श्रीगणपत्यथर्वशीर्षम्

साझा करें

उपनिषद्-वाक्य

हरिः ॐ ॥ नमस्ते गणपतये । त्वमेव प्रत्यक्षं तत्त्वमसि । त्वमेव केवलं कर्तासि । त्वमेव केवलं धर्तासि । त्वमेव केवलं हर्तासि । त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मासि । त्वं साक्षादात्मासि नित्यम् । ऋतं वच्मि । सत्यं वच्मि । अव त्वं माम् । अव वक्तारम् । अव श्रोतारम् । अव दातारम् । अव धातारम् । अवानूचानमव शिष्यम् । अव पश्चात्तात् । अव पुरस्तात् । अव चोत्तरात्तात् । अव दक्षिणात्तात् । अव चोर्ध्वात्तात् । अवाधरात्तात् । सर्वतो मां पाहि पाहि समन्तात् । त्वं वाङ्मयस्त्वं चिन्मयः । त्वमानन्दमयस्त्वं ब्रह्ममयः । त्वं सच्चिदानन्दाद्वितीयोऽसि । त्वं प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि । सर्वं जगदिदं त्वत्तो जायते । सर्वं जगदिदं त्वत्तस्तिष्ठति । सर्वं जगदिदं त्वयि लयमेष्यति । सर्वं जगदिदं त्वयि प्रत्येति । त्वं भूमिरापोऽनलोऽनिलो नभः । त्वं चत्वारि वाक्पदानि । त्वं गुणत्रयातीतः । त्वं कालत्रयातीतः । त्वं देहत्रयातीतः । त्वं मूलाधारस्थितोऽसि नित्यम् । त्वं शक्तित्रयात्मकः । त्वां योगिनो ध्यायन्ति नित्यम् । त्वं ब्रह्मा त्वं विष्णुस्त्वं रुद्रस्त्वमिन्द्रस्त्वमग्निस्त्वं वायुस्त्वं सूर्यस्त्वं चन्द्रमास्त्वं ब्रह्म भूर्भुवः सुवरोम् ।

hariḥ oṃ || namaste gaṇapataye | tvameva pratyakṣaṃ tattvamasi | tvameva kevalaṃ kartāsi | tvameva kevalaṃ dhartāsi | tvameva kevalaṃ hartāsi | tvameva sarvaṃ khalvidaṃ brahmāsi | tvaṃ sākṣādātmāsi nityam | ṛtaṃ vacmi | satyaṃ vacmi | ava tvaṃ mām | ava vaktāram | ava śrotāram | ava dātāram | ava dhātāram | avānūcānamava śiṣyam | ava paścāttāt | ava purastāt | ava cottarāttāt | ava dakṣiṇāttāt | ava cordhvāttāt | avādharāttāt | sarvato māṃ pāhi pāhi samantāt | tvaṃ vāṅmayastvaṃ cinmayaḥ | tvamānandamayastvaṃ brahmamayaḥ | tvaṃ saccidānandādvitīyo'si | tvaṃ pratyakṣaṃ brahmāsi | tvaṃ jñānamayo vijñānamayo'si | sarvaṃ jagadidaṃ tvatto jāyate | sarvaṃ jagadidaṃ tvattastiṣṭhati | sarvaṃ jagadidaṃ tvayi layameṣyati | sarvaṃ jagadidaṃ tvayi pratyeti | tvaṃ bhūmirāpo'nalo'nilo nabhaḥ | tvaṃ catvāri vākpadāni | tvaṃ guṇatrayātītaḥ | tvaṃ kālatrayātītaḥ | tvaṃ dehatrayātītaḥ | tvaṃ mūlādhārasthito'si nityam | tvaṃ śaktitrayātmakaḥ | tvāṃ yogino dhyāyanti nityam | tvaṃ brahmā tvaṃ viṣṇustvaṃ rudrastvamindrastvamagnistvaṃ vāyustvaṃ sūryastvaṃ candramāstvaṃ brahma bhūrbhuvaḥ suvarom |

मन्त्रोद्धार

गणादिं पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनन्तरम् । अनुस्वारः परतरः । अर्धेन्दुलसितम् ॥ १ ॥

gaṇādiṃ pūrvamuccārya varṇādiṃ tadanantaram | anusvāraḥ parataraḥ | ardhendulasitam || 1 ||

मनुस्वरूप

तारेण रुद्धम् । एतत्तव मनुस्वरूपम् । गकारः पूर्वरूपम् । अकारो मध्यमरूपम् । अनुस्वारश्चान्त्यरूपम् । बिन्दुरुत्तररूपम् । नादः सन्धानम् । संहिता सन्धिः । सैषा गणेशविद्या । गणक ऋषिः निचृद्गायत्री छन्दः । श्रीमहागणपतिर्देवता । ॐ गम् । (गणपतये नमः ।)

गणेश-गायत्री

एकदन्ताय विद्महे वक्रतुण्डाय धीमहि । तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ॥

ekadantāya vidmahe vakratuṇḍāya dhīmahi | tanno dantī pracodayāt ||

ध्यान

एकदन्तं चतुर्हस्तं पाशमङ्कुशधारिणम् । अभयं वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम् ॥ रक्तं लम्बोदरं शूर्पकर्णकं रक्तवाससम् । रक्तगन्धानुलिप्ताङ्गं रक्तपुष्पैः सुपूजितम् ॥ भक्तानुकम्पिनं देवं जगत्कारणमच्युतम् । आविर्भूतं च सृष्ट्यादौ प्रकृतेः पुरुषात्परम् ॥

ekadantaṃ caturhastaṃ pāśamaṅkuśadhāriṇam | abhayaṃ varadaṃ hastairbibhrāṇaṃ mūṣakadhvajam || raktaṃ lambodaraṃ śūrpakarṇakaṃ raktavāsasam | raktagandhānuliptāṅgaṃ raktapuṣpaiḥ supūjitam || bhaktānukampinaṃ devaṃ jagatkāraṇamacyutam | āvirbhūtaṃ ca sṛṣṭyādau prakṛteḥ puruṣātparam ||

ध्यान-फल

एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनां वरः ।

evaṃ dhyāyati yo nityaṃ sa yogī yogināṃ varaḥ |

नमस्कार

नमो व्रातपतये नमो गणपतये नमः प्रमथपतये नमस्तेऽस्तु लम्बोदरायैकदन्ताय विघ्नविनाