज्ञानतरिये मेळविलों । श्रवण सुखाचिये ॥ ८५८ ॥

mhaṇauni aso heṃ na boloṃ | pari sāviyā gā toṣaloṃ | je jñānatariye meḷaviloṃ | śravaṇa sukhāciye || 858 ||

आतां इयावरी । जे तो श्रीहरी । बोलिला तें करीं । कथन वेगां ॥ ८५९ ॥

ātāṃ iyāvarī | je to śrīharī | bolilā teṃ karīṃ | kathana vegāṃ || 859 ||

इया संतवाक्यासरिसें । म्हणितलें निवृत्तिदासें । जी अवधारा तरी ऐसें । बोलिलें देवें ॥ ८६० ॥

iyā saṃtavākyāsariseṃ | mhaṇitaleṃ nivṛttidāseṃ | jī avadhārā tarī aiseṃ | bolileṃ deveṃ || 860 ||

म्हणती तुवां पांडवा । हा चिन्हसमुच्चयो आघवा । आयकिला तो जाणावा । अज्ञानभागु ॥ ८६१ ॥

mhaṇatī tuvāṃ pāṃḍavā | hā cinhasamuccayo āghavā | āyakilā to jāṇāvā | ajñānabhāgu || 861 ||

इया अज्ञानविभागा । पाठी देऊनि पैं गा । ज्ञानविखीं चांगा । दृढा होईजे ॥ ८६२ ॥

iyā ajñānavibhāgā | pāṭhī deūni paiṃ gā | jñānavikhīṃ cāṃgā | dṛḍhā hoīje || 862 ||

मग निर्वाळिलेनि ज्ञानें । ज्ञेय भेटेल मनें । तें जाणावया अर्जुनें । आस केली ॥ ८६३ ॥

maga nirvāḷileni jñāneṃ | jñeya bheṭela maneṃ | teṃ jāṇāvayā arjuneṃ | āsa kelī || 863 ||

तंव सर्वज्ञांचा रावो । म्हणे जाणौनि तयाचा भावो । परिसें ज्ञेयाचा अभिप्रावो । सांगों आतां ॥ ८६४ ॥

taṃva sarvajñāṃcā rāvo | mhaṇe jāṇauni tayācā bhāvo | pariseṃ jñeyācā abhiprāvo | sāṃgoṃ ātāṃ || 864 ||

तरि ज्ञेय ऐसें म्हणणें । वस्तूतें येणेंचि कारणें । जें ज्ञानेंवांचूनि कवणें । उपायें नये ॥ ८६५ ॥

tari jñeya aiseṃ mhaṇaṇeṃ | vastūteṃ yeṇeṃci kāraṇeṃ | jeṃ jñāneṃvāṃcūni kavaṇeṃ | upāyeṃ naye || 865 ||

आणि जाणितलेयावरौतें । कांहींच करणें नाहीं जेथें । जाणणेंचि तन्मयातें । आणी जयाचें ॥ ८६६ ॥

āṇi jāṇitaleyāvarauteṃ | kāṃhīṃca karaṇeṃ nāhīṃ jetheṃ | jāṇaṇeṃci tanmayāteṃ | āṇī jayāceṃ || 866 ||

जें जाणितलेयासाठीं । संसार काढूनियां कांठीं । जिरोनि जाइजे पोटीं । नित्यानंदाच्या ॥ ८६७ ॥

jeṃ jāṇitaleyāsāṭhīṃ | saṃsāra kāḍhūniyāṃ kāṃṭhīṃ | jironi jāije poṭīṃ | nityānaṃdācyā || 867 ||

तें ज्ञेय गा ऐसें । आदि जया नसे । परब्रह्म आपैसें । नाम जया ॥ ८६८ ॥

teṃ jñeya gā aiseṃ | ādi jayā nase | parabrahma āpaiseṃ | nāma jayā || 868 ||

जें नाहीं म्हणों जाइजे । तंव विश्वाकारें देखिजे । आणि विश्वचि ऐसें म्हणिजे । तरि हे माया ॥ ८६९ ॥

jeṃ nāhīṃ mhaṇoṃ jāije | taṃva viśvākāreṃ dekhije | āṇi viśvaci aiseṃ mhaṇije | tari he māyā || 869 ||

रूप वर्ण व्यक्ती । नाहीं दृश्य दृष्टा स्थिती । तरी कोणें कैसें आथी । म्हणावें पां ॥ ८७० ॥

rūpa varṇa vyaktī | nāhīṃ dṛśya dṛṣṭā sthitī | tarī koṇeṃ kaiseṃ āthī | mhaṇāveṃ pāṃ || 870 ||

आणि साचचि जरी नाहीं । तरी महदादि कोणें ठाईं । स्फुरत कैचें काई । तेणेंवीण असे ? ॥ ८७१ ॥

āṇi sācaci jarī nāhīṃ | tarī mahadādi koṇeṃ ṭhāīṃ | sphurata kaiceṃ kāī | teṇeṃvīṇa ase ? || 871 ||

म्हणौनि आथी नाथी हे बोली । जें देखोनि मुकी जाहली । विचारेंसीं मोडली । वाट जेथें ॥ ८७२ ॥

mhaṇauni āthī nāthī he bolī | jeṃ dekhoni mukī jāhalī | vicāreṃsīṃ moḍalī | vāṭa jetheṃ || 872 ||

जैसी भांडघटशरावीं । तदाकारें असे पृथ्वी । तैसें सर्व होऊनियां सर्वीं । असे जे वस्तु ॥ ८७३ ॥

jaisī bhāṃḍaghaṭaśarāvīṃ | tadākāreṃ ase pṛthvī | taiseṃ sarva hoūniyāṃ sarvīṃ | ase je vastu || 873 ||

आघवांचि देशीं काळीं । नव्हतां देशकाळांवेगळी । जे क्रिया स्थूळास्थूळीं । तेचि हात जयाचे ॥ ८७४ ॥

āghavāṃci deśīṃ kāḷīṃ | navhatāṃ deśakāḷāṃvegaḷī | je kriyā sthūḷāsthūḷīṃ | teci hāta jayāce || 874 ||

तयातें याकारणें । विश्वबाहू ऐसें म्हणणें । जें सर्वचि सर्वपणें । सर्वदा करी ॥ ८७५ ॥

tayāteṃ yākāraṇeṃ | viśvabāhū aiseṃ mhaṇaṇeṃ | jeṃ sarvaci sarvapaṇeṃ | sarvadā karī || 875 ||

आणि समस्तांही ठाया । एके काळीं धनंजया । आलें असे म्हणौनि जया । विश्वांघ्रीनाम ॥ ८७६ ॥

āṇi samastāṃhī ṭhāyā | eke kāḷīṃ dhanaṃjayā | āleṃ ase mhaṇauni jayā | viśvāṃghrīnāma || 876 ||

पैं सवितया आंग डोळे । नाहींत वेगळे वेगळे । तैसें सर्वद्रष्टे सकळें । स्वरूपें जें ॥ ८७७ ॥

paiṃ savitayā āṃga ḍoḷe | nāhīṃta vegaḷe vegaḷe | taiseṃ sarvadraṣṭe sakaḷeṃ | svarūpeṃ jeṃ || 877 ||

म्हणौनि विश्वतश्चक्षु । हा अचक्षूच्या ठायीं पक्षु । बोलावया दक्षु । जाहला वेदु ॥ ८७८ ॥

mhaṇauni viśvataścakṣu | hā acakṣūcyā ṭhāyīṃ pakṣu | bolāvayā dakṣu | jāhalā vedu || 878 ||

जें सर्वांचे शिरावरी । नित्य नांदे सर्वांपरी । ऐसिये स्थितीवरी । विश्वमूर्धा म्हणिपे ॥ ८७९ ॥

jeṃ sarvāṃce śirāvarī | nitya nāṃde sarvāṃparī | aisiye sthitīvarī | viśvamūrdhā mhaṇipe || 879 ||

पैं गा मूर्ति तेंचि मुख । हुताशना जैसें देख । तैसें सर्वपणें अशेख । भोक्ते जे ॥ ८८० ॥

paiṃ gā mūrti teṃci mukha | hutāśanā jaiseṃ dekha | taiseṃ sarvapaṇeṃ aśekha | bhokte je || 880 ||

यालागीं तया पार्था । विश्वतोमुख हे व्यवस्था । आली वाक्पथा । श्रुतीचिया ॥ ८८१ ॥

yālāgīṃ tayā pārthā | viśvatomukha he vyavasthā | ālī vākpathā | śrutīciyā || 881 ||

आणि वस्तुमात्रीं गगन । जैसें असे संलग्न । तैसें शब्दजातीं कान । सर्वत्र जया ॥ ८८२ ॥

āṇi vastumātrīṃ gagana | jaiseṃ ase saṃlagna | taiseṃ śabdajātīṃ kāna | sarvatra jayā || 882 ||

म्हणौनि आम्हीं तयातें । म्हणों सर्वत्र आइकतें । एवं जें सर्वांतें । आवरूनि असे ॥ ८८३ ॥

mhaṇauni āmhīṃ tayāteṃ | mhaṇoṃ sarvatra āikateṃ | evaṃ jeṃ sarvāṃteṃ | āvarūni ase || 883 ||

एऱ्हवीं तरी महामती । विश्वतश्चक्षु इया श्रुती । तयाचिया व्याप्ती । रूप केलें ॥ ८८४ ॥

eऱhavīṃ tarī mahāmatī | viśvataścakṣu iyā śrutī | tayāciyā vyāptī | rūpa keleṃ || 884 ||

वांचूनि हस्त नेत्र पाये । हें भाष तेथ कें आहे ? । सर्व शून्याचा न साहे । निष्कर्षु जें ॥ ८८५ ॥

vāṃcūni hasta netra pāye | heṃ bhāṣa tetha keṃ āhe ? | sarva śūnyācā na sāhe | niṣkarṣu jeṃ || 885 ||

पैं कल्लोळातें कल्लोळें । ग्रसिजत असे ऐसें कळे । परी ग्रसितें ग्रासावेगळें । असे काई ? ॥ ८८६ ॥

paiṃ kalloḷāteṃ kalloḷeṃ | grasijata ase aiseṃ kaḷe | parī grasiteṃ grāsāvegaḷeṃ | ase kāī ? || 886 ||

तैसें साचचि जें एक । तेथ कें व्याप्यव्यापक ? । परी बोलावया नावेक । करावें लागे ॥ ८८७ ॥

taiseṃ sācaci jeṃ eka | tetha keṃ vyāpyavyāpaka ? | parī bolāvayā nāveka | karāveṃ lāge || 887 ||

पैं शून्य जैं दावावें जाहलें । तैं बिंदुलें एक पाहिजे केलें । तैसें अद्वैत सांगावें बोलें । तैं द्वैत कीजे ॥ ८८८ ॥

paiṃ śūnya jaiṃ dāvāveṃ jāhaleṃ | taiṃ biṃduleṃ eka pāhije keleṃ | taiseṃ advaita sāṃgāveṃ boleṃ | taiṃ dvaita kīje || 888 ||

एऱ्हवीं तरी पार्था । गुरुशिष्यसत्पथा । आडळु पडे सर्वथा । बोल खुंटे ॥ ८८९ ॥

eऱhavīṃ tarī pārthā | guruśiṣyasatpathā | āḍaḷu paḍe sarvathā | bola khuṃṭe || 889 ||

म्हणौनि गा श्रुती । द्वैतभावें अद्वैतीं । निरूपणाची वाहती । वाट केली ॥ ८९० ॥

mhaṇauni gā śrutī | dvaitabhāveṃ advaitīṃ | nirūpaṇācī vāhatī | vāṭa kelī || 890 ||

तेंचि आतां अवधारीं । इये नेत्रगोचरें आकारीं । तें ज्ञेय जयापरी । व्यापक असे ॥ ८९१ ॥

teṃci ātāṃ avadhārīṃ | iye netragocareṃ ākārīṃ | teṃ jñeya jayāparī | vyāpaka ase || 891 ||

तरी तें गा किरीटी ऐसें । अवकाशीं आकाश जैसें । पटीं पटु होऊनि असे । तंतु जेवीं ॥ ८९२ ॥

tarī teṃ gā kirīṭī aiseṃ | avakāśīṃ ākāśa jaiseṃ | paṭīṃ paṭu hoūni ase | taṃtu jevīṃ || 892 ||

उदक होऊनि उदकीं । रसु जैसा अवलोकीं । दीपपणें दीपकीं । तेज जैसें ॥ ८९३ ॥

udaka hoūni udakīṃ | rasu jaisā avalokīṃ | dīpapaṇeṃ dīpakīṃ | teja jaiseṃ || 893 ||

कर्पूरत्वें कापुरीं । सौरभ्य असे जयापरी । शरीर होऊनि शरीरीं । कर्म जेवीं ॥ ८९४ ॥

karpūratveṃ kāpurīṃ | saurabhya ase jayāparī | śarīra hoūni śarīrīṃ | karma jevīṃ || 894 ||

किंबहुना पांडवा । सोनेंचि सोनयाचा रवा । तैसें जें या सर्वां । सर्वांगीं असे ॥ ८९५ ॥

kiṃbahunā pāṃḍavā | soneṃci sonayācā ravā | taiseṃ jeṃ yā sarvāṃ | sarvāṃgīṃ ase || 895 ||

परी रवेपणामाजिवडे । तंव रवा ऐसें आवडे । वांचूनि सोनें सांगडें । सोनया जेवीं ॥ ८९६ ॥

parī ravepaṇāmājivaḍe | taṃva ravā aiseṃ āvaḍe | vāṃcūni soneṃ sāṃgaḍeṃ | sonayā jevīṃ || 896 ||

पैं गा वोघुचि वांकुडा । परि पाणी उजू सुहाडा । वन्हि आला लोखंडा । लोह नव्हे कीं ॥ ८९७ ॥

paiṃ gā voghuci vāṃkuḍā | pari pāṇī ujū suhāḍā | vanhi ālā lokhaṃḍā | loha navhe kīṃ || 897 ||

घटाकारें वेंटाळें । तेथ नभ गमे वाटोळें । मठीं तरी चौफळें । आये दिसे ॥ ८९८ ॥

ghaṭākāreṃ veṃṭāḷeṃ | tetha nabha game vāṭoḷeṃ | maṭhīṃ tarī cauphaḷeṃ | āye dise || 898 ||

तरि ते अवकाश जैसें । नोहिजतीचि कां आकाशें । जें विकार होऊनि तैसें । विकारी नोहे ॥ ८९९ ॥

tari te avakāśa jaiseṃ | nohijatīci kāṃ ākāśeṃ | jeṃ vikāra hoūni taiseṃ | vikārī nohe || 899 ||

मन मुख्य इंद्रियां । सत्त्वादि गुणां ययां- । सारिखें ऐसें धनंजया । आवडे कीर ॥ ९०० ॥

mana mukhya iṃdriyāṃ | sattvādi guṇāṃ yayāṃ- | sārikheṃ aiseṃ dhanaṃjayā | āvaḍe kīra || 900 ||

पैं गुळाची गोडी । नोहे बांधया सांगडी । तैसीं गुण इंद्रियें फुडीं । नाहीं तेथ ॥ ९०१ ॥

paiṃ guḷācī goḍī | nohe bāṃdhayā sāṃgaḍī | taisīṃ guṇa iṃdriyeṃ phuḍīṃ | nāhīṃ tetha || 901 ||

अगा क्षीराचिये दशे । घृत क्षीराकारें असे । परी क्षीरचि नोहे जैसें । कपिध्वजा ॥ ९०२ ॥

agā kṣīrāciye daśe | ghṛta kṣīrākāreṃ ase | parī kṣīraci nohe jaiseṃ | kapidhvajā || 902 ||

तैसें जें इये विकारीं । विकार नोहे अवधारीं । पैं आकारा नाम भोंवरी । येर सोने तें सोनें ॥ ९०३ ॥

taiseṃ jeṃ iye vikārīṃ | vikāra nohe avadhārīṃ | paiṃ ākārā nāma bhoṃvarī | yera sone teṃ soneṃ || 903 ||

इया उघड मऱ्हाटिया । तें वेगळेपण धनंजया । जाण गुण इंद्रियां- । पासोनियां ॥ ९०४ ॥

iyā ughaḍa maऱhāṭiyā | teṃ vegaḷepaṇa dhanaṃjayā | jāṇa guṇa iṃdriyāṃ- | pāsoniyāṃ || 904 ||

नामरूपसंबंधु । जातिक्रियाभेदु । हा आकारासीच प्रवादु । वस्तूसि नाहीं ॥ ९०५ ॥

nāmarūpasaṃbaṃdhu | jātikriyābhedu | hā ākārāsīca pravādu | vastūsi nāhīṃ || 905 ||

तें गुण नव्हे कहीं । गुणा तया संबंधु नाहीं । परी तयाच्याचि ठायीं । आभासती ॥ ९०६ ॥

teṃ guṇa navhe kahīṃ | guṇā tayā saṃbaṃdhu nāhīṃ | parī tayācyāci ṭhāyīṃ | ābhāsatī || 906 ||

येतुलेयासाठीं । संभ्रांताच्या पोटीं । ऐसें जाय किरीटी । जे हेंचि धरी ॥ ९०७ ॥

yetuleyāsāṭhīṃ | saṃbhrāṃtācyā poṭīṃ | aiseṃ jāya kirīṭī | je heṃci dharī || 907 ||

तरी तें गा धरणें ऐसें । अभ्रातें जेवीं आकाशें । कां प्रतिवदन जैसें । आरसेनी ॥ ९०८ ॥

tarī teṃ gā dharaṇeṃ aiseṃ | abhrāteṃ jevīṃ ākāśeṃ | kāṃ prativadana jaiseṃ | ārasenī || 908 ||

नातरी सूर्य प्रतिमंडल । जैसेनि धरी सलिल । कां रश्मिकरीं मृगजळ । धरिजे जेवीं ॥ ९०९ ॥

nātarī sūrya pratimaṃḍala | jaiseni dharī salila | kāṃ raśmikarīṃ mṛgajaḷa | dharije jevīṃ || 909 ||

तैसें गा संबंधेंवीण । यया सर्वांतें धरी निर्गुण । परी तें वायां जाण । मिथ्यादृष्टी ॥ ९१० ॥

taiseṃ gā saṃbaṃdheṃvīṇa | yayā sarvāṃteṃ dharī nirguṇa | parī teṃ vāyāṃ jāṇa | mithyādṛṣṭī || 910 ||

आणि यापरी निर्गुणें । गुणातें भोगणें । रंका राज्य करणें । स्वप्नीं जैसें ॥ ९११ ॥

āṇi yāparī nirguṇeṃ | guṇāteṃ bhogaṇeṃ | raṃkā rājya karaṇeṃ | svapnīṃ jaiseṃ || 911 ||

म्हणौनि गुणाचा संगु । अथवा गुणभोगु । हा निर्गुणीं लागु । बोलों नये ॥ ९१२ ॥

mhaṇauni guṇācā saṃgu | athavā guṇabhogu | hā nirguṇīṃ lāgu | boloṃ naye || 912 ||

जें चराचर भूतां- । माजीं असे पंडुसुता । नाना वन्हीं उष्णता । अभेदें जैसी ॥ ९१३ ॥

jeṃ carācara bhūtāṃ- | mājīṃ ase paṃḍusutā | nānā vanhīṃ uṣṇatā | abhedeṃ jaisī || 913 ||

तैसेनि अविनाशभावें । जें सूक्ष्मदशे आघवें । व्यापूनि असे तें जाणावें । ज्ञेय एथ ॥ ९१४ ॥

taiseni avināśabhāveṃ | jeṃ sūkṣmadaśe āghaveṃ | vyāpūni ase teṃ jāṇāveṃ | jñeya etha || 914 ||

जें एक आंतुबाहेरी । जें एक जवळ दुरी । जें एकवांचूनि परी । दुजीं नाहीं ॥ ९१५ ॥

jeṃ eka āṃtubāherī | jeṃ eka javaḷa durī | jeṃ ekavāṃcūni parī | dujīṃ nāhīṃ || 915 ||

क्षीरसागरींची गोडी । माजीं बहु थडिये थोडी । हें नाहीं तया परवडी । पूर्ण जें गा ॥ ९१६ ॥

kṣīrasāgarīṃcī goḍī | mājīṃ bahu thaḍiye thoḍī | heṃ nāhīṃ tayā paravaḍī | pūrṇa jeṃ gā || 916 ||

स्वेदजादिप्रभृती । वेगळाल्यां भूतीं । जयाचिये अनुस्यूतीं । खोमणें नाहीं ॥ ९१७ ॥

svedajādiprabhṛtī | vegaḷālyāṃ bhūtīṃ | jayāciye anusyūtīṃ | khomaṇeṃ nāhīṃ || 917 ||

पैं श्रोते मुखटिळका । घटसहस्रा अनेकां- । माजीं बिंबोनि चंद्रिका । न भेदे जेवीं ॥ ९१८ ॥

paiṃ śrote mukhaṭiḷakā | ghaṭasahasrā anekāṃ- | mājīṃ biṃboni caṃdrikā | na bhede jevīṃ || 918 ||

नाना लवणकणाचिये राशी । क्षारता एकचि जैसी । कां कोडी एकीं ऊसीं । एकचि गोडी ॥ ९१९ ॥

nānā lavaṇakaṇāciye rāśī | kṣāratā ekaci jaisī | kāṃ koḍī ekīṃ ūsīṃ | ekaci goḍī || 919 ||

तैसें अनेकीं भूतजातीं । जें आहे एकी व्याप्ती । विश्वकार्या सुमती । कारण जें गा ॥ ९२० ॥

taiseṃ anekīṃ bhūtajātīṃ | jeṃ āhe ekī vyāptī | viśvakāryā sumatī | kāraṇa jeṃ gā || 920 ||

म्हणौनि हा भूताकारु । जेथोनि तेंचि तया आधारु । कल्लोळा सागरु । जियापरी ॥ ९२१ ॥

mhaṇauni hā bhūtākāru | jethoni teṃci tayā ādhāru | kalloḷā sāgaru | jiyāparī || 921 ||

बाल्यादि तिन्हीं वयसीं । काया एकचि जैसी । तैसें आदिस्थितिग्रासीं । अखंड जें ॥ ९२२ ॥

bālyādi tinhīṃ vayasīṃ | kāyā ekaci jaisī | taiseṃ ādisthitigrāsīṃ | akhaṃḍa jeṃ || 922 ||

सायंप्रातर्मध्यान । होतां जातां दिनमान । जैसें कां गगन । पालटेना ॥ ९२३ ॥

sāyaṃprātarmadhyāna | hotāṃ jātāṃ dinamāna | jaiseṃ kāṃ gagana | pālaṭenā || 923 ||

अगा सृष्टिवेळे प्रियोत्तमा । जया नांव म्हणती ब्रह्मा । व्याप्ति जें विष्णुनामा । पात्र जाहलें ॥ ९२४ ॥

agā sṛṣṭiveḷe priyottamā | jayā nāṃva mhaṇatī brahmā | vyāpti jeṃ viṣṇunāmā | pātra jāhaleṃ || 924 ||

मग आकारु हा हारपे । तेव्हां रुद्र जें म्हणिपे । तेंही गुणत्रय जेव्हां लोपे । तैं जें शून्य ॥ ९२५ ॥

maga ākāru hā hārape | tevhāṃ rudra jeṃ mhaṇipe | teṃhī guṇatraya jevhāṃ lope | taiṃ jeṃ śūnya || 925 ||

नभाचें शून्यत्व गिळून । गुणत्रयातें नुरऊन । तें शून्य तें महाशून्य । श्रुतिवचनसंमत ॥ ९२६ ॥

nabhāceṃ śūnyatva giḷūna | guṇatrayāteṃ nuraūna | teṃ śūnya teṃ mahāśūnya | śrutivacanasaṃmata || 926 ||

जें अग्नीचें दीपन । जें चंद्राचें जीवन । सूर्याचे नयन । देखती जेणें ॥ ९२७ ॥

jeṃ agnīceṃ dīpana | jeṃ caṃdrāceṃ jīvana | sūryāce nayana | dekhatī jeṇeṃ || 927 ||

जयाचेनि उजियेडें । तारांगण उभडें । महातेज सुरवाडें । राहाटे जेणें ॥ ९२८ ॥

jayāceni ujiyeḍeṃ | tārāṃgaṇa ubhaḍeṃ | mahāteja suravāḍeṃ | rāhāṭe jeṇeṃ || 928 ||

जें आदीची आदी । जें वृद्धीची वृद्धी । बुद्धीची जे बुद्धी । जीवाचा जीवु ॥ ९२९ ॥

jeṃ ādīcī ādī | jeṃ vṛddhīcī vṛddhī | buddhīcī je buddhī | jīvācā jīvu || 929 ||

जें मनाचें मन । जें नेत्राचे नयन । कानाचे कान । वाचेची वाचा ॥ ९३० ॥

jeṃ manāceṃ mana | jeṃ netrāce nayana | kānāce kāna | vācecī vācā || 930 ||

जें प्राणाचा प्राण । जें गतीचे चरण । क्रियेचें कर्तेपण । जयाचेनि ॥ ९३१ ॥

jeṃ prāṇācā prāṇa | jeṃ gatīce caraṇa | kriyeceṃ kartepaṇa | jayāceni || 931 ||

आकारु जेणें आकारे । विस्तारु जेणें विस्तारे । संहारु जेणें संहारे । पंडुकुमरा ॥ ९३२ ॥

ākāru jeṇeṃ ākāre | vistāru jeṇeṃ vistāre | saṃhāru jeṇeṃ saṃhāre | paṃḍukumarā || 932 ||

जें मेदिनीची मेदिनी । जें पाणी पिऊनि असे पाणी । तेजा दिवेलावणी । जेणें तेजें ॥ ९३३ ॥

jeṃ medinīcī medinī | jeṃ pāṇī piūni ase pāṇī | tejā divelāvaṇī | jeṇeṃ tejeṃ || 933 ||

जें वायूचा श्वासोश्वासु । जें गगनाचा अवकाशु । हें असो आघवाची आभासु । आभासे जेणें ॥ ९३४ ॥

jeṃ vāyūcā śvāsośvāsu | jeṃ gaganācā avakāśu | heṃ aso āghavācī ābhāsu | ābhāse jeṇeṃ || 934 ||

किंबहुना पांडवा । जें आघवेंचि असे आघवा । जेथ नाहीं रिगावा । द्वैतभावासी ॥ ९३५ ॥

kiṃbahunā pāṃḍavā | jeṃ āghaveṃci ase āghavā | jetha nāhīṃ rigāvā | dvaitabhāvāsī || 935 ||

जें देखिलियाचिसवें । दृश्य द्रष्टा हें आघवें । एकवाट कालवे । सामरस्यें ॥ ९३६ ॥

jeṃ dekhiliyācisaveṃ | dṛśya draṣṭā heṃ āghaveṃ | ekavāṭa kālave | sāmarasyeṃ || 936 ||

मग तेंचि होय ज्ञान । ज्ञाता ज्ञेय हन । ज्ञानें गमिजे स्थान । तेंहि तेंची ॥ ९३७ ॥

maga teṃci hoya jñāna | jñātā jñeya hana | jñāneṃ gamije sthāna | teṃhi teṃcī || 937 ||

जैसें सरलियां लेख । आंख होती एक । तैसें साध्यसाधनादिक । ऐक्यासि ये ॥ ९३८ ॥

jaiseṃ saraliyāṃ lekha | āṃkha hotī eka | taiseṃ sādhyasādhanādika | aikyāsi ye || 938 ||

अर्जुना जिये ठायीं । न सरे द्वैताची वही । हें असो जें हृदयीं । सर्वांच्या असे ॥ ९३९ ॥

arjunā jiye ṭhāyīṃ | na sare dvaitācī vahī | heṃ aso jeṃ hṛdayīṃ | sarvāṃcyā ase || 939 ||

एवं तुजपुढां । आदीं क्षेत्र सुहाडा । दाविलें फाडोवाडां । विवंचुनी ॥ ९४० ॥

evaṃ tujapuḍhāṃ | ādīṃ kṣetra suhāḍā | dāvileṃ phāḍovāḍāṃ | vivaṃcunī || 940 ||

तैसेंचि क्षेत्रापाठीं । जैसेनि देखसी दिठी । तें ज्ञानही किरीटी । सांगितलें ॥ ९४१ ॥

taiseṃci kṣetrāpāṭhīṃ | jaiseni dekhasī diṭhī | teṃ jñānahī kirīṭī | sāṃgitaleṃ || 941 ||

अज्ञानाही कौतुकें । रूप केलें निकें । जंव आयणी तुझी टेंके । पुरे म्हणे ॥ ९४२ ॥

ajñānāhī kautukeṃ | rūpa keleṃ nikeṃ | jaṃva āyaṇī tujhī ṭeṃke | pure mhaṇe || 942 ||

आणि आतां हें रोकडें । उपपत्तीचेनि पवाडें । निरूपिलें उघडें । ज्ञेय पैं गा ॥ ९४३ ॥

āṇi ātāṃ heṃ rokaḍeṃ | upapattīceni pavāḍeṃ | nirūpileṃ ughaḍeṃ | jñeya paiṃ gā || 943 ||

हे आघवीच विवंचना । बुद्धी भरोनि अर्जुना । मत्सिद्धिभावना । माझिया येती ॥ ९४४ ॥

he āghavīca vivaṃcanā | buddhī bharoni arjunā | matsiddhibhāvanā | mājhiyā yetī || 944 ||

देहादि परिग्रहीं । संन्यासु करूनियां जिहीं । जीवु माझ्या ठाईं । वृत्तिकु केला ॥ ९४५ ॥

dehādi parigrahīṃ | saṃnyāsu karūniyāṃ jihīṃ | jīvu mājhyā ṭhāīṃ | vṛttiku kelā || 945 ||

ते मातें किरीटी । हेंचि जाणौनियां शेवटीं । आपणपयां साटोवाटीं । मीचि होती ॥ ९४६ ॥

te māteṃ kirīṭī | heṃci jāṇauniyāṃ śevaṭīṃ | āpaṇapayāṃ sāṭovāṭīṃ | mīci hotī || 946 ||

मीचि होती परी । हे मुख्य गा अवधारीं । सोहोपी सर्वांपरी । रचिलीं आम्हीं ॥ ९४७ ॥

mīci hotī parī | he mukhya gā avadhārīṃ | sohopī sarvāṃparī | racilīṃ āmhīṃ || 947 ||

कडां पायरी कीजे । निराळीं माचु बांधिजे । अथावीं सुइजे । तरी जैसी ॥ ९४८ ॥

kaḍāṃ pāyarī kīje | nirāḷīṃ mācu bāṃdhije | athāvīṃ suije | tarī jaisī || 948 ||

एऱ्हवीं अवघेंचि आत्मा । हें सांगों जरी वीरोत्तमा । परी तुझिया मनोधर्मा । मिळेल ना ॥ ९४९ ॥

eऱhavīṃ avagheṃci ātmā | heṃ sāṃgoṃ jarī vīrottamā | parī tujhiyā manodharmā | miḷela nā || 949 ||

म्हणौनि एकचि संचलें । चतुर्धा आम्हीं केलें । जें अदळपण देखिलें । तुझिये प्रज्ञे ॥ ९५० ॥

mhaṇauni ekaci saṃcaleṃ | caturdhā āmhīṃ keleṃ | jeṃ adaḷapaṇa dekhileṃ | tujhiye prajñe || 950 ||

पैं बाळ जैं जेवविजे । तैं घांसु विसा ठायीं कीजे । तैसें एकचि हेंचतुर्व्याजें । कथिलें आम्हीं ॥ ९५१ ॥

paiṃ bāḷa jaiṃ jevavije | taiṃ ghāṃsu visā ṭhāyīṃ kīje | taiseṃ ekaci heṃcaturvyājeṃ | kathileṃ āmhīṃ || 951 ||

एक क्षेत्र एक ज्ञान । एक ज्ञेय एक अज्ञान । हे भाग केले अवधान । जाणौनि तुझें ॥ ९५२ ॥

eka kṣetra eka jñāna | eka jñeya eka ajñāna | he bhāga kele avadhāna | jāṇauni tujheṃ || 952 ||

आणि ऐसेनही पार्था । जरी हा अभिप्रावो तुज हाता । नये तरी हे व्यवस्था । एक वेळ सांगों ॥ ९५३ ॥

āṇi aisenahī pārthā | jarī hā abhiprāvo tuja hātā | naye tarī he vyavasthā | eka veḷa sāṃgoṃ || 953 ||

आतां चौठायीं न करूं । एकही म्हणौनि न सरूं । आत्मानात्मया धरूं । सरिसा पाडु ॥ ९५४ ॥

ātāṃ cauṭhāyīṃ na karūṃ | ekahī mhaṇauni na sarūṃ | ātmānātmayā dharūṃ | sarisā pāḍu || 954 ||

परि तुवां येतुलें करावें । मागों तें आम्हां देआवें । जे कानचि नांव ठेवावें । आपण पैं गा ॥ ९५५ ॥

pari tuvāṃ yetuleṃ karāveṃ | māgoṃ teṃ āmhāṃ deāveṃ | je kānaci nāṃva ṭhevāveṃ | āpaṇa paiṃ gā || 955 ||

या श्रीकृष्णाचिया बोला । पार्थु रोमांचितु जाहला । तेथ देवो म्हणती भला । उचंबळेना ॥ ९५६ ॥

yā śrīkṛṣṇāciyā bolā | pārthu romāṃcitu jāhalā | tetha devo mhaṇatī bhalā | ucaṃbaḷenā || 956 ||

ऐसेनि तो येतां वेगु । धरूनि म्हणे श्रीरंगु । प्रकृतिपुरुषविभागु । परिसें सांगों ॥ ९५७ ॥

aiseni to yetāṃ vegu | dharūni mhaṇe śrīraṃgu | prakṛtipuruṣavibhāgu | pariseṃ sāṃgoṃ || 957 ||

जया मार्गातें जगीं । सांख्य म्हणती योगी । जयाचिये भाटिवेलागीं । मी कपिल जाहलों ॥ ९५८ ॥

jayā mārgāteṃ jagīṃ | sāṃkhya mhaṇatī yogī | jayāciye bhāṭivelāgīṃ | mī kapila jāhaloṃ || 958 ||

तो आइक निर्दोखु । प्रकृतिपुरुषविवेकु । म्हणे आदिपुरुखु । अर्जुनातें ॥ ९५९ ॥

to āika nirdokhu | prakṛtipuruṣaviveku | mhaṇe ādipurukhu | arjunāteṃ || 959 ||

तरी पुरुष अनादि आथी । आणि तैंचि लागोनि प्रकृति । संसरिसी दिवोराती । दोनी जैसी ॥ ९६० ॥

tarī puruṣa anādi āthī | āṇi taiṃci lāgoni prakṛti | saṃsarisī divorātī | donī jaisī || 960 ||

कां रूप नोहे वायां । परी रूपा लागली छाया । निकणु वाढे धनंजया । कणेंसीं कोंडा ॥ ९६१ ॥

kāṃ rūpa nohe vāyāṃ | parī rūpā lāgalī chāyā | nikaṇu vāḍhe dhanaṃjayā | kaṇeṃsīṃ koṃḍā || 961 ||

तैसीं जाण जवटें । दोन्हीं इयें एकवटे । प्रकृतिपुरुष प्रगटें । अनादिसिद्धें ॥ ९६२ ॥

taisīṃ jāṇa javaṭeṃ | donhīṃ iyeṃ ekavaṭe | prakṛtipuruṣa pragaṭeṃ | anādisiddheṃ || 962 ||

पैं क्षेत्र येणें नांवें । जें सांगितलें आघवें । तेंचि एथ जाणावें । प्रकृति हे गा ॥ ९६३ ॥

paiṃ kṣetra yeṇeṃ nāṃveṃ | jeṃ sāṃgitaleṃ āghaveṃ | teṃci etha jāṇāveṃ | prakṛti he gā || 963 ||

आणि क्षेत्रज्ञ ऐसें । जयातें म्हणितलें असे । तो पुरुष हें अनारिसे । न बोलों घेईं ॥ ९६४ ॥

āṇi kṣetrajña aiseṃ | jayāteṃ mhaṇitaleṃ ase | to puruṣa heṃ anārise | na boloṃ gheīṃ || 964 ||

इयें आनानें नांवें । परी निरूप्य आन नोहे । हें लक्षण न चुकावें । पुढतपुढती ॥ ९६५ ॥

iyeṃ ānāneṃ nāṃveṃ | parī nirūpya āna nohe | heṃ lakṣaṇa na cukāveṃ | puḍhatapuḍhatī || 965 ||

तरी केवळ जे सत्ता । तो पुरुष गा पंडुसुता । प्रकृतीतें समस्तां । क्रिया नाम ॥ ९६६ ॥

tarī kevaḷa je sattā | to puruṣa gā paṃḍusutā | prakṛtīteṃ samastāṃ | kriyā nāma || 966 ||

बुद्धि इंद्रियें अंतःकरण । इत्यादि विकारभरण । आणि ते तिन्ही गुण । सत्त्वादिक ॥ ९६७ ॥

buddhi iṃdriyeṃ aṃtaḥkaraṇa | ityādi vikārabharaṇa | āṇi te tinhī guṇa | sattvādika || 967 ||

हा आघवाचि मेळावा । प्रकृती जाहला जाणावा । हेचि हेतु संभवा । कर्माचिया ॥ ९६८ ॥

hā āghavāci meḷāvā | prakṛtī jāhalā jāṇāvā | heci hetu saṃbhavā | karmāciyā || 968 ||

तेथ इच्छा आणि बुद्धि । घडवी अहंकारेंसीं आधीं । मग तिया लाविती वेधीं । कारणाच्या ॥ ९६९ ॥

tetha icchā āṇi buddhi | ghaḍavī ahaṃkāreṃsīṃ ādhīṃ | maga tiyā lāvitī vedhīṃ | kāraṇācyā || 969 ||

तेंचि कारण ठाकावया । जें सूत्र धरणें उपाया । तया नांव धनंजया । कार्य पैं गा ॥ ९७० ॥

teṃci kāraṇa ṭhākāvayā | jeṃ sūtra dharaṇeṃ upāyā | tayā nāṃva dhanaṃjayā | kārya paiṃ gā || 970 ||

आणि इच्छा मदाच्या थावीं । लागली मनातें उठवी । तें इंद्रियें राहाटवी । हें कर्तृत्व पैं गा ॥ ९७१ ॥

āṇi icchā madācyā thāvīṃ | lāgalī manāteṃ uṭhavī | teṃ iṃdriyeṃ rāhāṭavī | heṃ kartṛtva paiṃ gā || 971 ||

म्हणौनि तीन्ही या जाणा । कार्यकर्तृत्वकारणा । प्रकृति मूळ हे राणा । सिद्धांचा म्हणे ॥ ९७२ ॥

mhaṇauni tīnhī yā jāṇā | kāryakartṛtvakāraṇā | prakṛti mūḷa he rāṇā | siddhāṃcā mhaṇe || 972 ||

एवं तिहींचेनि समवायें । प्रकृति कर्मरूप होये । परी जया गुणा वाढे त्राये । त्याचि सारिखी ॥ ९७३ ॥

evaṃ tihīṃceni samavāyeṃ | prakṛti karmarūpa hoye | parī jayā guṇā vāḍhe trāye | tyāci sārikhī || 973 ||

जें सत्त्वगुणें अधिष्ठिजे । तें सत्कर्म म्हणिजे । रजोगुणें निफजे । मध्यम तें ॥ ९७४ ॥

jeṃ sattvaguṇeṃ adhiṣṭhije | teṃ satkarma mhaṇije | rajoguṇeṃ niphaje | madhyama teṃ || 974 ||

जें कां केवळ तमें । होती जियें कर्में । निषिद्धें अधमें । जाण तियें ॥ ९७५ ॥

jeṃ kāṃ kevaḷa tameṃ | hotī jiyeṃ karmeṃ | niṣiddheṃ adhameṃ | jāṇa tiyeṃ || 975 ||

ऐसेनि संतासंतें । कर्में प्रकृतीस्तव होतें । तयापासोनि निर्वाळतें । सुखदुःख गा ॥ ९७६ ॥

aiseni saṃtāsaṃteṃ | karmeṃ prakṛtīstava hoteṃ | tayāpāsoni nirvāḷateṃ | sukhaduḥkha gā || 976 ||

असंतीं दुःख उपजे । सत्कर्मीं सुख निफजे । तया दोहींचा बोलिजे । भोगु पुरुषा ॥ ९७७ ॥

asaṃtīṃ duḥkha upaje | satkarmīṃ sukha niphaje | tayā dohīṃcā bolije | bhogu puruṣā || 977 ||

सुखदुःखें जंववरी । निफजती साचोकारीं । तंव प्रकृति उद्यमु करी । पुरुषु भोगी ॥ ९७८ ॥

sukhaduḥkheṃ jaṃvavarī | niphajatī sācokārīṃ | taṃva prakṛti udyamu karī | puruṣu bhogī || 978 ||

प्रकृतिपुरुषांची कुळवाडी । सांगतां असंगडी । जे आंबुली जोडी । आंबुला खाय ॥ ९७९ ॥

prakṛtipuruṣāṃcī kuḷavāḍī | sāṃgatāṃ asaṃgaḍī | je āṃbulī joḍī | āṃbulā khāya || 979 ||

आंबुला आंबुलिये । संगती ना सोये । कीं आंबुली जग विये । चोज ऐका ॥ ९८० ॥

āṃbulā āṃbuliye | saṃgatī nā soye | kīṃ āṃbulī jaga viye | coja aikā || 980 ||

जे अनंगु तो पेंधा । निकवडा नुसधा । जीर्णु अतिवृद्धा- । पासोनि वृद्धु ॥ ९८१ ॥

je anaṃgu to peṃdhā | nikavaḍā nusadhā | jīrṇu ativṛddhā- | pāsoni vṛddhu || 981 ||

तया आडनांव पुरुषु । एऱ्हवीं स्त्री ना नपुंसकु । किंबहुना एकु । निश्चयो नाहीं ॥ ९८२ ॥

tayā āḍanāṃva puruṣu | eऱhavīṃ strī nā napuṃsaku | kiṃbahunā eku | niścayo nāhīṃ || 982 ||

तो अचक्षु अश्रवणु । अहस्तु अचरणु । रूप ना वर्णु । नाम आथी ॥ ९८३ ॥

to acakṣu aśravaṇu | ahastu acaraṇu | rūpa nā varṇu | nāma āthī || 983 ||

अर्जुना कांहींचि जेथ नाहीं । तो प्रकृतीचा भर्ता पाहीं । कीं भोगणें ऐसयाही । सुखदुःखांचें ॥ ९८४ ॥

arjunā kāṃhīṃci jetha nāhīṃ | to prakṛtīcā bhartā pāhīṃ | kīṃ bhogaṇeṃ aisayāhī | sukhaduḥkhāṃceṃ || 984 ||

तो तरी अकर्ता । उदासु अभोक्ता । परी इया पतिव्रता । भोगविजे ॥ ९८५ ॥

to tarī akartā | udāsu abhoktā | parī iyā pativratā | bhogavije || 985 ||

जियेतें अळुमाळु । रूपागुणाचा चाळढाळु । ते भलतैसाही खेळु । लेखा आणी ॥ ९८६ ॥

jiyeteṃ aḷumāḷu | rūpāguṇācā cāḷaḍhāḷu | te bhalataisāhī kheḷu | lekhā āṇī || 986 ||

मा इये प्रकृती तंव । गुणमयी हेंचि नांव । किंबहुना सावेव । गुण तेचि हे ॥ ९८७ ॥

mā iye prakṛtī taṃva | guṇamayī heṃci nāṃva | kiṃbahunā sāveva | guṇa teci he || 987 ||

हे प्रतिक्षणीं नीत्य नवी । रूपा गुणाचीच आघवी । जडातेंही माजवी । इयेचा माजु ॥ ९८८ ॥

he pratikṣaṇīṃ nītya navī | rūpā guṇācīca āghavī | jaḍāteṃhī mājavī | iyecā māju || 988 ||

नामें इयें प्रसिद्धें । स्नेहो इया स्निग्धें । इंद्रियें प्रबुद्धें । इयेचेनि ॥ ९८९ ॥

nāmeṃ iyeṃ prasiddheṃ | sneho iyā snigdheṃ | iṃdriyeṃ prabuddheṃ | iyeceni || 989 ||

कायि मन हें नपुंसक । कीं ते भोगवी तिन्ही लोक । ऐसें ऐसें अलौकिक । करणें इयेचें ॥ ९९० ॥

kāyi mana heṃ napuṃsaka | kīṃ te bhogavī tinhī loka | aiseṃ aiseṃ alaukika | karaṇeṃ iyeceṃ || 990 ||

हे भ्रमाचे महाद्वीप । व्याप्तीचें रूप । विकार उमप । इया केले ॥ ९९१ ॥

he bhramāce mahādvīpa | vyāptīceṃ rūpa | vikāra umapa | iyā kele || 991 ||

हे कामाची मांडवी । हे मोहवनींची माधवी । इये प्रसिद्धचि दैवी । माया हे नाम ॥ ९९२ ॥

he kāmācī māṃḍavī | he mohavanīṃcī mādhavī | iye prasiddhaci daivī | māyā he nāma || 992 ||

हे वाङ्मयाची वाढी । हे साकारपणाची जोडी । प्रपंचाची धाडी । अभंग हे ॥ ९९३ ॥

he vāṅmayācī vāḍhī | he sākārapaṇācī joḍī | prapaṃcācī dhāḍī | abhaṃga he || 993 ||

कळा एथुनि जालिया । विद्या इयेच्या केलिया । इच्छा ज्ञान क्रिया । वियाली हे ॥ ९९४ ॥

kaḷā ethuni jāliyā | vidyā iyecyā keliyā | icchā jñāna kriyā | viyālī he || 994 ||

हे नादाची टांकसाळ । हे चमत्काराचें वेळाउळ । किंबहुना सकळ । खेळु इयेचा ॥ ९९५ ॥

he nādācī ṭāṃkasāḷa | he camatkārāceṃ veḷāuḷa | kiṃbahunā sakaḷa | kheḷu iyecā || 995 ||

जे उत्पत्ति प्रलयो होत । ते इयेचे सायंप्रात । हें असो अद्भुत । मोहन हे ॥ ९९६ ॥

je utpatti pralayo hota | te iyece sāyaṃprāta | heṃ aso adbhuta | mohana he || 996 ||

हे अद्वयाचें दुसरें । हे निःसंगाचें सोयरे । निराळेंसि घरें । नांदत असे ॥ ९९७ ॥

he advayāceṃ dusareṃ | he niḥsaṃgāceṃ soyare | nirāḷeṃsi ghareṃ | nāṃdata ase || 997 ||

इयेतें येतुलावरी । सौभाग्यव्याप्तीची थोरी । म्हणौनि तया आवरी । अनावरातें ॥ ९९८ ॥

iyeteṃ yetulāvarī | saubhāgyavyāptīcī thorī | mhaṇauni tayā āvarī | anāvarāteṃ || 998 ||

तयाच्या तंव ठायीं । निपटूनि कांहींचि नाहीं । कीं तया आघवेहीं । आपणचि होय ॥ ९९९ ॥

tayācyā taṃva ṭhāyīṃ | nipaṭūni kāṃhīṃci nāhīṃ | kīṃ tayā āghavehīṃ | āpaṇaci hoya || 999 ||

तया स्वयंभाची संभूती । तया अमूर्ताची मूर्ती । आपण होय स्थिती । ठावो तया ॥ १००० ॥

tayā svayaṃbhācī saṃbhūtī | tayā amūrtācī mūrtī | āpaṇa hoya sthitī | ṭhāvo tayā || 1000 ||

तया अनार्ताची आर्ती । तया पूर्णाची तृप्ती । तया अकुळाची जाती- । गोत होय ॥ १००१ ॥

tayā anārtācī ārtī | tayā pūrṇācī tṛptī | tayā akuḷācī jātī- | gota hoya || 1001 ||

तया अचर्चाचें चिन्ह । तया अपाराचें मान । तया अमनस्काचें मन । बुद्धीही होय ॥ १००२ ॥

tayā acarcāceṃ cinha | tayā apārāceṃ māna | tayā amanaskāceṃ mana | buddhīhī hoya || 1002 ||

तया निराकाराचा आकारु । तया निर्व्यापाराचा व्यापारु । निरहंकाराचा अहंकारु । होऊनि ठाके ॥ १००३ ॥

tayā nirākārācā ākāru | tayā nirvyāpārācā vyāpāru | nirahaṃkārācā ahaṃkāru | hoūni ṭhāke || 1003 ||

तया अनामाचें नाम । तया अजाचें जन्म । आपण होय कर्म- । क्रिया तया ॥ १००४ ॥

tayā anāmāceṃ nāma | tayā ajāceṃ janma | āpaṇa hoya karma- | kriyā tayā || 1004 ||

तया निर्गुणाचे गुण । तया अचरणाचे चरण । तया अश्रवणाचे श्रवण । अचक्षूचे चक्षु ॥ १००५ ॥

tayā nirguṇāce guṇa | tayā acaraṇāce caraṇa | tayā aśravaṇāce śravaṇa | acakṣūce cakṣu || 1005 ||

तया भावातीताचे भाव । तया निरवयवाचे अवयव । किंबहुना होय सर्व । पुरुषाचें हे ॥ १००६ ॥

tayā bhāvātītāce bhāva | tayā niravayavāce avayava | kiṃbahunā hoya sarva | puruṣāceṃ he || 1006 ||

ऐसेनि इया प्रकृती । आपुलिया सर्व व्याप्ती । तया अविकारातें विकृती- । माजीं कीजे ॥ १००७ ॥

aiseni iyā prakṛtī | āpuliyā sarva vyāptī | tayā avikārāteṃ vikṛtī- | mājīṃ kīje || 1007 ||

तेथ पुरुषत्व जें असे । तें ये इये प्रकृतिदशे । चंद्रमा अंवसे । पडिला जैसा ॥ १००८ ॥

tetha puruṣatva jeṃ ase | teṃ ye iye prakṛtidaśe | caṃdramā aṃvase | paḍilā jaisā || 1008 ||

विदळ बहु चोखा । मीनलिया वाला एका । कसु होय पांचका । जयापरी ॥ १००९ ॥

vidaḷa bahu cokhā | mīnaliyā vālā ekā | kasu hoya pāṃcakā | jayāparī || 1009 ||

कां साधूतें गोंधळी । संचारोनि सुये मैळी । नाना सुदिनाचा आभाळीं । दुर्दिनु कीजे ॥ १०१० ॥

kāṃ sādhūteṃ goṃdhaḷī | saṃcāroni suye maiḷī | nānā sudinācā ābhāḷīṃ | durdinu kīje || 1010 ||

जेवीं पय पशूच्या पोटीं । कां वन्हि जैसा काष्ठीं । गुंडूनि घेतला पटीं । रत्नदीपु ॥ १०११ ॥

jevīṃ paya paśūcyā poṭīṃ | kāṃ vanhi jaisā kāṣṭhīṃ | guṃḍūni ghetalā paṭīṃ | ratnadīpu || 1011 ||

राजा पराधीनु जाहला । कां सिंहु रोगें रुंधला । तैसा पुरुष प्रकृती आला । स्वतेजा मुके ॥ १०१२ ॥

rājā parādhīnu jāhalā | kāṃ siṃhu rogeṃ ruṃdhalā | taisā puruṣa prakṛtī ālā | svatejā muke || 1012 ||

जागता नरु सहसा । निद्रा पाडूनि जैसा । स्वप्नींचिया सोसा । वश्यु कीजे ॥ १०१३ ॥

jāgatā naru sahasā | nidrā pāḍūni jaisā | svapnīṃciyā sosā | vaśyu kīje || 1013 ||

तैसें प्रकृति जालेपणें । पुरुषा गुण भोगणें । उदास अंतुरीगुणें । आतुडे जेवीं ॥ १०१४ ॥

taiseṃ prakṛti jālepaṇeṃ | puruṣā guṇa bhogaṇeṃ | udāsa aṃturīguṇeṃ | ātuḍe jevīṃ || 1014 ||

तैसें अजा नित्या होये । आंगीं जन्ममृत्यूचे घाये । वाजती जैं लाहे । गुणसंगातें ॥ १०१५ ॥

taiseṃ ajā nityā hoye | āṃgīṃ janmamṛtyūce ghāye | vājatī jaiṃ lāhe | guṇasaṃgāteṃ || 1015 ||

परि तें ऐसें पंडुसुता । तातलें लोह पिटितां । जेवीं वन्हीसीचि घाता । बोलती तया ॥ १०१६ ॥

pari teṃ aiseṃ paṃḍusutā | tātaleṃ loha piṭitāṃ | jevīṃ vanhīsīci ghātā | bolatī tayā || 1016 ||

कां आंदोळलिया उदक । प्रतिभा होय अनेक । तें नानात्व म्हणती लोक । चंद्रीं जेवीं ॥ १०१७ ॥

kāṃ āṃdoḷaliyā udaka | pratibhā hoya aneka | teṃ nānātva mhaṇatī loka | caṃdrīṃ jevīṃ || 1017 ||

दर्पणाचिया जवळिका । दुजेपण जैसें ये मुखा । कां कुंकुमें स्फटिका । लोहितत्व ये ॥ १०१८ ॥

darpaṇāciyā javaḷikā | dujepaṇa jaiseṃ ye mukhā | kāṃ kuṃkumeṃ sphaṭikā | lohitatva ye || 1018 ||

तैसा गुणसंगमें । अजन्मा हा जन्मे । पावतु ऐसा गमे । एऱ्हवीं नाहीं ॥ १०१९ ॥

taisā guṇasaṃgameṃ | ajanmā hā janme | pāvatu aisā game | eऱhavīṃ nāhīṃ || 1019 ||

अधमोत्तमा योनी । यासि ऐसिया मानी । जैसा संन्यासी होय स्वप्नीं । अंत्यजादि जाती ॥ १०२० ॥

adhamottamā yonī | yāsi aisiyā mānī | jaisā saṃnyāsī hoya svapnīṃ | aṃtyajādi jātī || 1020 ||

म्हणौनि केवळा पुरुषा । नाहीं होणें भोगणें देखा । येथ गुणसंगुचि अशेखा- । लागीं मूळ ॥ १०२१ ॥

mhaṇauni kevaḷā puruṣā | nāhīṃ hoṇeṃ bhogaṇeṃ dekhā | yetha guṇasaṃguci aśekhā- | lāgīṃ mūḷa || 1021 ||

हा प्रकृतिमाजीं उभा । परी जुई जैसा वोथंबा । इया प्रकृति पृथ्वी नभा । तेतुला पाडु ॥ १०२२ ॥

hā prakṛtimājīṃ ubhā | parī juī jaisā vothaṃbā | iyā prakṛti pṛthvī nabhā | tetulā pāḍu || 1022 ||

प्रकृतिसरितेच्या तटीं । मेरु होय हा किरीटी । माजीं बिंबे परी लोटीं । लोटों नेणे ॥ १०२३ ॥

prakṛtisaritecyā taṭīṃ | meru hoya hā kirīṭī | mājīṃ biṃbe parī loṭīṃ | loṭoṃ neṇe || 1023 ||

प्रकृति होय जाये । हा तो असतुचि आहे । म्हणौनि आब्रह्माचें होये । शासन हा ॥ १०२४ ॥

prakṛti hoya jāye | hā to asatuci āhe | mhaṇauni ābrahmāceṃ hoye | śāsana hā || 1024 ||

प्रकृति येणें जिये । याचिया सत्ता जग विये । इयालागीं इये । वरयेतु हा ॥ १०२५ ॥

prakṛti yeṇeṃ jiye | yāciyā sattā jaga viye | iyālāgīṃ iye | varayetu hā || 1025 ||

अनंतें काळें किरीटी । जिया मिळती इया सृष्टी । तिया रिगती ययाच्या पोटीं । कल्पांतसमयीं ॥ १०२६ ॥

anaṃteṃ kāḷeṃ kirīṭī | jiyā miḷatī iyā sṛṣṭī | tiyā rigatī yayācyā poṭīṃ | kalpāṃtasamayīṃ || 1026 ||

हा महद्ब्रह्मगोसावी । ब्रह्मगोळ लाघवी । अपारपणें मवी । प्रपंचातें ॥ १०२७ ॥

hā mahadbrahmagosāvī | brahmagoḷa lāghavī | apārapaṇeṃ mavī | prapaṃcāteṃ || 1027 ||

पैं या देहामाझारीं । परमात्मा ऐसी जे परी । बोलिजे तें अवधारीं । ययातेंचि ॥ १०२८ ॥

paiṃ yā dehāmājhārīṃ | paramātmā aisī je parī | bolije teṃ avadhārīṃ | yayāteṃci || 1028 ||

अगा प्रकृतिपरौता । एकु आथी पंडुसुता । ऐसा प्रवादु तो तत्त्वता । पुरुषु हा पैं ॥ १०२९ ॥

agā prakṛtiparautā | eku āthī paṃḍusutā | aisā pravādu to tattvatā | puruṣu hā paiṃ || 1029 ||

जो निखळपणें येणें । पुरुषा यया जाणे । आणि गुणांचें करणें । प्रकृतीचें तें ॥ १०३० ॥

jo nikhaḷapaṇeṃ yeṇeṃ | puruṣā yayā jāṇe | āṇi guṇāṃceṃ karaṇeṃ | prakṛtīceṃ teṃ || 1030 ||

हें रूप हे छाया । पैल जळ हे माया । ऐसा निवाडु धनंजया । जेवीं कीजे ॥ १०३१ ॥

heṃ rūpa he chāyā | paila jaḷa he māyā | aisā nivāḍu dhanaṃjayā | jevīṃ kīje || 1031 ||

तेणें पाडें अर्जुना । प्रकृतिपुरुषविवंचना । जयाचिया मना । गोचर जाहली ॥ १०३२ ॥

teṇeṃ pāḍeṃ arjunā | prakṛtipuruṣavivaṃcanā | jayāciyā manā | gocara jāhalī || 1032 ||

तो शरीराचेनि मेळें । करूं कां कर्में सकळें । परी आकाश धुई न मैळे । तैसा असे ॥ १०३३ ॥

to śarīrāceni meḷeṃ | karūṃ kāṃ karmeṃ sakaḷeṃ | parī ākāśa dhuī na maiḷe | taisā ase || 1033 ||

आथिलेनि देहें । जो न घेपे देहमोहें । देह गेलिया नोहे । पुनरपि तो ॥ १०३४ ॥

āthileni deheṃ | jo na ghepe dehamoheṃ | deha geliyā nohe | punarapi to || 1034 ||

ऐसा तया एकु । प्रकृतिपुरुषविवेकु । उपकारु अलौकिकु । करी पैं गा ॥ १०३५ ॥

aisā tayā eku | prakṛtipuruṣaviveku | upakāru alaukiku | karī paiṃ gā || 1035 ||

परी हाचि अंतरीं । विवेक भानूचिया परी । उदैजे तें अवधारीं । उपाय बहुत ॥ १०३६ ॥

parī hāci aṃtarīṃ | viveka bhānūciyā parī | udaije teṃ avadhārīṃ | upāya bahuta || 1036 ||

कोणी एकु सुभटा । विचाराचा आगिटां । आत्मानात्मकिटा । पुटें देउनी ॥ १०३७ ॥

koṇī eku subhaṭā | vicārācā āgiṭāṃ | ātmānātmakiṭā | puṭeṃ deunī || 1037 ||

छत्तीसही वानी भेद । तोडोनियां निर्विवाद । निवडिती शुद्ध । आपणपें ॥ १०३८ ॥

chattīsahī vānī bheda | toḍoniyāṃ nirvivāda | nivaḍitī śuddha | āpaṇapeṃ || 1038 ||

तया आपणपयाच्या पोटीं । आत्मध्यानाचिया दिठी । देखती गा किरीटी । आपणपेंचि ॥ १०३९ ॥

tayā āpaṇapayācyā poṭīṃ | ātmadhyānāciyā diṭhī | dekhatī gā kirīṭī | āpaṇapeṃci || 1039 ||

आणिक पैं दैवबगें । चित्त देती सांख्ययोगें । एक ते अंगलगें । कर्माचेनी ॥ १०४० ॥

āṇika paiṃ daivabageṃ | citta detī sāṃkhyayogeṃ | eka te aṃgalageṃ | karmācenī || 1040 ||

येणें येणें प्रकारें । निस्तरती साचोकारें । हें भवा भेउरें । आघवेंचि ॥ १०४१ ॥

yeṇeṃ yeṇeṃ prakāreṃ | nistaratī sācokāreṃ | heṃ bhavā bheureṃ | āghaveṃci || 1041 ||

परी ते करिती ऐसें । अभिमानु दवडूनि देशें । एकाचिया विश्वासें । टेंकती बोला ॥ १०४२ ॥

parī te karitī aiseṃ | abhimānu davaḍūni deśeṃ | ekāciyā viśvāseṃ | ṭeṃkatī bolā || 1042 ||

जे हिताहित देखती । हानि कणवा घेपती । पुसोनि शिणु हरिती । देती सुख ॥ १०४३ ॥

je hitāhita dekhatī | hāni kaṇavā ghepatī | pusoni śiṇu haritī | detī sukha || 1043 ||

तयांचेनि मुखें जें निघे । तेतुलें आदरें चांगें । ऐकोनियां आंगें । मनें होती ॥ १०४४ ॥

tayāṃceni mukheṃ jeṃ nighe | tetuleṃ ādareṃ cāṃgeṃ | aikoniyāṃ āṃgeṃ | maneṃ hotī || 1044 ||

तया ऐकणेयाचि नांवें । ठेविती गा आघवें । तया अक्षरांसीं जीवें । लोण करिती ॥ १०४५ ॥

tayā aikaṇeyāci nāṃveṃ | ṭhevitī gā āghaveṃ | tayā akṣarāṃsīṃ jīveṃ | loṇa karitī || 1045 ||

तेही अंतीं कपिध्वजा । इया मरणार्णवसमाजा- । पासूनि निघती वोजा । गोमटिया ॥ १०४६ ॥

tehī aṃtīṃ kapidhvajā | iyā maraṇārṇavasamājā- | pāsūni nighatī vojā | gomaṭiyā || 1046 ||

ऐसेसे हे उपाये । बहुवस एथें पाहें । जाणावया होये । एकी वस्तु ॥ १०४७ ॥

aisese he upāye | bahuvasa etheṃ pāheṃ | jāṇāvayā hoye | ekī vastu || 1047 ||

आतां पुरे हे बहुत । पैं सर्वार्थाचें मथित । सिद्धांतनवनीत । देऊं तुज ॥ १०४८ ॥

ātāṃ pure he bahuta | paiṃ sarvārthāceṃ mathita | siddhāṃtanavanīta | deūṃ tuja || 1048 ||

येतुलेनि पंडुसुता । अनुभव लाहाणा आयिता । येर तंव तुज होतां । सायास नाहीं ॥ १०४९ ॥

yetuleni paṃḍusutā | anubhava lāhāṇā āyitā | yera taṃva tuja hotāṃ | sāyāsa nāhīṃ || 1049 ||

म्हणौनि ते बुद्धि रचूं । मतवाद हे खांचूं । सोलीव निर्वचूं । फलितार्थुची ॥ १०५० ॥

mhaṇauni te buddhi racūṃ | matavāda he khāṃcūṃ | solīva nirvacūṃ | phalitārthucī || 1050 ||

तरी क्षेत्रज्ञ येणें बोलें । तुज आपणपें जें दाविलें । आणि क्षेत्रही सांगितलें । आघवें जें ॥ १०५१ ॥

tarī kṣetrajña yeṇeṃ boleṃ | tuja āpaṇapeṃ jeṃ dāvileṃ | āṇi kṣetrahī sāṃgitaleṃ | āghaveṃ jeṃ || 1051 ||

तया येरयेरांच्या मेळीं । होईजे भूतीं सकळीं । अनिलसंगें सलिलीं । कल्लोळ जैसे ॥ १०५२ ॥

tayā yerayerāṃcyā meḷīṃ | hoīje bhūtīṃ sakaḷīṃ | anilasaṃgeṃ salilīṃ | kalloḷa jaise || 1052 ||

कां तेजा आणि उखरा । भेटी जालिया वीरा । मृगजळाचिया पूरा । रूप होय ॥ १०५३ ॥

kāṃ tejā āṇi ukharā | bheṭī jāliyā vīrā | mṛgajaḷāciyā pūrā | rūpa hoya || 1053 ||

नाना धाराधरधारीं । झळंबलिया वसुंधरी । उठिजे जेवीं अंकुरीं । नानाविधीं ॥ १०५४ ॥

nānā dhārādharadhārīṃ | jhaḷaṃbaliyā vasuṃdharī | uṭhije jevīṃ aṃkurīṃ | nānāvidhīṃ || 1054 ||

तैसें चराचर आघवें । जें कांहीं जीवु नावें । तें तों उभययोगें संभवे । ऐसें जाण ॥ १०५५ ॥

taiseṃ carācara āghaveṃ | jeṃ kāṃhīṃ jīvu nāveṃ | teṃ toṃ ubhayayogeṃ saṃbhave | aiseṃ jāṇa || 1055 ||

इयालागीं अर्जुना । क्षेत्रज्ञा प्रधाना- । पासूनि न होती भिन्ना । भूतव्यक्ती ॥ १०५६ ॥

iyālāgīṃ arjunā | kṣetrajñā pradhānā- | pāsūni na hotī bhinnā | bhūtavyaktī || 1056 ||

पैं पटत्व तंतु नव्हे । तरी तंतूसीचि तें आहे । ऐसां खोलीं डोळां पाहें । ऐक्य हें गा ॥ १०५७ ॥

paiṃ paṭatva taṃtu navhe | tarī taṃtūsīci teṃ āhe | aisāṃ kholīṃ ḍoḷāṃ pāheṃ | aikya heṃ gā || 1057 ||

भूतें आघवींचि होती । एकाचीं एक आहाती । परी तूं प्रतीती । यांची घे पां ॥ १०५८ ॥

bhūteṃ āghavīṃci hotī | ekācīṃ eka āhātī | parī tūṃ pratītī | yāṃcī ghe pāṃ || 1058 ||

यांचीं नामेंही आनानें । अनारिसीं वर्तनें । वेषही सिनाने । आघवेयांचे ॥ १०५९ ॥

yāṃcīṃ nāmeṃhī ānāneṃ | anārisīṃ vartaneṃ | veṣahī sināne | āghaveyāṃce || 1059 ||

ऐसें देखोनि किरीटी । भेद सूसी हन पोटीं । तरी जन्माचिया कोटी । न लाहसी निघों ॥ १०६० ॥

aiseṃ dekhoni kirīṭī | bheda sūsī hana poṭīṃ | tarī janmāciyā koṭī | na lāhasī nighoṃ || 1060 ||

पैं नानाप्रयोजनशीळें । दीर्घें वक्रें वर्तुळें । होती एकाचींच फळें । तुंबिणीयेचीं ॥ १०६१ ॥

paiṃ nānāprayojanaśīḷeṃ | dīrgheṃ vakreṃ vartuḷeṃ | hotī ekācīṃca phaḷeṃ | tuṃbiṇīyecīṃ || 1061 ||

होतु कां उजू वांकुडें । परी बोरीचे हें न मोडे । तैसी भूतें अवघडें । परी वस्तु उजू ॥ १०६२ ॥

hotu kāṃ ujū vāṃkuḍeṃ | parī borīce heṃ na moḍe | taisī bhūteṃ avaghaḍeṃ | parī vastu ujū || 1062 ||

अंगारकणीं बहुवसीं । उष्णता समान जैशी । तैसा नाना जीवराशीं । परेशु असे ॥ १०६३ ॥

aṃgārakaṇīṃ bahuvasīṃ | uṣṇatā samāna jaiśī | taisā nānā jīvarāśīṃ | pareśu ase || 1063 ||

गगनभरी धारा । परी पाणी एकचि वीरा । तैसा या भूताकारा । सर्वांगीं तो ॥ १०६४ ॥

gaganabharī dhārā | parī pāṇī ekaci vīrā | taisā yā bhūtākārā | sarvāṃgīṃ to || 1064 ||

हें भूतग्राम विषम । परी वस्तू ते एथ सम । घटमठीं व्योम । जिंयापरी ॥ १०६५ ॥

heṃ bhūtagrāma viṣama | parī vastū te etha sama | ghaṭamaṭhīṃ vyoma | jiṃyāparī || 1065 ||

हा नाशतां भूताभासु । एथ आत्मा तो अविनाशु । जैसा केयूरादिकीं कसु । सुवर्णाचा ॥ १०६६ ॥

hā nāśatāṃ bhūtābhāsu | etha ātmā to avināśu | jaisā keyūrādikīṃ kasu | suvarṇācā || 1066 ||

एवं जीवधर्महीनु । जो जीवेंसीं अभिन्नु । देख तो सुनयनु । ज्ञानियांमाजीं ॥ १०६७ ॥

evaṃ jīvadharmahīnu | jo jīveṃsīṃ abhinnu | dekha to sunayanu | jñāniyāṃmājīṃ || 1067 ||

ज्ञानाचा डोळा डोळसां- । माजीं डोळसु तो वीरेशा । हे स्तुति नोहे बहुवसा । भाग्याचा तो ॥ १०६८ ॥

jñānācā ḍoḷā ḍoḷasāṃ- | mājīṃ ḍoḷasu to vīreśā | he stuti nohe bahuvasā | bhāgyācā to || 1068 ||

जे गुणेंद्रिय धोकोटी । देह धातूंची त्रिकुटी । पांचमेळावा वोखटी । दारुण हे ॥ १०६९ ॥

je guṇeṃdriya dhokoṭī | deha dhātūṃcī trikuṭī | pāṃcameḷāvā vokhaṭī | dāruṇa he || 1069 ||

हें उघड पांचवेउली । पंचधां आगी लागली । जीवपंचानना सांपडली । हरिणकुटी हे ॥ १०७० ॥

heṃ ughaḍa pāṃcaveulī | paṃcadhāṃ āgī lāgalī | jīvapaṃcānanā sāṃpaḍalī | hariṇakuṭī he || 1070 ||

ऐसा असोनि इये शरीरीं । कोण नित्यबुद्धीची सुरी । अनित्यभावाच्या उदरीं । दाटीचिना ॥ १०७१ ॥

aisā asoni iye śarīrīṃ | koṇa nityabuddhīcī surī | anityabhāvācyā udarīṃ | dāṭīcinā || 1071 ||

परी इये देहीं असतां । जो नयेचि आपणया घाता । आणि शेखीं पंडुसुता । तेथेंचि मिळे ॥ १०७२ ॥

parī iye dehīṃ asatāṃ | jo nayeci āpaṇayā ghātā | āṇi śekhīṃ paṃḍusutā | tetheṃci miḷe || 1072 ||

जेथ योगज्ञानाचिया प्रौढी । वोलांडूनियां जन्मकोडी । न निगों इया भाषा बुडी । देती योगी ॥ १०७३ ॥

jetha yogajñānāciyā prauḍhī | volāṃḍūniyāṃ janmakoḍī | na nigoṃ iyā bhāṣā buḍī | detī yogī || 1073 ||

जें आकाराचें पैल तीर । जें नादाची पैल मेर । तुर्येचें माजघर । परब्रह्म जें ॥ १०७४ ॥

jeṃ ākārāceṃ paila tīra | jeṃ nādācī paila mera | turyeceṃ mājaghara | parabrahma jeṃ || 1074 ||

मोक्षासकट गती । जेथें येती विश्रांती । गंगादि आपांपती । सरिता जेवीं ॥ १०७५ ॥

mokṣāsakaṭa gatī | jetheṃ yetī viśrāṃtī | gaṃgādi āpāṃpatī | saritā jevīṃ || 1075 ||

तें सुख येणेंचि देहें । पाय पाखाळणिया लाहे । जो भूतवैषम्यें नोहे । विषमबुद्धी ॥ १०७६ ॥

teṃ sukha yeṇeṃci deheṃ | pāya pākhāḷaṇiyā lāhe | jo bhūtavaiṣamyeṃ nohe | viṣamabuddhī || 1076 ||

दीपांचिया कोडी जैसें । एकचि तेज सरिसें । तैसा जो असतुचि असे । सर्वत्र ईशु ॥ १०७७ ॥

dīpāṃciyā koḍī jaiseṃ | ekaci teja sariseṃ | taisā jo asatuci ase | sarvatra īśu || 1077 ||

ऐसेनि समत्वें पंडुसुता । जिये जो देखत साता । तो मरण आणि जीविता । नागवे फुडा ॥ १०७८ ॥

aiseni samatveṃ paṃḍusutā | jiye jo dekhata sātā | to maraṇa āṇi jīvitā | nāgave phuḍā || 1078 ||

म्हणौनि तो दैवागळा । वानीत असों वेळोवेळां । जे साम्यसेजे डोळां । लागला तया ॥ १०७९ ॥

mhaṇauni to daivāgaḷā | vānīta asoṃ veḷoveḷāṃ | je sāmyaseje ḍoḷāṃ | lāgalā tayā || 1079 ||

आणि मनोबुद्धिप्रमुखें । कर्मेंद्रियें अशेखें । करी प्रकृतीचि हें देखे । साच जो गा ॥ १०८० ॥

āṇi manobuddhipramukheṃ | karmeṃdriyeṃ aśekheṃ | karī prakṛtīci heṃ dekhe | sāca jo gā || 1080 ||

घरींचीं राहटती घरीं । घर कांहीं न करी । अभ्र धांवे अंबरीं । अंबर तें उगें ॥ १०८१ ॥

gharīṃcīṃ rāhaṭatī gharīṃ | ghara kāṃhīṃ na karī | abhra dhāṃve aṃbarīṃ | aṃbara teṃ ugeṃ || 1081 ||

तैसी प्रकृति आत्मप्रभा । खेळे गुणीं विविधारंभा । येथ आत्मा तो वोथंबा । नेणे कोण ॥ १०८२ ॥

taisī prakṛti ātmaprabhā | kheḷe guṇīṃ vividhāraṃbhā | yetha ātmā to vothaṃbā | neṇe koṇa || 1082 ||

ऐसेनि येणें निवाडें । जयाच्या जीवीं उजिवडें । अकर्तयातें फुडें । देखिलें तेणें ॥ १०८३ ॥

aiseni yeṇeṃ nivāḍeṃ | jayācyā jīvīṃ ujivaḍeṃ | akartayāteṃ phuḍeṃ | dekhileṃ teṇeṃ || 1083 ||

एऱ्हवीं तैंचि अर्जुना । होईजे ब्रह्मसंपन्ना । जैं या भूताकृती भिन्ना । दिसती एकी ॥ १०८४ ॥

eऱhavīṃ taiṃci arjunā | hoīje brahmasaṃpannā | jaiṃ yā bhūtākṛtī bhinnā | disatī ekī || 1084 ||

लहरी जैसिया जळीं । परमाणुकणिका स्थळीं । रश्मीकरमंडळीं । सूर्याच्या जेवीं ? ॥ १०८५ ॥

laharī jaisiyā jaḷīṃ | paramāṇukaṇikā sthaḷīṃ | raśmīkaramaṃḍaḷīṃ | sūryācyā jevīṃ ? || 1085 ||

नातरी देहीं अवेव । मनीं आघवेचि भाव । विस्फुलिंग सावेव । वन्हीं एकीं ॥ १०८६ ॥

nātarī dehīṃ aveva | manīṃ āghaveci bhāva | visphuliṃga sāveva | vanhīṃ ekīṃ || 1086 ||

तैसे भूताकार एकाचे । हें दिठी रिगे जैं साचें । तैंचि ब्रह्मसंपत्तीचें । तारूं लागे ॥ १०८७ ॥

taise bhūtākāra ekāce | heṃ diṭhī rige jaiṃ sāceṃ | taiṃci brahmasaṃpattīceṃ | tārūṃ lāge || 1087 ||

मग जया तयाकडे । ब्रह्मेचि दिठी उघडे । किंबहुना जोडे । अपार सुख ॥ १०८८ ॥

maga jayā tayākaḍe | brahmeci diṭhī ughaḍe | kiṃbahunā joḍe | apāra sukha || 1088 ||

येतुलेनि तुज पार्था । प्रकृतिपुरुषव्यवस्था । ठायें ठावो प्रतीतिपथा- । माजीं जाहली ? ॥ १०८९ ॥

yetuleni tuja pārthā | prakṛtipuruṣavyavasthā | ṭhāyeṃ ṭhāvo pratītipathā- | mājīṃ jāhalī ? || 1089 ||

अमृत जैसें ये चुळा । कां निधान देखिजे डोळां । तेतुला जिव्हाळा । मानावा हा ॥ १०९० ॥

amṛta jaiseṃ ye cuḷā | kāṃ nidhāna dekhije ḍoḷāṃ | tetulā jivhāḷā | mānāvā hā || 1090 ||

जी जाहलिये प्रतीती । घर बांधणें जें चित्तीं । तें आतां ना सुभद्रापती । इयावरी ॥ १०९१ ॥

jī jāhaliye pratītī | ghara bāṃdhaṇeṃ jeṃ cittīṃ | teṃ ātāṃ nā subhadrāpatī | iyāvarī || 1091 ||

तरी एक दोन्ही ते बोल । बोलिजती सखोल । देईं मनातें वोल । मग ते घेईं ॥ १०९२ ॥

tarī eka donhī te bola | bolijatī sakhola | deīṃ manāteṃ vola | maga te gheīṃ || 1092 ||

ऐसें देवें म्हणितलें । मग बोलों आदरिलें । तेथें अवधानाचेचि केलें । सर्वांग येरें ॥ १०९३ ॥

aiseṃ deveṃ mhaṇitaleṃ | maga boloṃ ādarileṃ | tetheṃ avadhānāceci keleṃ | sarvāṃga yereṃ || 1093 ||

तरी परमात्मा म्हणिपे । तो ऐसा जाण स्वरूपें । जळीं जळें न लिंपे । सूर्यु जैसा ॥ १०९४ ॥

tarī paramātmā mhaṇipe | to aisā jāṇa svarūpeṃ | jaḷīṃ jaḷeṃ na liṃpe | sūryu jaisā || 1094 ||

कां जे जळा आदीं पाठीं । तो असतुचि असे किरीटी । माजीं बिंबे तें दृष्टी । आणिकांचिये ॥ १०९५ ॥

kāṃ je jaḷā ādīṃ pāṭhīṃ | to asatuci ase kirīṭī | mājīṃ biṃbe teṃ dṛṣṭī | āṇikāṃciye || 1095 ||

तैसा आत्मा देहीं । आथि म्हणिपे हें कांहीं । साचें तरी नाहीं । तो जेथिंचा तेथें ॥ १०९६ ॥

taisā ātmā dehīṃ | āthi mhaṇipe heṃ kāṃhīṃ | sāceṃ tarī nāhīṃ | to jethiṃcā tetheṃ || 1096 ||

आरिसां मुख जैसें । बिंबलिया नाम असे । देहीं वसणें तैसें । आत्मतत्त्वा ॥ १०९७ ॥

ārisāṃ mukha jaiseṃ | biṃbaliyā nāma ase | dehīṃ vasaṇeṃ taiseṃ | ātmatattvā || 1097 ||

तया देहा म्हणती भेटी । हे सपायी निर्जीव गोठी । वारिया वाळुवे गांठी । केंही आहे ? ॥ १०९८ ॥

tayā dehā mhaṇatī bheṭī | he sapāyī nirjīva goṭhī | vāriyā vāḷuve gāṃṭhī | keṃhī āhe ? || 1098 ||

आगी आणि कापुसा । दोरा सुवावा कैसा । केउता सांदा आकाशा । पाषाणेंसी ? ॥ १०९९ ॥

āgī āṇi kāpusā | dorā suvāvā kaisā | keutā sāṃdā ākāśā | pāṣāṇeṃsī ? || 1099 ||

एक निघे पूर्वेकडे । एक तें पश्चिमेकडे । तिये भेटीचेनि पाडें । संबंधु हा ॥ ११०० ॥

eka nighe pūrvekaḍe | eka teṃ paścimekaḍe | tiye bheṭīceni pāḍeṃ | saṃbaṃdhu hā || 1100 ||

उजियेडा आणि अंधारेया । जो पाडु मृता उभेयां । तोचि गा आत्मया । देहा जाण ॥ ११०१ ॥

ujiyeḍā āṇi aṃdhāreyā | jo pāḍu mṛtā ubheyāṃ | toci gā ātmayā | dehā jāṇa || 1101 ||

रात्री आणि दिवसा । कनका आणि कापुसा । अपाडु कां जैसा । तैसाचि यासी ॥ ११०२ ॥

rātrī āṇi divasā | kanakā āṇi kāpusā | apāḍu kāṃ jaisā | taisāci yāsī || 1102 ||

देह तंव पांचांचें जालें । हें कर्माचें गुणीं गुंथले । भंवतसे चाकीं सूदलें । जन्ममृत्यूच्या ॥ ११०३ ॥

deha taṃva pāṃcāṃceṃ jāleṃ | heṃ karmāceṃ guṇīṃ guṃthale | bhaṃvatase cākīṃ sūdaleṃ | janmamṛtyūcyā || 1103 ||

हें काळानळाच्या तोंडीं । घातली लोणियाची उंडी । माशी पांखु पाखडी । तंव हें सरे ॥ ११०४ ॥

heṃ kāḷānaḷācyā toṃḍīṃ | ghātalī loṇiyācī uṃḍī | māśī pāṃkhu pākhaḍī | taṃva heṃ sare || 1104 ||

हें विपायें आगींत पडे । तरी भस्म होऊनि उडे । जाहलें श्वाना वरपडें । तरी ते विष्ठा ॥ ११०५ ॥

heṃ vipāyeṃ āgīṃta paḍe | tarī bhasma hoūni uḍe | jāhaleṃ śvānā varapaḍeṃ | tarī te viṣṭhā || 1105 ||

या चुके दोहीं काजा । तरी होय कृमींचा पुंजा । हा परिणामु कपिध्वजा । कश्मलु गा ॥ ११०६ ॥

yā cuke dohīṃ kājā | tarī hoya kṛmīṃcā puṃjā | hā pariṇāmu kapidhvajā | kaśmalu gā || 1106 ||

या देहाची हे दशा । आणि आत्मा तो एथ ऐसा । पैं नित्य सिद्ध आपैसा । अनादिपणें ॥ ११०७ ॥

yā dehācī he daśā | āṇi ātmā to etha aisā | paiṃ nitya siddha āpaisā | anādipaṇeṃ || 1107 ||

सकळु ना निष्कळु । अक्रियु ना क्रियाशीळु । कृश ना स्थुळु । निर्गुणपणें ॥ ११०८ ॥

sakaḷu nā niṣkaḷu | akriyu nā kriyāśīḷu | kṛśa nā sthuḷu | nirguṇapaṇeṃ || 1108 ||

आभासु ना निराभासु । प्रकाशु ना अप्रकाशु । अल्प ना बहुवसु । अरूपपणें ॥ ११०९ ॥

ābhāsu nā nirābhāsu | prakāśu nā aprakāśu | alpa nā bahuvasu | arūpapaṇeṃ || 1109 ||

रिता ना भरितु । रहितु ना सहितु । मूर्तु ना अमूर्तु । शून्यपणें ॥ १११० ॥

ritā nā bharitu | rahitu nā sahitu | mūrtu nā amūrtu | śūnyapaṇeṃ || 1110 ||

आनंदु ना निरानंदु । एक ना विविधु । मुक्त ना बद्धु । आत्मपणें ॥ ११११ ॥

ānaṃdu nā nirānaṃdu | eka nā vividhu | mukta nā baddhu | ātmapaṇeṃ || 1111 ||

येतुला ना तेतुला । आइता ना रचिला । बोलता ना उगला । अलक्शपणें ॥ १११२ ॥

yetulā nā tetulā | āitā nā racilā | bolatā nā ugalā | alakśapaṇeṃ || 1112 ||

सृष्टीच्या होणा न रचे । सर्वसंहारें न वेंचे । आथी नाथी या दोहींचें । पंचत्व तो ॥ १११३ ॥

sṛṣṭīcyā hoṇā na race | sarvasaṃhāreṃ na veṃce | āthī nāthī yā dohīṃceṃ | paṃcatva to || 1113 ||

मवे ना चर्चे । वाढे ना खांचे । विटे ना वेंचे । अव्ययपणें ॥ १११४ ॥

mave nā carce | vāḍhe nā khāṃce | viṭe nā veṃce | avyayapaṇeṃ || 1114 ||

एवं रूप पैं आत्मा । देहीं जें म्हणती प्रियोत्तमा । तें मठाकारें व्योमा । नाम जैसें ॥ १११५ ॥

evaṃ rūpa paiṃ ātmā | dehīṃ jeṃ mhaṇatī priyottamā | teṃ maṭhākāreṃ vyomā | nāma jaiseṃ || 1115 ||

तैसें तयाचिये अनुस्यूती । होती जाती देहाकृती । तो घे ना सांडी सुमती । जैसा तैसा ॥ १११६ ॥

taiseṃ tayāciye anusyūtī | hotī jātī dehākṛtī | to ghe nā sāṃḍī sumatī | jaisā taisā || 1116 ||

अहोरात्रें जैशी । येती जाती आकाशीं । आत्मसत्तें तैसीं । देहें जाण ॥ १११७ ॥

ahorātreṃ jaiśī | yetī jātī ākāśīṃ | ātmasatteṃ taisīṃ | deheṃ jāṇa || 1117 ||

म्हणौनि इयें शरीरीं । कांहीं करवीं ना करी । आयताही व्यापारीं । सज्ज न होय ॥ १११८ ॥

mhaṇauni iyeṃ śarīrīṃ | kāṃhīṃ karavīṃ nā karī | āyatāhī vyāpārīṃ | sajja na hoya || 1118 ||

यालागीं स्वरूपें । उणा पुरा न घेपे । हें असो तो न लिंपे । देहीं देहा ॥ १११९ ॥

yālāgīṃ svarūpeṃ | uṇā purā na ghepe | heṃ aso to na liṃpe | dehīṃ dehā || 1119 ||

अगा आकाश कें नाहीं ? । हें न रिघेचि कवणे ठायीं ? । परी कायिसेनि कहीं । गादिजेना ॥ ११२० ॥

agā ākāśa keṃ nāhīṃ ? | heṃ na righeci kavaṇe ṭhāyīṃ ? | parī kāyiseni kahīṃ | gādijenā || 1120 ||

तैसा सर्वत्र सर्व देहीं । आत्मा असतुचि असे पाहीं । संगदोषें एकेंही । लिप्त नोहे ॥ ११२१ ॥

taisā sarvatra sarva dehīṃ | ātmā asatuci ase pāhīṃ | saṃgadoṣeṃ ekeṃhī | lipta nohe || 1121 ||

पुढतपुढती एथें । हेंचि लक्षण निरुतें । जे जाणावें क्षेत्रज्ञातें । क्षेत्रविहीना ॥ ११२२ ॥

puḍhatapuḍhatī etheṃ | heṃci lakṣaṇa niruteṃ | je jāṇāveṃ kṣetrajñāteṃ | kṣetravihīnā || 1122 ||

संसर्गें चेष्टिजे लोहें । परी लोह भ्रामकु नोहे । क्षेत्रक्षेत्रज्ञां आहे । तेतुला पाडु ॥ ११२३ ॥

saṃsargeṃ ceṣṭije loheṃ | parī loha bhrāmaku nohe | kṣetrakṣetrajñāṃ āhe | tetulā pāḍu || 1123 ||

दीपकाची अर्ची । राहाटी वाहे घरींची । परी वेगळीक कोडीची । दीपा आणि घरा ॥ ११२४ ॥

dīpakācī arcī | rāhāṭī vāhe gharīṃcī | parī vegaḷīka koḍīcī | dīpā āṇi gharā || 1124 ||

पैं काष्ठाच्या पोटीं । वन्हि असे किरीटी । परी काष्ठ नोहे या दृष्टी । पाहिजे हा ॥ ११२५ ॥

paiṃ kāṣṭhācyā poṭīṃ | vanhi ase kirīṭī | parī kāṣṭha nohe yā dṛṣṭī | pāhije hā || 1125 ||

अपाडु नभा आभाळा । रवि आणि मृगजळा । तैसाचि हाही डोळां । देखसी जरी ॥ ११२६ ॥

apāḍu nabhā ābhāḷā | ravi āṇi mṛgajaḷā | taisāci hāhī ḍoḷāṃ | dekhasī jarī || 1126 ||

हें आघवेंचि असो एकु । गगनौनि जैसा अर्कु । प्रगटवी लोकु । नांवें नांवें ॥ ११२७ ॥

heṃ āghaveṃci aso eku | gaganauni jaisā arku | pragaṭavī loku | nāṃveṃ nāṃveṃ || 1127 ||

एथ क्षेत्रज्ञु तो ऐसा । प्रकाशकु क्षेत्राभासा । यावरुतें हें न पुसा । शंका नेघा ॥ ११२८ ॥

etha kṣetrajñu to aisā | prakāśaku kṣetrābhāsā | yāvaruteṃ heṃ na pusā | śaṃkā neghā || 1128 ||

शब्दतत्त्वसारज्ञा । पैं देखणें तेचि प्रज्ञा । जे क्षेत्रा क्षेत्रज्ञा । अपाडु देखे ॥ ११२९ ॥

śabdatattvasārajñā | paiṃ dekhaṇeṃ teci prajñā | je kṣetrā kṣetrajñā | apāḍu dekhe || 1129 ||

इया दोहींचें अंतर । देखावया चतुर । ज्ञानियांचे द्वार । आराधिती ॥ ११३० ॥

iyā dohīṃceṃ aṃtara | dekhāvayā catura | jñāniyāṃce dvāra | ārādhitī || 1130 ||

याचिलागीं सुमती । जोडिती शांतिसंपत्ती । शास्त्रांचीं दुभतीं । पोसिती घरीं ॥ ११३१ ॥

yācilāgīṃ sumatī | joḍitī śāṃtisaṃpattī | śāstrāṃcīṃ dubhatīṃ | positī gharīṃ || 1131 ||

योगाचिया आकाशा । वळघिजे येवढाचि धिंवसा । याचियाचि आशा । पुरुषासि गा ॥ ११३२ ॥

yogāciyā ākāśā | vaḷaghije yevaḍhāci dhiṃvasā | yāciyāci āśā | puruṣāsi gā || 1132 ||

शरीरादि समस्त । मानिताति तृणवत । जीवें संतांचे होत । वाहणधरु ॥ ११३३ ॥

śarīrādi samasta | mānitāti tṛṇavata | jīveṃ saṃtāṃce hota | vāhaṇadharu || 1133 ||

ऐसैसियापरी । ज्ञानाचिया भरोवरी । करूनियां अंतरीं । निरुतें होती ॥ ११३४ ॥

aisaisiyāparī | jñānāciyā bharovarī | karūniyāṃ aṃtarīṃ | niruteṃ hotī || 1134 ||

मग क्षेत्रक्षेत्रज्ञांचें । जें अंतर देखती साचें । ज्ञानें उन्मेख तयांचें । वोवाळूं आम्ही ॥ ११३५ ॥

maga kṣetrakṣetrajñāṃceṃ | jeṃ aṃtara dekhatī sāceṃ | jñāneṃ unmekha tayāṃceṃ | vovāḷūṃ āmhī || 1135 ||

आणि महाभूतादिकीं । प्रभेदलीं अनेकीं । पसरलीसे लटिकी । प्रकृति जे हे ॥ ११३६ ॥

āṇi mahābhūtādikīṃ | prabhedalīṃ anekīṃ | pasaralīse laṭikī | prakṛti je he || 1136 ||

जे शुकनळिकान्यायें । न लगती लागली आहे । हें जैसें तैसें होये । ठाउवें जयां ॥ ११३७ ॥

je śukanaḷikānyāyeṃ | na lagatī lāgalī āhe | heṃ jaiseṃ taiseṃ hoye | ṭhāuveṃ jayāṃ || 1137 ||

जैसी माळा ते माळा । ऐसीचि देखिजे डोळां । सर्पबुद्धि टवाळा । उखी हौनी ॥ ११३८ ॥

jaisī māḷā te māḷā | aisīci dekhije ḍoḷāṃ | sarpabuddhi ṭavāḷā | ukhī haunī || 1138 ||

कां शुक्ति ते शुक्ती । हे साच होय प्रतीती । रुपेयाची भ्रांती । जाऊनियां ॥ ११३९ ॥

kāṃ śukti te śuktī | he sāca hoya pratītī | rupeyācī bhrāṃtī | jāūniyāṃ || 1139 ||

तैसी वेगळी वेगळेपणें । प्रकृति जे अंतःकरणें । देखती ते मी म्हणें । ब्रह्म होती ॥ ११४० ॥

taisī vegaḷī vegaḷepaṇeṃ | prakṛti je aṃtaḥkaraṇeṃ | dekhatī te mī mhaṇeṃ | brahma hotī || 1140 ||

जें आकाशाहूनि वाड । जें अव्यक्ताची पैल कड । जें भेटलिया अपाडा पाड । पडों नेदी ॥ ११४१ ॥

jeṃ ākāśāhūni vāḍa | jeṃ avyaktācī paila kaḍa | jeṃ bheṭaliyā apāḍā pāḍa | paḍoṃ nedī || 1141 ||

आकारु जेथ सरे । जीवत्व जेथ विरे । द्वैत जेथ नुरे । अद्वय जें ॥ ११४२ ॥

ākāru jetha sare | jīvatva jetha vire | dvaita jetha nure | advaya jeṃ || 1142 ||

तें परम तत्त्व पार्था । होती ते सर्वथा । जे आत्मानात्मव्यवस्था- । राजहंसु ॥ ११४३ ॥

teṃ parama tattva pārthā | hotī te sarvathā | je ātmānātmavyavasthā- | rājahaṃsu || 1143 ||

ऐसा हा जी आघवा । श्रीकृष्णें तया पांडवा । उगाणा दिधला जीवा । जीवाचिया ॥ ११४४ ॥

aisā hā jī āghavā | śrīkṛṣṇeṃ tayā pāṃḍavā | ugāṇā didhalā jīvā | jīvāciyā || 1144 ||

येर कलशींचें येरीं । रिचविजे जयापरी । आपणपें तया श्रीहरी । दिधलें तैसें ॥ ११४५ ॥

yera kalaśīṃceṃ yerīṃ | ricavije jayāparī | āpaṇapeṃ tayā śrīharī | didhaleṃ taiseṃ || 1145 ||

आणि कोणा देता कोण । तो नर तैसा नारायण । वरी अर्जुनातें श्रीकृष्ण । हा मी म्हणे ॥ ११४६ ॥

āṇi koṇā detā koṇa | to nara taisā nārāyaṇa | varī arjunāteṃ śrīkṛṣṇa | hā mī mhaṇe || 1146 ||

परी असो तें नाथिलें । न पुसतां कां मी बोलें । किंबहुना दिधलें । सर्वस्व देवें ॥ ११४७ ॥

parī aso teṃ nāthileṃ | na pusatāṃ kāṃ mī boleṃ | kiṃbahunā didhaleṃ | sarvasva deveṃ || 1147 ||

कीं तो पार्थु जी मनीं । अझुनी तृप्ती न मनी । अधिकाधिक उतान्ही । वाढवीतु असे ॥ ११४८ ॥

kīṃ to pārthu jī manīṃ | ajhunī tṛptī na manī | adhikādhika utānhī | vāḍhavītu ase || 1148 ||

स्नेहाचिया भरोवरी । आंबुथिला दीपु घे थोरी । चाड अर्जुना अंतरीं । परिसतां तैसी ॥ ११४९ ॥

snehāciyā bharovarī | āṃbuthilā dīpu ghe thorī | cāḍa arjunā aṃtarīṃ | parisatāṃ taisī || 1149 ||

तेथ सुगरिणी आणि उदारे । रसज्ञ आणि जेवणारे । मिळती मग अवतरे । हातु जैसा ॥ ११५० ॥

tetha sugariṇī āṇi udāre | rasajña āṇi jevaṇāre | miḷatī maga avatare | hātu jaisā || 1150 ||

तैसें जी होतसे देवा । तया अवधानाचिया लवलवा । पाहतां व्याख्यान चढलें थांवा । चौगुणें वरी ॥ ११५१ ॥

taiseṃ jī hotase devā | tayā avadhānāciyā lavalavā | pāhatāṃ vyākhyāna caḍhaleṃ thāṃvā | cauguṇeṃ varī || 1151 ||

सुवायें मेघु सांवरे । जैसा चंद्रें सिंधु भरे । तैसा मातुला रसु आदरें । श्रोतयांचेनि ॥ ११५२ ॥

suvāyeṃ meghu sāṃvare | jaisā caṃdreṃ siṃdhu bhare | taisā mātulā rasu ādareṃ | śrotayāṃceni || 1152 ||

आतां आनंदमय आघवें । विश्व कीजेल देवें । तें रायें परिसावें । संजयो म्हणे ॥ ११५३ ॥

ātāṃ ānaṃdamaya āghaveṃ | viśva kījela deveṃ | teṃ rāyeṃ parisāveṃ | saṃjayo mhaṇe || 1153 ||

एवं जे महाभारतीं । श्रीव्यासें आप्रांतमती । भीष्मपर्वसंगतीं । म्हणितली कथा ॥ ११५४ ॥

evaṃ je mahābhāratīṃ | śrīvyāseṃ āprāṃtamatī | bhīṣmaparvasaṃgatīṃ | mhaṇitalī kathā || 1154 ||

तो कृष्णार्जुनसंवादु । नागरीं बोलीं विशदु । सांगोनि दाऊं प्रबंधु । वोवियेचा ॥ ११५५ ॥

to kṛṣṇārjunasaṃvādu | nāgarīṃ bolīṃ viśadu | sāṃgoni dāūṃ prabaṃdhu | voviyecā || 1155 ||

नुसधीचि शांतिकथा । आणिजेल कीर वाक्पथा । जे शृंगाराच्या माथां । पाय ठेवी ॥ ११५६ ॥

nusadhīci śāṃtikathā | āṇijela kīra vākpathā | je śṛṃgārācyā māthāṃ | pāya ṭhevī || 1156 ||

दाऊं वेल्हाळे देशी नवी । जे साहित्यातें वोजावी । अमृतातें चुकी ठेवी । गोडिसेंपणें ॥ ११५७ ॥

dāūṃ velhāḷe deśī navī | je sāhityāteṃ vojāvī | amṛtāteṃ cukī ṭhevī | goḍiseṃpaṇeṃ || 1157 ||

बोल वोल्हावतेनि गुणें । चंद्रासि घे उमाणे । रसरंगीं भुलवणें । नादु लोपी ॥ ११५८ ॥

bola volhāvateni guṇeṃ | caṃdrāsi ghe umāṇe | rasaraṃgīṃ bhulavaṇeṃ | nādu lopī || 1158 ||

खेचरांचियाही मना । आणीन सात्त्विकाचा पान्हा । श्रवणासवें सुमना । समाधि जोडे ॥ ११५९ ॥

khecarāṃciyāhī manā | āṇīna sāttvikācā pānhā | śravaṇāsaveṃ sumanā | samādhi joḍe || 1159 ||

तैसा वाग्विलास विस्तारू । गीतार्थेंसी विश्व भरूं । आनंदाचें आवारूं । मांडूं जगा ॥ ११६० ॥

taisā vāgvilāsa vistārū | gītārtheṃsī viśva bharūṃ | ānaṃdāceṃ āvārūṃ | māṃḍūṃ jagā || 1160 ||

फिटो विवेकाची वाणी । हो कानामनाची जिणी । देखो आवडे तो खाणी । ब्रह्मविद्येची ॥ ११६१ ॥

phiṭo vivekācī vāṇī | ho kānāmanācī jiṇī | dekho āvaḍe to khāṇī | brahmavidyecī || 1161 ||

दिसो परतत्त्व डोळां । पाहो सुखाचा सोहळा । रिघो महाबोध सुकाळा- । माजीं विश्व ॥ ११६२ ॥

diso paratattva ḍoḷāṃ | pāho sukhācā sohaḷā | righo mahābodha sukāḷā- | mājīṃ viśva || 1162 ||

हें निफजेल आतां आघवें । ऐसें बोलिजेल बरवें । जें अधिष्ठिला असें परमदेवें । श्रीनिवृत्तीं मी ॥ ११६३ ॥

heṃ niphajela ātāṃ āghaveṃ | aiseṃ bolijela baraveṃ | jeṃ adhiṣṭhilā aseṃ paramadeveṃ | śrīnivṛttīṃ mī || 1163 ||

म्हणौनि अक्षरीं सुभेदीं । उपमा श्लोक कोंदाकोंदी । झाडा देईन प्रतिपदीं । ग्रंथार्थासी ॥ ११६४ ॥

mhaṇauni akṣarīṃ subhedīṃ | upamā śloka koṃdākoṃdī | jhāḍā deīna pratipadīṃ | graṃthārthāsī || 1164 ||

हा ठावोवरी मातें । पुरतया सारस्वतें । केलें असे श्रीमंतें । श्रीगुरुरायें ॥ ११६५ ॥

hā ṭhāvovarī māteṃ | puratayā sārasvateṃ | keleṃ ase śrīmaṃteṃ | śrīgururāyeṃ || 1165 ||

तेणें जी कृपासावायें । मी बोलें तेतुलें सामाये । आणि तुमचिये सभे लाहें । गीता म्हणों ॥ ११६६ ॥

teṇeṃ jī kṛpāsāvāyeṃ | mī boleṃ tetuleṃ sāmāye | āṇi tumaciye sabhe lāheṃ | gītā mhaṇoṃ || 1166 ||

वरी तुम्हा संतांचे पाये । आजि मी लाधलों आहें । म्हणौनि जी नोहे । अटकु काहीं ॥ ११६७ ॥

varī tumhā saṃtāṃce pāye | āji mī lādhaloṃ āheṃ | mhaṇauni jī nohe | aṭaku kāhīṃ || 1167 ||

प्रभु काश्मिरीं मुकें । नुपजे हें काय कौतुकें । नाहीं उणीं सामुद्रिकें । लक्ष्मीयेसी ॥ ११६८ ॥

prabhu kāśmirīṃ mukeṃ | nupaje heṃ kāya kautukeṃ | nāhīṃ uṇīṃ sāmudrikeṃ | lakṣmīyesī || 1168 ||

तैसी तुम्हां संतांपासीं । अज्ञानाची गोठी कायसी । यालागीं नवरसीं । वरुषेन मी ॥ ११६९ ॥

taisī tumhāṃ saṃtāṃpāsīṃ | ajñānācī goṭhī kāyasī | yālāgīṃ navarasīṃ | varuṣena mī || 1169 ||

किंबहुना आतां देवा । अवसरु मज देयावा । ज्ञानदेव म्हणे बरवा । सांगेन ग्रंथु ॥ ११७० ॥

kiṃbahunā ātāṃ devā | avasaru maja deyāvā | jñānadeva mhaṇe baravā | sāṃgena graṃthu || 1170 ||

इति श्रीज्ञानदेवविरचितायां भावार्थदीपिकायां त्रयोदशोऽध्यायः ॥

iti śrījñānadevaviracitāyāṃ bhāvārthadīpikāyāṃ trayodaśo'dhyāyaḥ ||

गीता श्लोक

श्रीभगवानुवाच । इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते । एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥ १॥

śrībhagavānuvāca | idaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate | etadyo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ || 1||

क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत । क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ञानं मतं मम ॥ २॥

kṣetrajñaṃ cāpi māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata | kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajñānaṃ mataṃ mama || 2||

तत् क्षेत्रं यच्च यादृक्च यद्विकारि यतश्च यत् । स च यो यत्प्रभावश्च तत् समासेन मे श्रुणु ॥ ३॥

tat kṣetraṃ yacca yādṛkca yadvikāri yataśca yat | sa ca yo yatprabhāvaśca tat samāsena me śruṇu || 3||

tari kṣetrajñu jo etheṃ | to mīci jāṇa niruteṃ | jo sarva kṣetrāṃteṃ | saṃgoponi ase || 8 ||

kṣetra āṇi kṣetrajñāteṃ | jāṇaṇeṃ jeṃ niruteṃ | jñāna aiseṃ tayāteṃ | mānūṃ āmhī || 9 ||

ऋषिभिर्बहुधा गीतं छन्दोभिर्विविधैः पृथक् । ब्रह्मसूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः ॥ ४॥

ṛṣibhirbahudhā gītaṃ chandobhirvividhaiḥ pṛthak | brahmasūtrapadaiścaiva hetumadbhirviniścitaiḥ || 4||

महाभूतान्यहंकारो बुद्धिरव्यक्तमेव च । इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥ ५॥

mahābhūtānyahaṃkāro buddhiravyaktameva ca | indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ || 5||

इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं संघातश्चेतना धृतिः । एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् ॥ ६॥

icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṃghātaścetanā dhṛtiḥ | etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtam || 6||

पार्था तियापरी । आत्मसंगती इये शरीरीं । सजीवत्वाचा करी । उपेगु जडा ॥ ४१ ॥

pārthā tiyāparī | ātmasaṃgatī iye śarīrīṃ | sajīvatvācā karī | upegu jaḍā || 41 ||

अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम् । आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः ॥ ७॥

amānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam | ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ || 7||

तैसें ज्ञानामनाचिये भेटी । सरिसेंचि अहिंसेचें बिंब उठी । तेंचि ऐसें किरीटी । परिस आतां ॥ २४४ ॥

taiseṃ jñānāmanāciye bheṭī | sariseṃci ahiṃseceṃ biṃba uṭhī | teṃci aiseṃ kirīṭī | parisa ātāṃ || 244 ||

इंद्रियार्थेषु वैराग्यमनहंकार एव च । जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम् ॥ ८॥

iṃdriyārtheṣu vairāgyamanahaṃkāra eva ca | janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam || 8||

असक्तिरनभिष्वंगः पुत्रदारगृहादिषु । नित्यं च समचित्तत्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु ॥ ९॥

asaktiranabhiṣvaṃgaḥ putradāragṛhādiṣu | nityaṃ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu || 9||

मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी । विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि ॥ १०॥

mayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī | viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi || 10||

अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम् । एतद्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतोन्यथा ॥ ११॥

adhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam | etadjñānamiti proktamajñānaṃ yadatonyathā || 11||

ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ञात्वामृतमश्नुते ॥ अनादिमत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासदुच्यते ॥ १२॥

jñeyaṃ yattatpravakṣyāmi yajñātvāmṛtamaśnute || anādimatparaṃ brahma na sattannāsaducyate || 12||

सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम् । सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १३॥

sarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvatokṣiśiromukham | sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati || 13||

सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् । असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च ॥ १४॥

sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam | asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca || 14||

बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च । सूक्षमत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत् ॥ १५॥

bahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca | sūkṣamatvāttadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat || 15||

अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितं । भूतभर्तृ च तज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च ॥ १६॥

avibhaktaṃ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitaṃ | bhūtabhartṛ ca tajñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca || 16||

ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते । ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य विस्ठितम् ॥ १७॥

jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate | jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya visṭhitam || 17||

इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः । मद्भक्त एतद्विज्ञाय मद्भावायोपपद्यते ॥ १८॥

iti kṣetraṃ tathā jñānaṃ jñeyaṃ coktaṃ samāsataḥ | madbhakta etadvijñāya madbhāvāyopapadyate || 18||

प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि । विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसंभवान् ॥ १९॥

prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādī ubhāvapi | vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisaṃbhavān || 19||

कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते । पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥ २०॥

kāryakāraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate | puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyate || 20||

पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुंक्ते प्रकृतिजान्गुणान् । कारणं गुण संगोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु ॥ २१॥

puruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṃkte prakṛtijānguṇān | kāraṇaṃ guṇa saṃgo'sya sadasadyonijanmasu || 21||

उपद्रष्टाऽनुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः । परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन् पुरुषः परः ॥ २२॥

upadraṣṭā'numantā ca bhartā bhoktā maheśvaraḥ | paramātmeti cāpyukto dehe'smin puruṣaḥ paraḥ || 22||

य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैः सह । सर्वथा वर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते ॥ २३॥

ya evaṃ vetti puruṣaṃ prakṛtiṃ ca guṇaiḥ saha | sarvathā vartamāno'pi na sa bhūyo'bhijāyate || 23||

ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना । अन्ये सांख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥ २४॥

dhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā | anye sāṃkhyena yogena karmayogena cāpare || 24||

अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्य उपासते । तेऽपि चातितरंत्येव मृत्युं श्रुतिपरायणः ॥ २५॥

anye tvevamajānantaḥ śrutvā'nyebhya upāsate | te'pi cātitaraṃtyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇaḥ || 25||

यावत्संजायते किंचित्सत्त्वं स्थावरजंगमम् । क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥ २६॥

yāvatsaṃjāyate kiṃcitsattvaṃ sthāvarajaṃgamam | kṣetrakṣetrajñasaṃyogāttadviddhi bharatarṣabha || 26||

समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम् । विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति ॥ २७॥

samaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram | vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati || 27||

समं पश्यन्हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम् । न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति परां गतिम् ॥ २८॥

samaṃ paśyanhi sarvatra samavasthitamīśvaram | na hinastyātmanātmānaṃ tato yāti parāṃ gatim || 28||

प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः । यः पश्यति तथाऽऽत्मानंअकर्तारं स पश्यति ॥ २९॥

prakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ | yaḥ paśyati tathā''tmānaṃakartāraṃ sa paśyati || 29||

यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति । तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३०॥

yadā bhūtapṛthagbhāvamekasthamanupaśyati | tata eva ca vistāraṃ brahma saṃpadyate tadā || 30||

अनादित्वान्निर्गुणत्वात् परमात्मायमव्ययः । शरीरस्थोऽपि कौन्तेय न करोति न लिप्यते ॥ ३१॥

anāditvānnirguṇatvāt paramātmāyamavyayaḥ | śarīrastho'pi kaunteya na karoti na lipyate || 31||

यथा सर्वगतं सौक्ष्म्यादाकाशं नोपलिप्यते । सर्वत्रावस्थितो देहे तथाऽऽत्मा नोपलिप्यते ॥ ३२॥

yathā sarvagataṃ saukṣmyādākāśaṃ nopalipyate | sarvatrāvasthito dehe tathā''tmā nopalipyate || 32||

यथा प्रकाशयत्येकः कृत्स्नं लोकमिमं रविः । क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्‌नं प्रकाशयति भारत ॥ ३३॥

yathā prakāśayatyekaḥ kṛtsnaṃ lokamimaṃ raviḥ | kṣetraṃ kṣetrī tathā kṛtsnaṃ prakāśayati bhārata || 33||

क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा । भूतप्रकृतिमोक्षं च विदुर्यान्ति ते परम् ॥ ३४॥

kṣetrakṣetrajñayorevamantaraṃ jñānacakṣuṣā | bhūtaprakṛtimokṣaṃ ca viduryānti te param || 34||

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोगोनाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde kṣetrakṣetrajñayogonāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||

|| oṃ śrī paramātmane namaḥ || || atha śrīmadbhagavadgītā || | atha trayodaśo'dhyāyaḥ - adhyāya terāvā | | | kṣetrakṣetrajñayogaḥ |

पद 1

ātmarūpa gaṇeśu keliyā smaraṇa | sakaḷa vidyāṃceṃ adhikaraṇa | teci vaṃdūṃ śrīcaraṇa | śrīgurūṃce || 1 ||

पद 2

जयांचेनि आठवें । शब्दसृष्टि आंगवे । सारस्वत आघवें । जिव्हेसि ये ॥ २ ॥

jayāṃceni āṭhaveṃ | śabdasṛṣṭi āṃgave | sārasvata āghaveṃ | jivhesi ye || 2 ||

पद 3

vaktṛtvā goḍapaṇeṃ | amṛtāteṃ pārukheṃ mhaṇe | rasa hotī voḷaṃgaṇeṃ | akśarāṃsī || 3 ||

पद 4

भावाचें अवतरण । अवतरविती खूण । हाता चढे संपूर्ण । तत्त्वभेद ॥ ४ ॥

bhāvāceṃ avataraṇa | avataravitī khūṇa | hātā caḍhe saṃpūrṇa | tattvabheda || 4 ||

पद 5

śrīgurūṃce pāya | jaiṃ hṛdaya giṃvasūni ṭhāya | taiṃ yevaḍheṃ bhāgya hoya | unmekhāsī || 5 ||

पद 6

te namaskārūni ātāṃ | jo pitāmahācā pitā | lakṣmīyecā bhartā | aiseṃ mhaṇe || 6 ||

पद 7

tarī pārthā parisije | deha heṃ kṣetra mhaṇije | jo heṃ jāṇe to bolije | kṣetrajñu etheṃ || 7 ||

पद 8

tari kṣetrajñu jo etheṃ | to mīci jāṇa niruteṃ | jo sarva kṣetrāṃteṃ | saṃgoponi ase || 8 ||

पद 9

kṣetra āṇi kṣetrajñāteṃ | jāṇaṇeṃ jeṃ niruteṃ | jñāna aiseṃ tayāteṃ | mānūṃ āmhī || 9 ||

पद 27

एक म्हणती हें स्थळ । जीवाचेंचि समूळ । मग प्राण हें कूळ । तयाचें एथ ॥ २७ ॥

eka mhaṇatī heṃ sthaḷa | jīvāceṃci samūḷa | maga prāṇa heṃ kūḷa | tayāceṃ etha || 27 ||

पद 28

je prāṇāce gharīṃ | aṃgeṃ rābatī bhāū cārī | āṇi manā aisā āvarī | kuḷavāḍīkaru || 28 ||

पद 29

tayāteṃ iṃdriyabailāṃcī peṭī | na mhaṇe aṃvasīṃ pāhāṭīṃ | viṣayakṣetrīṃ āṭī | kāḍhī bhalī || 29 ||

पद 30

maga vidhīcī vāpha cukavī | āṇi anyāyāceṃ bīja vāphavī | kukarmācā karavī | rābu jarī || 30 ||

पद 31

तरी तयाचिसारिखें । असंभड पाप पिके । मग जन्मकोटी दुःखें । भोगी जीवु ॥ ३१ ॥

tarī tayācisārikheṃ | asaṃbhaḍa pāpa pike | maga janmakoṭī duḥkheṃ | bhogī jīvu || 31 ||

पद 32

nātarī vidhīciye vāphe | satkriyā bīja ārope | tarī janmaśatācīṃ māpeṃ | sukhaci mavīje || 32 ||

पद 33

taṃva āṇika mhaṇatī heṃ navhe | heṃ jivāceṃci na mhaṇāveṃ | āmuteṃ pusā āghaveṃ | kśetrāceṃ yā || 33 ||

पद 34

aho jīvu etha ukhitā | vastīkaru vāṭe jātāṃ | āṇi prāṇu hā balautā | mhaṇauni jāge || 34 ||

पद 35

anādi je prakṛtī | sāṃkhya jiyeteṃ gātī | kṣetra he vṛttī | tiyecī jāṇā || 35 ||

पद 36

आणि इयेतेंचि आघवा । आथी घरमेळावा । म्हणौनि ते वाहिवा । घरीं वाहे ॥ ३६ ॥

āṇi iyeteṃci āghavā | āthī gharameḷāvā | mhaṇauni te vāhivā | gharīṃ vāhe || 36 ||

पद 37

vāhyāciye rahāṭī | je kāṃ muddala tighe iye sṛṣṭīṃ | te iyecyāci poṭīṃ | jahāle guṇa || 37 ||

पद 38

रजोगुण पेरी । तेतुलें सत्त्व सोंकरी । मग एकलें तम करी । संवगणी ॥ ३८ ॥

rajoguṇa perī | tetuleṃ sattva soṃkarī | maga ekaleṃ tama karī | saṃvagaṇī || 38 ||

पद 39

racūni mahattattvāceṃ khaḷeṃ | maḷī eke kāḷugeni poḷeṃ | tetha avyaktācī miḷe | sāṃja bhalī || 39 ||

पद 40

taṃva ekīṃ mativaṃtīṃ | yā bolāciyā khaṃtīṃ | mhaṇitaleṃ yā jñaptī | arvācīnā || 40 ||

पद 41

hāṃ ho paratattvāāṃtu | keṃ prakṛtīcī mātu | hā kṣetra vṛttāṃtu | ugeṃci āikā || 41 ||

पद 42

śūnyasejeśāliye | sulīnateciye tuḷiye | nidrā kelī hotī baḷiyeṃ | saṃkalpeṃ yeṇeṃ || 42 ||

पद 43

तो अवसांत चेइला । उद्यमीं सदैव भला । म्हणौनि ठेवा जोडला । इच्छावशें ॥ ४३ ॥

to avasāṃta ceilā | udyamīṃ sadaiva bhalā | mhaṇauni ṭhevā joḍalā | icchāvaśeṃ || 43 ||

पद 44

निरालंबींची वाडी । होती त्रिभुवनायेवढी । हे तयाचिये जोडी । रूपा आली ॥ ४४ ॥

nirālaṃbīṃcī vāḍī | hotī tribhuvanāyevaḍhī | he tayāciye joḍī | rūpā ālī || 44 ||

पद 45

maga mahābhūtāṃceṃ ekavāṭa | sairā veṃṭāḷūni bhāṭa | bhūtagrāmāṃce āghāṭa | cirile cārī || 45 ||

पद 46

यावरी आदी । पांचभूतिकांची मांदी । बांधली प्रभेदीं । पंचभूतिकीं ॥ ४६ ॥

yāvarī ādī | pāṃcabhūtikāṃcī māṃdī | bāṃdhalī prabhedīṃ | paṃcabhūtikīṃ || 46 ||

पद 47

karmākarmāce guṃḍe | bāṃdha ghātale dohīṃkaḍe | napuṃsakeṃ baraḍeṃ | rāneṃ kelīṃ || 47 ||

पद 48

tetha yerajhārelāgīṃ | janmamṛtyūcī suraṃgī | suhāvilī nilāgī | saṃkalpeṃ yeṇeṃ || 48 ||

पद 49

मग अहंकारासि एकलाधी । करूनि जीवितावधी । वहाविलें बुद्धि । चराचर ॥ ४९ ॥

maga ahaṃkārāsi ekalādhī | karūni jīvitāvadhī | vahāvileṃ buddhi | carācara || 49 ||

पद 50

yāparī nirāḷīṃ | vāḍhe saṃkalpācī ḍāhāḷī | mhaṇauni to muḷīṃ | prapaṃcā yayā || 50 ||

पद 51

yāparī mattamugutakīṃ | tetha paḍighāyileṃ āṇikīṃ | mhaṇatī hāṃ ho vivekīṃ | kaiseṃ tumhī || 51 ||

पद 52

paratattvāciyā gāṃvīṃ | saṃkalpaseja dekhāvī | tarī kāṃ pāṃ na manāvī | prakṛti tayācī ? || 52 ||

पद 53

परि असो हें नव्हे । तुम्ही या न लगावें । आतांचि हें आघवें । सांगिजैल ॥ ५३ ॥

pari aso heṃ navhe | tumhī yā na lagāveṃ | ātāṃci heṃ āghaveṃ | sāṃgijaila || 53 ||

पद 54

tarī ākāśīṃ kavaṇeṃ | kelīṃ meghācīṃ bharaṇeṃ | aṃtarikṣa tārāṃgaṇeṃ | dharī kavaṇa ? || 54 ||

पद 55

gaganācā taḍāvā | koṇeṃ veḍhilā kedhavāṃ | pavanu hiṃḍatu asāvā | heṃ kavaṇāceṃ mata ? || 55 ||

पद 56

रोमां कवण पेरी । सिंधू कवण भरी । पर्जन्याचिया करी । धारा कवण ? ॥ ५६ ॥

romāṃ kavaṇa perī | siṃdhū kavaṇa bharī | parjanyāciyā karī | dhārā kavaṇa ? || 56 ||

पद 57

taiseṃ kṣetra heṃ svabhāveṃ | he vṛttī kavaṇācī navhe | heṃ vāhe tayā phāve | yerāṃ tuṭe || 57 ||

पद 58

taṃva āṇikeṃ ekeṃ | kṣobheṃ mhaṇitaleṃ nikeṃ | tarī bhogije ekeṃ | kāḷeṃ kevīṃ heṃ ? || 58 ||

पद 59

तरी ययाचा मारु । देखताति अनिवारु । परी स्वमतीं भरु । अभिमानियां ॥ ५९ ॥

tarī yayācā māru | dekhatāti anivāru | parī svamatīṃ bharu | abhimāniyāṃ || 59 ||

पद 60

heṃ jāṇoṃ mṛtyu rāgiṭā | siṃhāḍayācā darakuṭā | parī kāya vāṃjaṭā | pūrijata ase ? || 60 ||

पद 61

महाकल्पापरौतीं । कव घालूनि अवचितीं । सत्यलोकभद्रजाती । आंगीं वाजे ॥ ६१ ॥

mahākalpāparautīṃ | kava ghālūni avacitīṃ | satyalokabhadrajātī | āṃgīṃ vāje || 61 ||

पद 62

lokapāḷa nitya nave | diggajāṃce meḷāve | svargīṃciye āḍave | rigoni moḍī || 62 ||

पद 63

yera yayāceni aṃgavāteṃ | janmamṛtyūciye garteṃ | nirjiveṃ hoūni bhramateṃ | jīvamṛgeṃ || 63 ||

पद 64

न्याहाळीं पां केव्हडा । पसरलासे चवडा । जो करूनियां माजिवडा । आकारगजु ॥ ६४ ॥

nyāhāḷīṃ pāṃ kevhaḍā | pasaralāse cavaḍā | jo karūniyāṃ mājivaḍā | ākāragaju || 64 ||

पद 65

mhaṇauni kāḷācī sattā | hāci bolu nirutā | aise vāda paṃḍusutā | kṣetrālāgīṃ || 65 ||

पद 66

हे बहु उखिविखी । ऋषीं केली नैमिषीं । पुराणें इयेविषीं । मतपत्रिका ॥ ६६ ॥

he bahu ukhivikhī | ṛṣīṃ kelī naimiṣīṃ | purāṇeṃ iyeviṣīṃ | matapatrikā || 66 ||

पद 67

anuṣṭubhādi chaṃdeṃ | prabaṃdhīṃ jeṃ vividheṃ | te patrāvalaṃbana madeṃ | karitī ajhunī || 67 ||

पद 68

vedīṃceṃ bṛhatsāmasūtra | jeṃ dekhaṇepaṇeṃ pavitra | parī tayāhī heṃ kṣetra | neṇaveci || 68 ||

पद 69

आणीक आणीकींही बहुतीं । महाकवीं हेतुमंतीं । ययालागीं मती । वेंचिलिया ॥ ६९ ॥

āṇīka āṇīkīṃhī bahutīṃ | mahākavīṃ hetumaṃtīṃ | yayālāgīṃ matī | veṃciliyā || 69 ||

पद 70

parī aiseṃ heṃ evaḍheṃ | kīṃ amukeyāceṃci phuḍeṃ | heṃ koṇāhī varapaḍeṃ | hoyacinā || 70 ||

पद 71

आतां यावरी जैसें । क्षेत्र हें असे । तुज सांगों तैसें । साद्यंतु गा ॥ ७१ ॥

ātāṃ yāvarī jaiseṃ | kṣetra heṃ ase | tuja sāṃgoṃ taiseṃ | sādyaṃtu gā || 71 ||

पद 72

तरि महाभूतपंचकु । आणि अहंकारु एकु । बुद्धि अव्यक्त दशकु । इंद्रियांचा ॥ ७२ ॥

tari mahābhūtapaṃcaku | āṇi ahaṃkāru eku | buddhi avyakta daśaku | iṃdriyāṃcā || 72 ||

पद 73

मन आणीकही एकु । विषयांचा दशकु । सुख दुःख द्वेषु । संघात इच्छा ॥ ७३ ॥

mana āṇīkahī eku | viṣayāṃcā daśaku | sukha duḥkha dveṣu | saṃghāta icchā || 73 ||

पद 74

आणि चेतना धृती । एवं क्षेत्रव्यक्ती । सांगितली तुजप्रती । आघवीची ॥ ७४ ॥

āṇi cetanā dhṛtī | evaṃ kṣetravyaktī | sāṃgitalī tujapratī | āghavīcī || 74 ||

पद 75

ātāṃ mahābhūteṃ kavaṇeṃ | kavaṇa viṣayo kaisīṃ karaṇe | heṃ vegaḷālepaṇeṃ | ekaika sāṃgoṃ || 75 ||

पद 76

tarī pṛthvī āpa teja | vāyu vyoma iyeṃ tuja | sāṃgitalīṃ bujha | mahābhūteṃ pāṃceṃ || 76 ||

पद 77

आणि जागतिये दशे । स्वप्न लपालें असे । नातरी अंवसे । चंद्र गूढु ॥ ७७ ॥

āṇi jāgatiye daśe | svapna lapāleṃ ase | nātarī aṃvase | caṃdra gūḍhu || 77 ||

पद 78

nānā aprauḍhabāḷakīṃ | tāruṇya rāhe thokīṃ | kāṃ na phulatāṃ kaḷikīṃ | āmodu jaisā || 78 ||

पद 79

kiṃbahunā kāṣṭhīṃ | vanhi jevīṃ kirīṭī | tevīṃ prakṛticiyā poṭīṃ | gopyu jo ase || 79 ||

पद 80

jaisā jvaru dhātugatu | apathyāceṃ miṣa pahātu | maga jāliyā āṃtu | bāherī vyāpī || 80 ||

पद 81

taisī pāṃcāṃhī gāṃṭhīṃ paḍe | jaiṃ dehākāru ughaḍe | taiṃ nācavī cahūṃkaḍe | to ahaṃkāru gā || 81 ||

पद 82

navala ahaṃkārācī goṭhī | viśeṣeṃ na lage ajñānāpāṭhīṃ | sajñānāce jhoṃbe kaṃṭhīṃ | nānā saṃkaṭīṃ nācavī || 82 ||

पद 83

ātāṃ buddhi je mhaṇije | te aiśiyāṃ cinhīṃ jāṇije | bolileṃ yadurājeṃ | teṃ āikeṃ sāṃgoṃ || 83 ||

पद 84

tarī kaṃdarpāceni baḷeṃ | iṃdriyavṛttīceni meḷeṃ | vibhāṃḍūni yetī pāḷe | viṣayāṃce || 84 ||

पद 85

to sukhaduḥkhāṃcā nāgovā | jetha ugāṇoṃ lāge jīvā | tetha dohīṃsī baravā | pāḍu je dharī || 85 ||

पद 86

heṃ sukha heṃ duḥkha | heṃ puṇya heṃ doṣa | kāṃ heṃ maiḷa heṃ cokha | aiseṃ je nivaḍī || 86 ||

पद 87

jithe adhamottama sujhe | jiye sāneṃ thora bujhe | jiyā diṭhī pārakhije | viṣo jīveṃ || 87 ||

पद 88

je tejatattvāṃcī ādī | je sattvaguṇācī vṛddhī | je ātmayā jīvācī saṃdhī | vasavīta ase je || 88 ||

पद 89

अर्जुना ते गा जाण । बुद्धि तूं संपूर्ण । आतां आइकें वोळखण । अव्यक्ताची ॥ ८९ ॥

arjunā te gā jāṇa | buddhi tūṃ saṃpūrṇa | ātāṃ āikeṃ voḷakhaṇa | avyaktācī || 89 ||

पद 90

paiṃ sāṃkhyāṃciyā siddhāṃtīṃ | prakṛtī je mahāmatī | teci etheṃ prastutīṃ | avyakta gā || 90 ||

पद 91

āṇi sāṃkhyayogamateṃ | prakṛtī parisavilī tūṃteṃ | aisī dohīṃ parīṃ jetheṃ | vivaṃcilī || 91 ||

पद 92

तेथ दुजी जे जीवदशा । तिये नांव वीरेशा । येथ अव्यक्त ऐसा । पर्यावो हा ॥ ९२ ॥

tetha dujī je jīvadaśā | tiye nāṃva vīreśā | yetha avyakta aisā | paryāvo hā || 92 ||

पद 93

taऱhī pāhālayā rajanī | tārā lopatī gaganīṃ | kāṃ hārapeṃ astamānīṃ | bhūtakriyā || 93 ||

पद 94

nātarī deho geliyā pāṭhīṃ | dehādika kirīṭī | upādhi lape poṭīṃ | kṛtakarmācyā || 94 ||

पद 95

कां बीजमुद्रेआंतु । थोके तरु समस्तु । कां वस्त्रपणे तंतु- । दशे राहे ॥ ९५ ॥

kāṃ bījamudreāṃtu | thoke taru samastu | kāṃ vastrapaṇe taṃtu- | daśe rāhe || 95 ||

पद 96

taise sāṃḍoniyāṃ sthūḷadharma | mahābhūteṃ bhūtagrāma | layā jātī sūkṣma | hoūni jethe || 96 ||

पद 97

arjunā tayā nāṃveṃ | avyakta heṃ jāṇāveṃ | ātāṃ āikeṃ āghaveṃ | iṃdriyabheda || 97 ||

पद 98

तरी श्रवण नयन । त्वचा घ्राण रसन । इयें जाणें ज्ञान- । करणें पांचें ॥ ९८ ॥

tarī śravaṇa nayana | tvacā ghrāṇa rasana | iyeṃ jāṇeṃ jñāna- | karaṇeṃ pāṃceṃ || 98 ||

पद 99

iye tattvameḷāpaṃkīṃ | sukhaduḥkhāṃcī ukhivikhī | buddhi karite mukhīṃ | pāṃceṃ ihīṃ || 99 ||

पद 100

मग वाचा आणि कर । चरण आणि अधोद्वार । पायु हे प्रकार । पांच आणिक ॥ १०० ॥

maga vācā āṇi kara | caraṇa āṇi adhodvāra | pāyu he prakāra | pāṃca āṇika || 100 ||

पद 101

karmeṃdriyeṃ mhaṇipatī | tīṃ iyeṃ jāṇijatī | āikeṃ kaivalyapatī | sāṃgatase || 101 ||

पद 102

paiṃ prāṇācī aṃtaurī | kriyāśakti je śarīrīṃ | tiyeci riginigī dvārīṃ | pāṃce ihīṃ || 102 ||

पद 103

evaṃ dāhāhī karaṇeṃ | sāṃgitalīṃ devo mhaṇe | parisa ātāṃ phuḍepaṇeṃ | mana teṃ aiseṃ || 103 ||

पद 104

jeṃ iṃdriyāṃ āṇi buddhi | mājhāriliye saṃdhīṃ | rajoguṇācyā khāṃdīṃ | taraḷata ase || 104 ||

पद 105

nīḷimā aṃbarīṃ | kāṃ mṛgatṛṣṇālaharī | taiseṃ vāyāṃci pharārī | vāvo jāhaleṃ || 105 ||

पद 106

āṇi śukraśoṇitācā sāṃdhā | miḷatāṃ pāṃcāṃcā bāṃdhā | vāyutattva daśadhā | ekaci jāhaleṃ || 106 ||

पद 107

maga tihīṃ dāhe bhāgīṃ | dehadharmācyā khaivaṃgīṃ | adhiṣṭhileṃ āṃgīṃ | āpulālyā || 107 ||

पद 108

tetha cāṃcalya nikhaḷa | ekaleṃ ṭheleṃ niḍhāḷa | mhaṇauni rajāceṃ baḷa | dharileṃ teṇeṃ || 108 ||

पद 109

teṃ buddhīsi bāherī | ahaṃkārācyā urāvarī | aisāṃ ṭhāyīṃ mājhārīṃ | baḷiyāvaleṃ || 109 ||

पद 110

vāyāṃ mana heṃ nāṃva | eऱhavīṃ kalpanāci sāveva | jayāceni saṃgeṃ jīva- | daśā vastu || 110 ||

पद 111

जें प्रवृत्तीसि मूळ । कामा जयाचे बळ । जें अखंड सूये छळ । अहंकारासी ॥ १११ ॥

jeṃ pravṛttīsi mūḷa | kāmā jayāce baḷa | jeṃ akhaṃḍa sūye chaḷa | ahaṃkārāsī || 111 ||

पद 112

जें इच्छेतें वाढवी । आशेतें चढवी । जें पाठी पुरवी । भयासि गा ॥ ११२ ॥

jeṃ iccheteṃ vāḍhavī | āśeteṃ caḍhavī | jeṃ pāṭhī puravī | bhayāsi gā || 112 ||

पद 113

dvaita jetheṃ uṭhī | avidyā jeṇeṃ lāṭhī | jeṃ iṃdriyāṃteṃ loṭī | viṣayāṃmajī || 113 ||

पद 114

saṃkalpeṃ sṛṣṭī ghaḍī | saveṃci vikalpūni moḍī | manorathāṃcyā utaraṃḍī | utarī racī || 114 ||

पद 115

jeṃ bhulīceṃ kuhara | vāyutattvāceṃ aṃtara | buddhīceṃ dvāra | jhākavileṃ jeṇeṃ || 115 ||

पद 116

तें गा किरीटी मन । या बोला नाहीं आन । आतां विषयाभिधान । भेदू आइकें ॥ ११६ ॥

teṃ gā kirīṭī mana | yā bolā nāhīṃ āna | ātāṃ viṣayābhidhāna | bhedū āikeṃ || 116 ||

पद 117

tarī sparśu āṇi śabdu | rūpa rasu gaṃdhu | hā viṣayo paṃcavidhu | jñāneṃdriyāṃcā || 117 ||

पद 118

ihīṃ pāṃcaiṃ dvārīṃ | jñānāsi dhāṃva bāherī | jaisā kāṃ hirave cārīṃ | bhāṃbāve paśu || 118 ||

पद 119

maga svara varṇa visargu | athavā svīkāra tyāgu | saṃkramaṇa utsargu | viṇmūtrācā || 119 ||

पद 120

he karmeṃdriyāṃce pāṃca | viṣaya gā sāca | je bāṃdhoniyāṃ māca | kriyā dhāṃve || 120 ||

पद 121

ऐसे हे दाही । विषय गा इये देहीं । आतां इच्छा तेही । सांगिजैल ॥ १२१ ॥

aise he dāhī | viṣaya gā iye dehīṃ | ātāṃ icchā tehī | sāṃgijaila || 121 ||

पद 122

tari bhūtaleṃ āṭhave | kāṃ boleṃ kāna jhāṃkave | aisiyāvari cetave | je gā vṛttī || 122 ||

पद 123

iṃdriyāviṣayāṃciye bheṭī- | sarasīca je gā uṭhī | kāmācī bāhuṭī | dharūniyāṃ || 123 ||

पद 124

jiyeceni uṭhilepaṇeṃ | manā saiṃgha dhāvaṇeṃ | na rigāveṃ tetha karaṇeṃ | toṃḍeṃ sutī || 124 ||

पद 125

jiye vṛttīciyā āvaḍī | buddhī hoya veḍī | viṣayāṃ jiyā goḍī | te gā icchā || 125 ||

पद 126

āṇī icchiliyā sāṃgaḍeṃ | iṃdriyāṃ āmiṣa na joḍe | tetha joḍe aisā jo ḍāvo paḍe | toci dveṣu || 126 ||

पद 127

आतां यावरी सुख । तें एवंविध देख । जेणें एकेंचि अशेख । विसरे जीवु ॥ १२७ ॥

ātāṃ yāvarī sukha | teṃ evaṃvidha dekha | jeṇeṃ ekeṃci aśekha | visare jīvu || 127 ||

पद 128

मना वाचे काये । जें आपुली आण वाये । देहस्मृतीची त्राये । मोडित जें ये ॥ १२८ ॥

manā vāce kāye | jeṃ āpulī āṇa vāye | dehasmṛtīcī trāye | moḍita jeṃ ye || 128 ||

पद 129

jayāceni jālepaṇeṃ | pāṃguḷā hoīje prāṇeṃ | sāttvikāsī duṇeṃ | varīhī lābhu || 129 ||

पद 130

kāṃ āghaviyāci iṃdriyavṛttī | hṛdayāciyā ekāṃtīṃ | thāpaṭūni suṣuptī | āṇī jeṃ gā || 130 ||

पद 131

किंबहुना सोये । जीव आत्मयाची लाहे । तेथ जें होये । तया नाम सुख ॥ १३१ ॥

kiṃbahunā soye | jīva ātmayācī lāhe | tetha jeṃ hoye | tayā nāma sukha || 131 ||

पद 132

āṇi aisī he avasthā | na joḍatāṃ pārthā | jeṃ jīje teṃci sarvathā | duḥkha jāṇe || 132 ||

पद 133

teṃ manorathasaṃgeṃ navhe | eऱhavīṃ siddhī geleṃci āhe | he donīci upāye | sukhaduḥkhāsī || 133 ||

पद 134

ātāṃ asaṃgā sākṣibhūtā | dehīṃ caitanyācī je sattā | tiye nāma paṃḍusutā | cetanā yetheṃ || 134 ||

पद 135

जे नखौनि केशवरी । उभी जागे शरीरीं । जे तिहीं अवस्थांतरी । पालटेना ॥ १३५ ॥

je nakhauni keśavarī | ubhī jāge śarīrīṃ | je tihīṃ avasthāṃtarī | pālaṭenā || 135 ||

पद 136

मनबुद्ध्यादि आघवीं । जियेचेनि टवटवीं । प्रकृतिवनमाधवीं । सदांचि जे ॥ १३६ ॥

manabuddhyādi āghavīṃ | jiyeceni ṭavaṭavīṃ | prakṛtivanamādhavīṃ | sadāṃci je || 136 ||

पद 137

जडाजडीं अंशीं । राहाटे जे सरिसी । ते चेतना गा तुजसी । लटिकें नाहीं ॥ १३७ ॥

jaḍājaḍīṃ aṃśīṃ | rāhāṭe je sarisī | te cetanā gā tujasī | laṭikeṃ nāhīṃ || 137 ||

पद 138

paiṃ rāvo parivāru neṇe | ājñāci paracakra jiṇe | kāṃ caṃdrāceni pūrṇapaṇeṃ | siṃdhū bharatī || 138 ||

पद 139

nānā bhrāmakāceṃ sannidhāna | loho karī sacetana | kāṃ sūryasaṃgu jana | ceṣṭavī gā || 139 ||

पद 140

अगा मुख मेळेंविइण । पिलियाचें पोषण । करी निरीक्षण । कूर्मी जेवीं ॥ १४० ॥

agā mukha meḷeṃviiṇa | piliyāceṃ poṣaṇa | karī nirīkṣaṇa | kūrmī jevīṃ || 140 ||

पद 142

मग तियेतें चेतना । म्हणिपे पैं अर्जुना । आतां धृतिविवंचना । भेदु आइक ॥ १४२ ॥

maga tiyeteṃ cetanā | mhaṇipe paiṃ arjunā | ātāṃ dhṛtivivaṃcanā | bhedu āika || 142 ||

पद 143

tarī bhūtāṃ paraspareṃ | ughaḍa jāti svabhāvavaireṃ | navhe pṛthvīteṃ nīreṃ | na nāśije ? || 143 ||

पद 144

नीरातें आटी तेज । तेजा वायूसि झुंज । आणि गगन तंव सहज । वायू भक्षी ॥ १४४ ॥

nīrāteṃ āṭī teja | tejā vāyūsi jhuṃja | āṇi gagana taṃva sahaja | vāyū bhakṣī || 144 ||

पद 145

tevīṃci koṇehī veḷe | āpaṇa kāyisayāhī na miḷe | āṃtu rigoni vegaḷeṃ | ākāśa heṃ || 145 ||

पद 146

aisīṃ pāṃcahī bhūteṃ | na sāhatī ekamekāṃteṃ | kīṃ tiyeṃhī aikyāteṃ | dehāsī yetī || 146 ||

पद 147

द्वंद्वाची उखिविखी । सोडूनि वसती एकीं । एकेकातें पोखी । निजगुणें गा ॥ १४७ ॥

dvaṃdvācī ukhivikhī | soḍūni vasatī ekīṃ | ekekāteṃ pokhī | nijaguṇeṃ gā || 147 ||

पद 148

aiseṃ na miḷe tayāṃ sājaṇeṃ | caḷe dhairyeṃ jeṇeṃ | tayāṃ nāṃva mhaṇeṃ | dhṛtī mī gā || 148 ||

पद 149

āṇi jīveṃsī pāṃḍavā | yā chattisāṃcā meḷāvā | to hā etha jāṇāvā | saṃghātu paiṃ gā || 149 ||

पद 150

evaṃ chattīsahī bheda | sāṃgitale tuja viśada | yayā yetuliyāteṃ prasiddha | kṣetra mhaṇije || 150 ||

पद 151

rathāṃgāṃcā meḷāvā | jevīṃ rathu mhaṇije pāṃḍavā | kāṃ adhordhva avevāṃ | nāṃva deho || 151 ||

पद 152

karīturaṃgasamājeṃ | senā nāma niphaje | kāṃ vākyeṃ mhaṇipatī puṃje | akṣarāṃce || 152 ||

पद 153

कां जळधरांचा मेळा । वाच्य होय आभाळा । नाना लोकां सकळां । नाम जग ॥ १५३ ॥

kāṃ jaḷadharāṃcā meḷā | vācya hoya ābhāḷā | nānā lokāṃ sakaḷāṃ | nāma jaga || 153 ||

पद 154

कां स्नेहसूत्रवन्ही । मेळु एकिचि स्थानीं । धरिजे तो जनीं । दीपु होय ॥ १५४ ॥

kāṃ snehasūtravanhī | meḷu ekici sthānīṃ | dharije to janīṃ | dīpu hoya || 154 ||

पद 155

taisīṃ chattīsahī iyeṃ tattveṃ | miḷatī jeṇeṃ ekatveṃ | teṇeṃ samūha paratveṃ | kṣetra mhaṇipe || 155 ||

पद 156

āṇi vāhateni bhautikeṃ | pāpa puṇya yetheṃ pike | mhaṇauni āmhī kautukeṃ | kṣetra mhaṇoṃ || 156 ||

पद 157

आणि एकाचेनि मतें । देह म्हणती ययातें । परी असो हें अनंतें । नामें यया ॥ १५७ ॥

āṇi ekāceni mateṃ | deha mhaṇatī yayāteṃ | parī aso heṃ anaṃteṃ | nāmeṃ yayā || 157 ||

पद 158

paiṃ paratattvāārauteṃ | sthāvarāāṃtauteṃ | jeṃ kāṃhīṃ hoteṃ jāteṃ | kṣetraci heṃ || 158 ||

पद 159

pari sura nara uragīṃ | ghaḍata āhe yonivibhāgīṃ | teṃ guṇakarmasaṃgīṃ | paḍileṃ sāteṃ || 159 ||

पद 160

heci guṇavivaṃcanā | puḍhāṃ mhaṇipaila arjunā | prastuta ātāṃ tuja jñānā | rūpa dāvūṃ || 160 ||

पद 161

kṣetra taṃva savistara | sāṃgitaleṃ savikāra | mhaṇauni ātāṃ udāra | jñāna āikeṃ || 161 ||

पद 162

जया ज्ञानालागीं । गगन गिळिताती योगी । स्वर्गाची आडवंगी । उमरडोनि ॥ १६२ ॥

jayā jñānālāgīṃ | gagana giḷitātī yogī | svargācī āḍavaṃgī | umaraḍoni || 162 ||

पद 163

न करिती सिद्धीची चाड । न धरिती ऋद्धीची भीड । योगाऐसें दुवाड । हेळसिती ॥ १६३ ॥

na karitī siddhīcī cāḍa | na dharitī ṛddhīcī bhīḍa | yogāaiseṃ duvāḍa | heḷasitī || 163 ||

पद 164

tapodurgeṃ volāṃḍita | kratukoṭi vovāṃḍita | ulathūni sāṃḍita | karmavallī || 164 ||

पद 165

nānā bhajanamārgī | dhāṃvata ughaḍiyā āṃgīṃ | eka rigatāti suraṃgīṃ | suṣumneciye || 165 ||

पद 166

aisī jiye jñānīṃ | munīśvarāṃcī utānhī | vedatarūcyā pānovānīṃ | hiṃḍatātī || 166 ||

पद 167

देईल गुरुसेवा । इया बुद्धि पांडवा । जन्मशतांचा सांडोवा । टाकित जे ॥ १६७ ॥

deīla gurusevā | iyā buddhi pāṃḍavā | janmaśatāṃcā sāṃḍovā | ṭākita je || 167 ||

पद 168

jayā jñānācī rigavaṇī | avidye uṇeṃ āṇī | jīvā ātmayā bujhāvaṇī | māṃḍūni de || 168 ||

पद 169

jeṃ iṃdriyāṃcīṃ dvāreṃ āḍī | pravṛttīce pāya moḍī | jeṃ dainyaci pheḍī | mānasāceṃ || 169 ||

पद 170

dvaitācā dukāḷu pāhe | sāmyāceṃ suyāṇeṃ hoye | jayā jñānācī soye | aiseṃ karī || 170 ||

पद 171

मदाचा ठावोचि पुसी । जें महामोहातें ग्रासी । नेदी आपपरु ऐसी । भाष उरों ॥ १७१ ॥

madācā ṭhāvoci pusī | jeṃ mahāmohāteṃ grāsī | nedī āpaparu aisī | bhāṣa uroṃ || 171 ||

पद 172

jeṃ saṃsārāteṃ unmūḷī | saṃkalpapaṃku pākhāḷī | anāvarāteṃ veṃṭāḷī | jñeyāteṃ jeṃ || 172 ||

पद 173

jayāceni jālepaṇeṃ | pāṃguḷā hoīje prāṇeṃ | jayāceni viṃdāṇeṃ | jaga heṃ ceṣṭeṃ || 173 ||

पद 174

jayāceni ujāḷeṃ | ughaḍatī buddhīce ḍoḷe | jīvu doṃdāvarī loḷe | ānaṃdāciyā || 174 ||

पद 175

ऐसें जें ज्ञान । पवित्रैकनिधान । जेथ विटाळलें मन । चोख कीजे ॥ १७५ ॥

aiseṃ jeṃ jñāna | pavitraikanidhāna | jetha viṭāḷaleṃ mana | cokha kīje || 175 ||

पद 176

ātmayā jīvabuddhī | je lāgalī hotī kṣayavyādhī | te jayāciye sannidhī | nirujā kīje || 176 ||

पद 177

teṃ anirūpya kīṃ nirūpije | aikatāṃ buddhī āṇije | vāṃcūni ḍoḷāṃ dekhije | aiseṃ nāhīṃ || 177 ||

पद 178

maga teci iye śarīrīṃ | jaiṃ āpulā prabhāvo karī | taiṃ iṃdriyāṃciyā vyāpārīṃ | ḍoḷāṃhi dise || 178 ||

पद 179

paiṃ vasaṃtāceṃ rigavaṇeṃ | jhāḍāṃceni sājepaṇeṃ | jāṇije tevīṃ karaṇeṃ | sāṃgatī jñāna || 179 ||

पद 180

agā vṛkṣāsi pātāḷīṃ | jaḷa sāṃpaḍe muḷīṃ | teṃ śākhāṃciye bāhāḷīṃ | bāhera dise || 180 ||

पद 181

kāṃ bhūmīceṃ mārdava | sāṃge koṃbhācī lavalava | nānā ācāragaurava | sukulīnāceṃ || 181 ||

पद 182

athavā saṃbhramāciyā āyatī | sneho jaisā ye vyaktii | kāṃ darśanāciye praśastīṃ | puṇyapuruṣa || 182 ||

पद 183

nātarī keḷīṃ kāpūra jāhalā | jevīṃ parimaḷeṃ jāṇoṃ ālā | kāṃ bhiṃgārīṃ dīpu ṭhevilā | bāherī phāṃke || 183 ||

पद 184

taiseṃ hṛdayīṃceni jñāneṃ | jiyeṃ dehīṃ umaṭatī cinheṃ | tiyeṃ sāṃgoṃ ātāṃ avadhāneṃ | cāgeṃ āika || 184 ||

पद 185

तरी कवणेही विषयींचें । साम्य होणें न रुचे । संभावितपणाचें । वोझे जया ॥ १८५ ॥

tarī kavaṇehī viṣayīṃceṃ | sāmya hoṇeṃ na ruce | saṃbhāvitapaṇāceṃ | vojhe jayā || 185 ||

पद 186

āthileci guṇa vānitāṃ | mānyapaṇeṃ mānitāṃ | yogyateceṃ yetāṃ | rūpa āṃgā || 186 ||

पद 187

taiṃ gajabajoṃ lāge kaisā | vyādheṃ ruṃdhalā mṛgu jaisā | kāṃ bāhīṃ taratāṃ vaḷasā | dāṭalā jevīṃ || 187 ||

पद 188

pārthā teṇeṃ pāḍeṃ | sanmāneṃ jo sāṃkaḍe | garimeteṃ āṃgākaḍe | yevoṃci nedī || 188 ||

पद 189

pūjyatā ḍoḷāṃ na dekhāvī | svakīrtī kānīṃ nāyakāvī | hā amukā aisī nohāvī | seci lokāṃ || 189 ||

पद 190

tetha satkārācī keṃ goṭhī | keṃ ādarā deīla bheṭī | maraṇeṃsīṃ sāṭī | namaskāritāṃ || 190 ||

पद 191

vācaspatīceni pāḍeṃ | sarvajñatā tarī joḍe | parī veḍivemājīṃ daḍe | mahamebheṇeṃ || 191 ||

पद 192

चातुर्य लपवी । महत्त्व हारवी । पिसेपण मिरवी । आवडोनि ॥ १९२ ॥

cāturya lapavī | mahattva hāravī | pisepaṇa miravī | āvaḍoni || 192 ||

पद 193

लौकिकाचा उद्वेगु । शास्त्रांवरी उबगु । उगेपणीं चांगु । आथी भरु ॥ १९३ ॥

laukikācā udvegu | śāstrāṃvarī ubagu | ugepaṇīṃ cāṃgu | āthī bharu || 193 ||

पद 194

जगें अवज्ञाचि करावी । संबंधीं सोयचि न धरावी । ऐसी ऐसी जीवीं । चाड बहु ॥ १९४ ॥

jageṃ avajñāci karāvī | saṃbaṃdhīṃ soyaci na dharāvī | aisī aisī jīvīṃ | cāḍa bahu || 194 ||

पद 195

तळौटेपण बाणे । आंगीं हिणावो खेवणें । तें तेंचि करणें । बहुतकरुनी ॥ १९५ ॥

taḷauṭepaṇa bāṇe | āṃgīṃ hiṇāvo khevaṇeṃ | teṃ teṃci karaṇeṃ | bahutakarunī || 195 ||

पद 196

हा जीतु ना नोहे । लोक कल्पी येणें भावें । तैसें जिणें होआवें । ऐसी आशा ॥ १९६ ॥

hā jītu nā nohe | loka kalpī yeṇeṃ bhāveṃ | taiseṃ jiṇeṃ hoāveṃ | aisī āśā || 196 ||

पद 197

pai cālatu kāṃ nohe | kīṃ vāreni jātu āhe | janā aisā bhramu jāye | taiseṃ hoīje || 197 ||

पद 198

माझें असतेपण लोपो । नामरूप हारपो । मज झणें वासिपो । भूतजात ॥ १९८ ॥

mājheṃ asatepaṇa lopo | nāmarūpa hārapo | maja jhaṇeṃ vāsipo | bhūtajāta || 198 ||

पद 199

aisīṃ jayācīṃ navasiyeṃ | jo nitya ekāṃtā jātu jāye | nāmeṃci jo jiye | vijanāceni || 199 ||

पद 200

vāyū āṇi tayā paḍe | gaganeṃsīṃ boloṃ āvaḍe | jīveṃ prāṇeṃ jhāḍeṃ | paḍhiyaṃtīṃ jayā || 200 ||

पद 201

किंबहुना ऐसीं । चिन्हें जया देखसी । जाण तया ज्ञानेंसीं । शेज जाहली ॥ २०१ ॥

kiṃbahunā aisīṃ | cinheṃ jayā dekhasī | jāṇa tayā jñāneṃsīṃ | śeja jāhalī || 201 ||

पद 202

paiṃ amānitva puruṣīṃ | teṃ jāṇāveṃ ihīṃ miṣīṃ | ātāṃ adaṃbhāciyā voḷakhīsī | saurasu devoṃ || 202 ||

पद 203

tarī adaṃbhitva aiseṃ | lobhiyāceṃ mana jaiseṃ | jīvu jāvo parī numase | ṭhevilā ṭhāvo || 203 ||

पद 204

tayāparī kirīṭī | paḍilāhī prāṇasaṃkaṭīṃ | tarī sukṛta na prakaṭī | āṃgeṃ boleṃ || 204 ||

पद 205

खडाणें आला पान्हा । पळवी जेवीं अर्जुना । कां लपवी पण्यांगना । वडिलपण ॥ २०५ ॥

khaḍāṇeṃ ālā pānhā | paḷavī jevīṃ arjunā | kāṃ lapavī paṇyāṃganā | vaḍilapaṇa || 205 ||

पद 206

āḍhyu ātuḍe āḍavīṃ | maga āḍhyatā jevīṃ hāravī | nātarī kuḷavadhū lapavī | avevāṃteṃ || 206 ||

पद 207

nānā kṛṣīvaḷu āpuleṃ | pāṃghuravī perileṃ | taiseṃ jhāṃkī nipajaleṃ | dānapuṇya || 207 ||

पद 208

varivarī deho na pūjī | lokāṃteṃ na raṃjī | svadharmu vāgdhvajīṃ | bāṃdhoṃ neṇe || 208 ||

पद 209

paropakāru na bole | na miravī abhyāsileṃ | na śake vikūṃ joḍaleṃ | sphītīsāṭhīṃ || 209 ||

पद 210

śarīra bhogākaḍe | pāhatāṃ kṛpaṇu āvaḍe | eऱhavīṃ dharmaviṣayīṃ thoḍeṃ | bahu na mhaṇe || 210 ||

पद 211

घरीं दिसे सांकड । देहींची आयती रोड । परी दानीं जया होड । सुरतरूसीं ॥ २११ ॥

gharīṃ dise sāṃkaḍa | dehīṃcī āyatī roḍa | parī dānīṃ jayā hoḍa | suratarūsīṃ || 211 ||

पद 212

kiṃbahunā svadharmīṃ thoru | avasarīṃ udāru | ātmacarce caturu | eऱhavī veḍā || 212 ||

पद 213

केळीचें दळवाडें । हळू पोकळ आवडे । परी फळोनियां गाढें । रसाळ जैसें ॥ २१३ ॥

keḷīceṃ daḷavāḍeṃ | haḷū pokaḷa āvaḍe | parī phaḷoniyāṃ gāḍheṃ | rasāḷa jaiseṃ || 213 ||

पद 214

kāṃ meghāṃceṃ āṃga jhīla | dise vāreni jaiseṃ jāīla | parī varṣatī navala | ghanavaṭa teṃ || 214 ||

पद 215

तैसा जो पूर्णपणीं । पाहतां धाती आयणी । एऱ्हवीं तरी वाणी । तोचि ठावो ॥ २१५ ॥

taisā jo pūrṇapaṇīṃ | pāhatāṃ dhātī āyaṇī | eऱhavīṃ tarī vāṇī | toci ṭhāvo || 215 ||

पद 216

heṃ aso yā cinhāṃcā | naṭanācu ṭhāyīṃ jayācyā | jāṇa jñāna tayācyā | hātāṃ caḍheṃ || 216 ||

पद 217

पैं गा अदंभपण । म्हणितलें तें हें जाण । आतां आईक खूण । अहिंसेची ॥ २१७ ॥

paiṃ gā adaṃbhapaṇa | mhaṇitaleṃ teṃ heṃ jāṇa | ātāṃ āīka khūṇa | ahiṃsecī || 217 ||

पद 218

tarī ahiṃsā bahutīṃ parīṃ | bolilī ase avadhārīṃ | āpulāliyā matāṃtarīṃ | nirūpilī || 218 ||

पद 219

परी ते ऐसी देखा । जैशा खांडूनियां शाखा । मग तयाचिया बुडुखा । कूंप कीजे ॥ २१९ ॥

parī te aisī dekhā | jaiśā khāṃḍūniyāṃ śākhā | maga tayāciyā buḍukhā | kūṃpa kīje || 219 ||

पद 220

kāṃ bāhu toḍoni pacavije | maga bhūkecī pīḍā rākhije | nānā deūḷa moḍoni kīje | pauḷī devā || 220 ||

पद 221

taisī hiṃsāci karūni ahiṃsā | niphajavije hā aisā | paiṃ pūrvamīmāṃsā | nirṇo kelā || 221 ||

पद 222

je avṛṣṭīceni upadraveṃ | gādaleṃ viśva āghaveṃ | mhaṇauni parjanyeṣṭī karāve | nānā yāga || 222 ||

पद 223

taṃva tiye iṣṭīciyā buḍīṃ | paśuhiṃsā rokaḍī | maga ahiṃsecī thaḍī | kaiṃcī dise ? || 223 ||

पद 224

perije nusadhī hiṃsā | tetha ugavaila kāya ahiṃsā ? | parī navala bāpā dhiṃvasā | yā yājñikāṃcā || 224 ||

पद 225

āṇi āyurvedu āghavā | to yāca mohorā pāṃḍavā | je jīvākāraṇeṃ karāvā | jīvaghātu || 225 ||

पद 226

nānā rogeṃ āhāḷalīṃ | loḷatīṃ bhūteṃ dekhilīṃ | te hiṃsā nivārāvayā kelī | cikitsā kāṃ || 226 ||

पद 227

taṃva te cikitse pahileṃ | ekāce kaṃda khaṇavile | ekā upaḍavileṃ | samūḷīṃ sapatrīṃ || 227 ||

पद 228

ekeṃ āḍa moḍavilī | ajaṃgamācī khāla kāḍhavilī | ekeṃ garbhiṇī ukaḍavilī | puṭāmājīṃ || 228 ||

पद 229

ajātaśatru taruvarāṃ | sarvāṃgīṃ devavilyā śirā | aise jīva gheūni dhanurdharā | koraḍe kele || 229 ||

पद 230

आणि जंगमाही हात । लाऊनि काढिलें पित्त । मग राखिले शिणत । आणिक जीव ॥ २३० ॥

āṇi jaṃgamāhī hāta | lāūni kāḍhileṃ pitta | maga rākhile śiṇata | āṇika jīva || 230 ||

पद 231

aho vasatīṃ dhavaḷāreṃ | moḍūni kelīṃ devhāreṃ | nāgavūni vevhāreṃ | gavāṃdī ghātalī || 231 ||

पद 232

mastaka pāṃghuravileṃ | taṃva taḷavaṭīṃ ughaḍeṃ paḍaleṃ | ghara moḍoni kele | māṃḍava puḍheṃ || 232 ||

पद 233

नाना पांघुरणें । जाळूनि जैसें तापणें । जालें आंगधुणें । कुंजराचें ॥ २३३ ॥

nānā pāṃghuraṇeṃ | jāḷūni jaiseṃ tāpaṇeṃ | jāleṃ āṃgadhuṇeṃ | kuṃjarāceṃ || 233 ||

पद 234

nātarī baila vikūni goṭhā | puṃsā lāvoni bāṃdhije gāṃṭhā | iyā karaṇī kīṃ ceṣṭā ? | kāi hasoṃ || 234 ||

पद 235

ekīṃ dharmāciyā vāhaṇī | gāḷūṃ ādarileṃ pāṇī | taṃva gāḷitayā āhāḷaṇīṃ | jīva mele || 235||

पद 236

एक न पचवितीचि कण । इये हिंसेचे भेण । तेथ कदर्थले प्राण । तेचि हिंसा ॥ २३६ ॥

eka na pacavitīci kaṇa | iye hiṃsece bheṇa | tetha kadarthale prāṇa | teci hiṃsā || 236 ||

पद 237

evaṃ hiṃsāci ahiṃsā | karmakāṃḍīṃ hā aisā | siddhāṃtu sumanasā | voḷakheṃ tūṃ || 237 ||

पद 238

pahileṃ ahiṃseceṃ nāṃva | āmhīṃ keleṃ jaṃva | taṃva sphūrti bāṃdhalī hāṃva | iye matī || 238 ||

पद 239

tari kaiseni iyeteṃ gāḷāveṃ | mhaṇauni paḍileṃ bolāveṃ | tevīṃci tuvāṃhī jāṇāveṃ | aisā bhāvo || 239 ||

पद 240

bahutakarūni kirīṭī | hāci viṣo iye goṭhī | eऱhavī kāṃ āḍavāṭīṃ | dhāvijaila gā ? || 240 ||

पद 241

āṇi svamatāciyā nirdhārā- | lāgoniyāṃ dhanurdharā | prāptāṃ matāṃtarāṃ | nirvecu kīje || 241 ||

पद 242

ऐसी हे अवधारीं । निरूपिती परी । आतां ययावरी । मुख्य जें गा ॥ २४२ ॥

aisī he avadhārīṃ | nirūpitī parī | ātāṃ yayāvarī | mukhya jeṃ gā || 242 ||

पद 243

teṃ svamata bolijaila | ahiṃse rūpa kijaila | jeṇeṃ uṭhaliyā āṃtula | jñāna dise || 243 ||

पद 244

parii teṃ adhiṣṭhileni āṃgeṃ | jāṇije ācarateni bageṃ | jaisī kasavaṭī sāṃge | vāniyāteṃ || 244 ||

पद 246

tarī taraṃgu nolāṃḍitu | laharī pāyeṃ na phoḍitu | sāṃcalu na moḍitu | pāṇiyācā || 246 ||

पद 247

वेगें आणि लेसा । दिठी घालूनि आंविसा । जळीं बकु जैसा । पाउल सुये ॥ २४७ ॥

vegeṃ āṇi lesā | diṭhī ghālūni āṃvisā | jaḷīṃ baku jaisā | pāula suye || 247 ||

पद 248

कां कमळावरी भ्रमर । पाय ठेविती हळुवार । कुचुंबैल केसर । इया शंका ॥ २४८ ॥

kāṃ kamaḷāvarī bhramara | pāya ṭhevitī haḷuvāra | kucuṃbaila kesara | iyā śaṃkā || 248 ||

पद 249

taise paramāṇu pāṃ guṃtale | jāṇūni jīva sānule | kāruṇyāmājīṃ pāuleṃ | lapavūni cāle || 249 ||

पद 250

te vāṭa kṛpecī karitu | te diśāci sneha bharitu | jīvātaḷīṃ āṃtharitu | āpulā jīvu || 250 ||

पद 251

ऐसिया जतना । चालणें जया अर्जुना । हें अनिर्वाच्य परिमाणा । पुरिजेना ॥ २५१ ॥

aisiyā jatanā | cālaṇeṃ jayā arjunā | heṃ anirvācya parimāṇā | purijenā || 251 ||

पद 252

paiṃ mohāceni sāṃgaḍeṃ | lāsī pilīṃ dharī toṃḍeṃ | tetha dāṃtāṃce āgaraḍe | lāgatī jaise || 252 ||

पद 253

कां स्नेहाळु माये । तान्हयाची वास पाहे । तिये दिठी आहे । हळुवार जें ॥ २५३ ॥

kāṃ snehāḷu māye | tānhayācī vāsa pāhe | tiye diṭhī āhe | haḷuvāra jeṃ || 253 ||

पद 254

नाना कमळदळें । डोलविजती ढाळें । तो जेणें पाडें बुबुळें । वारा घेपे ॥ २५४ ॥

nānā kamaḷadaḷeṃ | ḍolavijatī ḍhāḷeṃ | to jeṇeṃ pāḍeṃ bubuḷeṃ | vārā ghepe || 254 ||

पद 255

तैसेनि मार्दवें पाय । भूमीवरी न्यसीतु जाय । लागती तेथ होय । जीवां सुख ॥ २५५ ॥

taiseni mārdaveṃ pāya | bhūmīvarī nyasītu jāya | lāgatī tetha hoya | jīvāṃ sukha || 255 ||

पद 256

aisiyā laghimā cālatāṃ | kṛmi kīṭaka paṃḍusutā | dekhe tarī māghautā | haḷūci nighe || 256 ||

पद 257

mhaṇe pāvo dhaḍaphaḍīla | tarī svāmīcī nidrā moḍaila | racalepaṇā paḍaila | jhotī hana || 257 ||

पद 258

इया काकुळती । वाहणी घे माघौती । कोणेही व्यक्ती । न वचे वरी ॥ २५८ ॥

iyā kākuḷatī | vāhaṇī ghe māghautī | koṇehī vyaktī | na vace varī || 258 ||

पद 259

jīvāceni nāṃveṃ | tṛṇāteṃhī nolāṃḍave | maga na lekhitāṃ jāveṃ | he keṃ goṭhī ?|| 259 ||

पद 260

muṃgiye meru nolāṃḍave | maśakā siṃdhu na tarave | taisā bheṭaliyāṃ na karave | atikramu || 260 ||

पद 261

ऐसी जयाची चाली । कृपाफळी फळा आली । देखसी जियाली । दया वाचे ॥ २६१ ॥

aisī jayācī cālī | kṛpāphaḷī phaḷā ālī | dekhasī jiyālī | dayā vāce || 261 ||

पद 262

svayeṃ śvasaṇeṃci sukumāra | mukha mohāceṃ māhera | mādhuryā jāhale aṃkura | daśana taise || 262 ||

पद 263

puḍhāṃ sneha pājhare | māghāṃ cālatī akṣareṃ | śabda pāṭhīṃ avatare | kṛpā ādhīṃ || 263 ||

पद 264

taṃva bolaṇeṃci nāhīṃ | boloṃ mhaṇe jarī kāṃhīṃ | tarī bola koṇāhī | khupela kāṃ || 264 ||

पद 265

bolatāṃ adhikuhī nighe | tarī koṇhāhī varmīṃ na lage | āṇi koṇhāsi na righe | śaṃkā manīṃ || 265 ||

पद 266

māṃḍilī goṭhī hana moḍaila | vāsipaila koṇī uḍaila | āikonici vovāṃḍila | koṇhī jarī || 266 ||

पद 267

tarī duvāḷī koṇā nohāvī | bhuṃvaī kavaṇācī nucalāvī | aisā bhāvo jīvīṃ | mhaṇauni ugā || 267 ||

पद 268

maga prārthilā vipāyeṃ | jarī lobheṃ boloṃ jāye | tarī parisatayā hoye | māyabāpu || 268 ||

पद 269

kāṃ nādabrahmaci muse āleṃ | kīṃ gaṃgāpaya asalaleṃ | pativrate āleṃ | vārdhakya jaise || 269 ||

पद 270

तैसें साच आणि मवाळ । मितले आणि रसाळ । शब्द जैसे कल्लोळ । अमृताचे ॥ २७० ॥

taiseṃ sāca āṇi mavāḷa | mitale āṇi rasāḷa | śabda jaise kalloḷa | amṛtāce || 270 ||

पद 271

विरोधुवादुबळु । प्राणितापढाळु । उपहासु छळु । वर्मस्पर्शु ॥ २७१ ॥

virodhuvādubaḷu | prāṇitāpaḍhāḷu | upahāsu chaḷu | varmasparśu || 271 ||

पद 272

āṭu vegu viṃdāṇu | āśā śaṃkā pratāraṇu | he saṃnyāsile avaguṇu | jayā vācā || 272 ||

पद 273

āṇi tayāci parī kirīṭī | thāu jayāciye diṭhī | sāṃḍiliyā bhrukuṭī | mokaḷiyā || 273 ||

पद 274

kāṃ je bhūtīṃ vastu āhe | tiyeṃ rupoṃ śake vipāyeṃ | mhaṇauni vāsu na pāhe | bahutakarūnī || 274 ||

पद 275

aisāhī koṇe eke veḷe | bhītarale kṛpeceni baḷeṃ | ughaḍoniyāṃ ḍoḷe | dṛṣṭī ghālī || 275 ||

पद 276

tarī caṃdrabiṃbauni dhārā | nighatāṃ navhatī gocarā | pari ekasareṃ cakorāṃ | nighatī doṃdeṃ || 276 ||

पद 277

taiseṃ prāṇiyāṃsi hoye | jarī to kahīṃvāsu pāhe | tayā avalokanācī soye | kūrmīṃhī neṇe || 277 ||

पद 278

किंबहुना ऐसी । दिठी जयाची भूतांसी । करही देखसी । तैसेचि ते ॥ २७८ ॥

kiṃbahunā aisī | diṭhī jayācī bhūtāṃsī | karahī dekhasī | taiseci te || 278 ||

पद 279

tarī hoūniyāṃ kṛtārtha | rāhile siddhāṃce manoratha | taise jayāce hāta | nirvyāpāra || 279 ||

पद 280

akṣameṃ āṇi saṃnyāsileṃ | kīṃ niriṃdhana āṇi vijhāleṃ | mukeni ghetaleṃ | mauna jaiseṃ || 280 ||

पद 281

tayāparī kāṃhīṃ | jayāṃ karāṃ karaṇeṃ nāhīṃ | je akartayācyā ṭhāyīṃ | baisoṃ yetī || 281 ||

पद 282

आसुडैल वारा । नख लागेल अंबरा । इया बुद्धी करां । चळों नेदी ॥ २८२ ॥

āsuḍaila vārā | nakha lāgela aṃbarā | iyā buddhī karāṃ | caḷoṃ nedī || 282 ||

पद 283

tetha āṃgāvarilīṃ uḍavāvīṃ | kāṃ ḍoḷāṃ rigateṃ jhāḍāvīṃ | paśupakṣyāṃ dāvāvīṃ | trāsamudrā || 283 ||

पद 284

iyā keutiyā goṭhī | nāvaḍe daṃḍu kāṭhī | maga śastrāceṃ kirīṭī | bolaṇeṃ keṃ ? || 284 ||

पद 285

līlākamaḷeṃ kheḷaṇeṃ | kāṃpuṣpamāḷā jhelaṇeṃ | na karī mhaṇe gophaṇeṃ | aiseṃ hoīla || 285 ||

पद 286

हालवतील रोमावळी । यालागीं आंग न कुरवाळी । नखांची गुंडाळी । बोटांवरी ॥ २८६ ॥

hālavatīla romāvaḷī | yālāgīṃ āṃga na kuravāḷī | nakhāṃcī guṃḍāḷī | boṭāṃvarī || 286 ||

पद 287

taṃva karaṇeyācāci abhāvo | parī aisāhī paḍe prastāvo | tarī hātāṃ hāci sarāvo | je joḍijatī || 287 ||

पद 288

kāṃ nābhikārā ucalije | hātu paḍiliyāṃ deije | nātarī ārtāteṃ sparśije | aḷumāḷu || 288 ||

पद 289

heṃhī uparodheṃ karaṇeṃ | tarī ārtabhaya haraṇeṃ | neṇatī caṃdrakiraṇeṃ | jivhāḷā to || 289 ||

पद 290

पावोनि तो स्पर्शु । मलयानिळु खरपुसु । तेणें मानें पशु । कुरवाळणें ॥ २९० ॥

pāvoni to sparśu | malayāniḷu kharapusu | teṇeṃ māneṃ paśu | kuravāḷaṇeṃ || 290 ||

पद 291

je sadā rite mokaḷe | jaiśī caṃdanāṃgeṃ nisaḷeṃ | na phaḷatāṃhī nirphaḷeṃ | hotīcinā || 291 ||

पद 292

आतां असो हें वाग्जाळ । जाणें तें करतळ । सज्जनांचे शीळ । स्वभाव जैसे ॥ २९२ ॥

ātāṃ aso heṃ vāgjāḷa | jāṇeṃ teṃ karataḷa | sajjanāṃce śīḷa | svabhāva jaise || 292 ||

पद 293

ātāṃ mana tayāceṃ | sāṃgoṃ mhaṇoṃ jarī sāceṃ | tarī sāṃgitale koṇāce | vilāsa he ? || 293 ||

पद 294

काइ शाखा नव्हे तरु ? । जळेंवीण असे सागरु ? । तेज आणि तेजाकारु । आन काई ? ॥ २९४ ॥

kāi śākhā navhe taru ? | jaḷeṃvīṇa ase sāgaru ? | teja āṇi tejākāru | āna kāī ? || 294 ||

पद 295

अवयव आणि शरीर । हे वेगळाले कीर ? । कीं रसु आणि नीर । सिनानीं आथी ? ॥ २९५ ॥

avayava āṇi śarīra | he vegaḷāle kīra ? | kīṃ rasu āṇi nīra | sinānīṃ āthī ? || 295 ||

पद 296

mhaṇauni he je sarva | sāṃgitale bāhya bhāva | te manaci gā sāvayava | aiseṃ jāṇeṃ || 296 ||

पद 297

jeṃ bīja bhuīṃ khoṃvileṃ | teṃci varī rukha jāhaleṃ | taiseṃ iṃdriyādvārīṃ phāṃkaleṃ | aṃtaraci kīṃ || 297 ||

पद 298

पैं मानसींचि जरी । अहिंसेची अवसरी । तरी कैंची बाहेरी । वोसंडेल ? ॥ २९८ ॥

paiṃ mānasīṃci jarī | ahiṃsecī avasarī | tarī kaiṃcī bāherī | vosaṃḍela ? || 298 ||

पद 299

आवडे ते वृत्ती किरीटी । आधीं मनौनीचि उठी । मग ते वाचे दिठी । करांसि ये ॥ २९९ ॥

āvaḍe te vṛttī kirīṭī | ādhīṃ manaunīci uṭhī | maga te vāce diṭhī | karāṃsi ye || 299 ||

पद 300

vāṃcūni manīṃci nāhīṃ | teṃ vācesi umaṭela kāī ? | bīṃvīṇa bhuīṃ | aṃkura ase ? || 300 ||

पद 301

mhaṇauni manapaṇa jaiṃ moḍe | taiṃ iṃdriya ādhīṃci ubaḍeṃ | sūtradhāreṃvīṇa sāikhaḍeṃ | vāvo jaiseṃ || 301 ||

पद 302

ugamīṃci vāḷūni jāye | teṃ voghīṃ kaiceṃ vāhe | jīvu geliyā āhe | ceṣṭā dehīṃ ? || 302 ||

पद 303

taiseṃ mana heṃ pāṃḍavā | mūḷa yā iṃdriyabhāvā | heṃci rāhaṭe āghavāṃ | dvārīṃ ihīṃ || 303 ||

पद 304

parī jiye veḷīṃ jaiseṃ | jeṃ hoūni āṃtu ase | bāherī ye taiseṃ | vyāpārarūpeṃ || 304 ||

पद 305

yālāgī sācokāreṃ | manīṃ ahiṃsā thāṃve thoreṃ | pikalī drutī ādareṃ | bobhāta nighe || 305 ||

पद 306

mhaṇauni iṃdriyeṃ teci saṃpadā | vecitāṃ hīṃ udāvādā | ahiṃsecā dhaṃdā | kariteṃ āhātī || 306 ||

पद 307

samudrīṃ dāṭe bhariteṃ | taiṃ samudraci bharī tariyāṃte | taiseṃ svasaṃpattī citteṃ | iṃdriyāṃ keleṃ || 307 ||

पद 308

हें बहु असो पंडितु । धरुनि बाळकाचा हातु । वोळी लिही व्यक्तु । आपणचि ॥ ३०८ ॥

heṃ bahu aso paṃḍitu | dharuni bāḷakācā hātu | voḷī lihī vyaktu | āpaṇaci || 308 ||

पद 309

taiseṃ dayāḷutva āpuleṃ | maneṃ hātāpāyāṃ āṇileṃ | maga tetha upajavileṃ | ahiṃseteṃ || 309 ||

पद 310

याकारणें किरीटी । इंद्रियांचिया गोठी । मनाचिये राहाटी । रूप केलें ॥ ३१० ॥

yākāraṇeṃ kirīṭī | iṃdriyāṃciyā goṭhī | manāciye rāhāṭī | rūpa keleṃ || 310 ||

पद 311

aisā maneṃ deheṃ vācā | sarva saṃnyāsu daṃḍācā | jāhalā ṭhāyīṃ jayācā | dekhaśīla || 311 ||

पद 312

तो जाण वेल्हाळ । ज्ञानाचें वेळाउळ । हें असो निखळ । ज्ञानचि तो ॥ ३१२ ॥

to jāṇa velhāḷa | jñānāceṃ veḷāuḷa | heṃ aso nikhaḷa | jñānaci to || 312 ||

पद 313

je ahiṃsā kāneṃ aikije | graṃthādhāreṃ nirūpije | te pāhāvī heṃ upaje | taiṃ toci pāhāvā || 313 ||

पद 314

aiseṃ mhaṇitaleṃ deveṃ | teṃ boleṃ ekeṃ sāṃgāveṃ | parī phāṃkalā heṃ upasāhāveṃ | tumhīṃ maja || 314 ||

पद 315

mhaṇāla hiraveṃ cārīṃ gurūṃ | visare māgīla mohara dharūṃ | kāṃ vārelageṃ pāṃkhirūṃ | gaganīṃ bhare || 315 ||

पद 316

taisiyā premāciyā sphūrtī | phāvaliyā rasavṛttīṃ | vāhavilā matī | ākaḷenā || 316 ||

पद 317

tari taiseṃ nohe avadhārā | kāraṇa aseṃ vistārā | eऱhavīṃ pada tarī akṣarāṃ | tihīṃceṃci || 317 ||

पद 318

ahiṃsā mhaṇatāṃ thoḍī | parii te taiṃci hoya ughaḍī | jaiṃ loṭijatī koḍī | matāṃciyā || 318 ||

पद 319

eऱhavīṃ prāpteṃ matāṃtareṃ | thātaṃbūni āṃgabhareṃ | bolijaila te na sare | tumhāṃpāśīṃ || 319 ||

पद 320

ratnapārakhiyāṃcyā gāṃvīṃ | jāīla gaṃḍakī tarī soḍāvī | kāśmīrīṃ na karāvī | miḍagaṇa jevīṃ || 320 ||

पद 321

काइसा वासु कापुरा । मंद जेथ अवधारा । पिठाचा विकरा । तिये सातें ? ॥ ३२१ ॥

kāisā vāsu kāpurā | maṃda jetha avadhārā | piṭhācā vikarā | tiye sāteṃ ? || 321 ||

पद 322

म्हणौनि इये सभे । बोलकेपणाचेनि क्षोभें । लाग सरुउं न लभे । बोला प्रभु ॥ ३२२ ॥

mhaṇauni iye sabhe | bolakepaṇāceni kṣobheṃ | lāga saruuṃ na labhe | bolā prabhu || 322 ||

पद 323

sāmānyā āṇi viśeṣā | sakaḷai kījela dekhā | tarī kānāceyā mukhā- | kaḍe nyāla nā tumhī || 323 ||

पद 324

śaṃkeceni gadaḷeṃ | jaiṃ śuddha prameya maiḷe | taiṃ māgutiyā pāulīṃ paḷe | avadhāna yeteṃ || 324 ||

पद 325

kāṃ karūni bābuḷiyecī buṃthī | jaḷeṃ jiyeṃ ṭhātī | tayāṃcī vāsa pāhātī | haṃsu kāī ? || 325 ||

पद 326

kāṃ abhrāpailīkaḍe | jaiṃ yeta cāṃdiṇeṃ koḍeṃ | taiṃ cakoreṃ cāṃcuvaḍeṃ | ucalitīnā || 326 ||

पद 327

taiseṃ tumhī vāsa na pāhāla | graṃthu neghā varī kopāla | jarī nirvivāda navhaila | nirūpaṇa || 327 ||

पद 328

na bujhāvitāṃ mateṃ | na phiṭe ākṣepāceṃ lāgateṃ | teṃ vyākhyāna jī tumateṃ | joḍūni nedī || 328 ||

पद 329

āṇi mājheṃ taṃva āghaveṃ | grathana yeṇeci bhāveṃ | je tumhīṃ saṃtīṃ hoāveṃ | sanmukha sadāṃ || 329 ||

पद 330

eऱhavīṃ tarī sācokāreṃ | tumhī gītārthāce soire | jāṇoni gītā ekasareṃ | dharilī miyāṃ || 330 ||

पद 331

jeṃ āpuleṃ sarvasva dyāla | maga iyeteṃ soḍavūni nyāla | mhaṇauni graṃthu navhe vola | sācaci he || 331 ||

पद 332

kāṃ sarsvācā lobhu dharā | volīcā avheru karā | tarī gīte maja avadhārā | ekaci gatī || 332 ||

पद 333

किंबहुना मज । तुमचिया कृपा काज । तियेलागीं व्याज । ग्रंथाचें केलें ॥ ३३३ ॥

kiṃbahunā maja | tumaciyā kṛpā kāja | tiyelāgīṃ vyāja | graṃthāceṃ keleṃ || 333 ||

पद 334

tarii tumhāṃ rasikāṃjogeṃ | vyākhyāna śodhāveṃ lāge | mhaṇauni jī matāṃgeṃ | boloṃ geloṃ || 334 ||

पद 335

taṃva kathesi pasaru jāhalā | ślokārthu dūrī gelā | kījo kṣamā yayā bolā | apatyā maja || 335 ||

पद 336

āṇi ghāṃsāāṃtila haraḷu | pheḍitāṃ lāge veḷu | te dūṣaṇa navheṃ khaḍaḷu | sāṃḍāvā kīṃ || 336 ||

पद 337

kāṃ saṃvacorā cukavitāṃ | divasa lāgaliyā mātā | kopāveṃ kīṃ jīvitā | jitāṇeṃ kīje ? || 337 ||

पद 338

parī yāvarīla heṃ navhe | tumhīṃ upasāhileṃ teṃci baraveṃ | ātāṃ avadhārijo deveṃ | bolileṃ aiseṃ || 338 ||

पद 339

mhaṇe unmekhasulocanā | sāvadha hoīṃ arjunā | karūṃ tuja jñānā | voḷakhī ātāṃ || 339 ||

पद 340

tarī jñāna gā teṃ etheṃ | voḷakha tūṃ niruteṃ | ākrośeṃvīṇa jetheṃ | kṣamā ase || 340 ||

पद 341

अगाध सरोवरीं । कमळिणी जियापरी । कां सदैवाचिया घरीं । संपत्ति जैसी ॥ ३४१ ॥

agādha sarovarīṃ | kamaḷiṇī jiyāparī | kāṃ sadaivāciyā gharīṃ | saṃpatti jaisī || 341 ||

पद 342

pārthā teṇeṃ pāḍeṃ | kṣamā jayāteṃ vāḍhe | tehī lakṣe teṃ phuḍeṃ | lakṣaṇa sāṃgoṃ || 342 ||

पद 343

tarī paḍhiyaṃte leṇeṃ | āṃgīṃ bhāveṃ jeṇeṃ | dharije tevīṃ sāhaṇeṃ | sarvaci jayā || 343 ||

पद 344

trividha mukhya āghave | upadravāṃce meḷāve | varī paḍiliyā navhe | vāṃkuḍā jo || 344 ||

पद 345

apekṣita pāve | teṃ jeṇeṃ toṣeṃ mānaveṃ | anapekṣitāhī karave | toci mānu || 345 ||

पद 346

jo mānāpamānāteṃ sāhe | sukhaduḥkha jetha sāmāye | niṃdāstutī nohe | dukhaṃḍu jo || 346 ||

पद 347

उन्हाळेनि जो न तपे । हिमवंती न कांपे । कयसेनिही न वासिपे । पातलेया ॥ ३४७ ॥

unhāḷeni jo na tape | himavaṃtī na kāṃpe | kayasenihī na vāsipe | pātaleyā || 347 ||

पद 348

svaśikharāṃcā bhāru | neṇeṃ jaisā meru | kīṃ dharā yajñasūkaru | vojheṃ na mhaṇe || 348 ||

पद 349

nānā carācarīṃ bhūtīṃ | dāṭaṇī navhe kṣitī | taisā nānā dvaṃdvīṃ prāptīṃ | ghāmejenā || 349 ||

पद 350

घेऊनी जळाचे लोट । आलिया नदीनदांचे संघाट । करी वाड पोट । समुद्र जेवीं ॥ ३५० ॥

gheūnī jaḷāce loṭa | āliyā nadīnadāṃce saṃghāṭa | karī vāḍa poṭa | samudra jevīṃ || 350 ||

पद 351

taiseṃ jayāciyā ṭhāyīṃ | na sāhaṇeṃ kāhīṃci nāhīṃ | āṇi sāhatu ase aiseṃhī | smaraṇa nure || 351 ||

पद 352

āṃgā jeṃ pātaleṃ | teṃ karūni ghālī āpuleṃ | yetha sāhateni navaleṃ | ghepijenā || 352 ||

पद 353

he anākrośa kśamā | jayāpāśīṃ priyottamā | jāṇa teṇeṃ mahimā | jñānāsi gā || 353 ||

पद 354

तो पुरुषु पांडवा । ज्ञानाचा वोलावा । आतां परिस आर्जवा । रूप करूं ॥ ३५४ ॥

to puruṣu pāṃḍavā | jñānācā volāvā | ātāṃ parisa ārjavā | rūpa karūṃ || 354 ||

पद 355

tarī ārjava teṃ aiseṃ | prāṇāceṃ saujanya jaiseṃ | āvaḍe tayāhī doṣeṃ | ekaci gā || 355 ||

पद 356

kāṃ toṃḍa pāhūni prakāśu | na karī jevīṃ caṃḍāṃśu | jagā ekaci avakāśu | ākāśa jaiseṃ || 356 ||

पद 357

तैसें जयाचें मन । माणुसाप्रति आन आन । नव्हे आणि वर्तन । ऐसें पैं तें ॥ ३५७ ॥

taiseṃ jayāceṃ mana | māṇusāprati āna āna | navhe āṇi vartana | aiseṃ paiṃ teṃ || 357 ||

पद 358

जे जगेंचि सनोळख । जगेंसीं जुनाट सोयरिक । आपपर हें भाख । जाणणें नाहीं ॥ ३५८ ॥

je jageṃci sanoḷakha | jageṃsīṃ junāṭa soyarika | āpapara heṃ bhākha | jāṇaṇeṃ nāhīṃ || 358 ||

पद 359

भलतेणेंसीं मेळु । पाणिया ऐसा ढाळु । कवणेविखीं आडळु । नेघे चित्त ॥ ३५९ ॥

bhalateṇeṃsīṃ meḷu | pāṇiyā aisā ḍhāḷu | kavaṇevikhīṃ āḍaḷu | neghe citta || 359 ||

पद 360

वारियाची धांव । तैसे सरळ भाव । शंका आणि हांव । नाहीं जया ॥ ३६० ॥

vāriyācī dhāṃva | taise saraḷa bhāva | śaṃkā āṇi hāṃva | nāhīṃ jayā || 360 ||

पद 361

मायेपुढें बाळका । रिगतां न पडे शंका । तैसें मन देतां लोकां । नालोची जो ॥ ३६१ ॥

māyepuḍheṃ bāḷakā | rigatāṃ na paḍe śaṃkā | taiseṃ mana detāṃ lokāṃ | nālocī jo || 361 ||

पद 362

phāṃkaliyā iṃdīvarā | parivāru nāhīṃ dhanurdharā | taisā konakoṃparā | neṇeci jo || 362 ||

पद 363

cokhāḷapaṇa ratnāceṃ | ratnāvarī kiraṇāceṃ | taiseṃ puḍhāṃ mana jayāceṃ | karaṇeṃ pāṭhīṃ || 363 ||

पद 364

ālocūṃ jo neṇe | anubhavaci jogāvaṇeṃ | dharī mokaḷī aṃtaḥkaraṇeṃ | navheci jayā || 364 ||

पद 365

diṭhī nohe miṇadhī | bolaṇeṃ nāhīṃ saṃdigdhī | kavaṇeṃsīṃ hīnabuddhī | rāhāṭīje nā || 365 ||

पद 366

dāhī iṃdriyeṃ prāṃjaḷeṃ | niṣprapaṃceṃ nirmaḷeṃ | pāṃcahī pālava mokaḷe | āṭhahī pāhara || 366 ||

पद 367

अमृताची धार । तैसें उजूं अंतर । किंबहुना जो माहेर । या चिन्हांचें ॥ ३६७ ॥

amṛtācī dhāra | taiseṃ ujūṃ aṃtara | kiṃbahunā jo māhera | yā cinhāṃceṃ || 367 ||

पद 368

तो पुरुष सुभटा । आर्जवाचा आंगवटा । जाण तेथेंचि घरटा । ज्ञानें केला ॥ ३६८ ॥

to puruṣa subhaṭā | ārjavācā āṃgavaṭā | jāṇa tetheṃci gharaṭā | jñāneṃ kelā || 368 ||

पद 369

आतां ययावरी । गुरुभक्तीची परी । सांगों गा अवधारीं । चतुरनाथा ॥ ३६९ ॥

ātāṃ yayāvarī | gurubhaktīcī parī | sāṃgoṃ gā avadhārīṃ | caturanāthā || 369 ||

पद 370

आघवियाचि दैवां । जन्मभूमि हे सेवा । जे ब्रह्म करी जीवा । शोच्यातेंहि ॥ ३७० ॥

āghaviyāci daivāṃ | janmabhūmi he sevā | je brahma karī jīvā | śocyāteṃhi || 370 ||

पद 371

heṃ ācāryopāstī | prakaṭijaila tujapratī | baisoṃ de ekapāṃtī | avadhānācī || 371 ||

पद 372

tarī sakaḷa jaḷasamṛddhī | gheūni gaṃgā nighālī udadhī | kīṃ śruti he mahāpadīṃ | paiṭhī jāhālī || 372 ||

पद 373

nānā veṃṭāḷūni jīviteṃ | guṇāguṇa ukhiteṃ | prāṇanāthā uciteṃ | didhaleṃ priyā || 373 ||

पद 374

taiseṃ sabāhya āpuleṃ | jeṇeṃ gurukuḷīṃ vopileṃ | āpaṇapeṃ keleṃ | bhaktīceṃ ghara || 374 ||

पद 375

gurugṛha jaye deśīṃ | to deśuci vase mānasīṃ | virahiṇī kāṃ jaisī | vallabhāteṃ || 375 ||

पद 376

tiyekaḍoni yetase vārā | dekhoni dhāṃve sāmorā | āḍa paḍe mhaṇe gharā | bījeṃ kījo || 376 ||

पद 377

sācā premāciyā bhulī | tayā diśesīci āvaḍe bolī | jīvu thānapatī karūni ghālī | gurugṛhīṃ jo || 377 ||

पद 378

parī guruājñā dharileṃ | deha gāṃvīṃ ase ekaleṃ | vāṃsaruvā lāvileṃ | dāveṃ jaiseṃ || 378 ||

पद 379

mhaṇe kaiṃ heṃ biraḍeṃ phiṭela | kaiṃ to svāmī bheṭela | yugāhūni vaḍīla | nimiṣa mānī || 379 ||

पद 380

aiseyā gurugrāmīṃceṃ āleṃ | kāṃ svayeṃ gurūṃnīṃci dhāḍileṃ | tarī gatāyuṣyā joḍaleṃ | āyuṣya jaiseṃ || 380 ||

पद 381

kāṃ sukatayā aṃkurā- | varī paḍaliyā pīyūṣadhārā | nānā alpodakīṃcā sāgarā | ālā māsā || 381 ||

पद 382

nātarī raṃkeṃ nidhāna dekhileṃ | kāṃ āṃdhaḷiyā ḍoḷe ughaḍale | bhaṇaṃgāciyā āṃgā āleṃ | iṃdrapada || 382 ||

पद 383

taiseṃ gurukuḷāceni nāṃveṃ | mahāsukheṃ ati thorāve | jeṃ koḍeṃhī poṭāḷaveṃ | ākāśa kāṃ || 383 ||

पद 384

पैं गुरुकुळीं ऐसी । आवडी जया देखसी । जाण ज्ञान तयापासीं । पाइकी करी ॥ ३८४ ॥

paiṃ gurukuḷīṃ aisī | āvaḍī jayā dekhasī | jāṇa jñāna tayāpāsīṃ | pāikī karī || 384 ||

पद 385

āṇi abhyaṃtarīliyekaḍe | premāceni pavāḍe | śrīgurūṃceṃ rūpaḍeṃ | upāsī dhyānīṃ || 385 ||

पद 386

hṛdayaśuddhīciyā āvārīṃ | ārādhyu to niścala dhruva karī | maga sarva bhāveṃsī parivārīṃ | āpaṇa hoya || 386 ||

पद 387

kāṃ caitanyāṃciye povaḷī- | mājīṃ ānaṃdāciyā rāuḷīṃ | śriiguruliṃgā ḍhāḷī | dhyānāmṛta || 387 ||

पद 388

udayijatāṃ bodhārkā | buddhīcī ḍāḷa sāttvikā | bharoniyāṃ tryaṃbakā | lākholī vāhe || 388 ||

पद 389

kāḷaśuddhī trikāḷīṃ | jīvadaśā dhūpa jāḷīṃ| nyānadīpeṃ voṃvāḷī | niraṃtara || 389 ||

पद 390

सामरस्याची रससोय । अखंड अर्पितु जाय । आपण भराडा होय । गुरु तो लिंग ॥ ३९० ॥

sāmarasyācī rasasoya | akhaṃḍa arpitu jāya | āpaṇa bharāḍā hoya | guru to liṃga || 390 ||

पद 391

nātarī jīvāciye seje | guru kāṃtu karūni bhuṃje | aisīṃ premāceni bhojeṃ | buddhī vāhe || 391 ||

पद 392

कोणेएके अवसरीं । अनुरागु भरे अंतरीं । कीं तया नाम करी । क्षीराब्धी ॥ ३९२ ॥

koṇeeke avasarīṃ | anurāgu bhare aṃtarīṃ | kīṃ tayā nāma karī | kṣīrābdhī || 392 ||

पद 393

tetha dhyeyadhyāna bahu sukha | teṃci śeṣatukā nirdokha | varī jalaśayana dekha | bhāvī guru || 393 ||

पद 394

मग वोळगती पाय । ते लक्ष्मी आपण होय । गरुड होऊनि उभा राहे । आपणचि ॥ ३९४ ॥

maga voḷagatī pāya | te lakṣmī āpaṇa hoya | garuḍa hoūni ubhā rāhe | āpaṇaci || 394 ||

पद 395

nābhīṃ āpaṇaci janme | aiseṃ gurumūrtipremeṃ | anubhavī manodharmeṃ | dhyānasukha || 395 ||

पद 396

एकाधिये वेळें । गुरु माय करी भावबळें । मग स्तन्यसुखें लोळे । अंकावरी ॥ ३९६ ॥

ekādhiye veḷeṃ | guru māya karī bhāvabaḷeṃ | maga stanyasukheṃ loḷe | aṃkāvarī || 396 ||

पद 397

नातरी गा किरीटी । चैतन्यतरुतळवटीं । गुरु धेनु आपण पाठीं । वत्स होय ॥ ३९७ ॥

nātarī gā kirīṭī | caitanyatarutaḷavaṭīṃ | guru dhenu āpaṇa pāṭhīṃ | vatsa hoya || 397 ||

पद 398

गुरुकृपास्नेहसलिलीं । आपण होय मासोळी । कोणे एके वेळीं । हेंचि भावीं ॥ ३९८ ॥

gurukṛpāsnehasalilīṃ | āpaṇa hoya māsoḷī | koṇe eke veḷīṃ | heṃci bhāvīṃ || 398 ||

पद 399

gurukṛpāmṛtāce vaḍapa | āpaṇa sevāvṛttīceṃ hoya ropa | aisese saṃkalpa | viye mana || 399 ||

पद 400

चक्षुपक्षेवीण । पिलूं होय आपण । कैसें पैं अपारपण । आवडीचें ॥ ४०० ॥

cakṣupakṣevīṇa | pilūṃ hoya āpaṇa | kaiseṃ paiṃ apārapaṇa | āvaḍīceṃ || 400 ||

पद 401

गुरूतें पक्षिणी करी । चारा घे चांचूवरी । गुरु तारू धरी । आपण कांस ॥ ४०१ ॥

gurūteṃ pakṣiṇī karī | cārā ghe cāṃcūvarī | guru tārū dharī | āpaṇa kāṃsa || 401 ||

पद 402

aiseṃ premāceni thāveṃ | dhyānaci dhyānāteṃ prasave | pūrṇasiṃdhu helāve | phuṭatī jaise || 402 ||

पद 403

kiṃbahunā yāparī | śrīgurumūrtī aṃtarīṃ | bhogī ātāṃ avadhārīṃ | bāhyasevā || 403 ||

पद 404

tarī jivīṃ aise āvāṃke | mhaṇe dāsya karīna nikeṃ | jaiseṃ guru kautukeṃ | māga mhaṇatī || 404 ||

पद 405

तैसिया साचा उपास्ती । गोसावी प्रसन्न होती । तेथ मी विनंती । ऐसी करीन ॥ ४०५ ॥

taisiyā sācā upāstī | gosāvī prasanna hotī | tetha mī vinaṃtī | aisī karīna || 405 ||

पद 406

म्हणेन तुमचा देवा । परिवारु जो आघवा । तेतुलें रूपें होआवा । मीचि एकु ॥ ४०६ ॥

mhaṇena tumacā devā | parivāru jo āghavā | tetuleṃ rūpeṃ hoāvā | mīci eku || 406 ||

पद 407

āṇi upakaratīṃ āpulīṃ | upakaraṇeṃ āthi jetulīṃ | mājhīṃ rūpeṃ tetulīṃ | hoāvīṃ svāmī || 407 ||

पद 408

ऐसा मागेन वरु । तेथ हो म्हणती श्रीगुरु । मग तो परिवारु । मीचि होईन ॥ ४०८ ॥

aisā māgena varu | tetha ho mhaṇatī śrīguru | maga to parivāru | mīci hoīna || 408 ||

पद 409

upakaraṇajāta sakaḷika | teṃ mīci hoīna ekaika | tevhāṃ upāstīceṃ kavatika | dekhijaila || 409 ||

पद 410

guru bahutāṃcī māye | parī ekalautī hoūni ṭhāye | taiseṃ karūni āṇa vāyeṃ | kṛpe tiye || 410 ||

पद 411

tayā anurāgā vedhu lāvīṃ | ekapatnīvrata ghevavīṃ | kṣetrasaṃnyāsu karavīṃ | lobhākaravīṃ || 411 ||

पद 412

caturdikṣu vārā | na lāhe nighoṃ bāhirā | taisā gurukṛpeṃ pāṃjirā | mīci hoīna || 412 ||

पद 413

āpuliyā guṇāṃcīṃ leṇīṃ | karīna guruseve svāmiṇī | heṃ aso hoīna gaṃvasaṇī | mīci bhaktīsī || 413 ||

पद 414

gurusnehāciye vṛṣṭī | mī pṛthvī hoīna taḷavaṭīṃ | aisiyā manorathāṃciyā sṛṣṭī | anaṃtā racī || 414 ||

पद 415

mhaṇe śrīgurūṃceṃ bhuvana | āpaṇa mī hoīna | āṇi dāsa hoūni karīna | dāsya tethiṃceṃ || 415 ||

पद 416

nirgamāgamīṃ dātāreṃ | je volāṃḍijatī uṃbare | te mī hoīna āṇi dvāreṃ | dvārapāḷu || 416 ||

पद 417

पाउवा मी होईन । तियां मीचि लेववीन । छत्र मी आणि करीन । बारीपण ॥ ४१७ ॥

pāuvā mī hoīna | tiyāṃ mīci levavīna | chatra mī āṇi karīna | bārīpaṇa || 417 ||

पद 418

मी तळ उपरु जाणविता । चंवरु धरु हातु देता । स्वामीपुढें खोलता । होईन मी ॥ ४१८ ॥

mī taḷa uparu jāṇavitā | caṃvaru dharu hātu detā | svāmīpuḍheṃ kholatā | hoīna mī || 418 ||

पद 419

मीचि होईन सागळा । करूं सुईन गुरुळां । सांडिती तो नेपाळा । पडिघा मीचि ॥ ४१९ ॥

mīci hoīna sāgaḷā | karūṃ suīna guruḷāṃ | sāṃḍitī to nepāḷā | paḍighā mīci || 419 ||

पद 420

हडप मी वोळगेन । मीचि उगाळु घेईन । उळिग मी करीन । आंघोळीचें ॥ ४२० ॥

haḍapa mī voḷagena | mīci ugāḷu gheīna | uḷiga mī karīna | āṃghoḷīceṃ || 420 ||

पद 421

होईन गुरूंचें आसन । अलंकार परिधान । चंदनादि होईन । उपचार ते ॥ ४२१ ॥

hoīna gurūṃceṃ āsana | alaṃkāra paridhāna | caṃdanādi hoīna | upacāra te || 421 ||

पद 422

मीचि होईन सुआरु । वोगरीन उपहारु । आपणपें श्रीगुरु । वोंवाळीन ॥ ४२२ ॥

mīci hoīna suāru | vogarīna upahāru | āpaṇapeṃ śrīguru | voṃvāḷīna || 422 ||

पद 423

je veḷīṃ devo ārogitī | tevhāṃ pāṃtīkaru mīci pāṃtīṃ | mīci hoīna puḍhatī | deīna viḍā || 423 ||

पद 424

ताट मी काढीन । सेज मी झाडीन । चरणसंवाहन । मीचि करीन ॥ ४२४ ॥

tāṭa mī kāḍhīna | seja mī jhāḍīna | caraṇasaṃvāhana | mīci karīna || 424 ||

पद 425

सिंहासन होईन आपण । वरी श्रीगुरु करिती आरोहण । होईन पुरेपण । वोळगेचें ॥ ४२५ ॥

siṃhāsana hoīna āpaṇa | varī śrīguru karitī ārohaṇa | hoīna purepaṇa | voḷageceṃ || 425 ||

पद 426

श्रीगुरूंचें मन । जया देईल अवधान । तें मी पुढां होईन । चमत्कारु ॥ ४२६ ॥

śrīgurūṃceṃ mana | jayā deīla avadhāna | teṃ mī puḍhāṃ hoīna | camatkāru || 426 ||

पद 427

tayā śravaṇāce āṃgaṇīṃ | hoīna śabdāṃciyā ākṣauhiṇī | sparśa hoīna ghasaṇī | āṃgāciyā || 427 ||

पद 428

śrīgurūṃce ḍoḷe | avalokaneṃ snehāḷeṃ | pāhātī tiyeṃ sakaḷeṃ | hoīna rūpeṃ || 428 ||

पद 429

tiye rasane jo jo rucela | to to rasu myāṃ hoījaila | gaṃdharūpeṃ kījela | ghrāṇasevā || 429 ||

पद 430

एवं बाह्यमनोगत । श्रीगुरुसेवा समस्त । वेंटाळीन वस्तुजात । होऊनियां ॥ ४३० ॥

evaṃ bāhyamanogata | śrīgurusevā samasta | veṃṭāḷīna vastujāta | hoūniyāṃ || 430 ||

पद 431

जंव देह हें असेल । तंव वोळगी ऐसी कीजेल । मग देहांतीं नवल । बुद्धि आहे ॥ ४३१ ॥

jaṃva deha heṃ asela | taṃva voḷagī aisī kījela | maga dehāṃtīṃ navala | buddhi āhe || 431 ||

पद 432

iye śarīrīṃcī mātī | meḷavīna tiye kṣitī | jetha śrīcaraṇa ubhe ṭhātī | śrīgurūṃce || 432 ||

पद 433

mājhā svāmī kavatikeṃ | sparśījati jiyeṃ udakeṃ | tetha layā neīna nikeṃ | āpīṃ āpa || 433 ||

पद 434

śrīguru voṃvāḷijatī | kāṃ bhuvanīṃ je ujaḷijatī | tayāṃ dīpāṃciyā dīptīṃ | ṭhevīna teja || 434 ||

पद 435

चवरी हन विंजणा । तेथ लयो करीन प्राणा । मग आंगाचा वोळंगणा । होईन मी ॥ ४३५ ॥

cavarī hana viṃjaṇā | tetha layo karīna prāṇā | maga āṃgācā voḷaṃgaṇā | hoīna mī || 435 ||

पद 436

jiye jiye avakāśīṃ | śrīguru asatī parivāreṃsīṃ | ākāśa layā ākāśīṃ | neīna tiye || 436 ||

पद 437

parī jītu melā na saṃḍīṃ | nimeṣu lokāṃ na dhāḍīṃ | aiseni gaṇāvayā koḍī | kalpāṃciyā || 437 ||

पद 438

येतुलेंवरी धिंवसा । जयाचिया मानसा । आणि करूनियांहि तैसा । अपारु जो ॥ ४३८ ॥

yetuleṃvarī dhiṃvasā | jayāciyā mānasā | āṇi karūniyāṃhi taisā | apāru jo || 438 ||

पद 439

रात्र दिवस नेणे । थोडें बहु न म्हणें । म्हणियाचेनि दाटपणें । साजा होय ॥ ४३९ ॥

rātra divasa neṇe | thoḍeṃ bahu na mhaṇeṃ | mhaṇiyāceni dāṭapaṇeṃ | sājā hoya || 439 ||

पद 440

to vyāpāru yeṇeṃ nāṃveṃ | gaganāhūni thorāve | ekalā karī āghaveṃ | ekeci kāḷīṃ || 440 ||

पद 441

हृदयवृत्ती पुढां । आंगचि घे दवडा । काज करी होडा । मानसेंशीं ॥ ४४१ ॥

hṛdayavṛttī puḍhāṃ | āṃgaci ghe davaḍā | kāja karī hoḍā | mānaseṃśīṃ || 441 ||

पद 442

एकादियां वेळा । श्रीगुरुचिया खेळा । लोण करी सकळा । जीविताचें ॥ ४४२ ॥

ekādiyāṃ veḷā | śrīguruciyā kheḷā | loṇa karī sakaḷā | jīvitāceṃ || 442 ||

पद 443

jo gurudāsyeṃ kṛśu | jo gurupremeṃ sapoṣu | guruājñe nivāsu | āpaṇaci jo || 443 ||

पद 444

jo guru kuḷeṃ sukulīnu | jo gurubaṃdhusaujanyeṃ sujanu | jo gurusevāvyasaneṃ savyasanu | niraṃtara || 444 ||

पद 445

gurusaṃpradāyadharma | teci jayāce varṇāśrama | guruparicaryā nityakarma | jayāceṃ gā || 445 ||

पद 446

guru kṣetra guru devatā | guru māya guru pitā | jo guruseveparautā | mārga neṇeṃ || 446 ||

पद 447

śrīgurūce dvāra | teṃ jayāceṃ sarvasva sāra | gurusevakāṃ sahodara | premeṃ bhaje || 447 ||

पद 448

jayāceṃ vaktra | vāhe gurunāmāce maṃtra | guruvākyāvāṃcūni śāstra | hātīṃ na śive || 448 ||

पद 449

śivataleṃ gurucaraṇīṃ | bhalataiseṃ ho pāṇī | tayā sakaḷa tīrtheṃ āṇī | trailokyīṃcīṃ || 449 ||

पद 450

śrīgurūceṃ uśiṭeṃ | lāhe jaiṃ avacaṭeṃ | taiṃ teṇeṃ lābheṃ viṭe | samādhīsī || 450 ||

पद 451

कैवल्यसुखासाठीं । परमाणु घे किरीटी । उधळती पायांपाठीं । चालतां जे ॥ ४५१ ॥

kaivalyasukhāsāṭhīṃ | paramāṇu ghe kirīṭī | udhaḷatī pāyāṃpāṭhīṃ | cālatāṃ je || 451 ||

पद 452

heṃ aso sāṃgāveṃ kitī | nāhīṃ pāru gurubhaktī | parī gā utkrāṃtamatī | kāraṇa heṃ || 452 ||

पद 453

jayā iye bhaktīcī cāḍa | jayā iye viṣayīṃceṃ koḍa | jo he sevevāṃcūna goḍa | na manī kāṃhīṃ || 453 ||

पद 454

to tattvajñācā ṭhāvo | jñānā teṇeṃci āvo | heṃ aso to devo | jñāna bhaktu || 454 ||

पद 455

heṃ jāṇa pāṃ sācokāreṃ | tetha jñāna ughaḍeni dvāreṃ | nāṃdata ase jagā pure | iyā rītī || 455 ||

पद 456

जिये गुरुसेवेविखीं । माझा जीव अभिलाखी । म्हणौनि सोयचुकी । बोली केली ॥ ४५६ ॥

jiye gurusevevikhīṃ | mājhā jīva abhilākhī | mhaṇauni soyacukī | bolī kelī || 456 ||

पद 457

eऱhavīṃ asatāṃ hātīṃ khuḷā | bhajanāvadhānīṃ āṃdhaḷā | paricaryelāgīṃ pāṃguḷā- | pāsūni maṃdu || 457 ||

पद 458

गुरुवर्णनीं मुका । आळशी पोशिजे फुका । परी मनीं आथि निका । सानुरागु ॥ ४५८ ॥

guruvarṇanīṃ mukā | āḷaśī pośije phukā | parī manīṃ āthi nikā | sānurāgu || 458 ||

पद 459

तेणेंचि पैं कारणें । हें स्थूळ पोसणें । पडलें मज म्हणे । ज्ञानदेवो ॥ ४५९ ॥

teṇeṃci paiṃ kāraṇeṃ | heṃ sthūḷa posaṇeṃ | paḍaleṃ maja mhaṇe | jñānadevo || 459 ||

पद 460

pari to bolu upasāhāvā | āṇi voḷage avasaru deyāvā | ātāṃ mhaṇena jī baravā | graṃthārthuci || 460 ||

पद 461

parisā parisā śrīkṛṣṇu | jo bhūtabhārasahiṣṇu | to bolatase viṣṇu | pārthu aike || 461 ||

पद 462

म्हणे शुचित्व गा ऐसें । जयापाशीं दिसे । आंग मन जैसें । कापुराचें ॥ ४६२ ॥

mhaṇe śucitva gā aiseṃ | jayāpāśīṃ dise | āṃga mana jaiseṃ | kāpurāceṃ || 462 ||

पद 463

kāṃ ratnāceṃ daḷavāḍeṃ | taiseṃ sabāhya cokhaḍeṃ | āṃta bāheri ekeṃ pāḍeṃ | sūryu jaisā || 463 ||

पद 464

bāherīṃ karmeṃ kṣāḷalā | bhitarīṃ jñāneṃ ujaḷalā | ihīṃ dohīṃ parīṃ ālā | pākhāḷā ekā || 464 ||

पद 465

मृत्तिका आणि जळें । बाह्य येणें मेळें । निर्मळु होय बोलें । वेदाचेनी ॥ ४६५ ॥

mṛttikā āṇi jaḷeṃ | bāhya yeṇeṃ meḷeṃ | nirmaḷu hoya boleṃ | vedācenī || 465 ||

पद 466

भलतेथ बुद्धीबळी । रजआरिसा उजळी । सौंदणी फेडी थिगळी । वस्त्रांचिया ॥ ४६६ ॥

bhalatetha buddhībaḷī | rajaārisā ujaḷī | sauṃdaṇī pheḍī thigaḷī | vastrāṃciyā || 466 ||

पद 467

kiṃbahunā iyāparī | bāhya cokha avadhārīṃ | āṇi jñānadīpu aṃtarīṃ | mhaṇauni śuddha || 467 ||

पद 468

eऱhavīṃ tarī paṃḍusutā | āṃta śuddha nasatāṃ | bāheri karma to tattvatāṃ | viṭaṃbu gā || 468 ||

पद 469

mṛta jaisā śṛṃgārilā | gāḍhava tīrthīṃ nhāṇilā | kaḍududhiyā mākhilā | guḷeṃ jaisā || 469 ||

पद 470

vosa gṛhīṃ toraṇa bāṃdhileṃ | kāṃ upavāsī anneṃ liṃpileṃ | kuṃkumaseṃdura keleṃ | kāṃtahīneneṃ || 470 ||

पद 471

कळस ढिमाचे पोकळ । जळो वरील तें झळाळ । काय करूं चित्रींव फळ । आंतु शेण ॥ ४७१ ॥

kaḷasa ḍhimāce pokaḷa | jaḷo varīla teṃ jhaḷāḷa | kāya karūṃ citrīṃva phaḷa | āṃtu śeṇa || 471 ||

पद 472

taiseṃ karmavaricileṃkaḍāṃ | na sare thora moleṃ kuḍā | navhe madirecā ghaḍā | pavitra gaṃge || 472 ||

पद 473

mhaṇauni aṃtarīṃ jñāna vhāveṃ | maga bāhya lābhela svabhāveṃ | varī jñāna karmeṃ saṃbhave | aiseṃ keṃ joḍe ? || 473 ||

पद 474

yālāgī bāhya vibhāgu | karmeṃ dhutalā cāṃgu | āṇi jñāneṃ phiṭalā vaṃgu | aṃtarīṃcā || 474 ||

पद 475

tetha aṃtara bāhya gele | nirmaḷatva eka jāhaleṃ | kiṃbahunā uraleṃ | śucitvaci || 475 ||

पद 476

mhaṇauni sadbhāva jīvagata | bāherī disatī phāṃkata | je sphaṭikagṛhīṃce ḍolata | dīpa jaise || 476 ||

पद 477

vikalpa jeṇeṃ upaje | nāthilī vikṛti nipaje | apravṛttīcīṃ bījeṃ | aṃkura ghetī || 477 ||

पद 478

teṃ āike dekhe athavā bheṭe | parī manīṃ kāṃhīṃci numaṭe | megharaṃgeṃ na kāṃṭe | vyoma jaiseṃ || 478 ||

पद 479

eऱhavīṃ iṃdriyāṃceni meḷeṃ | viṣayāṃvarī tarī loḷe | parī vikārāceni viṭāḷeṃ | liṃpijenā || 479 ||

पद 480

bheṭaliyā vāṭevarī | cokhī āṇi māhārī | tetha nātaḷeṃ tiyāparī | rāhāṭoṃ jāṇeṃ || 480 ||

पद 481

kāṃ patiputrāṃteṃ āliṃgī | ekaci te taruṇāṃgī | tetha putrabhāvācyā āṃgīṃ | na rige kāmu || 481 ||

पद 482

taiseṃ hṛdaya cokha | saṃkalpavikalpīṃ sanoḷakha | kṛtyākṛtya viśekha | phuḍeṃ jāṇeṃ || 482 ||

पद 483

pāṇiyeṃ hirā na bhije | ādhaṇīṃ haraḷu na śije | taisī vikalpajāteṃ na liṃpije | manovṛttī || 483 ||

पद 484

तया नांव शुचिपण । पार्था गा संपूर्ण । हें देखसी तेथ जाण । ज्ञान असे ॥ ४८४ ॥

tayā nāṃva śucipaṇa | pārthā gā saṃpūrṇa | heṃ dekhasī tetha jāṇa | jñāna ase || 484 ||

पद 485

आणि स्थिरता साचें । घर रिगाली जयाचें । तो पुरुष ज्ञानाचें । आयुष्य गा ॥ ४८५ ॥

āṇi sthiratā sāceṃ | ghara rigālī jayāceṃ | to puruṣa jñānāceṃ | āyuṣya gā || 485 ||

पद 486

देह तरी वरिचिलीकडे । आपुलिया परी हिंडे । परी बैसका न मोडे । मानसींची ॥ ४८६ ॥

deha tarī varicilīkaḍe | āpuliyā parī hiṃḍe | parī baisakā na moḍe | mānasīṃcī || 486 ||

पद 487

vatsāvarūni dhenūceṃ | sneha rānā na vace | navhatī bhoga satiyece | premabhoga || 487 ||

पद 488

kāṃ lobhiyā dūra jāye | parī jīva ṭhevilāci ṭhāye | taisā deho cāḷitāṃ navhe | caḷu cittā || 488 ||

पद 489

jātayā abhrāsaveṃ | jaiseṃ ākāśa na dhāṃve | bhramaṇacakrīṃ na bhaṃve | dhruva jaisā || 489 ||

पद 490

pāṃthikāciyā yerajhārā | saveṃ paṃthu na vace dhanurdharā | kāṃ nāhīṃ jevīṃ taruvarā | yeṇeṃ jāṇeṃ || 490 ||

पद 491

तैसा चळणवळणात्मकीं । असोनि ये पांचभौतिकीं । भूतोर्मी एकी । चळिजेना ॥ ४९१ ॥

taisā caḷaṇavaḷaṇātmakīṃ | asoni ye pāṃcabhautikīṃ | bhūtormī ekī | caḷijenā || 491 ||

पद 492

वाहुटळीचेनि बळें । पृथ्वी जैसी न ढळे । तैसा उपद्रव उमाळें । न लोटे जो ॥ ४९२ ॥

vāhuṭaḷīceni baḷeṃ | pṛthvī jaisī na ḍhaḷe | taisā upadrava umāḷeṃ | na loṭe jo || 492 ||

पद 493

दैन्यदुःखीं न तपे । भवशोकीं न कंपे । देहमृत्यु न वासिपे । पातलेनी ॥ ४९३ ॥

dainyaduḥkhīṃ na tape | bhavaśokīṃ na kaṃpe | dehamṛtyu na vāsipe | pātalenī || 493 ||

पद 494

ārti āśā paḍibhareṃ | vaya vyādhī gajareṃ | ujū asatāṃ pāṭhimoreṃ | navhe citta || 494 ||

पद 495

niṃdā nisteja daṃḍī | kāmalobhā varapaḍī | parī romā navhe vāṃkuḍī | mānasācī || 495 ||

पद 496

आकाश हें वोसरो । पृथ्वी वरि विरो । परि नेणे मोहरों । चित्तवृत्ती ॥ ४९६ ॥

ākāśa heṃ vosaro | pṛthvī vari viro | pari neṇe moharoṃ | cittavṛttī || 496 ||

पद 497

hātī hālā phulīṃ | pāsavaṇā jevīṃ na ghālī | taisā na loṭe durvākyaśelīṃ | śelilā sāṃtā || 497 ||

पद 498

kṣīrārṇavāciyā kalloḷīṃ | kaṃpu nāhīṃ maṃdarācaḷīṃ | kāṃ ākāśa na jaḷe jāḷīṃ | vaṇaviyācyā || 498 ||

पद 499

taiśā ālyā gelyā ūrmī | navhe gajabaja manodharmīṃ | kiṃbahunā dhairya kṣamī | kalpāṃtīṃhī || 499 ||

पद 500

परी स्थैर्य ऐसी भाष । बोलिजे जे सविशेष । ते हे दशा गा देख । देखणया ॥ ५०० ॥

parī sthairya aisī bhāṣa | bolije je saviśeṣa | te he daśā gā dekha | dekhaṇayā || 500 ||

पद 501

heṃ sthairya nidhaḍeṃ | jetha āṃgeṃ jīveṃ joḍe | teṃ jñānāceṃ ughaḍeṃ | nidhāna sāceṃ || 501 ||

पद 502

āṇi isāḷu jaisā gharā | kāṃ daṃdiyā hatiyerā | na visaṃbe bhāṃḍārā | baddhaku jaisā || 502 ||

पद 503

kāṃ ekalautiyā bāḷakā- | vari paḍauni ṭhāke aṃbikā | madhuviṣīṃ madhumakṣikā | lobhiṇī jaisī || 503 ||

पद 504

arjunā jo yāparī | aṃtaḥkaraṇa jatana karī | nedī ubheṃ ṭhākoṃ dvārīṃ | iṃdriyāṃcyā || 504 ||

पद 505

mhaṇe kāma bāgula aikela | he āśā siyārī dekhaila | tari jīvā ṭeṃkaila | mhaṇauni bihe || 505 ||

पद 506

बाहेरी धीट जैसी । दाटुगा पति कळासी । करी टेहणी तैसी । प्रवृत्तीसीं ॥ ५०६ ॥

bāherī dhīṭa jaisī | dāṭugā pati kaḷāsī | karī ṭehaṇī taisī | pravṛttīsīṃ || 506 ||

पद 507

सचेतनीं वाणेपणें । देहासकट आटणें । संयमावरीं करणें । बुझूनि घाली ॥ ५०७ ॥

sacetanīṃ vāṇepaṇeṃ | dehāsakaṭa āṭaṇeṃ | saṃyamāvarīṃ karaṇeṃ | bujhūni ghālī || 507 ||

पद 508

manācyā mahādvārīṃ | pratyāhārāciyā ṭhāṇāṃtarīṃ | jo yama dama śarīrīṃ | jāgavī ubhe || 508 ||

पद 509

ādhārīṃ nābhīṃ kaṃṭhīṃ | baṃdhatrayācīṃ gharaṭīṃ | caṃdrasūrya saṃpuṭīṃ | suye citta || 509 ||

पद 510

samādhīce śejepāsīṃ | bāṃdhoni ghālī dhyānāsī | citta caitanya samarasīṃ | āṃtu rate || 510 ||

पद 511

agā aṃtaḥkaraṇanigraho jo | to hā heṃ jāṇijo | hā āthī tetha vijayo | jñānācā paiṃ || 511 ||

पद 512

जयाची आज्ञा आपण । शिरीं वाहे अंतःकरण । मनुष्याकारें जाण । ज्ञानचि तो ॥ ५१२ ॥

jayācī ājñā āpaṇa | śirīṃ vāhe aṃtaḥkaraṇa | manuṣyākāreṃ jāṇa | jñānaci to || 512 ||

पद 513

आणि विषयांविखीं । वैराग्याची निकी । पुरवणी मानसीं कीं । जिती आथी ॥ ५१३ ॥

āṇi viṣayāṃvikhīṃ | vairāgyācī nikī | puravaṇī mānasīṃ kīṃ | jitī āthī || 513 ||

पद 514

vamileyā annā | lāḷa na ghoṃṭī jevīṃ rasanā | kāṃāṃga na sūye āliṃganā | pretāciyā || 514 ||

पद 515

viṣa khāṇeṃ nāgave | jaḷata gharīṃ na rigave | vyāghravivarāṃ na vacave | vastī jevīṃ || 515 ||

पद 516

धडाडीत लोहरसीं । उडी न घालवे जैसी । न करवे उशी । अजगराची ॥ ५१६ ॥

dhaḍāḍīta loharasīṃ | uḍī na ghālave jaisī | na karave uśī | ajagarācī || 516 ||

पद 517

arjunā teṇeṃ pāḍeṃ | jayāsī viṣayavārtā nāvaḍe | nedī iṃdriyāṃceni toṃḍeṃ | kāṃhīṃca jāvoṃ || 517 ||

पद 518

जयाचे मनीं आलस्य । देही अतिकार्श्य । शमदमीं सौरस्य । जयासि गा ॥ ५१८ ॥

jayāce manīṃ ālasya | dehī atikārśya | śamadamīṃ saurasya | jayāsi gā || 518 ||

पद 519

tapovratāṃcā meḷāvā | jayācyā ṭhāyīṃ pāṃḍavā | yugāṃta jayā gāṃvā- | āṃtu yetāṃ || 519 ||

पद 520

बहु योगाभ्यासीं हांव । विजनाकडे धांव । न साहे जो नांव । संघाताचें ॥ ५२० ॥

bahu yogābhyāsīṃ hāṃva | vijanākaḍe dhāṃva | na sāhe jo nāṃva | saṃghātāceṃ || 520 ||

पद 521

nārācāṃcīṃ āṃthuraṇeṃ | pūyapaṃkīṃ loḷaṇeṃ | taiseṃ lekhī bhogaṇeṃ | aihikīṃceṃ || 521 ||

पद 522

āṇi svargāteṃ mānaseṃ | aikoni mānī aiseṃ | kuhileṃ piśita jaiseṃ | śvānāceṃ kāṃ || 522 ||

पद 523

teṃ heṃ viṣayavairāgya | jeṃ ātmalābhāceṃ sabhāgya | yeṇeṃ brahmānaṃdā yogya | jīva hotī || 523 ||

पद 524

aisā ubhayabhogīṃ trāsu | dekhasī jetha bahuvasu | tetha jāṇa rahivāsu | jñānācā tūṃ || 524 ||

पद 525

āṇi sacāḍāciye parī | iṣṭāpūrteṃ karī | parī keleṃpaṇa śarīrīṃ | vasoṃ nedī || 525 ||

पद 526

varṇāśramapoṣakeṃ | karmeṃ nityanaimittikeṃ | tayāmājīṃ kāṃhīṃ na ṭhake | ācaratāṃ || 526 ||

पद 527

pari heṃ miyāṃ keleṃ | kīṃ heṃ mājheni siddhī geleṃ | aiseṃ nāhīṃ ṭhevileṃ | vāsanemājīṃ || 527 ||

पद 528

jaiseṃ avacitapaṇeṃ | vāyūsi sarvatra vicaraṇeṃ | kāṃ nirabhimāna udaijaṇeṃ | sūryāceṃ jaiseṃ || 528 ||

पद 529

kāṃ śruti svabhāvatā bole | gaṃgā kājeṃviṇa cāle | taiseṃ avaṣṭaṃbhahīna bhaleṃ | vartaṇeṃ jayāceṃ || 529 ||

पद 530

ṛtukāḷīṃ tarī phaḷatī | parī phaḷaloṃ heṃ neṇatī | tayāṃ vṛkṣāṃciye aisī vṛttī | karmīṃ sadā || 530 ||

पद 531

evaṃ manīṃ karmīṃ bolīṃ | jetha ahaṃkārā ukhī jāhalī | ekāvaḷīcī kāḍhilī | dorī jaisī || 531 ||

पद 532

saṃbaṃdheṃvīṇa jaisīṃ | abhreṃ asatī ākāśīṃ | dehīṃ karmeṃ taisīṃ | jayāsi gā || 532 ||

पद 533

madyapāāṃgīṃceṃ vastra | lepāhātīṃceṃ śastra | bailāvarī śāstra | bāṃdhaleṃ āhe || 533 ||

पद 534

tayā pāḍeṃ dehīṃ | jayā mī āhe he seci nāhīṃ | nirahaṃkāratā pāhīṃ | tayā nāṃva || 534 ||

पद 535

heṃ saṃpūrṇa jetheṃ dise | tetheṃci jñāna ase | iyeviṣīṃ anāriseṃ | boloṃ naye || 535 ||

पद 536

āṇi janmamṛtyujarāduḥkheṃ | vyādhivārdhakyakaluṣeṃ | tiyeṃ āṃgā na yetāṃ dekhe | durūni jo || 536 ||

पद 537

साधकु विवसिया । कां उपसर्गु योगिया । पावे उणेयापुरेया । वोथंबा जेवीं ॥ ५३७ ॥

sādhaku vivasiyā | kāṃ upasargu yogiyā | pāve uṇeyāpureyā | vothaṃbā jevīṃ || 537 ||

पद 538

vaira janmāṃtarīṃceṃ | sarpā manauni na vace | tevīṃ atītā janmāceṃ | uṇeṃ jo vāhe || 538 ||

पद 539

डोळां हरळ न विरे । घाईं कोत न जिरे । तैसें काळींचें न विसरे । जन्मदुःख ॥ ५३९ ॥

ḍoḷāṃ haraḷa na vire | ghāīṃ kota na jire | taiseṃ kāḷīṃceṃ na visare | janmaduḥkha || 539 ||

पद 540

mhaṇe pūyagarte rigālā | ahā mūtraraṃdhreṃ nighālā | kaṭā re miyāṃ cāṭilā | kucasvedu || 540 ||

पद 541

aisaaisiyā parī | janmācā kāṃṭāḷā dharī | mhaṇe ātāṃ teṃ mī na karīṃ | jeṇeṃ aiseṃ hoya || 541 ||

पद 542

हारी उमचावया । जुंवारी जैसा ये डाया । कीं वैरा बापाचेया । पुत्र जचे ॥ ५४२ ॥

hārī umacāvayā | juṃvārī jaisā ye ḍāyā | kīṃ vairā bāpāceyā | putra jace || 542 ||

पद 543

māriliyāceni rāgeṃ | pāṭhīcā jevīṃ sūḍa māgeṃ | teṇeṃ ākṣepeṃ lāge | janmāpāṭhīṃ || 543 ||

पद 544

parī janmatī te lāja | na sāṃḍī jayāceṃ nija | saṃbhāvitā nisteja | na jire jevīṃ || 544 ||

पद 545

āṇi mṛtyu puḍhāṃ āhe | toci kalpāṃtīṃ kāṃ pāhe | parī ājīci hoye | sāvadhu jo || 545 ||

पद 546

माजीं अथांव म्हणता । थडियेचि पंडुसुता । पोहणारा आइता । कासे जेवीं ॥ ५४६ ॥

mājīṃ athāṃva mhaṇatā | thaḍiyeci paṃḍusutā | pohaṇārā āitā | kāse jevīṃ || 546 ||

पद 547

kāṃ na pavatāṃ raṇācā ṭhāvo | sāṃbhāḷije jaisā āvo | voḍaṇa suije ghāvo | na lāgatāṃci || 547 ||

पद 548

pāhecā peṇā vāṭavadhā | taṃva ājīci hoīje sāvadhā | jīvu na vacatāṃ auṣadhā | dhāṃvije jevīṃ || 548 ||

पद 549

येऱ्हवीं ऐसें घडे । जो जळतां घरीं सांपडे । तो मग न पवाडे । कुहा खणों ॥ ५४९ ॥

yeऱhavīṃ aiseṃ ghaḍe | jo jaḷatāṃ gharīṃ sāṃpaḍe | to maga na pavāḍe | kuhā khaṇoṃ || 549 ||

पद 550

coṃḍhiye pātharu gelā | taiseni jo buḍālā | to boṃbehisakaṭa nimālā | koṇa sāṃge || 550 ||

पद 551

mhaṇauni samartheṃsīṃ vaira | jayā paḍileṃ hāḍakhāira | to jaisā āṭhahī pāhara | parajūna ase || 551 ||

पद 552

nātarī keḷavalī novarī | kā saṃnyāsī jiyāparī | taisā na maratāṃ jo karī | mṛtyusūcanā || 552 ||

पद 553

पैं गा जो ययापरी । जन्मेंचि जन्म निवारी । मरणें मृत्यु मारी । आपण उरे ॥ ५५३ ॥

paiṃ gā jo yayāparī | janmeṃci janma nivārī | maraṇeṃ mṛtyu mārī | āpaṇa ure || 553 ||

पद 554

tayā gharīṃ jñānāceṃ | sāṃkaḍeṃ nāhīṃ sāceṃ | jayā janmamṛtyuceṃ | nimāleṃ śalya || 554 ||

पद 555

आणि तयाचिपरी जरा । न टेंकतां शरीरा । तारुण्याचिया भरा- । माजीं देखे ॥ ५५५ ॥

āṇi tayāciparī jarā | na ṭeṃkatāṃ śarīrā | tāruṇyāciyā bharā- | mājīṃ dekhe || 555 ||

पद 556

mhaṇe ājicyā avasarīṃ | puṣṭi je śarīrīṃ | te pāhe hoīla kācarī | vāḷalī jaisī || 556 ||

पद 557

nidaivyāce vyavasāya | taise ṭhākatī hātapāya | amaṃtryā rājācī parī āhe | baḷā yayā || 557 ||

पद 558

फुलांचिया भोगा- । लागीं प्रेम टांगा । तें करेयाचा गुडघा । तैसें होईल ॥ ५५८ ॥

phulāṃciyā bhogā- | lāgīṃ prema ṭāṃgā | teṃ kareyācā guḍaghā | taiseṃ hoīla || 558 ||

पद 559

वोढाळाच्या खुरीं । आखरुआतें बुरी । ते दशा माझ्या शिरीं । पावेल गा ॥ ५५९ ॥

voḍhāḷācyā khurīṃ | ākharuāteṃ burī | te daśā mājhyā śirīṃ | pāvela gā || 559 ||

पद 560

पद्मदळेंसी इसाळे । भांडताति हे डोळे । ते होती पडवळें । पिकलीं जैसीं ॥ ५६० ॥

padmadaḷeṃsī isāḷe | bhāṃḍatāti he ḍoḷe | te hotī paḍavaḷeṃ | pikalīṃ jaisīṃ || 560 ||

पद 561

भंवईचीं पडळें । वोमथती सिनसाळे । उरु कुहिजैल जळें । आंसुवाचेनि ॥ ५६१ ॥

bhaṃvaīcīṃ paḍaḷeṃ | vomathatī sinasāḷe | uru kuhijaila jaḷeṃ | āṃsuvāceni || 561 ||

पद 562

jaiseṃ bābhuḷīceṃ khoḍa | girabaḍūni jātī saraḍa | taiseṃ picaḍīṃ toṃḍa | sarakaṭijaila || 562 ||

पद 563

rāṃdhavaṇī culīpuḍheṃ | paऱhe unmādatī khātavaḍe | taisīṃci yeṃ nākāḍeṃ | biḍabiḍatī || 563 ||

पद 564

तांबुलें वोंठ राऊं । हांसतां दांत दाऊं । सनागर मिरऊं । बोल जेणें ॥ ५६४ ॥

tāṃbuleṃ voṃṭha rāūṃ | hāṃsatāṃ dāṃta dāūṃ | sanāgara miraūṃ | bola jeṇeṃ || 564 ||

पद 565

tayāci pāhe yā toṃḍā | yeīla jaḷaṃbaṭācā loṃḍhā | iyā umaḷatī dāḍhā | dātāṃsahita || 565 ||

पद 566

kuḷavāḍī riṇeṃ dāṭalī | kāṃ vāṃkaḍiyā ḍhoreṃ baisalīṃ | taisī nuṭhī kāṃhīṃ kelī | jībhaci he || 566 ||

पद 567

कुसळें कोरडीं । वारेनि जाती बरडीं । तैसा आपदा तोंडीं । दाढियेसी ॥ ५६७ ॥

kusaḷeṃ koraḍīṃ | vāreni jātī baraḍīṃ | taisā āpadā toṃḍīṃ | dāḍhiyesī || 567 ||

पद 568

āṣāḍhīṃceni jaḷeṃ | jaisīṃ jhirapatī śailācīṃ mauḷeṃ | taiseṃ khāṃḍīhūni lāḷe | paḍatī pūra || 568 ||

पद 569

वाचेसि अपवाडु । कानीं अनुघडु । पिंड गरुवा माकडु । होईल हा ॥ ५६९ ॥

vācesi apavāḍu | kānīṃ anughaḍu | piṃḍa garuvā mākaḍu | hoīla hā || 569 ||

पद 570

tṛṇāceṃ bujhavaṇeṃ | āṃdoḷe vārenaguṇeṃ | taiseṃ yeīla kāṃpaṇeṃ | sarvāṃgāsī || 570 ||

पद 571

पायां पडती वेंगडी । हात वळती मुरकुंडी । बरवपणा बागडी । नाचविजैल ॥ ५७१ ॥

pāyāṃ paḍatī veṃgaḍī | hāta vaḷatī murakuṃḍī | baravapaṇā bāgaḍī | nācavijaila || 571 ||

पद 572

maḷamūtradvāreṃ | hoūni ṭhātī khoṃkareṃ | navasiyeṃ hotī itareṃ | mājhiyāṃ nidhanīṃ || 572 ||

पद 573

देखोनि थुंकील जगु । मरणाचा पडैल पांगु । सोइरियां उबगु । येईल माझा ॥ ५७३ ॥

dekhoni thuṃkīla jagu | maraṇācā paḍaila pāṃgu | soiriyāṃ ubagu | yeīla mājhā || 573 ||

पद 574

striyāṃ mhaṇatī vivasī | bāḷeṃ jātī mūrchī | kiṃbahunā ciḷasī | pātra hoīna || 574 ||

पद 575

ubhaḷīcā ujagarā | sejāriyāṃ sāiliyā gharā | śiṇavīla mhaṇatī mhātārā | bahutāṃteṃ hā || 575 ||

पद 576

ऐसी वार्धक्याची सूचणी । आपणिया तरुणपणीं । देखे मग मनीं । विटे जो गा ॥ ५७६ ॥

aisī vārdhakyācī sūcaṇī | āpaṇiyā taruṇapaṇīṃ | dekhe maga manīṃ | viṭe jo gā || 576 ||

पद 577

mhaṇe pāhe heṃ yeīla | āṇi ātāṃceṃ bhogitāṃ jāīla | maga kāya urela | hitālāgīṃ ? || 577 ||

पद 578

mhaṇauni nāikaṇeṃ pāve | taṃva āīkoni ghālī āghaveṃ | paṃgu na hotā jāveṃ | tetha jāya || 578 ||

पद 579

dṛṣṭī jaṃva āhe | taṃva pāhāveṃ tetuleṃ pāhe | mūkatvā ādhīṃ vācā vāhe | subhāṣiteṃ || 579 ||

पद 580

hāta hotī khuḷe | heṃ puḍhīla moṭakeṃ kaḷe | āṇi karūni ghālī sakaḷeṃ | dānādikeṃ || 580 ||

पद 581

aisī daśā yeīla puḍheṃ | taiṃ mana hoīla veḍeṃ | taṃva ciṃtūni ṭhevī cokhaḍeṃ | ātmajñāna || 581 ||

पद 582

jaiṃ cora pāhe jhoṃbatī | taṃva ājīci rusije saṃpattī | kā jhāṃkājhāṃkī vātī | na vacatāṃ kīje || 582 ||

पद 583

taiseṃ vārdhakya yāveṃ | maga jeṃ vāyāṃ jāveṃ | teṃ ātāṃci āghaveṃ | savateṃ karīṃ || 583 ||

पद 584

ātāṃ moḍūni ṭhelīṃ durgeṃ | kāṃ vaḷita dharileṃ khageṃ | tetha upekṣūni jo nighe | to nāgavalā kīṃ ? || 584 ||

पद 585

taiseṃ vṛddhāpya hoye | ālepaṇa teṃ vāyāṃ jāye | je to śatavṛddha āhe | neṇoṃ kaiṃcā || 585 ||

पद 586

jhāḍilīṃci koḷeṃ jhāḍī | tayā na phaḷe jevīṃ boṃḍīṃ | jāhalā agni tarī rākhoṃḍī | jāḷīla kāī ? || 586 ||

पद 587

mhaṇauni vārdhakyāceni āṭhaveṃ | vārdhakyā jo nāgave | tayācyā ṭhāyīṃ jāṇāveṃ | jñāna āhe || 587 ||

पद 588

taiseṃci nānā roga | paḍighātī nā jaṃva puḍhāṃ āṃga | taṃva ārogyāce upega | karūni ghālī || 588 ||

पद 589

सापाच्या तोंडी । पडली जे उंडी । ते लाऊनि सांडी । प्रबुद्धु जैसा ॥ ५८९ ॥

sāpācyā toṃḍī | paḍalī je uṃḍī | te lāūni sāṃḍī | prabuddhu jaisā || 589 ||

पद 590

taisā viyogeṃ jeṇeṃ duḥkhe | vipatti śoka pokhe | teṃ sneha sāṃḍūni sukheṃ | udāsu hoya || 590 ||

पद 591

āṇi jeṇeṃ jeṇeṃ kaḍe | doṣa sūtīla toṃḍeṃ | tayāṃ karmaraṃdhrī guṃḍe | niyamāce dāṭī || 591 ||

पद 592

ऐसऐसिया आइती । जयाची परी असती । तोचि ज्ञानसंपत्ती- । गोसावी गा ॥ ५९२ ॥

aisaaisiyā āitī | jayācī parī asatī | toci jñānasaṃpattī- | gosāvī gā || 592 ||

पद 593

आतां आणीकही एक । लक्षण अलौकिक । सांगेन आइक । धनंजया ॥ ५९३ ॥

ātāṃ āṇīkahī eka | lakṣaṇa alaukika | sāṃgena āika | dhanaṃjayā || 593 ||

पद 594

तरि जो या देहावरी । उदासु ऐसिया परी । उखिता जैसा बिढारीं । बैसला आहे ॥ ५९४ ॥

tari jo yā dehāvarī | udāsu aisiyā parī | ukhitā jaisā biḍhārīṃ | baisalā āhe || 594 ||

पद 595

कां झाडाची साउली । वाटे जातां मीनली । घरावरी तेतुली । आस्था नाहीं ॥ ५९५ ॥

kāṃ jhāḍācī sāulī | vāṭe jātāṃ mīnalī | gharāvarī tetulī | āsthā nāhīṃ || 595 ||

पद 596

sāulī sarisīca ase | parī ase heṃ neṇije jaiseṃ | striyeceṃ taiseṃ | lolupya nāhīṃ || 596 ||

पद 597

āṇi prajā je jālī | tiyeṃ vastī kīra ālīṃ | kāṃ goruveṃ baisalīṃ | rukhātaḷīṃ || 597 ||

पद 598

jo saṃpattīmājī asatāṃ | aisā game paṃḍusutā | jaisā kāṃ vāṭe jātāṃ | sākṣī ṭhevilā || 598 ||

पद 599

किंबहुना पुंसा । पांजरियामाजीं जैसा । वेदाज्ञेसी तैसा । बिहूनि असे ॥ ५९९ ॥

kiṃbahunā puṃsā | pāṃjariyāmājīṃ jaisā | vedājñesī taisā | bihūni ase || 599 ||

पद 600

eऱhavīṃ dārāgṛhaputrīṃ | nāhīṃ jayā maitrī | to jāṇa pāṃ dhātrī | jñānāsi gā || 600 ||

पद 601

mahāsiṃdhū jaise | grīṣmavarṣīṃ sarise | iṣṭāniṣṭa taiseṃ | jayācyā ṭhāyīṃ || 601 ||

पद 602

kāṃ tinhī kāḷa hotāṃ | tridhā navhe savitā | taisā sukhaduḥkhīṃ cittā | bhedu nāhīṃ || 602 ||

पद 603

जेथ नभाचेनि पाडें । समत्वा उणें न पडे । तेथ ज्ञान रोकडें । वोळख तूं ॥ ६०३ ॥

jetha nabhāceni pāḍeṃ | samatvā uṇeṃ na paḍe | tetha jñāna rokaḍeṃ | voḷakha tūṃ || 603 ||

पद 604

āṇi mīvāṃcūni kāṃhīṃ | āṇika gomaṭeṃ nāhīṃ | aisā niścayoci tihīṃ | jayācā kelā || 604 ||

पद 605

śarīra vācā mānasa | piyālīṃ kṛtaniścayācā kośa | eka mīvāṃcūni vāsa | na pāhatī āna || 605 ||

पद 606

kiṃbahunā nikaṭa nija | jayāceṃ jāhaleṃ maja | teṇeṃ āpaṇayāṃ āmhāṃ seja | ekī kelī || 606 ||

पद 607

rigatāṃ vallabhāpuḍheṃ | nāhīṃ āṃgīṃ jīvīṃ sāṃkaḍeṃ | tiye kāṃteceni pāḍeṃ | ekasaralā jo || 607 ||

पद 608

miḷoni miḷataci ase | samudrīṃ gaṃgājaḷa jaiseṃ | mī hoūni maja taiseṃ | sarvasveṃ bhajatī || 608 ||

पद 609

sūryācyā hoṇyāṃ hoīje | kāṃ sūryāsaveṃci jāije | heṃ vikalepaṇa sāje | prabhesi jevīṃ || 609 ||

पद 610

paiṃ pāṇiyāciye bhūmike | pāṇī taḷape kautukeṃ | te laharī mhaṇatī laukikeṃ | eऱhavīṃ teṃ pāṇī || 610 ||

पद 611

jo ananyu yāparī | mī jāhalāhi māteṃ varī | toci to mūrtadhārī | jñāna paiṃ gā || 611 ||

पद 612

आणि तीर्थें धौतें तटें । तपोवनें चोखटें । आवडती कपाटें । वसवूं जया ॥ ६१२ ॥

āṇi tīrtheṃ dhauteṃ taṭeṃ | tapovaneṃ cokhaṭeṃ | āvaḍatī kapāṭeṃ | vasavūṃ jayā || 612 ||

पद 613

शैलकक्षांचीं कुहरें । जळाशय परिसरें । अधिष्ठी जो आदरें । नगरा न ये ॥ ६१३ ॥

śailakakṣāṃcīṃ kuhareṃ | jaḷāśaya parisareṃ | adhiṣṭhī jo ādareṃ | nagarā na ye || 613 ||

पद 614

bahu ekāṃtāvarī prīti | jayā janapadācī khaṃtī | jāṇa manuṣyākāreṃ mūrtī | jñānācī to || 614 ||

पद 615

आणिकहि पुढती । चिन्हें गा सुमती । ज्ञानाचिये निरुती- । लागीं सांगों ॥ ६१५ ॥

āṇikahi puḍhatī | cinheṃ gā sumatī | jñānāciye nirutī- | lāgīṃ sāṃgoṃ || 615 ||

पद 616

तरी परमात्मा ऐसें । जें एक वस्तु असे । तें जया दिसें । ज्ञानास्तव ॥ ६१६ ॥

tarī paramātmā aiseṃ | jeṃ eka vastu ase | teṃ jayā diseṃ | jñānāstava || 616 ||

पद 617

teṃ ekavāṃcūni āneṃ | jiyeṃ bhavasvargādi jñāneṃ | teṃ ajñāna aisā maneṃ | niścayo kelā || 617 ||

पद 618

svargā jāṇeṃ heṃ sāṃḍī | bhavaviṣayīṃ kāna jhāḍī | de adhyātmajñānīṃ buḍī | sadbhāvācī || 618 ||

पद 619

भंगलिये वाटे । शोधूनिया अव्हांटे । निघिजे जेवीं नीटें । राजपंथें ॥ ६१९ ॥

bhaṃgaliye vāṭe | śodhūniyā avhāṃṭe | nighije jevīṃ nīṭeṃ | rājapaṃtheṃ || 619 ||

पद 620

taiseṃ jñānajātāṃ karī | āghaveṃci ekīkaḍe sārī | maga mana buddhi moharī | adhyātmajñānīṃ || 620 ||

पद 621

mhaṇe eka heṃci āthī | yera jāṇaṇeṃ te bhrāṃtī | aisī nikureṃsī matī | meru hoya || 621 ||

पद 622

evaṃ niścayo jayācā | dvārīṃ ādhyātmajñānācā | dhruva devo gaganīṃcā | taisā rāhilā || 622 ||

पद 623

tayācyā ṭhāyīṃ jñāna | yā bolā nāhīṃ āna | je jñānīṃ baisaleṃ mana | tevhāṃci teṃ to mī || 623 ||

पद 624

tarī baisalepaṇeṃ jeṃ hoye | baisatāṃci boleṃ na hoye | tarī jñānā tayā āhe | sarisā pāḍu || 624 ||

पद 625

āṇi tattvajñāna nirmaḷa | phaḷe jeṃ eka phaḷa | teṃ jñeyahī varī saraḷa | diṭhī jayā || 625 ||

पद 626

eऱhavīṃ bodhā āleni jñāneṃ | jarī jñeya na diseci maneṃ | tarī jñānalābhuhī na mane | jāhalā sāṃtā || 626 ||

पद 627

āṃdhaḷeni hātīṃ divā | gheūni kāya karāvā ? | taisā jñānaniścayo āghavā | vāyāṃci jāya || 627 ||

पद 628

jari jñānāceni prakāśeṃ | paratattvīṃ diṭhī na paise | te sphūrtīci ase | aṃdha hoūnī || 628 ||

पद 629

mhaṇauni jñāna jetuleṃ dāvīṃ | tetulī vastuci āghavī | teṃ dekhe aiśī vhāvī | buddhi cokha || 629 ||

पद 630

yālāgīṃ jñāneṃ nirdokheṃ | dāvileṃ jñeya dekhe | taiseni unmekheṃ | āthilā jo || 630 ||

पद 631

jevaḍhī jñānācī vṛddhī | tevaḍhīca jayācī buddhī | to jñāna he śabdīṃ | karaṇeṃ na lage || 631 ||

पद 632

paiṃ jñānāciye prabhesaveṃ | jayācī matī jñeyīṃ pāve | to hātadharaṇiyā śive | paratattvāteṃ || 632 ||

पद 633

toci jñāna heṃ bolatāṃ | vismo kavaṇa paṃḍusutā ? | kāya savitayāteṃ savitā | mhaṇāveṃ aseṃ ? || 633 ||

पद 634

taṃva śroteṃ mhaṇatī aso | na sāṃgeṃ tayācā atiso | graṃthoktī tetha āḍaso | ghālitosī kāṃ ? || 634 ||

पद 635

tujhā hāci āmhāṃ thoru | vaktṛtvācā pāhuṇeru | je jñānaviṣo phāru | niropilā || 635 ||

पद 636

rasu hoāvā atimātru | hā ghetāsi kavimaṃtru | tarī avaṃtūni śatru | karitosi kāṃ gā ? || 636 ||

पद 637

ṭhāyīṃ baisatiye veḷe | je rasasoya gheūni paḷe | tiyecā yeru voḍava miḷe | koṇā arthā ? || 637 ||

पद 638

āghavāci viṣayīṃ bhādī | parī sāṃjavaṇīṃ ṭeṃkoṃ nedī | te khuratoḍī nusadhī | poṣī kavaṇa ? || 638 ||

पद 639

taisī jñānīṃ matī na phāṃke | yera jalpatī neṇoṃ ketukeṃ | pari teṃ aso nikeṃ | keleṃ tuvāṃ || 639 ||

पद 640

jayā jñānaleśoddeśeṃ | kījatī yogādi sāyāseṃ | teṃ dhaṇīceṃ āthī tujhiyā aiseṃ | nirūpaṇa || 640 ||

पद 641

amṛtācī sātavāṃkuḍī | lāgo kāṃ anughaḍī | sukhācyā divasakoḍī | gaṇijatu kāṃ || 641 ||

पद 642

pūrṇacaṃdreṃsīṃ rātī | yuga eka asoni pahātī | tarī kāya pāhāta āhātī | cakora te ? || 642 ||

पद 643

taiseṃ jñānāceṃ bolaṇeṃ | āṇi yeṇeṃ rasāḷapaṇeṃ | ātāṃ pure koṇa mhaṇe ? | ākarṇitāṃ || 643 ||

पद 644

āṇi sabhāgyu pāhuṇā ye | subhagāci vāḍhatī hoye | taiṃ saroṃ neṇeṃ rasasoye | aiseṃ āthī || 644 ||

पद 645

taisā jāhalā prasaṃgu | je jñānīṃ āmhāṃsi lāgu | āṇi tujahī anurāgu | āthi tetha || 645 ||

पद 646

mhaṇauni yayā vākhāṇā- | pāsīṃ se ālī cauguṇā | nā mhaṇoṃ nayesi dekhaṇā ? | hosī jñānī || 646 ||

पद 647

तरी आतां ययावरी । प्रज्ञेच्या माजघरीं । पदें साच करीं । निरूपणीं ॥ ६४७ ॥

tarī ātāṃ yayāvarī | prajñecyā mājagharīṃ | padeṃ sāca karīṃ | nirūpaṇīṃ || 647 ||

पद 648

yā saṃtavākyāsariseṃ | mhaṇitaleṃ nivṛttidāseṃ | mājheṃhī jī aiseṃ | manogata || 648 ||

पद 649

yāvarī ātāṃ tumhīṃ | ājñāpilā svāmī | tarī vāyāṃ vāgū mī | vāḍhoṃ nedī || 649 ||

पद 650

evaṃ iyeṃ avadhārā | jñānalakṣaṇeṃ aṭharā | śrīkṛṣṇeṃ dhanurdharā | nirūpilī || 650 ||

पद 651

maga mhaṇeṃ yā nāṃveṃ | jñāna etha jāṇāveṃ | he svamata āṇi āghaveṃ | jñāniyehī mhaṇatī || 651 ||

पद 652

karataḷāvarī vāṭoḷā | ḍolatu dekhije āṃvaḷā | taiseṃ jñāna āmhīṃ ḍoḷāṃ | dāvileṃ tuja || 652 ||

पद 653

ātāṃ dhanaṃjayā mahāmatī | ajñāna aisī vadaṃtī | teṃhī sāṃgoṃ vyaktī | lakṣaṇeṃsīṃ || 653 ||

पद 654

eऱhavīṃ jñāna phuḍeṃ jāliyā | ajñāna jāṇave dhanaṃjayā | jeṃ jñāna navhe teṃ apaisayā | ajñānaci || 654 ||

पद 655

pāheṃ pāṃ divasu āghavā sare | maga rātrīcī vārī ure | vāṃcūni kāṃhīṃ tisareṃ | nāhīṃ jevīṃ || 655 ||

पद 656

taiseṃ jñāna jetha nāhīṃ | teṃci ajñāna pāhīṃ | tarī sāṃgoṃ kāṃhīṃ kāṃhīṃ | cinheṃ tiyeṃ || 656 ||

पद 657

तरी संभावने जिये । जो मानाची वाट पाहे । सत्कारें होये । तोषु जया ॥ ६५७ ॥

tarī saṃbhāvane jiye | jo mānācī vāṭa pāhe | satkāreṃ hoye | toṣu jayā || 657 ||

पद 658

garveṃ parvatācīṃ śikhareṃ | taisā mahattvāvarūni nutare | tayāciyā ṭhāyīṃ pure | ajñāna āhe || 658 ||

पद 659

āṇi svadharmācī māṃgaḷī | bāṃdhe vācecyā piṃpaḷīṃ | ubhilā jaisā deuḷīṃ | jāṇoni kuṃcā || 659 ||

पद 660

ghālī vidyecā pasārā | sūye sukṛtācā ḍāṃgorā | karī tetuleṃ moharā | sphītīciyā || 660 ||

पद 661

āṃga varivarī carcī | janāteṃ abhyarcitāṃ vaṃcī | to jāṇa pāṃ ajñānācī | khāṇī etha || 661 ||

पद 662

āṇi vanhī vanīṃ vicare | tetha jaḷatī jaisīṃ jaṃgameṃ sthāvareṃ | taiseṃ jayāceni ācāreṃ | jagā duḥkha || 662 ||

पद 663

kautukeṃ jeṃ jeṃ jalpe | teṃ sābaḷāhūni tīkha rupe | viṣāhūni saṃkalpeṃ | māraku jo || 663 ||

पद 664

tayāteṃ bahu ajñāna | toci ajñānāceṃ nidhāna | hiṃsesi āyatana | jayāceṃ jiṇeṃ || 664 ||

पद 665

āṇi phuṃkeṃ bhātā phuge | reciliyā saveṃci uphage | taisā saṃyogaviyogeṃ | caḍhe vohaṭe || 665 ||

पद 666

पडली वारयाचिया वळसा । धुळी चढे आकाशा । हरिखा वळघे तैसा । स्तुतीवेळे ॥ ६६६ ॥

paḍalī vārayāciyā vaḷasā | dhuḷī caḍhe ākāśā | harikhā vaḷaghe taisā | stutīveḷe || 666 ||

पद 667

niṃdā moṭakī āike | āṇi kapāḷa dharūni ṭhāke | theṃbeṃ vire vāroni śokhe | cikhalu jaisā || 667 ||

पद 668

taisā mānāpamānīṃ hoye | jo koṇhīci urmī na sāhe | tayācyā ṭhāyīṃ āhe | ajñāna pureṃ || 668 ||

पद 669

āṇi jayāciyā manīṃ gāṃṭhī | varivarī mokaḷī vācā diṭhī | āṃgeṃ miḷe jīveṃ pāṭhīṃ | bhalatayā de || 669 ||

पद 670

vyādhāce cārā ghālaṇeṃ | taiseṃ prāṃjaḷa jogāvaṇeṃ | cāṃgācīṃ aṃtaḥkaraṇeṃ | viru karī || 670 ||

पद 671

gāra śevāḷeṃ guṃḍāḷalī | kāṃ niṃboḷī jaisī pikalī | taisī jayācī bhalī | bāhya kriyā || 671 ||

पद 672

ajñāna tayāciyā ṭhāyīṃ | ṭhevileṃ ase pāhīṃ | yābolā āna nāhīṃ | satya mānīṃ || 672 ||

पद 673

āṇi gurukuḷīṃ lāje | jo gurubhaktī ubhaje | vidyā gheūni māje | gurūsīṃci jo || 673 ||

पद 674

tayāceṃ nāma gheṇeṃ | teṃ vāce śūdrānna hoṇeṃ | parī ghaḍaleṃ lakṣaṇeṃ | bolatāṃ iyeṃ || 674 ||

पद 675

ātā gurubhaktāṃceṃ nāṃva ghevoṃ | teṇeṃ vācesi prāyaścita devoṃ | gurusevakā nāṃva pāvoṃ | sūryu jaisā || 675 ||

पद 676

yetuleni pāṃgu pāpācā | nistarela he vācā | jo gurutalpagācā | nāmīṃ ālā || 676 ||

पद 677

हा ठायवरी । तया नामाचें भय हरी । मग म्हणे अवधारीं । आणिकें चिन्हें ॥ ६७७ ॥

hā ṭhāyavarī | tayā nāmāceṃ bhaya harī | maga mhaṇe avadhārīṃ | āṇikeṃ cinheṃ || 677 ||

पद 678

tari āṃgeṃ karmeṃ ḍhilā | jo maneṃ vikalpeṃ bharalā | aḍavīṃcā avagaḷalā | kuhā jaisā || 678 ||

पद 679

tayā toṃḍīṃ kāṃṭivaḍe | āṃtu nusadhīṃ hāḍeṃ | aśuci teṇeṃ pāḍeṃ | sabāhya jo || 679 ||

पद 680

jaiseṃ poṭālāgīṃ suṇeṃ | ughaḍeṃ jhāṃkaleṃ na mhaṇe | taiseṃ āpaleṃ parāveṃ neṇe | dravyālāgīṃ || 680 ||

पद 681

iyā grāmasiṃhāciyā ṭhāyīṃ | jaisā miḷaṇī ṭhāvo aṭhāvo nāhīṃ | taisā strīviṣayīṃ kāṃhīṃ | vicārīnā || 681 ||

पद 682

karmācā veḷu cuke | kāṃ nitya naimittika ṭhāke | teṃ jayā na dukhe | jīvāmājīṃ || 682 ||

पद 683

pāpī jo nisugu | puṇyāviṣayīṃ atinilāgu | jayāciyā manīṃ vegu | vikalpācā || 683 ||

पद 684

तो जाण निखिळा । अज्ञानाचा पुतळा । जो बांधोनि असे डोळां । वित्ताशेतें ॥ ६८४ ॥

to jāṇa nikhiḷā | ajñānācā putaḷā | jo bāṃdhoni ase ḍoḷāṃ | vittāśeteṃ || 684 ||

पद 685

āṇi svārtheṃ aḷumāḷeṃ | jo dhairyāpāsoni caḷe | jaiseṃ tṛṇabīja ḍhaḷe | muṃgiyecenī || 685 ||

पद 686

pāvo sūdaliyā saveṃ | jaiseṃ thillara kālave | taisā bhayāceni nāṃveṃ | gajabaje jo || 686 ||

पद 687

manorathāṃciyā dhārasā | vāhaṇeṃ jayāciyā mānasā | pūrīṃ paḍilā jaisā | dudhiyā pāhīṃ || 687 ||

पद 688

वायूचेनि सावायें । धू दिगंतरा जाये । दुःखवार्ता होये । तसें जया ॥ ६८८ ॥

vāyūceni sāvāyeṃ | dhū digaṃtarā jāye | duḥkhavārtā hoye | taseṃ jayā || 688 ||

पद 689

vāudhaṇāciyā parī | jo āśro kahīṃci na dharī | kṣetrīṃ tīrthīṃ purīṃ | thāroṃ neṇe || 689 ||

पद 690

kāṃ mātaliyā saraḍā | puḍhatī buḍukha puḍhatī śeṃḍā | hiṃḍaṇavārā koraḍā | taisā jayā || 690 ||

पद 691

jaisā rovilyāviṇeṃ | rāṃjaṇu thāroṃ neṇe | taisā paḍe taiṃ rāhaṇeṃ | eऱhavīṃ hiṃḍe || 691 ||

पद 692

tayācyā ṭhāyīṃ udaṃḍa | ajñāna ase vitaṃḍa | jo cāṃcalyeṃ bhāvaṃḍa | markaṭāceṃ || 692 ||

पद 693

आणि पैं गा धनुर्धरा । जयाचिया अंतरा । नाहीं वोढावारा । संयमाचा ॥ ६९३ ॥

āṇi paiṃ gā dhanurdharā | jayāciyā aṃtarā | nāhīṃ voḍhāvārā | saṃyamācā || 693 ||

पद 694

leṃḍiye ālā loṃḍhā | na manī vāḷuvecā varavaṃḍā | taisā niṣedhāciyā toṃḍā | bihenā jo || 694 ||

पद 695

vratāteṃ āḍa moḍī | svadharmu pāyeṃ volāṃḍī | niyamācī āsa toḍī | jayācī kriyā || 695 ||

पद 696

nāhīṃ pāpācā kaṃṭāḷā | neṇeṃ puṇyācā jivhāḷā | lājecā peṃḍavaḷā | khāṇoni ghālī || 696 ||

पद 697

kuḷeṃsīṃ jo pāṭhamorā | vedājñesīṃ duऱhā | kṛtyākṛtyavyāpārā | nivāḍu neṇe || 697 ||

पद 698

वसू जैसा मोकाटु । वारा जैसा अफाटु । फुटला जैसा पाटु । निर्जनीं ॥ ६९८ ॥

vasū jaisā mokāṭu | vārā jaisā aphāṭu | phuṭalā jaisā pāṭu | nirjanīṃ || 698 ||

पद 699

āṃdhaḷeṃ hātirūṃ mātaleṃ | kāṃ ḍoṃgarīṃ jaiseṃ peṭaleṃ | taiseṃ viṣayīṃ suṭaleṃ | citta jayāceṃ || 699 ||

पद 700

paiṃ ubadhaḍāṃ kāya na paḍe | mokāṭu koṇāṃ nātuḍe | grāmadvārīṃce āḍeṃ | nolāṃḍī koṇa || 700 ||

पद 701

jaiseṃ satrīṃ anna jāleṃ | kīṃ sāmānyā bīka āleṃ | vāṇasiyeceṃ ubhaleṃ | koṇa na rige ? || 701 ||

पद 702

taiseṃ jayāceṃ aṃtaḥkaraṇa | tayācyā ṭhāyīṃ saṃpūrṇa | ajñānācī jāṇa | ṛddhi āhe || 702 ||

पद 703

āṇi viṣayāṃcī goḍī | jo jītu melā na saṃḍī | svargīṃhī khāvayā joḍī | yethūnicī || 703 ||

पद 704

jo akhaṃḍa bhogā jace | jayā vyasana kāmyakriyeceṃ | mukha dekhoni viraktāceṃ | sacaila karī || 704 ||

पद 705

viṣo śiṇoni jāye | pari na śiṇe sāvadhu nohe | kuhīlā hātīṃ khāye | koḍhī jaisā || 705 ||

पद 706

kharī ṭeṃkoṃ nedī uḍe | lātauni phoḍī nākāḍeṃ | taऱhī jevīṃ na kāḍhe | māghautā kharu || 706 ||

पद 707

taisā jo viṣayāṃlāgīṃ | uḍī ghālī jaḷatiye āgīṃ | vyasanācī āṃgīṃ | leṇīṃ miravī || 707 ||

पद 708

फुटोनि पडे तंव । मृग वाढवी हांव । परी न म्हणे ते माव । रोहिणीची ॥ ७०८ ॥

phuṭoni paḍe taṃva | mṛga vāḍhavī hāṃva | parī na mhaṇe te māva | rohiṇīcī || 708 ||

पद 709

taisā janmoni mṛtyūvarī | viṣayīṃ trāsitāṃ bahutīṃ parīṃ | taऱhī trāsu neghe dharī | adhika prema || 709 ||

पद 710

pahiliye bāḷadaśe | āī bā heṃci piseṃ | teṃ sare maga strīmāṃseṃ | bhuloni ṭhāke || 710 ||

पद 711

maga strī bhogitāṃ thāvoṃ | vṛddhāpya lāge yevoṃ | tevhāṃ toci premabhāvo | bāḷakāṃsi āṇī || 711 ||

पद 712

āṃdhaḷeṃ vyāleṃ jaiseṃ | taisā bāḷeṃ parivase | pari jīveṃ mare toṃ na trāse | viṣayāṃsi jo || 712 ||

पद 713

jāṇa tayācyā ṭhāyīṃ | ajñānāsi pāru nāhīṃ | ātāṃ āṇīka kāṃhīṃ | cinheṃ sāṃgoṃ || 713 ||

पद 714

तरि देह हाचि आत्मा । ऐसेया जो मनोधर्मा । वळघोनियां कर्मा । आरंभु करी ॥ ७१४ ॥

tari deha hāci ātmā | aiseyā jo manodharmā | vaḷaghoniyāṃ karmā | āraṃbhu karī || 714 ||

पद 715

āṇi uṇeṃ kāṃ pureṃ | jeṃ jeṃ kāṃhīṃ ācare | tayāceni āviṣkareṃ | kuṃthoṃ lāge || 715 ||

पद 716

ḍoīye ṭhevileni bhojeṃ | devalaviseṃ jevīṃ phuṃje | taisā vidyāvayasā māje | utāṇā cāle || 716 ||

पद 717

mhaṇe mīci eku āthī | mājhyāṃci gharīṃ saṃpattī | mājhī ācaratī rītī | koṇā āhe || 717 ||

पद 718

nāhīṃ mājheni pāḍeṃ vāḍu | mī sarvajña ekaci rūḍhu | aisā garvatuṣṭīgaṃḍu | gheūni ṭhāke || 718 ||

पद 719

vyādhi lāgaliyā māṇusā | nayeci bhoga dāūṃ jaisā | nikeṃ na sāhe jo taisā | puḍhilāṃceṃ || 719 ||

पद 720

paiṃ guṇa tetulā khāya | sneha kīṃ jāḷitu jāya | jetha ṭhevije tetha hoya | masīaiseṃ || 720 ||

पद 721

jīvaneṃ śiṃpilā tiḍapiḍī | vijilā prāṇa sāṃḍīṃ | lāgalā tarī kāḍī | uroṃ nedī || 721 ||

पद 722

āḷumāḷa prakāśu karī | tetulenīca ubārā dharī | taisiyā dīpāci parī | suvidyu jo || 722 ||

पद 723

auṣadhāceni nāṃveṃ amṛteṃ | jaisā navajvaru āṃbuthe | kāṃ viṣaci hoūni parateṃ | sarpā dūdha || 723 ||

पद 724

taisā sadguṇīṃ matsaru | vyutpattī ahaṃkāru | tapojñāneṃ apāru | tāṭhā caḍhe || 724 ||

पद 725

aṃtyu rāṇive baisavilā | āreṃ dhāraṇu giḷilā | taisā garveṃ phugalā | dekhasī jo || 725 ||

पद 726

jo lāṭaṇeṃ aisā na lave | pātharu tevīṃ na drave | guṇiyāsi nāgave | phoḍaseṃ jaiseṃ || 726 ||

पद 727

kiṃbahunā tayāpāśī | ajñāna āhe vāḍhīsīṃ | heṃ nikareṃ gā tujasīṃ | bolata asoṃ || 727 ||

पद 728

आणीकही धनंजया । जो गृहदेह सामग्रिया । न देखे कालचेया । जन्मातें गा ॥ ७२८ ॥

āṇīkahī dhanaṃjayā | jo gṛhadeha sāmagriyā | na dekhe kālaceyā | janmāteṃ gā || 728 ||

पद 729

kṛtaghnā upakāru kelā | kāṃ corā vyavahāru didhalā | nisugu stavilā | visare jaisā || 729 ||

पद 730

voḍhāḷitāṃ lāvileṃ | teṃ taiseṃca kāna pūṃsa voleṃ | kīṃ puḍhatī voḍhāḷuṃ āleṃ | suṇeṃ jaiseṃ || 730 ||

पद 731

beḍūka sāpāciyā toṃḍīṃ | jātase sabuḍabuḍīṃ | to makṣikāṃciyā koḍīṃ | smarenā kāṃhīṃ ? || 731 ||

पद 732

taisīṃ navahī dvāreṃ sravatī | āṃgīṃ dehācī lutī jitī | jeṇeṃ jālī teṃ cittīṃ | salenā jayā || 732 ||

पद 733

mātecyā udarakuharīṃ | pacūni viṣṭhecyā dātharīṃ | jaṭharīṃ navamāsavarī | ukaḍalā jo || 733 ||

पद 734

teṃ garbhīṃcī je vyathā | kāṃ jeṃ jāleṃ upajatāṃ | teṃ kāṃhīṃci sarvathā | nāṭhavī jo || 734 ||

पद 735

malamūtrapaṃkīṃ | je loḷateṃ bāḷa aṃkīṃ | teṃ dekhoni jo na thuṃkīṃ | trāsu neghe || 735 ||

पद 736

kālaci nā janma geleṃ | pāheci puḍhatī āleṃ | aiseṃ heṃ kāṃhīṃ vāṭaleṃ | nāhīṃ jayā || 736 ||

पद 737

आणि पैं तयाची परी । जीविताची फरारी । देखोनि जो न करी । मृत्युचिंता ॥ ७३७ ॥

āṇi paiṃ tayācī parī | jīvitācī pharārī | dekhoni jo na karī | mṛtyuciṃtā || 737 ||

पद 738

jiṇeyāceni viśvāseṃ | mṛtyu eka etha ase | heṃ jayāceni mānaseṃ | mānijenā || 738 ||

पद 739

अल्पोदकींचा मासा । हें नाटे ऐसिया आशा । न वचेचि कां जैसा । अगाध डोहां ॥ ७३९ ॥

alpodakīṃcā māsā | heṃ nāṭe aisiyā āśā | na vaceci kāṃ jaisā | agādha ḍohāṃ || 739 ||

पद 740

kāṃ gorīciyā bhulī | mṛga vyādhā dṛṣṭī na ghālī | gaḷu na pāhatāṃ giḷilī | uṃḍī mīneṃ || 740 ||

पद 741

दीपाचिया झगमगा । जाळील हें पतंगा । नेणवेचि पैं गा । जयापरी ॥ ७४१ ॥

dīpāciyā jhagamagā | jāḷīla heṃ pataṃgā | neṇaveci paiṃ gā | jayāparī || 741 ||

पद 742

gavhāru nidrāsukheṃ | ghara jaḷata ase teṃ na dekhe | neṇatāṃ jeṃvī vikheṃ | rāṃdhileṃ anna || 742 ||

पद 743

taisā jīvitāceni miṣeṃ | hā mṛtyuci ālā ase | heṃ neṇeci rājaseṃ | sukheṃ jo gā || 743 ||

पद 744

शरीरींचीं वाढी । अहोरात्रांची जोडी । विषयसुखप्रौढी । साचचि मानी ॥ ७४४ ॥

śarīrīṃcīṃ vāḍhī | ahorātrāṃcī joḍī | viṣayasukhaprauḍhī | sācaci mānī || 744 ||

पद 745

parī bāpuḍā aiseṃ neṇe | jeṃ veśyeceṃ sarvasva deṇeṃ | teṃci teṃ nāgavaṇeṃ | rūpa etha || 745 ||

पद 746

saṃvacorāceṃ sājaṇeṃ | teṃci teṃ prāṇa gheṇeṃ | lepā snapana karaṇeṃ | toci nāśu || 746 ||

पद 747

pāṃḍurogeṃ āṃga suṭaleṃ | teṃ tayāci nāṃve khuṃṭaleṃ | taiseṃ neṇeṃ bhulaleṃ | āhāranidrā || 747 ||

पद 748

सन्मुख शूला । धांवतया पायें चपळा । प्रतिपदीं ये जवळा । मृत्यु जेवीं ॥ ७४८ ॥

sanmukha śūlā | dhāṃvatayā pāyeṃ capaḷā | pratipadīṃ ye javaḷā | mṛtyu jevīṃ || 748 ||

पद 749

tevīṃ dehā jaṃva jaṃva vāḍhu | jaṃva jaṃva divasāṃcā pavāḍu | jaṃva jaṃva suravāḍu | bhogāṃcā yā || 749 ||

पद 750

taṃva taṃva adhikādhikeṃ | maraṇa āyuṣyāteṃ jiṃke | mīṭha jevīṃ udakeṃ | ghāṃsijata ase || 750 ||

पद 751

taiseṃ jīvitva jāye | tayāstava kāḷu pāhe | heṃ hātohātīṃceṃ navhe | ṭhāukeṃ jayā || 751 ||

पद 752

kiṃbahunā pāṃḍavā | hā āṃgīṃcā mṛtyu nīca navā | na dekhe jo māvā| viṣayāṃciyā || 752 ||

पद 753

तो अज्ञानदेशींचा रावो । या बोला महाबाहो। न पडे गा ठावो । आणिकांचा ॥ ७५३ ॥

to ajñānadeśīṃcā rāvo | yā bolā mahābāho| na paḍe gā ṭhāvo | āṇikāṃcā || 753 ||

पद 754

paiṃ jīvitāceni tokheṃ | jaisā kāṃ mṛtyu na dekhe | taisāci tāruṇye pokheṃ | jarā na gaṇī || 754 ||

पद 755

kaḍāḍīṃ loṭalā gāḍā | kāṃ śikharauni suṭalā dhoṃḍā | taisā na dekhe jo puḍhāṃ | vārdhakya āhe || 755 ||

पद 756

kāṃ āḍavohaḷā pāṇī āleṃ | kāṃ jaise mhaisayāceṃ jhuṃja mātaleṃ | taiseṃ tāruṇyāce caḍhaleṃ | bhurareṃ jayā || 756 ||

पद 757

puṣṭi lāge vigharoṃ | kāṃti pāhe nisaroṃ | mastaka ādarīṃ śiroṃ- | bhāgīṃ kaṃpa || 757 ||

पद 758

दाढी साउळ धरी । मान हालौनि वारी । तरी जो करी । मायेचा पैसु ॥ ७५८ ॥

dāḍhī sāuḷa dharī | māna hālauni vārī | tarī jo karī | māyecā paisu || 758 ||

पद 759

puḍhīla urīṃ ādaḷe | taṃva na dekhe jevīṃ āṃdhaḷeṃ | kāṃ ḍoḷyāvaraleṃ nigaḷe | āḷaśī toṣeṃ || 759 ||

पद 760

taiseṃ tāruṇya ājiceṃ | bhogitāṃ vṛddhāpya pāheceṃ | na dekhe toci sāceṃ | ajñānu gā || 760 ||

पद 761

dekhe akṣameṃ kubjeṃ | kīṃ viṭāvūṃ lāge phuṃjeṃ | parī na mhaṇe pāhe mājheṃ | aiseṃci bhave || 761 ||

पद 762

āṇi āṃgīṃ vṛddhāpyatecī | saṃjñā ye maraṇācī | parī jayā tāruṇyācī | bhulī na phiṭe || 762 ||

पद 763

to ajñānāceṃ ghara | heṃ sācaci ghe uttara | tevīṃci pariyesīṃ thora | cinheṃ āṇika || 763 ||

पद 764

tari vāghāciye aḍave | eka veḷa ālā caroni daiveṃ | teṇeṃ viśvāseṃ puḍhatī dhāṃve | vasū jaisā || 764 ||

पद 765

kāṃ sarpagharāāṃtu | avacaṭeṃ ṭhevā āṇilā svasthu | yetuliyāsāṭhīṃ niścitu | nāstiku hoya || 765 ||

पद 766

तैसेनि अवचटें हें । एकदोनी वेळां लाहे । एथ रोग एक आहे । हें मानीना जो ॥ ७६६ ॥

taiseni avacaṭeṃ heṃ | ekadonī veḷāṃ lāhe | etha roga eka āhe | heṃ mānīnā jo || 766 ||

पद 767

vairiyā nīda ālī | ātāṃ dvaṃdveṃ mājhīṃ saralīṃ | heṃ mānī to sapilī | mukalā jevīṃ || 767 ||

पद 768

taisī āhāranidrecī ujarī | roga nivāṃtu joṃvarī | taṃva jo na karī | vyādhī ciṃtā || 768 ||

पद 769

āṇi strīputrādimeḷeṃ | saṃpatti jaṃva jaṃva phaḷe | teṇeṃ rajeṃ ḍoḷe | jātī jayāce || 769 ||

पद 770

सवेंचि वियोगु पडैल । विळौनी विपत्ति येईल । हें दुःख पुढील । देखेना जो ॥ ७७० ॥

saveṃci viyogu paḍaila | viḷaunī vipatti yeīla | heṃ duḥkha puḍhīla | dekhenā jo || 770 ||

पद 771

to ajñāna gā pāṃḍavā | āṇi tohī toci jāṇāvā | jo iṃdriyeṃ avhāsavā | cārī etha || 771 ||

पद 772

वयसेचेनि उवायें । संपत्तीचेनि सावायें । सेव्यासेव्य जाये । सरकटितु ॥ ७७२ ॥

vayaseceni uvāyeṃ | saṃpattīceni sāvāyeṃ | sevyāsevya jāye | sarakaṭitu || 772 ||

पद 773

na karāveṃ teṃ karī | asaṃbhāvya manīṃ dharī | ciṃtū naye teṃ vicārī | jayācī matī || 773 ||

पद 774

righe jetha na righāveṃ | māge jeṃ na ghyāveṃ | sparśe jetha na lāgāveṃ | āṃga mana || 774 ||

पद 775

na jāveṃ tetha jāye | na pāhāveṃ teṃ jo pāhe | na khāveṃ teṃ khāye | tevīṃci toṣe || 775 ||

पद 776

न धरावा तो संगु । न लागावें तेथ लागु । नाचरावा तो मार्गु । आचरे जो ॥ ७७६ ॥

na dharāvā to saṃgu | na lāgāveṃ tetha lāgu | nācarāvā to mārgu | ācare jo || 776 ||

पद 777

nāyakāveṃ teṃ āike | na bolāveṃ teṃ bake | parī doṣa hotīla heṃ na dekhe | pravartatāṃ || 777 ||

पद 778

āṃgā manāsi rucāveṃ | yetuleni kṛtyākṛtya nāṭhaveṃ | jo karaṇeyāceni nāṃveṃ | bhalateṃci karī || 778 ||

पद 779

परि पाप मज होईल । कां नरकयातना येईल । हें कांहींचि पुढील । देखेना जो ॥ ७७९ ॥

pari pāpa maja hoīla | kāṃ narakayātanā yeīla | heṃ kāṃhīṃci puḍhīla | dekhenā jo || 779 ||

पद 780

tayāceni āṃgalageṃ | ajñāna jagīṃ dāṭugeṃ | jeṃ sajñānāhī saṃgeṃ | jhoṃboṃ sake || 780 ||

पद 781

परी असो हें आइक । अज्ञान चिन्हें आणिक । जेणें तुज सम्यक् । जाणवे तें ॥ ७८१ ॥

parī aso heṃ āika | ajñāna cinheṃ āṇika | jeṇeṃ tuja samyak | jāṇave teṃ || 781 ||

पद 782

tarī jayācī prīti purī | guṃtalī dekhasī gharīṃ | navagaṃdhakesarīṃ | bhramarī jaiśī || 782 ||

पद 783

sākareciyā rāśī | baisalī nuṭhe māśī | taiseni strīcitta āveśīṃ | jayāceṃ mana || 783 ||

पद 784

ṭhelā beḍūka kuṃḍīṃ | maśaka guṃtalā śeṃbuḍīṃ | jaisā ḍhoru sabuḍabuḍīṃ | rutalā paṃkīṃ || 784 ||

पद 785

taiseṃ gharīṃhūni nighaṇeṃ | nāhīṃ jīveṃ maneṃ prāṇeṃ | jayā sāpa hoūni asaṇeṃ | bhāṭīṃ tiyeṃ || 785 ||

पद 786

priyottamāciyā kaṃṭhīṃ | pramadā ghe āṭī | taiśī jīveṃsī koṃpaṭī | dharūni ṭhāke || 786 ||

पद 787

मधुरसोद्देशें । मधुकर जचे जैसें । गृहसंगोपन तैसें । करी जो गा ॥ ७८७ ॥

madhurasoddeśeṃ | madhukara jace jaiseṃ | gṛhasaṃgopana taiseṃ | karī jo gā || 787 ||

पद 788

mhātārapaṇīṃ jāleṃ | mā āṇika eka vipāīleṃ | tayāceṃ kāṃ jetuleṃ | mātāpitarāṃ || 788 ||

पद 789

tetuleni pāḍeṃ pārthā | gharīṃ jayā prema āsthā | āṇi strīvāṃcūni sarvathā | jāṇenā jo || 789 ||

पद 790

taisā strīdehīṃ jo jīveṃ | paḍoniyā sarvabhāveṃ | koṇa mī kāya karāveṃ | kāṃhīṃ neṇe || 790 ||

पद 791

महापुरुषाचें चित्त । जालिया वस्तुगत । ठाके व्यवहारजात । जयापरी ॥ ७९१ ॥

mahāpuruṣāceṃ citta | jāliyā vastugata | ṭhāke vyavahārajāta | jayāparī || 791 ||

पद 792

hāni lāja na dekhe | parāpavādu nāike | jayācīṃ iṃdriyeṃ ekamukheṃ | striyā kelīṃ || 792 ||

पद 793

citta ārādhī strīyeceṃ | āṇi tiyeceni chaṃdeṃ nāce | mākaḍa gāruḍiyāceṃ | jaiseṃ hoya || 793 ||

पद 794

आपणपेंही शिणवी । इष्टमित्र दुखवी । मग कवडाचि वाढवी । लोभी जैसा ॥ ७९४ ॥

āpaṇapeṃhī śiṇavī | iṣṭamitra dukhavī | maga kavaḍāci vāḍhavī | lobhī jaisā || 794 ||

पद 795

taisā dānapuṇyeṃ khāṃcī | gotrakuṭuṃbā vaṃcī | parī gārī bharī striyecī | uṇī hoṃ nedī || 795 ||

पद 796

पूजिती दैवतें जोगावी । गुरूतें बोलें झकवी । मायबापां दावी । निदारपण ॥ ७९६ ॥

pūjitī daivateṃ jogāvī | gurūteṃ boleṃ jhakavī | māyabāpāṃ dāvī | nidārapaṇa || 796 ||

पद 797

striyecyā tarī vikhīṃ | bhogusaṃpattī anekīṃ | āṇī vastu nikī | je je dekhe || 797 ||

पद 798

premāthileni bhakteṃ | jaiseni bhajije kuḷadaivateṃ | taisā ekāgracitteṃ | strī jo upāsī || 798 ||

पद 799

sāca āṇi cokha | teṃ striyesīci aśekha | yerāṃviṣayīṃ jogāvaṇūka | tehī nāhīṃ || 799 ||

पद 800

इयेतें हन कोणी देखैल । इयेसी वेखासें जाईल । तरी युगचि बुडैल । ऐसें जया ॥ ८०० ॥

iyeteṃ hana koṇī dekhaila | iyesī vekhāseṃ jāīla | tarī yugaci buḍaila | aiseṃ jayā || 800 ||

पद 801

नायट्यांभेण । न मोडिजे नागांची आण । तैसी पाळी उणखुण । स्त्रीयेची जो ॥ ८०१ ॥

nāyaṭyāṃbheṇa | na moḍije nāgāṃcī āṇa | taisī pāḷī uṇakhuṇa | strīyecī jo || 801 ||

पद 802

kiṃbahunā dhanaṃjayā | strīci sarvasva jayā | āṇi tiyeciyā jāliyā- | lāgīṃ prema || 802 ||

पद 803

āṇikahī jeṃ samasta | tiyeceṃ saṃpattijāta | teṃ jīvāhūni āpta | mānī jo kāṃ || 803 ||

पद 804

तो अज्ञानासी मूळ । अज्ञाना त्याचेनि बळ । हें असो केवळ । तेंचि रूप ॥ ८०४ ॥

to ajñānāsī mūḷa | ajñānā tyāceni baḷa | heṃ aso kevaḷa | teṃci rūpa || 804 ||

पद 805

āṇi mātaliyā sāgarīṃ | mokalaliyā tarī | lāṭāṃcyā yerajhārīṃ | āṃdoḷe jevīṃ || 805 ||

पद 806

tevīṃ priya vastu pāve | āṇi sukheṃ jo uṃcāve | taisāci apriyāsaveṃ | taḷavaṭu ghe || 806 ||

पद 807

aiseni jayāce cittīṃ | vaiṣamyasāmyācī vokhatī | vāhe to mahāmatī | ajñāna gā || 807 ||

पद 808

āṇi mājhyā ṭhāyīṃ bhaktī | phaḷālāgīṃ jayā ārtī | dhanoddeśeṃ viraktī | naṭaṇeṃ jevīṃ || 808 ||

पद 809

nātarī kāṃtācyā mānasī | rigoni svairiṇī jaisī | rāhāṭe jāreṃsīṃ | jāvayālāgīṃ || 809 ||

पद 810

तैसा मातें किरीटी । भजती गा पाउटी । करूनि जो दिठी । विषो सूये ॥ ८१० ॥

taisā māteṃ kirīṭī | bhajatī gā pāuṭī | karūni jo diṭhī | viṣo sūye || 810 ||

पद 811

āṇi bhajinnaliyāsaveṃ | to viṣo jarī na pāve | tarī sāṃḍī mhaṇe āghaveṃ | ṭavāḷa heṃ || 811 ||

पद 812

कुणबट कुळवाडी । तैसा आन आन देव मांडी । आदिलाची परवडी । करी तया ॥ ८१२ ॥

kuṇabaṭa kuḷavāḍī | taisā āna āna deva māṃḍī | ādilācī paravaḍī | karī tayā || 812 ||

पद 813

tayā gurumārgā ṭeṃkeṃ | jayācā sugaravā dekhe | tarī tayācā maṃtra śike | yeru neghe || 813 ||

पद 814

prāṇijāteṃsīṃ niṣṭhuru | sthāvarīṃ bahu bharu | tevīṃci nāhīṃ ekasaru | nirvāho jayā || 814 ||

पद 815

mājhī mūrti niphajavī | te gharāce konīṃ baisavī | āpaṇa devo devī | yātre jāya || 815 ||

पद 816

नित्य आराधन माझें । काजीं कुळदैवता भजे । पर्वविशेषें कीजे । पूजा आना ॥ ८१६ ॥

nitya ārādhana mājheṃ | kājīṃ kuḷadaivatā bhaje | parvaviśeṣeṃ kīje | pūjā ānā || 816 ||

पद 817

mājheṃ adhiṣṭhāna gharīṃ | āṇi vovase ānāce karī | pitṛkāryāvasarīṃ | pitarāṃcā hoya || 817 ||

पद 818

ekādaśīcyā divaśīṃ | jetulā pāḍu āmhāṃsī | tetulāci nāgāṃsī | paṃcamīcyā divaśīṃ || 818 ||

पद 819

cautha moṭakī pāhe | āṇi gaṇeśācāci hoye | cāvadasī mhaṇe māye | tujhāci vo durge || 819 ||

पद 820

nitya naimittikeṃ karmeṃ sāṃḍī | maga baise navacaṃḍī | ādityavārīṃ vāḍhī | bahiravāṃ pātrīṃ || 820 ||

पद 821

pāṭhīṃ somavāra pāve | āṇi beleṃsī liṃgā dhāṃve | aisā ekalāci āghave | jogāvī jo || 821 ||

पद 822

ऐसा अखंड भजन करी । उगा नोहे क्षणभरी । अवघेन गांवद्वारीं । अहेव जैसी ॥ ८२२ ॥

aisā akhaṃḍa bhajana karī | ugā nohe kṣaṇabharī | avaghena gāṃvadvārīṃ | aheva jaisī || 822 ||

पद 823

ऐसेनि जो भक्तु । देखसी सैरा धांवतु । जाण अज्ञानाचा मूर्तु । अवतार तो ॥ ८२३ ॥

aiseni jo bhaktu | dekhasī sairā dhāṃvatu | jāṇa ajñānācā mūrtu | avatāra to || 823 ||

पद 824

āṇi ekāṃteṃ cokhaṭeṃ | tapovaneṃ tīrthe taṭeṃ | dekhoni jo gā viṭe | tohi toci || 824 ||

पद 825

जया जनपदीं सुख । गजबजेचें कवतिक । वानूं आवडे लौकिक । तोहि तोची ॥ ८२५ ॥

jayā janapadīṃ sukha | gajabajeceṃ kavatika | vānūṃ āvaḍe laukika | tohi tocī || 825 ||

पद 826

āṇi ātmā gocaru hoye | aisī je vidyā āhe | te āikoni ḍaura vāhe | vidvāṃsu jo || 826 ||

पद 827

upaniṣadāṃkaḍe na vace | yogaśāstra na ruce | adhyātmajñānīṃ jayāceṃ | manaci nāhīṃ || 827 ||

पद 828

ātmacarcā ekī āthī | aisiye buddhīcī bhiṃtī | pāḍūni jayācī matī | voḍhāḷa jāhalī || 828 ||

पद 829

karmakāṃḍa tarī jāṇe | mukhodgata purāṇeṃ | jyotiṣīṃ to mhaṇe | taiseṃci hoya || 829 ||

पद 830

शिल्पीं अति निपुण । सूपकर्मींही प्रवीण । विधि आथर्वण । हातीं आथी ॥ ८३० ॥

śilpīṃ ati nipuṇa | sūpakarmīṃhī pravīṇa | vidhi ātharvaṇa | hātīṃ āthī || 830 ||

पद 831

कोकीं नाहीं ठेलें । भारत करी म्हणितलें । आगम आफाविले । मूर्त होतीं ॥ ८३१ ॥

kokīṃ nāhīṃ ṭheleṃ | bhārata karī mhaṇitaleṃ | āgama āphāvile | mūrta hotīṃ || 831 ||

पद 832

नीतिजात सुझे । वैद्यकही बुझे । काव्यनाटकीं दुजें । चतुर नाहीं ॥ ८३२ ॥

nītijāta sujhe | vaidyakahī bujhe | kāvyanāṭakīṃ dujeṃ | catura nāhīṃ || 832 ||

पद 833

smṛtīṃcī carcā | daṃśu jāṇe gāruḍiyācā | nighaṃṭu prajñecā | pāikī karī || 833 ||

पद 834

paiṃ vyākaraṇīṃ cokhaḍā | tarkīṃ atigāḍhā | parī eka ātmajñānīṃ phuḍā | jātyaṃdhu jo || 834 ||

पद 835

teṃ ekavāṃcūni āghavāṃ śāstrīṃ | siddhāṃta nirmāṇadhātrī | parī jaḷoṃ teṃ mūḷanakṣatrīṃ | na pāheṃ gā || 835 ||

पद 836

morāāṃgīṃ aśeṣeṃ | piseṃ asatīṃ ḍoḷaseṃ | parī ekalī dṛṣṭi nase | taiseṃ teṃ gā || 836 ||

पद 837

जरी परमाणूएवढें । संजीवनीमूळ जोडे । तरी बहु काय गाडे । भरणें येरें ? ॥ ८३७ ॥

jarī paramāṇūevaḍheṃ | saṃjīvanīmūḷa joḍe | tarī bahu kāya gāḍe | bharaṇeṃ yereṃ ? || 837 ||

पद 838

āyuṣyeṃvīṇa lakṣaṇeṃ | siseṃvīṇa aḷaṃkaraṇeṃ | vohareṃvīṇa vādhāvaṇeṃ | to viṭaṃbu gā || 838 ||

पद 839

taiseṃ śāstrajāta jāṇa | āghaveṃci apramāṇa | adhyātmajñāneṃviṇa | ekalenī || 839 ||

पद 840

yālāgīṃ arjunā pāhīṃ | adhyātmajñānācyā ṭhāyīṃ | jayā nityabodhu nāhīṃ | śāstramūḍhā || 840 ||

पद 841

tayā śarīra jeṃ jāleṃ | teṃ ajñānāceṃ bīṃ viruḍhaleṃ | tayāceṃ vyutpannatva geleṃ | ajñānavelīṃ || 841 ||

पद 842

to jeṃ jeṃ bole | teṃ ajñānaci phulaleṃ | tayāceṃ puṇya jeṃ phaḷaleṃ | teṃ ajñāna gā || 842 ||

पद 843

āṇi adhyātmajñāna kāṃhīṃ | jeṇeṃ mānileṃci nāhīṃ | to jñānārthu na dekhe kāī | heṃ bolāveṃ aseṃ ? || 843 ||

पद 844

ऐलीचि थडी न पवतां । पळे जो माघौता । तया पैलद्वीपींची वार्ता । काय होय ? ॥ ८४४ ॥

ailīci thaḍī na pavatāṃ | paḷe jo māghautā | tayā pailadvīpīṃcī vārtā | kāya hoya ? || 844 ||

पद 845

kāṃ dāravaṃṭhāci jayāceṃ | śīra roṃvileṃ khāṃce | to kevīṃ parivarīṃceṃ | ṭhevileṃ dekhe ? || 845 ||

पद 846

tevīṃ adhyātmajñānīṃ jayā | anoḷakha dhanaṃjayā | tayā jñānārthu dekhāvayā | viṣo kāī ? || 846 ||

पद 847

mhaṇauni ātāṃ viśeṣeṃ | to jñānāceṃ tattva na dekhe | heṃ sāṃgāveṃ āṃkheṃlekheṃ | na lage tuja || 847 ||

पद 848

jevhāṃ sagarbhe vāḍhileṃ | tevhāṃci poṭīṃceṃ dhāleṃ | taiseṃ māgileṃ padeṃ bolileṃ | teṃci hoya || 848 ||

पद 849

vāṃcūniyāṃ vegaḷeṃ | rūpa karaṇeṃ heṃ na miḷe | jevīṃ avaṃtileṃ āṃdhaḷeṃ | teṃ dujenasīṃ ye || 849 ||

पद 850

evaṃ iye uparatīṃ | ajñānacinheṃ māgutīṃ | amānitvādi prabhṛtī | vākhāṇilīṃ || 850 ||

पद 851

je jñānapadeṃ aṭharā | keliyāṃ yerī moharāṃ | ajñāna yā ākārā | sahajeṃ yetī || 851 ||

पद 852

māgāṃ ślokāceni ardhārdheṃ | aiseṃ sāṃgitaleṃ śrīmukuṃdeṃ | nā upharāṭīṃ iyeṃ jñānapadeṃ | teṃci ajñāna || 852 ||

पद 853

mhaṇauni iyā vāhaṇīṃ | kelī myāṃ upalavaṇī | vāṃcūni dudhā meḷaūni pāṇī | phāra kīje ? || 853 ||

पद 854

taiseṃ jī na baḍabaḍīṃ | padācī kora na sāṃḍī | parī mūḷadhvanīṃciye vāḍhī | nimitta jāhaloṃ || 854 ||

पद 855

taṃva śrote mhaṇatī rāheṃ | keṃ parihārā ṭhāvo āhe ? | bihisī kāṃ vāyeṃ | kavipoṣakā ? || 855 ||

पद 856

tūteṃ śrīmurārī | mhaṇitaleṃ āmhī prakaṭa karīṃ | jeṃ abhiprāya gavharīṃ | jhāṃkile āmhīṃ || 856 ||

पद 857

teṃ devāceṃ manogata | dāvita āhāsī tūṃ mūrta | heṃhī mhaṇatāṃ citta | dāṭaila tujheṃ || 857 ||

पद 858

mhaṇauni aso heṃ na boloṃ | pari sāviyā gā toṣaloṃ | je jñānatariye meḷaviloṃ | śravaṇa sukhāciye || 858 ||

पद 859

आतां इयावरी । जे तो श्रीहरी । बोलिला तें करीं । कथन वेगां ॥ ८५९ ॥

ātāṃ iyāvarī | je to śrīharī | bolilā teṃ karīṃ | kathana vegāṃ || 859 ||

पद 860

iyā saṃtavākyāsariseṃ | mhaṇitaleṃ nivṛttidāseṃ | jī avadhārā tarī aiseṃ | bolileṃ deveṃ || 860 ||

पद 861

mhaṇatī tuvāṃ pāṃḍavā | hā cinhasamuccayo āghavā | āyakilā to jāṇāvā | ajñānabhāgu || 861 ||

पद 862

इया अज्ञानविभागा । पाठी देऊनि पैं गा । ज्ञानविखीं चांगा । दृढा होईजे ॥ ८६२ ॥

iyā ajñānavibhāgā | pāṭhī deūni paiṃ gā | jñānavikhīṃ cāṃgā | dṛḍhā hoīje || 862 ||

पद 863

maga nirvāḷileni jñāneṃ | jñeya bheṭela maneṃ | teṃ jāṇāvayā arjuneṃ | āsa kelī || 863 ||

पद 864

taṃva sarvajñāṃcā rāvo | mhaṇe jāṇauni tayācā bhāvo | pariseṃ jñeyācā abhiprāvo | sāṃgoṃ ātāṃ || 864 ||

पद 865

tari jñeya aiseṃ mhaṇaṇeṃ | vastūteṃ yeṇeṃci kāraṇeṃ | jeṃ jñāneṃvāṃcūni kavaṇeṃ | upāyeṃ naye || 865 ||

पद 866

āṇi jāṇitaleyāvarauteṃ | kāṃhīṃca karaṇeṃ nāhīṃ jetheṃ | jāṇaṇeṃci tanmayāteṃ | āṇī jayāceṃ || 866 ||

पद 867

jeṃ jāṇitaleyāsāṭhīṃ | saṃsāra kāḍhūniyāṃ kāṃṭhīṃ | jironi jāije poṭīṃ | nityānaṃdācyā || 867 ||

पद 868

तें ज्ञेय गा ऐसें । आदि जया नसे । परब्रह्म आपैसें । नाम जया ॥ ८६८ ॥

teṃ jñeya gā aiseṃ | ādi jayā nase | parabrahma āpaiseṃ | nāma jayā || 868 ||

पद 869

jeṃ nāhīṃ mhaṇoṃ jāije | taṃva viśvākāreṃ dekhije | āṇi viśvaci aiseṃ mhaṇije | tari he māyā || 869 ||

पद 870

rūpa varṇa vyaktī | nāhīṃ dṛśya dṛṣṭā sthitī | tarī koṇeṃ kaiseṃ āthī | mhaṇāveṃ pāṃ || 870 ||

पद 871

āṇi sācaci jarī nāhīṃ | tarī mahadādi koṇeṃ ṭhāīṃ | sphurata kaiceṃ kāī | teṇeṃvīṇa ase ? || 871 ||

पद 872

mhaṇauni āthī nāthī he bolī | jeṃ dekhoni mukī jāhalī | vicāreṃsīṃ moḍalī | vāṭa jetheṃ || 872 ||

पद 873

jaisī bhāṃḍaghaṭaśarāvīṃ | tadākāreṃ ase pṛthvī | taiseṃ sarva hoūniyāṃ sarvīṃ | ase je vastu || 873 ||

पद 874

āghavāṃci deśīṃ kāḷīṃ | navhatāṃ deśakāḷāṃvegaḷī | je kriyā sthūḷāsthūḷīṃ | teci hāta jayāce || 874 ||

पद 875

tayāteṃ yākāraṇeṃ | viśvabāhū aiseṃ mhaṇaṇeṃ | jeṃ sarvaci sarvapaṇeṃ | sarvadā karī || 875 ||

पद 876

āṇi samastāṃhī ṭhāyā | eke kāḷīṃ dhanaṃjayā | āleṃ ase mhaṇauni jayā | viśvāṃghrīnāma || 876 ||

पद 877

paiṃ savitayā āṃga ḍoḷe | nāhīṃta vegaḷe vegaḷe | taiseṃ sarvadraṣṭe sakaḷeṃ | svarūpeṃ jeṃ || 877 ||

पद 878

mhaṇauni viśvataścakṣu | hā acakṣūcyā ṭhāyīṃ pakṣu | bolāvayā dakṣu | jāhalā vedu || 878 ||

पद 879

jeṃ sarvāṃce śirāvarī | nitya nāṃde sarvāṃparī | aisiye sthitīvarī | viśvamūrdhā mhaṇipe || 879 ||

पद 880

paiṃ gā mūrti teṃci mukha | hutāśanā jaiseṃ dekha | taiseṃ sarvapaṇeṃ aśekha | bhokte je || 880 ||

पद 881

yālāgīṃ tayā pārthā | viśvatomukha he vyavasthā | ālī vākpathā | śrutīciyā || 881 ||

पद 882

āṇi vastumātrīṃ gagana | jaiseṃ ase saṃlagna | taiseṃ śabdajātīṃ kāna | sarvatra jayā || 882 ||

पद 883

mhaṇauni āmhīṃ tayāteṃ | mhaṇoṃ sarvatra āikateṃ | evaṃ jeṃ sarvāṃteṃ | āvarūni ase || 883 ||

पद 884

eऱhavīṃ tarī mahāmatī | viśvataścakṣu iyā śrutī | tayāciyā vyāptī | rūpa keleṃ || 884 ||

पद 885

vāṃcūni hasta netra pāye | heṃ bhāṣa tetha keṃ āhe ? | sarva śūnyācā na sāhe | niṣkarṣu jeṃ || 885 ||

पद 886

paiṃ kalloḷāteṃ kalloḷeṃ | grasijata ase aiseṃ kaḷe | parī grasiteṃ grāsāvegaḷeṃ | ase kāī ? || 886 ||

पद 887

taiseṃ sācaci jeṃ eka | tetha keṃ vyāpyavyāpaka ? | parī bolāvayā nāveka | karāveṃ lāge || 887 ||

पद 888

paiṃ śūnya jaiṃ dāvāveṃ jāhaleṃ | taiṃ biṃduleṃ eka pāhije keleṃ | taiseṃ advaita sāṃgāveṃ boleṃ | taiṃ dvaita kīje || 888 ||

पद 889

एऱ्हवीं तरी पार्था । गुरुशिष्यसत्पथा । आडळु पडे सर्वथा । बोल खुंटे ॥ ८८९ ॥

eऱhavīṃ tarī pārthā | guruśiṣyasatpathā | āḍaḷu paḍe sarvathā | bola khuṃṭe || 889 ||

पद 890

म्हणौनि गा श्रुती । द्वैतभावें अद्वैतीं । निरूपणाची वाहती । वाट केली ॥ ८९० ॥

mhaṇauni gā śrutī | dvaitabhāveṃ advaitīṃ | nirūpaṇācī vāhatī | vāṭa kelī || 890 ||

पद 891

teṃci ātāṃ avadhārīṃ | iye netragocareṃ ākārīṃ | teṃ jñeya jayāparī | vyāpaka ase || 891 ||

पद 892

tarī teṃ gā kirīṭī aiseṃ | avakāśīṃ ākāśa jaiseṃ | paṭīṃ paṭu hoūni ase | taṃtu jevīṃ || 892 ||

पद 893

उदक होऊनि उदकीं । रसु जैसा अवलोकीं । दीपपणें दीपकीं । तेज जैसें ॥ ८९३ ॥

udaka hoūni udakīṃ | rasu jaisā avalokīṃ | dīpapaṇeṃ dīpakīṃ | teja jaiseṃ || 893 ||

पद 894

karpūratveṃ kāpurīṃ | saurabhya ase jayāparī | śarīra hoūni śarīrīṃ | karma jevīṃ || 894 ||

पद 895

kiṃbahunā pāṃḍavā | soneṃci sonayācā ravā | taiseṃ jeṃ yā sarvāṃ | sarvāṃgīṃ ase || 895 ||

पद 896

parī ravepaṇāmājivaḍe | taṃva ravā aiseṃ āvaḍe | vāṃcūni soneṃ sāṃgaḍeṃ | sonayā jevīṃ || 896 ||

पद 897

paiṃ gā voghuci vāṃkuḍā | pari pāṇī ujū suhāḍā | vanhi ālā lokhaṃḍā | loha navhe kīṃ || 897 ||

पद 898

घटाकारें वेंटाळें । तेथ नभ गमे वाटोळें । मठीं तरी चौफळें । आये दिसे ॥ ८९८ ॥

ghaṭākāreṃ veṃṭāḷeṃ | tetha nabha game vāṭoḷeṃ | maṭhīṃ tarī cauphaḷeṃ | āye dise || 898 ||

पद 899

tari te avakāśa jaiseṃ | nohijatīci kāṃ ākāśeṃ | jeṃ vikāra hoūni taiseṃ | vikārī nohe || 899 ||

पद 900

mana mukhya iṃdriyāṃ | sattvādi guṇāṃ yayāṃ- | sārikheṃ aiseṃ dhanaṃjayā | āvaḍe kīra || 900 ||

पद 901

paiṃ guḷācī goḍī | nohe bāṃdhayā sāṃgaḍī | taisīṃ guṇa iṃdriyeṃ phuḍīṃ | nāhīṃ tetha || 901 ||

पद 902

agā kṣīrāciye daśe | ghṛta kṣīrākāreṃ ase | parī kṣīraci nohe jaiseṃ | kapidhvajā || 902 ||

पद 903

taiseṃ jeṃ iye vikārīṃ | vikāra nohe avadhārīṃ | paiṃ ākārā nāma bhoṃvarī | yera sone teṃ soneṃ || 903 ||

पद 904

iyā ughaḍa maऱhāṭiyā | teṃ vegaḷepaṇa dhanaṃjayā | jāṇa guṇa iṃdriyāṃ- | pāsoniyāṃ || 904 ||

पद 905

नामरूपसंबंधु । जातिक्रियाभेदु । हा आकारासीच प्रवादु । वस्तूसि नाहीं ॥ ९०५ ॥

nāmarūpasaṃbaṃdhu | jātikriyābhedu | hā ākārāsīca pravādu | vastūsi nāhīṃ || 905 ||

पद 906

teṃ guṇa navhe kahīṃ | guṇā tayā saṃbaṃdhu nāhīṃ | parī tayācyāci ṭhāyīṃ | ābhāsatī || 906 ||

पद 907

yetuleyāsāṭhīṃ | saṃbhrāṃtācyā poṭīṃ | aiseṃ jāya kirīṭī | je heṃci dharī || 907 ||

पद 908

tarī teṃ gā dharaṇeṃ aiseṃ | abhrāteṃ jevīṃ ākāśeṃ | kāṃ prativadana jaiseṃ | ārasenī || 908 ||

पद 909

nātarī sūrya pratimaṃḍala | jaiseni dharī salila | kāṃ raśmikarīṃ mṛgajaḷa | dharije jevīṃ || 909 ||

पद 910

taiseṃ gā saṃbaṃdheṃvīṇa | yayā sarvāṃteṃ dharī nirguṇa | parī teṃ vāyāṃ jāṇa | mithyādṛṣṭī || 910 ||

पद 911

āṇi yāparī nirguṇeṃ | guṇāteṃ bhogaṇeṃ | raṃkā rājya karaṇeṃ | svapnīṃ jaiseṃ || 911 ||

पद 912

म्हणौनि गुणाचा संगु । अथवा गुणभोगु । हा निर्गुणीं लागु । बोलों नये ॥ ९१२ ॥

mhaṇauni guṇācā saṃgu | athavā guṇabhogu | hā nirguṇīṃ lāgu | boloṃ naye || 912 ||

पद 913

jeṃ carācara bhūtāṃ- | mājīṃ ase paṃḍusutā | nānā vanhīṃ uṣṇatā | abhedeṃ jaisī || 913 ||

पद 914

taiseni avināśabhāveṃ | jeṃ sūkṣmadaśe āghaveṃ | vyāpūni ase teṃ jāṇāveṃ | jñeya etha || 914 ||

पद 915

जें एक आंतुबाहेरी । जें एक जवळ दुरी । जें एकवांचूनि परी । दुजीं नाहीं ॥ ९१५ ॥

jeṃ eka āṃtubāherī | jeṃ eka javaḷa durī | jeṃ ekavāṃcūni parī | dujīṃ nāhīṃ || 915 ||

पद 916

kṣīrasāgarīṃcī goḍī | mājīṃ bahu thaḍiye thoḍī | heṃ nāhīṃ tayā paravaḍī | pūrṇa jeṃ gā || 916 ||

पद 917

svedajādiprabhṛtī | vegaḷālyāṃ bhūtīṃ | jayāciye anusyūtīṃ | khomaṇeṃ nāhīṃ || 917 ||

पद 918

paiṃ śrote mukhaṭiḷakā | ghaṭasahasrā anekāṃ- | mājīṃ biṃboni caṃdrikā | na bhede jevīṃ || 918 ||

पद 919

nānā lavaṇakaṇāciye rāśī | kṣāratā ekaci jaisī | kāṃ koḍī ekīṃ ūsīṃ | ekaci goḍī || 919 ||

पद 920

taiseṃ anekīṃ bhūtajātīṃ | jeṃ āhe ekī vyāptī | viśvakāryā sumatī | kāraṇa jeṃ gā || 920 ||

पद 921

mhaṇauni hā bhūtākāru | jethoni teṃci tayā ādhāru | kalloḷā sāgaru | jiyāparī || 921 ||

पद 922

bālyādi tinhīṃ vayasīṃ | kāyā ekaci jaisī | taiseṃ ādisthitigrāsīṃ | akhaṃḍa jeṃ || 922 ||

पद 923

सायंप्रातर्मध्यान । होतां जातां दिनमान । जैसें कां गगन । पालटेना ॥ ९२३ ॥

sāyaṃprātarmadhyāna | hotāṃ jātāṃ dinamāna | jaiseṃ kāṃ gagana | pālaṭenā || 923 ||

पद 924

agā sṛṣṭiveḷe priyottamā | jayā nāṃva mhaṇatī brahmā | vyāpti jeṃ viṣṇunāmā | pātra jāhaleṃ || 924 ||

पद 925

maga ākāru hā hārape | tevhāṃ rudra jeṃ mhaṇipe | teṃhī guṇatraya jevhāṃ lope | taiṃ jeṃ śūnya || 925 ||

पद 926

nabhāceṃ śūnyatva giḷūna | guṇatrayāteṃ nuraūna | teṃ śūnya teṃ mahāśūnya | śrutivacanasaṃmata || 926 ||

पद 927

जें अग्नीचें दीपन । जें चंद्राचें जीवन । सूर्याचे नयन । देखती जेणें ॥ ९२७ ॥

jeṃ agnīceṃ dīpana | jeṃ caṃdrāceṃ jīvana | sūryāce nayana | dekhatī jeṇeṃ || 927 ||

पद 928

जयाचेनि उजियेडें । तारांगण उभडें । महातेज सुरवाडें । राहाटे जेणें ॥ ९२८ ॥

jayāceni ujiyeḍeṃ | tārāṃgaṇa ubhaḍeṃ | mahāteja suravāḍeṃ | rāhāṭe jeṇeṃ || 928 ||

पद 929

jeṃ ādīcī ādī | jeṃ vṛddhīcī vṛddhī | buddhīcī je buddhī | jīvācā jīvu || 929 ||

पद 930

जें मनाचें मन । जें नेत्राचे नयन । कानाचे कान । वाचेची वाचा ॥ ९३० ॥

jeṃ manāceṃ mana | jeṃ netrāce nayana | kānāce kāna | vācecī vācā || 930 ||

पद 931

जें प्राणाचा प्राण । जें गतीचे चरण । क्रियेचें कर्तेपण । जयाचेनि ॥ ९३१ ॥

jeṃ prāṇācā prāṇa | jeṃ gatīce caraṇa | kriyeceṃ kartepaṇa | jayāceni || 931 ||

पद 932

ākāru jeṇeṃ ākāre | vistāru jeṇeṃ vistāre | saṃhāru jeṇeṃ saṃhāre | paṃḍukumarā || 932 ||

पद 933

jeṃ medinīcī medinī | jeṃ pāṇī piūni ase pāṇī | tejā divelāvaṇī | jeṇeṃ tejeṃ || 933 ||

पद 934

jeṃ vāyūcā śvāsośvāsu | jeṃ gaganācā avakāśu | heṃ aso āghavācī ābhāsu | ābhāse jeṇeṃ || 934 ||

पद 935

kiṃbahunā pāṃḍavā | jeṃ āghaveṃci ase āghavā | jetha nāhīṃ rigāvā | dvaitabhāvāsī || 935 ||

पद 936

jeṃ dekhiliyācisaveṃ | dṛśya draṣṭā heṃ āghaveṃ | ekavāṭa kālave | sāmarasyeṃ || 936 ||

पद 937

maga teṃci hoya jñāna | jñātā jñeya hana | jñāneṃ gamije sthāna | teṃhi teṃcī || 937 ||

पद 938

जैसें सरलियां लेख । आंख होती एक । तैसें साध्यसाधनादिक । ऐक्यासि ये ॥ ९३८ ॥

jaiseṃ saraliyāṃ lekha | āṃkha hotī eka | taiseṃ sādhyasādhanādika | aikyāsi ye || 938 ||

पद 939

arjunā jiye ṭhāyīṃ | na sare dvaitācī vahī | heṃ aso jeṃ hṛdayīṃ | sarvāṃcyā ase || 939 ||

पद 940

एवं तुजपुढां । आदीं क्षेत्र सुहाडा । दाविलें फाडोवाडां । विवंचुनी ॥ ९४० ॥

evaṃ tujapuḍhāṃ | ādīṃ kṣetra suhāḍā | dāvileṃ phāḍovāḍāṃ | vivaṃcunī || 940 ||

पद 941

taiseṃci kṣetrāpāṭhīṃ | jaiseni dekhasī diṭhī | teṃ jñānahī kirīṭī | sāṃgitaleṃ || 941 ||

पद 942

ajñānāhī kautukeṃ | rūpa keleṃ nikeṃ | jaṃva āyaṇī tujhī ṭeṃke | pure mhaṇe || 942 ||

पद 943

āṇi ātāṃ heṃ rokaḍeṃ | upapattīceni pavāḍeṃ | nirūpileṃ ughaḍeṃ | jñeya paiṃ gā || 943 ||

पद 944

he āghavīca vivaṃcanā | buddhī bharoni arjunā | matsiddhibhāvanā | mājhiyā yetī || 944 ||

पद 945

dehādi parigrahīṃ | saṃnyāsu karūniyāṃ jihīṃ | jīvu mājhyā ṭhāīṃ | vṛttiku kelā || 945 ||

पद 946

te māteṃ kirīṭī | heṃci jāṇauniyāṃ śevaṭīṃ | āpaṇapayāṃ sāṭovāṭīṃ | mīci hotī || 946 ||

पद 947

mīci hotī parī | he mukhya gā avadhārīṃ | sohopī sarvāṃparī | racilīṃ āmhīṃ || 947 ||

पद 948

कडां पायरी कीजे । निराळीं माचु बांधिजे । अथावीं सुइजे । तरी जैसी ॥ ९४८ ॥

kaḍāṃ pāyarī kīje | nirāḷīṃ mācu bāṃdhije | athāvīṃ suije | tarī jaisī || 948 ||

पद 949

eऱhavīṃ avagheṃci ātmā | heṃ sāṃgoṃ jarī vīrottamā | parī tujhiyā manodharmā | miḷela nā || 949 ||

पद 950

mhaṇauni ekaci saṃcaleṃ | caturdhā āmhīṃ keleṃ | jeṃ adaḷapaṇa dekhileṃ | tujhiye prajñe || 950 ||

पद 951

paiṃ bāḷa jaiṃ jevavije | taiṃ ghāṃsu visā ṭhāyīṃ kīje | taiseṃ ekaci heṃcaturvyājeṃ | kathileṃ āmhīṃ || 951 ||

पद 952

eka kṣetra eka jñāna | eka jñeya eka ajñāna | he bhāga kele avadhāna | jāṇauni tujheṃ || 952 ||

पद 953

āṇi aisenahī pārthā | jarī hā abhiprāvo tuja hātā | naye tarī he vyavasthā | eka veḷa sāṃgoṃ || 953 ||

पद 954

ātāṃ cauṭhāyīṃ na karūṃ | ekahī mhaṇauni na sarūṃ | ātmānātmayā dharūṃ | sarisā pāḍu || 954 ||

पद 955

pari tuvāṃ yetuleṃ karāveṃ | māgoṃ teṃ āmhāṃ deāveṃ | je kānaci nāṃva ṭhevāveṃ | āpaṇa paiṃ gā || 955 ||

पद 956

yā śrīkṛṣṇāciyā bolā | pārthu romāṃcitu jāhalā | tetha devo mhaṇatī bhalā | ucaṃbaḷenā || 956 ||

पद 957

aiseni to yetāṃ vegu | dharūni mhaṇe śrīraṃgu | prakṛtipuruṣavibhāgu | pariseṃ sāṃgoṃ || 957 ||

पद 958

jayā mārgāteṃ jagīṃ | sāṃkhya mhaṇatī yogī | jayāciye bhāṭivelāgīṃ | mī kapila jāhaloṃ || 958 ||

पद 959

तो आइक निर्दोखु । प्रकृतिपुरुषविवेकु । म्हणे आदिपुरुखु । अर्जुनातें ॥ ९५९ ॥

to āika nirdokhu | prakṛtipuruṣaviveku | mhaṇe ādipurukhu | arjunāteṃ || 959 ||

पद 960

tarī puruṣa anādi āthī | āṇi taiṃci lāgoni prakṛti | saṃsarisī divorātī | donī jaisī || 960 ||

पद 961

kāṃ rūpa nohe vāyāṃ | parī rūpā lāgalī chāyā | nikaṇu vāḍhe dhanaṃjayā | kaṇeṃsīṃ koṃḍā || 961 ||

पद 962

taisīṃ jāṇa javaṭeṃ | donhīṃ iyeṃ ekavaṭe | prakṛtipuruṣa pragaṭeṃ | anādisiddheṃ || 962 ||

पद 963

paiṃ kṣetra yeṇeṃ nāṃveṃ | jeṃ sāṃgitaleṃ āghaveṃ | teṃci etha jāṇāveṃ | prakṛti he gā || 963 ||

पद 964

āṇi kṣetrajña aiseṃ | jayāteṃ mhaṇitaleṃ ase | to puruṣa heṃ anārise | na boloṃ gheīṃ || 964 ||

पद 965

iyeṃ ānāneṃ nāṃveṃ | parī nirūpya āna nohe | heṃ lakṣaṇa na cukāveṃ | puḍhatapuḍhatī || 965 ||

पद 966

tarī kevaḷa je sattā | to puruṣa gā paṃḍusutā | prakṛtīteṃ samastāṃ | kriyā nāma || 966 ||

पद 967

buddhi iṃdriyeṃ aṃtaḥkaraṇa | ityādi vikārabharaṇa | āṇi te tinhī guṇa | sattvādika || 967 ||

पद 968

hā āghavāci meḷāvā | prakṛtī jāhalā jāṇāvā | heci hetu saṃbhavā | karmāciyā || 968 ||

पद 969

tetha icchā āṇi buddhi | ghaḍavī ahaṃkāreṃsīṃ ādhīṃ | maga tiyā lāvitī vedhīṃ | kāraṇācyā || 969 ||

पद 970

teṃci kāraṇa ṭhākāvayā | jeṃ sūtra dharaṇeṃ upāyā | tayā nāṃva dhanaṃjayā | kārya paiṃ gā || 970 ||

पद 971

āṇi icchā madācyā thāvīṃ | lāgalī manāteṃ uṭhavī | teṃ iṃdriyeṃ rāhāṭavī | heṃ kartṛtva paiṃ gā || 971 ||

पद 972

mhaṇauni tīnhī yā jāṇā | kāryakartṛtvakāraṇā | prakṛti mūḷa he rāṇā | siddhāṃcā mhaṇe || 972 ||

पद 973

evaṃ tihīṃceni samavāyeṃ | prakṛti karmarūpa hoye | parī jayā guṇā vāḍhe trāye | tyāci sārikhī || 973 ||

पद 974

jeṃ sattvaguṇeṃ adhiṣṭhije | teṃ satkarma mhaṇije | rajoguṇeṃ niphaje | madhyama teṃ || 974 ||

पद 975

जें कां केवळ तमें । होती जियें कर्में । निषिद्धें अधमें । जाण तियें ॥ ९७५ ॥

jeṃ kāṃ kevaḷa tameṃ | hotī jiyeṃ karmeṃ | niṣiddheṃ adhameṃ | jāṇa tiyeṃ || 975 ||

पद 976

aiseni saṃtāsaṃteṃ | karmeṃ prakṛtīstava hoteṃ | tayāpāsoni nirvāḷateṃ | sukhaduḥkha gā || 976 ||

पद 977

asaṃtīṃ duḥkha upaje | satkarmīṃ sukha niphaje | tayā dohīṃcā bolije | bhogu puruṣā || 977 ||

पद 978

sukhaduḥkheṃ jaṃvavarī | niphajatī sācokārīṃ | taṃva prakṛti udyamu karī | puruṣu bhogī || 978 ||

पद 979

prakṛtipuruṣāṃcī kuḷavāḍī | sāṃgatāṃ asaṃgaḍī | je āṃbulī joḍī | āṃbulā khāya || 979 ||

पद 980

आंबुला आंबुलिये । संगती ना सोये । कीं आंबुली जग विये । चोज ऐका ॥ ९८० ॥

āṃbulā āṃbuliye | saṃgatī nā soye | kīṃ āṃbulī jaga viye | coja aikā || 980 ||

पद 981

जे अनंगु तो पेंधा । निकवडा नुसधा । जीर्णु अतिवृद्धा- । पासोनि वृद्धु ॥ ९८१ ॥

je anaṃgu to peṃdhā | nikavaḍā nusadhā | jīrṇu ativṛddhā- | pāsoni vṛddhu || 981 ||

पद 982

tayā āḍanāṃva puruṣu | eऱhavīṃ strī nā napuṃsaku | kiṃbahunā eku | niścayo nāhīṃ || 982 ||

पद 983

तो अचक्षु अश्रवणु । अहस्तु अचरणु । रूप ना वर्णु । नाम आथी ॥ ९८३ ॥

to acakṣu aśravaṇu | ahastu acaraṇu | rūpa nā varṇu | nāma āthī || 983 ||

पद 984

arjunā kāṃhīṃci jetha nāhīṃ | to prakṛtīcā bhartā pāhīṃ | kīṃ bhogaṇeṃ aisayāhī | sukhaduḥkhāṃceṃ || 984 ||

पद 985

तो तरी अकर्ता । उदासु अभोक्ता । परी इया पतिव्रता । भोगविजे ॥ ९८५ ॥

to tarī akartā | udāsu abhoktā | parī iyā pativratā | bhogavije || 985 ||

पद 986

जियेतें अळुमाळु । रूपागुणाचा चाळढाळु । ते भलतैसाही खेळु । लेखा आणी ॥ ९८६ ॥

jiyeteṃ aḷumāḷu | rūpāguṇācā cāḷaḍhāḷu | te bhalataisāhī kheḷu | lekhā āṇī || 986 ||

पद 987

मा इये प्रकृती तंव । गुणमयी हेंचि नांव । किंबहुना सावेव । गुण तेचि हे ॥ ९८७ ॥

mā iye prakṛtī taṃva | guṇamayī heṃci nāṃva | kiṃbahunā sāveva | guṇa teci he || 987 ||

पद 988

he pratikṣaṇīṃ nītya navī | rūpā guṇācīca āghavī | jaḍāteṃhī mājavī | iyecā māju || 988 ||

पद 989

nāmeṃ iyeṃ prasiddheṃ | sneho iyā snigdheṃ | iṃdriyeṃ prabuddheṃ | iyeceni || 989 ||

पद 990

kāyi mana heṃ napuṃsaka | kīṃ te bhogavī tinhī loka | aiseṃ aiseṃ alaukika | karaṇeṃ iyeceṃ || 990 ||

पद 991

हे भ्रमाचे महाद्वीप । व्याप्तीचें रूप । विकार उमप । इया केले ॥ ९९१ ॥

he bhramāce mahādvīpa | vyāptīceṃ rūpa | vikāra umapa | iyā kele || 991 ||

पद 992

he kāmācī māṃḍavī | he mohavanīṃcī mādhavī | iye prasiddhaci daivī | māyā he nāma || 992 ||

पद 993

हे वाङ्मयाची वाढी । हे साकारपणाची जोडी । प्रपंचाची धाडी । अभंग हे ॥ ९९३ ॥

he vāṅmayācī vāḍhī | he sākārapaṇācī joḍī | prapaṃcācī dhāḍī | abhaṃga he || 993 ||

पद 994

kaḷā ethuni jāliyā | vidyā iyecyā keliyā | icchā jñāna kriyā | viyālī he || 994 ||

पद 995

he nādācī ṭāṃkasāḷa | he camatkārāceṃ veḷāuḷa | kiṃbahunā sakaḷa | kheḷu iyecā || 995 ||

पद 996

जे उत्पत्ति प्रलयो होत । ते इयेचे सायंप्रात । हें असो अद्भुत । मोहन हे ॥ ९९६ ॥

je utpatti pralayo hota | te iyece sāyaṃprāta | heṃ aso adbhuta | mohana he || 996 ||

पद 997

he advayāceṃ dusareṃ | he niḥsaṃgāceṃ soyare | nirāḷeṃsi ghareṃ | nāṃdata ase || 997 ||

पद 998

iyeteṃ yetulāvarī | saubhāgyavyāptīcī thorī | mhaṇauni tayā āvarī | anāvarāteṃ || 998 ||

पद 999

tayācyā taṃva ṭhāyīṃ | nipaṭūni kāṃhīṃci nāhīṃ | kīṃ tayā āghavehīṃ | āpaṇaci hoya || 999 ||

पद 1000

tayā svayaṃbhācī saṃbhūtī | tayā amūrtācī mūrtī | āpaṇa hoya sthitī | ṭhāvo tayā || 1000 ||

पद 1001

tayā anārtācī ārtī | tayā pūrṇācī tṛptī | tayā akuḷācī jātī- | gota hoya || 1001 ||

पद 1002

tayā acarcāceṃ cinha | tayā apārāceṃ māna | tayā amanaskāceṃ mana | buddhīhī hoya || 1002 ||

पद 1003

tayā nirākārācā ākāru | tayā nirvyāpārācā vyāpāru | nirahaṃkārācā ahaṃkāru | hoūni ṭhāke || 1003 ||

पद 1004

तया अनामाचें नाम । तया अजाचें जन्म । आपण होय कर्म- । क्रिया तया ॥ १००४ ॥

tayā anāmāceṃ nāma | tayā ajāceṃ janma | āpaṇa hoya karma- | kriyā tayā || 1004 ||

पद 1005

tayā nirguṇāce guṇa | tayā acaraṇāce caraṇa | tayā aśravaṇāce śravaṇa | acakṣūce cakṣu || 1005 ||

पद 1006

tayā bhāvātītāce bhāva | tayā niravayavāce avayava | kiṃbahunā hoya sarva | puruṣāceṃ he || 1006 ||

पद 1007

aiseni iyā prakṛtī | āpuliyā sarva vyāptī | tayā avikārāteṃ vikṛtī- | mājīṃ kīje || 1007 ||

पद 1008

tetha puruṣatva jeṃ ase | teṃ ye iye prakṛtidaśe | caṃdramā aṃvase | paḍilā jaisā || 1008 ||

पद 1009

विदळ बहु चोखा । मीनलिया वाला एका । कसु होय पांचका । जयापरी ॥ १००९ ॥

vidaḷa bahu cokhā | mīnaliyā vālā ekā | kasu hoya pāṃcakā | jayāparī || 1009 ||

पद 1010

kāṃ sādhūteṃ goṃdhaḷī | saṃcāroni suye maiḷī | nānā sudinācā ābhāḷīṃ | durdinu kīje || 1010 ||

पद 1011

jevīṃ paya paśūcyā poṭīṃ | kāṃ vanhi jaisā kāṣṭhīṃ | guṃḍūni ghetalā paṭīṃ | ratnadīpu || 1011 ||

पद 1012

rājā parādhīnu jāhalā | kāṃ siṃhu rogeṃ ruṃdhalā | taisā puruṣa prakṛtī ālā | svatejā muke || 1012 ||

पद 1013

jāgatā naru sahasā | nidrā pāḍūni jaisā | svapnīṃciyā sosā | vaśyu kīje || 1013 ||

पद 1014

taiseṃ prakṛti jālepaṇeṃ | puruṣā guṇa bhogaṇeṃ | udāsa aṃturīguṇeṃ | ātuḍe jevīṃ || 1014 ||

पद 1015

taiseṃ ajā nityā hoye | āṃgīṃ janmamṛtyūce ghāye | vājatī jaiṃ lāhe | guṇasaṃgāteṃ || 1015 ||

पद 1016

pari teṃ aiseṃ paṃḍusutā | tātaleṃ loha piṭitāṃ | jevīṃ vanhīsīci ghātā | bolatī tayā || 1016 ||

पद 1017

kāṃ āṃdoḷaliyā udaka | pratibhā hoya aneka | teṃ nānātva mhaṇatī loka | caṃdrīṃ jevīṃ || 1017 ||

पद 1018

darpaṇāciyā javaḷikā | dujepaṇa jaiseṃ ye mukhā | kāṃ kuṃkumeṃ sphaṭikā | lohitatva ye || 1018 ||

पद 1019

तैसा गुणसंगमें । अजन्मा हा जन्मे । पावतु ऐसा गमे । एऱ्हवीं नाहीं ॥ १०१९ ॥

taisā guṇasaṃgameṃ | ajanmā hā janme | pāvatu aisā game | eऱhavīṃ nāhīṃ || 1019 ||

पद 1020

adhamottamā yonī | yāsi aisiyā mānī | jaisā saṃnyāsī hoya svapnīṃ | aṃtyajādi jātī || 1020 ||

पद 1021

mhaṇauni kevaḷā puruṣā | nāhīṃ hoṇeṃ bhogaṇeṃ dekhā | yetha guṇasaṃguci aśekhā- | lāgīṃ mūḷa || 1021 ||

पद 1022

hā prakṛtimājīṃ ubhā | parī juī jaisā vothaṃbā | iyā prakṛti pṛthvī nabhā | tetulā pāḍu || 1022 ||

पद 1023

prakṛtisaritecyā taṭīṃ | meru hoya hā kirīṭī | mājīṃ biṃbe parī loṭīṃ | loṭoṃ neṇe || 1023 ||

पद 1024

prakṛti hoya jāye | hā to asatuci āhe | mhaṇauni ābrahmāceṃ hoye | śāsana hā || 1024 ||

पद 1025

प्रकृति येणें जिये । याचिया सत्ता जग विये । इयालागीं इये । वरयेतु हा ॥ १०२५ ॥

prakṛti yeṇeṃ jiye | yāciyā sattā jaga viye | iyālāgīṃ iye | varayetu hā || 1025 ||

पद 1026

anaṃteṃ kāḷeṃ kirīṭī | jiyā miḷatī iyā sṛṣṭī | tiyā rigatī yayācyā poṭīṃ | kalpāṃtasamayīṃ || 1026 ||

पद 1027

हा महद्ब्रह्मगोसावी । ब्रह्मगोळ लाघवी । अपारपणें मवी । प्रपंचातें ॥ १०२७ ॥

hā mahadbrahmagosāvī | brahmagoḷa lāghavī | apārapaṇeṃ mavī | prapaṃcāteṃ || 1027 ||

पद 1028

paiṃ yā dehāmājhārīṃ | paramātmā aisī je parī | bolije teṃ avadhārīṃ | yayāteṃci || 1028 ||

पद 1029

agā prakṛtiparautā | eku āthī paṃḍusutā | aisā pravādu to tattvatā | puruṣu hā paiṃ || 1029 ||

पद 1030

jo nikhaḷapaṇeṃ yeṇeṃ | puruṣā yayā jāṇe | āṇi guṇāṃceṃ karaṇeṃ | prakṛtīceṃ teṃ || 1030 ||

पद 1031

हें रूप हे छाया । पैल जळ हे माया । ऐसा निवाडु धनंजया । जेवीं कीजे ॥ १०३१ ॥

heṃ rūpa he chāyā | paila jaḷa he māyā | aisā nivāḍu dhanaṃjayā | jevīṃ kīje || 1031 ||

पद 1032

teṇeṃ pāḍeṃ arjunā | prakṛtipuruṣavivaṃcanā | jayāciyā manā | gocara jāhalī || 1032 ||

पद 1033

to śarīrāceni meḷeṃ | karūṃ kāṃ karmeṃ sakaḷeṃ | parī ākāśa dhuī na maiḷe | taisā ase || 1033 ||

पद 1034

आथिलेनि देहें । जो न घेपे देहमोहें । देह गेलिया नोहे । पुनरपि तो ॥ १०३४ ॥

āthileni deheṃ | jo na ghepe dehamoheṃ | deha geliyā nohe | punarapi to || 1034 ||

पद 1035

ऐसा तया एकु । प्रकृतिपुरुषविवेकु । उपकारु अलौकिकु । करी पैं गा ॥ १०३५ ॥

aisā tayā eku | prakṛtipuruṣaviveku | upakāru alaukiku | karī paiṃ gā || 1035 ||

पद 1036

परी हाचि अंतरीं । विवेक भानूचिया परी । उदैजे तें अवधारीं । उपाय बहुत ॥ १०३६ ॥

parī hāci aṃtarīṃ | viveka bhānūciyā parī | udaije teṃ avadhārīṃ | upāya bahuta || 1036 ||

पद 1037

कोणी एकु सुभटा । विचाराचा आगिटां । आत्मानात्मकिटा । पुटें देउनी ॥ १०३७ ॥

koṇī eku subhaṭā | vicārācā āgiṭāṃ | ātmānātmakiṭā | puṭeṃ deunī || 1037 ||

पद 1038

छत्तीसही वानी भेद । तोडोनियां निर्विवाद । निवडिती शुद्ध । आपणपें ॥ १०३८ ॥

chattīsahī vānī bheda | toḍoniyāṃ nirvivāda | nivaḍitī śuddha | āpaṇapeṃ || 1038 ||

पद 1039

tayā āpaṇapayācyā poṭīṃ | ātmadhyānāciyā diṭhī | dekhatī gā kirīṭī | āpaṇapeṃci || 1039 ||

पद 1040

āṇika paiṃ daivabageṃ | citta detī sāṃkhyayogeṃ | eka te aṃgalageṃ | karmācenī || 1040 ||

पद 1041

yeṇeṃ yeṇeṃ prakāreṃ | nistaratī sācokāreṃ | heṃ bhavā bheureṃ | āghaveṃci || 1041 ||

पद 1042

parī te karitī aiseṃ | abhimānu davaḍūni deśeṃ | ekāciyā viśvāseṃ | ṭeṃkatī bolā || 1042 ||

पद 1043

जे हिताहित देखती । हानि कणवा घेपती । पुसोनि शिणु हरिती । देती सुख ॥ १०४३ ॥

je hitāhita dekhatī | hāni kaṇavā ghepatī | pusoni śiṇu haritī | detī sukha || 1043 ||

पद 1044

tayāṃceni mukheṃ jeṃ nighe | tetuleṃ ādareṃ cāṃgeṃ | aikoniyāṃ āṃgeṃ | maneṃ hotī || 1044 ||

पद 1045

tayā aikaṇeyāci nāṃveṃ | ṭhevitī gā āghaveṃ | tayā akṣarāṃsīṃ jīveṃ | loṇa karitī || 1045 ||

पद 1046

tehī aṃtīṃ kapidhvajā | iyā maraṇārṇavasamājā- | pāsūni nighatī vojā | gomaṭiyā || 1046 ||

पद 1047

ऐसेसे हे उपाये । बहुवस एथें पाहें । जाणावया होये । एकी वस्तु ॥ १०४७ ॥

aisese he upāye | bahuvasa etheṃ pāheṃ | jāṇāvayā hoye | ekī vastu || 1047 ||

पद 1048

ātāṃ pure he bahuta | paiṃ sarvārthāceṃ mathita | siddhāṃtanavanīta | deūṃ tuja || 1048 ||

पद 1049

yetuleni paṃḍusutā | anubhava lāhāṇā āyitā | yera taṃva tuja hotāṃ | sāyāsa nāhīṃ || 1049 ||

पद 1050

mhaṇauni te buddhi racūṃ | matavāda he khāṃcūṃ | solīva nirvacūṃ | phalitārthucī || 1050 ||

पद 1051

tarī kṣetrajña yeṇeṃ boleṃ | tuja āpaṇapeṃ jeṃ dāvileṃ | āṇi kṣetrahī sāṃgitaleṃ | āghaveṃ jeṃ || 1051 ||

पद 1052

tayā yerayerāṃcyā meḷīṃ | hoīje bhūtīṃ sakaḷīṃ | anilasaṃgeṃ salilīṃ | kalloḷa jaise || 1052 ||

पद 1053

कां तेजा आणि उखरा । भेटी जालिया वीरा । मृगजळाचिया पूरा । रूप होय ॥ १०५३ ॥

kāṃ tejā āṇi ukharā | bheṭī jāliyā vīrā | mṛgajaḷāciyā pūrā | rūpa hoya || 1053 ||

पद 1054

nānā dhārādharadhārīṃ | jhaḷaṃbaliyā vasuṃdharī | uṭhije jevīṃ aṃkurīṃ | nānāvidhīṃ || 1054 ||

पद 1055

taiseṃ carācara āghaveṃ | jeṃ kāṃhīṃ jīvu nāveṃ | teṃ toṃ ubhayayogeṃ saṃbhave | aiseṃ jāṇa || 1055 ||

पद 1056

iyālāgīṃ arjunā | kṣetrajñā pradhānā- | pāsūni na hotī bhinnā | bhūtavyaktī || 1056 ||

पद 1057

paiṃ paṭatva taṃtu navhe | tarī taṃtūsīci teṃ āhe | aisāṃ kholīṃ ḍoḷāṃ pāheṃ | aikya heṃ gā || 1057 ||

पद 1058

bhūteṃ āghavīṃci hotī | ekācīṃ eka āhātī | parī tūṃ pratītī | yāṃcī ghe pāṃ || 1058 ||

पद 1059

yāṃcīṃ nāmeṃhī ānāneṃ | anārisīṃ vartaneṃ | veṣahī sināne | āghaveyāṃce || 1059 ||

पद 1060

aiseṃ dekhoni kirīṭī | bheda sūsī hana poṭīṃ | tarī janmāciyā koṭī | na lāhasī nighoṃ || 1060 ||

पद 1061

paiṃ nānāprayojanaśīḷeṃ | dīrgheṃ vakreṃ vartuḷeṃ | hotī ekācīṃca phaḷeṃ | tuṃbiṇīyecīṃ || 1061 ||

पद 1062

hotu kāṃ ujū vāṃkuḍeṃ | parī borīce heṃ na moḍe | taisī bhūteṃ avaghaḍeṃ | parī vastu ujū || 1062 ||

पद 1063

aṃgārakaṇīṃ bahuvasīṃ | uṣṇatā samāna jaiśī | taisā nānā jīvarāśīṃ | pareśu ase || 1063 ||

पद 1064

गगनभरी धारा । परी पाणी एकचि वीरा । तैसा या भूताकारा । सर्वांगीं तो ॥ १०६४ ॥

gaganabharī dhārā | parī pāṇī ekaci vīrā | taisā yā bhūtākārā | sarvāṃgīṃ to || 1064 ||

पद 1065

हें भूतग्राम विषम । परी वस्तू ते एथ सम । घटमठीं व्योम । जिंयापरी ॥ १०६५ ॥

heṃ bhūtagrāma viṣama | parī vastū te etha sama | ghaṭamaṭhīṃ vyoma | jiṃyāparī || 1065 ||

पद 1066

hā nāśatāṃ bhūtābhāsu | etha ātmā to avināśu | jaisā keyūrādikīṃ kasu | suvarṇācā || 1066 ||

पद 1067

evaṃ jīvadharmahīnu | jo jīveṃsīṃ abhinnu | dekha to sunayanu | jñāniyāṃmājīṃ || 1067 ||

पद 1068

jñānācā ḍoḷā ḍoḷasāṃ- | mājīṃ ḍoḷasu to vīreśā | he stuti nohe bahuvasā | bhāgyācā to || 1068 ||

पद 1069

je guṇeṃdriya dhokoṭī | deha dhātūṃcī trikuṭī | pāṃcameḷāvā vokhaṭī | dāruṇa he || 1069 ||

पद 1070

heṃ ughaḍa pāṃcaveulī | paṃcadhāṃ āgī lāgalī | jīvapaṃcānanā sāṃpaḍalī | hariṇakuṭī he || 1070 ||

पद 1071

aisā asoni iye śarīrīṃ | koṇa nityabuddhīcī surī | anityabhāvācyā udarīṃ | dāṭīcinā || 1071 ||

पद 1072

parī iye dehīṃ asatāṃ | jo nayeci āpaṇayā ghātā | āṇi śekhīṃ paṃḍusutā | tetheṃci miḷe || 1072 ||

पद 1073

jetha yogajñānāciyā prauḍhī | volāṃḍūniyāṃ janmakoḍī | na nigoṃ iyā bhāṣā buḍī | detī yogī || 1073 ||

पद 1074

jeṃ ākārāceṃ paila tīra | jeṃ nādācī paila mera | turyeceṃ mājaghara | parabrahma jeṃ || 1074 ||

पद 1075

मोक्षासकट गती । जेथें येती विश्रांती । गंगादि आपांपती । सरिता जेवीं ॥ १०७५ ॥

mokṣāsakaṭa gatī | jetheṃ yetī viśrāṃtī | gaṃgādi āpāṃpatī | saritā jevīṃ || 1075 ||

पद 1076

teṃ sukha yeṇeṃci deheṃ | pāya pākhāḷaṇiyā lāhe | jo bhūtavaiṣamyeṃ nohe | viṣamabuddhī || 1076 ||

पद 1077

dīpāṃciyā koḍī jaiseṃ | ekaci teja sariseṃ | taisā jo asatuci ase | sarvatra īśu || 1077 ||

पद 1078

aiseni samatveṃ paṃḍusutā | jiye jo dekhata sātā | to maraṇa āṇi jīvitā | nāgave phuḍā || 1078 ||

पद 1079

mhaṇauni to daivāgaḷā | vānīta asoṃ veḷoveḷāṃ | je sāmyaseje ḍoḷāṃ | lāgalā tayā || 1079 ||

पद 1080

āṇi manobuddhipramukheṃ | karmeṃdriyeṃ aśekheṃ | karī prakṛtīci heṃ dekhe | sāca jo gā || 1080 ||

पद 1081

gharīṃcīṃ rāhaṭatī gharīṃ | ghara kāṃhīṃ na karī | abhra dhāṃve aṃbarīṃ | aṃbara teṃ ugeṃ || 1081 ||

पद 1082

taisī prakṛti ātmaprabhā | kheḷe guṇīṃ vividhāraṃbhā | yetha ātmā to vothaṃbā | neṇe koṇa || 1082 ||

पद 1083

aiseni yeṇeṃ nivāḍeṃ | jayācyā jīvīṃ ujivaḍeṃ | akartayāteṃ phuḍeṃ | dekhileṃ teṇeṃ || 1083 ||

पद 1084

eऱhavīṃ taiṃci arjunā | hoīje brahmasaṃpannā | jaiṃ yā bhūtākṛtī bhinnā | disatī ekī || 1084 ||

पद 1085

laharī jaisiyā jaḷīṃ | paramāṇukaṇikā sthaḷīṃ | raśmīkaramaṃḍaḷīṃ | sūryācyā jevīṃ ? || 1085 ||

पद 1086

नातरी देहीं अवेव । मनीं आघवेचि भाव । विस्फुलिंग सावेव । वन्हीं एकीं ॥ १०८६ ॥

nātarī dehīṃ aveva | manīṃ āghaveci bhāva | visphuliṃga sāveva | vanhīṃ ekīṃ || 1086 ||

पद 1087

taise bhūtākāra ekāce | heṃ diṭhī rige jaiṃ sāceṃ | taiṃci brahmasaṃpattīceṃ | tārūṃ lāge || 1087 ||

पद 1088

मग जया तयाकडे । ब्रह्मेचि दिठी उघडे । किंबहुना जोडे । अपार सुख ॥ १०८८ ॥

maga jayā tayākaḍe | brahmeci diṭhī ughaḍe | kiṃbahunā joḍe | apāra sukha || 1088 ||

पद 1089

yetuleni tuja pārthā | prakṛtipuruṣavyavasthā | ṭhāyeṃ ṭhāvo pratītipathā- | mājīṃ jāhalī ? || 1089 ||

पद 1090

amṛta jaiseṃ ye cuḷā | kāṃ nidhāna dekhije ḍoḷāṃ | tetulā jivhāḷā | mānāvā hā || 1090 ||

पद 1091

jī jāhaliye pratītī | ghara bāṃdhaṇeṃ jeṃ cittīṃ | teṃ ātāṃ nā subhadrāpatī | iyāvarī || 1091 ||

पद 1092

तरी एक दोन्ही ते बोल । बोलिजती सखोल । देईं मनातें वोल । मग ते घेईं ॥ १०९२ ॥

tarī eka donhī te bola | bolijatī sakhola | deīṃ manāteṃ vola | maga te gheīṃ || 1092 ||

पद 1093

aiseṃ deveṃ mhaṇitaleṃ | maga boloṃ ādarileṃ | tetheṃ avadhānāceci keleṃ | sarvāṃga yereṃ || 1093 ||

पद 1094

tarī paramātmā mhaṇipe | to aisā jāṇa svarūpeṃ | jaḷīṃ jaḷeṃ na liṃpe | sūryu jaisā || 1094 ||

पद 1095

kāṃ je jaḷā ādīṃ pāṭhīṃ | to asatuci ase kirīṭī | mājīṃ biṃbe teṃ dṛṣṭī | āṇikāṃciye || 1095 ||

पद 1096

taisā ātmā dehīṃ | āthi mhaṇipe heṃ kāṃhīṃ | sāceṃ tarī nāhīṃ | to jethiṃcā tetheṃ || 1096 ||

पद 1097

ārisāṃ mukha jaiseṃ | biṃbaliyā nāma ase | dehīṃ vasaṇeṃ taiseṃ | ātmatattvā || 1097 ||

पद 1098

tayā dehā mhaṇatī bheṭī | he sapāyī nirjīva goṭhī | vāriyā vāḷuve gāṃṭhī | keṃhī āhe ? || 1098 ||

पद 1099

आगी आणि कापुसा । दोरा सुवावा कैसा । केउता सांदा आकाशा । पाषाणेंसी ? ॥ १०९९ ॥

āgī āṇi kāpusā | dorā suvāvā kaisā | keutā sāṃdā ākāśā | pāṣāṇeṃsī ? || 1099 ||

पद 1100

eka nighe pūrvekaḍe | eka teṃ paścimekaḍe | tiye bheṭīceni pāḍeṃ | saṃbaṃdhu hā || 1100 ||

पद 1101

ujiyeḍā āṇi aṃdhāreyā | jo pāḍu mṛtā ubheyāṃ | toci gā ātmayā | dehā jāṇa || 1101 ||

पद 1102

रात्री आणि दिवसा । कनका आणि कापुसा । अपाडु कां जैसा । तैसाचि यासी ॥ ११०२ ॥

rātrī āṇi divasā | kanakā āṇi kāpusā | apāḍu kāṃ jaisā | taisāci yāsī || 1102 ||

पद 1103

deha taṃva pāṃcāṃceṃ jāleṃ | heṃ karmāceṃ guṇīṃ guṃthale | bhaṃvatase cākīṃ sūdaleṃ | janmamṛtyūcyā || 1103 ||

पद 1104

heṃ kāḷānaḷācyā toṃḍīṃ | ghātalī loṇiyācī uṃḍī | māśī pāṃkhu pākhaḍī | taṃva heṃ sare || 1104 ||

पद 1105

heṃ vipāyeṃ āgīṃta paḍe | tarī bhasma hoūni uḍe | jāhaleṃ śvānā varapaḍeṃ | tarī te viṣṭhā || 1105 ||

पद 1106

yā cuke dohīṃ kājā | tarī hoya kṛmīṃcā puṃjā | hā pariṇāmu kapidhvajā | kaśmalu gā || 1106 ||

पद 1107

yā dehācī he daśā | āṇi ātmā to etha aisā | paiṃ nitya siddha āpaisā | anādipaṇeṃ || 1107 ||

पद 1108

sakaḷu nā niṣkaḷu | akriyu nā kriyāśīḷu | kṛśa nā sthuḷu | nirguṇapaṇeṃ || 1108 ||

पद 1109

आभासु ना निराभासु । प्रकाशु ना अप्रकाशु । अल्प ना बहुवसु । अरूपपणें ॥ ११०९ ॥

ābhāsu nā nirābhāsu | prakāśu nā aprakāśu | alpa nā bahuvasu | arūpapaṇeṃ || 1109 ||

पद 1110

रिता ना भरितु । रहितु ना सहितु । मूर्तु ना अमूर्तु । शून्यपणें ॥ १११० ॥

ritā nā bharitu | rahitu nā sahitu | mūrtu nā amūrtu | śūnyapaṇeṃ || 1110 ||

पद 1111

आनंदु ना निरानंदु । एक ना विविधु । मुक्त ना बद्धु । आत्मपणें ॥ ११११ ॥

ānaṃdu nā nirānaṃdu | eka nā vividhu | mukta nā baddhu | ātmapaṇeṃ || 1111 ||

पद 1112

येतुला ना तेतुला । आइता ना रचिला । बोलता ना उगला । अलक्शपणें ॥ १११२ ॥

yetulā nā tetulā | āitā nā racilā | bolatā nā ugalā | alakśapaṇeṃ || 1112 ||

पद 1113

sṛṣṭīcyā hoṇā na race | sarvasaṃhāreṃ na veṃce | āthī nāthī yā dohīṃceṃ | paṃcatva to || 1113 ||

पद 1114

मवे ना चर्चे । वाढे ना खांचे । विटे ना वेंचे । अव्ययपणें ॥ १११४ ॥

mave nā carce | vāḍhe nā khāṃce | viṭe nā veṃce | avyayapaṇeṃ || 1114 ||

पद 1115

evaṃ rūpa paiṃ ātmā | dehīṃ jeṃ mhaṇatī priyottamā | teṃ maṭhākāreṃ vyomā | nāma jaiseṃ || 1115 ||

पद 1116

taiseṃ tayāciye anusyūtī | hotī jātī dehākṛtī | to ghe nā sāṃḍī sumatī | jaisā taisā || 1116 ||

पद 1117

अहोरात्रें जैशी । येती जाती आकाशीं । आत्मसत्तें तैसीं । देहें जाण ॥ १११७ ॥

ahorātreṃ jaiśī | yetī jātī ākāśīṃ | ātmasatteṃ taisīṃ | deheṃ jāṇa || 1117 ||

पद 1118

mhaṇauni iyeṃ śarīrīṃ | kāṃhīṃ karavīṃ nā karī | āyatāhī vyāpārīṃ | sajja na hoya || 1118 ||

पद 1119

यालागीं स्वरूपें । उणा पुरा न घेपे । हें असो तो न लिंपे । देहीं देहा ॥ १११९ ॥

yālāgīṃ svarūpeṃ | uṇā purā na ghepe | heṃ aso to na liṃpe | dehīṃ dehā || 1119 ||

पद 1120

agā ākāśa keṃ nāhīṃ ? | heṃ na righeci kavaṇe ṭhāyīṃ ? | parī kāyiseni kahīṃ | gādijenā || 1120 ||

पद 1121

taisā sarvatra sarva dehīṃ | ātmā asatuci ase pāhīṃ | saṃgadoṣeṃ ekeṃhī | lipta nohe || 1121 ||

पद 1122

puḍhatapuḍhatī etheṃ | heṃci lakṣaṇa niruteṃ | je jāṇāveṃ kṣetrajñāteṃ | kṣetravihīnā || 1122 ||

पद 1123

saṃsargeṃ ceṣṭije loheṃ | parī loha bhrāmaku nohe | kṣetrakṣetrajñāṃ āhe | tetulā pāḍu || 1123 ||

पद 1124

dīpakācī arcī | rāhāṭī vāhe gharīṃcī | parī vegaḷīka koḍīcī | dīpā āṇi gharā || 1124 ||

पद 1125

paiṃ kāṣṭhācyā poṭīṃ | vanhi ase kirīṭī | parī kāṣṭha nohe yā dṛṣṭī | pāhije hā || 1125 ||

पद 1126

अपाडु नभा आभाळा । रवि आणि मृगजळा । तैसाचि हाही डोळां । देखसी जरी ॥ ११२६ ॥

apāḍu nabhā ābhāḷā | ravi āṇi mṛgajaḷā | taisāci hāhī ḍoḷāṃ | dekhasī jarī || 1126 ||

पद 1127

heṃ āghaveṃci aso eku | gaganauni jaisā arku | pragaṭavī loku | nāṃveṃ nāṃveṃ || 1127 ||

पद 1128

etha kṣetrajñu to aisā | prakāśaku kṣetrābhāsā | yāvaruteṃ heṃ na pusā | śaṃkā neghā || 1128 ||

पद 1129

śabdatattvasārajñā | paiṃ dekhaṇeṃ teci prajñā | je kṣetrā kṣetrajñā | apāḍu dekhe || 1129 ||

पद 1130

इया दोहींचें अंतर । देखावया चतुर । ज्ञानियांचे द्वार । आराधिती ॥ ११३० ॥

iyā dohīṃceṃ aṃtara | dekhāvayā catura | jñāniyāṃce dvāra | ārādhitī || 1130 ||

पद 1131

yācilāgīṃ sumatī | joḍitī śāṃtisaṃpattī | śāstrāṃcīṃ dubhatīṃ | positī gharīṃ || 1131 ||

पद 1132

योगाचिया आकाशा । वळघिजे येवढाचि धिंवसा । याचियाचि आशा । पुरुषासि गा ॥ ११३२ ॥

yogāciyā ākāśā | vaḷaghije yevaḍhāci dhiṃvasā | yāciyāci āśā | puruṣāsi gā || 1132 ||

पद 1133

शरीरादि समस्त । मानिताति तृणवत । जीवें संतांचे होत । वाहणधरु ॥ ११३३ ॥

śarīrādi samasta | mānitāti tṛṇavata | jīveṃ saṃtāṃce hota | vāhaṇadharu || 1133 ||

पद 1134

ऐसैसियापरी । ज्ञानाचिया भरोवरी । करूनियां अंतरीं । निरुतें होती ॥ ११३४ ॥

aisaisiyāparī | jñānāciyā bharovarī | karūniyāṃ aṃtarīṃ | niruteṃ hotī || 1134 ||

पद 1135

maga kṣetrakṣetrajñāṃceṃ | jeṃ aṃtara dekhatī sāceṃ | jñāneṃ unmekha tayāṃceṃ | vovāḷūṃ āmhī || 1135 ||

पद 1136

āṇi mahābhūtādikīṃ | prabhedalīṃ anekīṃ | pasaralīse laṭikī | prakṛti je he || 1136 ||

पद 1137

je śukanaḷikānyāyeṃ | na lagatī lāgalī āhe | heṃ jaiseṃ taiseṃ hoye | ṭhāuveṃ jayāṃ || 1137 ||

पद 1138

जैसी माळा ते माळा । ऐसीचि देखिजे डोळां । सर्पबुद्धि टवाळा । उखी हौनी ॥ ११३८ ॥

jaisī māḷā te māḷā | aisīci dekhije ḍoḷāṃ | sarpabuddhi ṭavāḷā | ukhī haunī || 1138 ||

पद 1139

kāṃ śukti te śuktī | he sāca hoya pratītī | rupeyācī bhrāṃtī | jāūniyāṃ || 1139 ||

पद 1140

taisī vegaḷī vegaḷepaṇeṃ | prakṛti je aṃtaḥkaraṇeṃ | dekhatī te mī mhaṇeṃ | brahma hotī || 1140 ||

पद 1141

jeṃ ākāśāhūni vāḍa | jeṃ avyaktācī paila kaḍa | jeṃ bheṭaliyā apāḍā pāḍa | paḍoṃ nedī || 1141 ||

पद 1142

आकारु जेथ सरे । जीवत्व जेथ विरे । द्वैत जेथ नुरे । अद्वय जें ॥ ११४२ ॥

ākāru jetha sare | jīvatva jetha vire | dvaita jetha nure | advaya jeṃ || 1142 ||

पद 1143

teṃ parama tattva pārthā | hotī te sarvathā | je ātmānātmavyavasthā- | rājahaṃsu || 1143 ||

पद 1144

aisā hā jī āghavā | śrīkṛṣṇeṃ tayā pāṃḍavā | ugāṇā didhalā jīvā | jīvāciyā || 1144 ||

पद 1145

yera kalaśīṃceṃ yerīṃ | ricavije jayāparī | āpaṇapeṃ tayā śrīharī | didhaleṃ taiseṃ || 1145 ||

पद 1146

āṇi koṇā detā koṇa | to nara taisā nārāyaṇa | varī arjunāteṃ śrīkṛṣṇa | hā mī mhaṇe || 1146 ||

पद 1147

parī aso teṃ nāthileṃ | na pusatāṃ kāṃ mī boleṃ | kiṃbahunā didhaleṃ | sarvasva deveṃ || 1147 ||

पद 1148

kīṃ to pārthu jī manīṃ | ajhunī tṛptī na manī | adhikādhika utānhī | vāḍhavītu ase || 1148 ||

पद 1149

snehāciyā bharovarī | āṃbuthilā dīpu ghe thorī | cāḍa arjunā aṃtarīṃ | parisatāṃ taisī || 1149 ||

पद 1150

tetha sugariṇī āṇi udāre | rasajña āṇi jevaṇāre | miḷatī maga avatare | hātu jaisā || 1150 ||

पद 1151

taiseṃ jī hotase devā | tayā avadhānāciyā lavalavā | pāhatāṃ vyākhyāna caḍhaleṃ thāṃvā | cauguṇeṃ varī || 1151 ||

पद 1152

suvāyeṃ meghu sāṃvare | jaisā caṃdreṃ siṃdhu bhare | taisā mātulā rasu ādareṃ | śrotayāṃceni || 1152 ||

पद 1153

ātāṃ ānaṃdamaya āghaveṃ | viśva kījela deveṃ | teṃ rāyeṃ parisāveṃ | saṃjayo mhaṇe || 1153 ||

पद 1154

evaṃ je mahābhāratīṃ | śrīvyāseṃ āprāṃtamatī | bhīṣmaparvasaṃgatīṃ | mhaṇitalī kathā || 1154 ||

पद 1155

to kṛṣṇārjunasaṃvādu | nāgarīṃ bolīṃ viśadu | sāṃgoni dāūṃ prabaṃdhu | voviyecā || 1155 ||

पद 1156

nusadhīci śāṃtikathā | āṇijela kīra vākpathā | je śṛṃgārācyā māthāṃ | pāya ṭhevī || 1156 ||

पद 1157

dāūṃ velhāḷe deśī navī | je sāhityāteṃ vojāvī | amṛtāteṃ cukī ṭhevī | goḍiseṃpaṇeṃ || 1157 ||

पद 1158

bola volhāvateni guṇeṃ | caṃdrāsi ghe umāṇe | rasaraṃgīṃ bhulavaṇeṃ | nādu lopī || 1158 ||

पद 1159

khecarāṃciyāhī manā | āṇīna sāttvikācā pānhā | śravaṇāsaveṃ sumanā | samādhi joḍe || 1159 ||

पद 1160

taisā vāgvilāsa vistārū | gītārtheṃsī viśva bharūṃ | ānaṃdāceṃ āvārūṃ | māṃḍūṃ jagā || 1160 ||

पद 1161

phiṭo vivekācī vāṇī | ho kānāmanācī jiṇī | dekho āvaḍe to khāṇī | brahmavidyecī || 1161 ||

पद 1162

diso paratattva ḍoḷāṃ | pāho sukhācā sohaḷā | righo mahābodha sukāḷā- | mājīṃ viśva || 1162 ||

पद 1163

heṃ niphajela ātāṃ āghaveṃ | aiseṃ bolijela baraveṃ | jeṃ adhiṣṭhilā aseṃ paramadeveṃ | śrīnivṛttīṃ mī || 1163 ||

पद 1164

mhaṇauni akṣarīṃ subhedīṃ | upamā śloka koṃdākoṃdī | jhāḍā deīna pratipadīṃ | graṃthārthāsī || 1164 ||

पद 1165

hā ṭhāvovarī māteṃ | puratayā sārasvateṃ | keleṃ ase śrīmaṃteṃ | śrīgururāyeṃ || 1165 ||

पद 1166

teṇeṃ jī kṛpāsāvāyeṃ | mī boleṃ tetuleṃ sāmāye | āṇi tumaciye sabhe lāheṃ | gītā mhaṇoṃ || 1166 ||

पद 1167

varī tumhā saṃtāṃce pāye | āji mī lādhaloṃ āheṃ | mhaṇauni jī nohe | aṭaku kāhīṃ || 1167 ||

पद 1168

prabhu kāśmirīṃ mukeṃ | nupaje heṃ kāya kautukeṃ | nāhīṃ uṇīṃ sāmudrikeṃ | lakṣmīyesī || 1168 ||

पद 1169

taisī tumhāṃ saṃtāṃpāsīṃ | ajñānācī goṭhī kāyasī | yālāgīṃ navarasīṃ | varuṣena mī || 1169 ||

पद 1170

kiṃbahunā ātāṃ devā | avasaru maja deyāvā | jñānadeva mhaṇe baravā | sāṃgena graṃthu || 1170 ||

इति श्रीज्ञानदेवविरचितायां भावार्थदीपिकायां त्रयोदशोऽध्यायः ॥

iti śrījñānadevaviracitāyāṃ bhāvārthadīpikāyāṃ trayodaśo'dhyāyaḥ ||

गीता श्लोक

गीता श्लोक पद 1

śrībhagavānuvāca | idaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate | etadyo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ || 1||

गीता श्लोक पद 2

kṣetrajñaṃ cāpi māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata | kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajñānaṃ mataṃ mama || 2||

गीता श्लोक पद 3

tat kṣetraṃ yacca yādṛkca yadvikāri yataśca yat | sa ca yo yatprabhāvaśca tat samāsena me śruṇu || 3||

गीता श्लोक पद 8

tari kṣetrajñu jo etheṃ | to mīci jāṇa niruteṃ | jo sarva kṣetrāṃteṃ | saṃgoponi ase || 8 ||

गीता श्लोक पद 9

kṣetra āṇi kṣetrajñāteṃ | jāṇaṇeṃ jeṃ niruteṃ | jñāna aiseṃ tayāteṃ | mānūṃ āmhī || 9 ||

गीता श्लोक पद 4

ṛṣibhirbahudhā gītaṃ chandobhirvividhaiḥ pṛthak | brahmasūtrapadaiścaiva hetumadbhirviniścitaiḥ || 4||

गीता श्लोक पद 5

mahābhūtānyahaṃkāro buddhiravyaktameva ca | indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ || 5||

गीता श्लोक पद 6

icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṃghātaścetanā dhṛtiḥ | etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtam || 6||

गीता श्लोक पद 41

पार्था तियापरी । आत्मसंगती इये शरीरीं । सजीवत्वाचा करी । उपेगु जडा ॥ ४१ ॥

pārthā tiyāparī | ātmasaṃgatī iye śarīrīṃ | sajīvatvācā karī | upegu jaḍā || 41 ||

गीता श्लोक पद 7

amānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam | ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ || 7||

गीता श्लोक पद 244

taiseṃ jñānāmanāciye bheṭī | sariseṃci ahiṃseceṃ biṃba uṭhī | teṃci aiseṃ kirīṭī | parisa ātāṃ || 244 ||

गीता श्लोक पद 8

iṃdriyārtheṣu vairāgyamanahaṃkāra eva ca | janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam || 8||

गीता श्लोक पद 9

asaktiranabhiṣvaṃgaḥ putradāragṛhādiṣu | nityaṃ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu || 9||

गीता श्लोक पद 10

mayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī | viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi || 10||

गीता श्लोक पद 11

adhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam | etadjñānamiti proktamajñānaṃ yadatonyathā || 11||

गीता श्लोक पद 12

jñeyaṃ yattatpravakṣyāmi yajñātvāmṛtamaśnute || anādimatparaṃ brahma na sattannāsaducyate || 12||

गीता श्लोक पद 13

sarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvatokṣiśiromukham | sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati || 13||

गीता श्लोक पद 14

sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam | asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca || 14||

गीता श्लोक पद 15

bahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca | sūkṣamatvāttadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat || 15||

गीता श्लोक पद 16

avibhaktaṃ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitaṃ | bhūtabhartṛ ca tajñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca || 16||

गीता श्लोक पद 17

jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate | jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya visṭhitam || 17||

गीता श्लोक पद 18

iti kṣetraṃ tathā jñānaṃ jñeyaṃ coktaṃ samāsataḥ | madbhakta etadvijñāya madbhāvāyopapadyate || 18||

गीता श्लोक पद 19

prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādī ubhāvapi | vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisaṃbhavān || 19||

गीता श्लोक पद 20

kāryakāraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate | puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyate || 20||

गीता श्लोक पद 21

puruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṃkte prakṛtijānguṇān | kāraṇaṃ guṇa saṃgo'sya sadasadyonijanmasu || 21||

गीता श्लोक पद 22

upadraṣṭā'numantā ca bhartā bhoktā maheśvaraḥ | paramātmeti cāpyukto dehe'smin puruṣaḥ paraḥ || 22||

गीता श्लोक पद 23

ya evaṃ vetti puruṣaṃ prakṛtiṃ ca guṇaiḥ saha | sarvathā vartamāno'pi na sa bhūyo'bhijāyate || 23||

गीता श्लोक पद 24

dhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā | anye sāṃkhyena yogena karmayogena cāpare || 24||

गीता श्लोक पद 25

anye tvevamajānantaḥ śrutvā'nyebhya upāsate | te'pi cātitaraṃtyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇaḥ || 25||

गीता श्लोक पद 26

yāvatsaṃjāyate kiṃcitsattvaṃ sthāvarajaṃgamam | kṣetrakṣetrajñasaṃyogāttadviddhi bharatarṣabha || 26||

गीता श्लोक पद 27

samaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram | vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati || 27||

गीता श्लोक पद 28

samaṃ paśyanhi sarvatra samavasthitamīśvaram | na hinastyātmanātmānaṃ tato yāti parāṃ gatim || 28||

गीता श्लोक पद 29

prakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ | yaḥ paśyati tathā''tmānaṃakartāraṃ sa paśyati || 29||

गीता श्लोक पद 30

yadā bhūtapṛthagbhāvamekasthamanupaśyati | tata eva ca vistāraṃ brahma saṃpadyate tadā || 30||

गीता श्लोक पद 31

anāditvānnirguṇatvāt paramātmāyamavyayaḥ | śarīrastho'pi kaunteya na karoti na lipyate || 31||

गीता श्लोक पद 32

yathā sarvagataṃ saukṣmyādākāśaṃ nopalipyate | sarvatrāvasthito dehe tathā''tmā nopalipyate || 32||

गीता श्लोक पद 33

yathā prakāśayatyekaḥ kṛtsnaṃ lokamimaṃ raviḥ | kṣetraṃ kṣetrī tathā kṛtsnaṃ prakāśayati bhārata || 33||

गीता श्लोक पद 34

kṣetrakṣetrajñayorevamantaraṃ jñānacakṣuṣā | bhūtaprakṛtimokṣaṃ ca viduryānti te param || 34||

गीता श्लोक पद 13

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde kṣetrakṣetrajñayogonāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||

या पाठाविषयी

परिचय

ज्ञानेश्वरीचा अध्याय तेरावा — भगवद्गीतेच्या क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग या अध्यायावरील संत ज्ञानेश्वरांचे ओवीबद्ध भाष्य. या अध्यायात 1153 ओव्या आहेत. मूळ गीतेचे श्लोक ज्या क्रमाने ज्ञानेश्वरीत येतात, त्याच क्रमाने येथे दिले आहेत.

॥ ज्ञानेश्वर माउली ज्ञानराज माउली तुकाराम ॥

संदर्भ 1

ज्ञानेश्वरी/अध्याय तेरावा — mr.wikisource.org
मराठी विकिस्रोत आवृत्ती (revid 210777); ओवीक्रम पडताळून घेतला आहे. क्रमांक न आढळलेल्या ओव्या: 19.

परवाना: CC BY-SA 4.0 — Text adapted from Wikimedia projects, licensed CC BY-SA 4.0. Adaptations must be shared alike.

अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.

ज्ञानेश्वरी — अध्याय तेरावा

या पाठाविषयी

परिचय

संदर्भ 1

चूक कळवा

संबंधित रचना 4

ज्ञानेश्वरी — अध्याय पहिला

ज्ञानेश्वरी — अध्याय दहावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय अकरावा

ज्ञानेश्वरी — अध्याय बारावा

आणखी पाहा 22

आरती

श्री कृष्ण आरती — आरती कुंजबिहारी की

चालीसा

कृष्ण चालीसा

भजन

छुप छुप आये श्याम ले के ग्वाल बाल

दर्शन दो घनश्याम नाथ मेरी अखियाँ प्यासी

गोकुल में बजत बधाई

हरि सुन्दर नन्द मुकुन्द

कवच

श्रीगोपालकवचम्

अष्टोत्तर शतनामावली

कृष्ण अष्टोत्तर शतनामावली

व्रतकथा

गोवर्धन (अन्नकूट) कथा

गोवत्स द्वादशी (बछ बारस) व्रत कथा

श्री कृष्ण जन्माष्टमी व्रत कथा

राधाष्टमी व्रत कथा

देवी-देवता

कृष्ण

सण

होळी

जन्माष्टमी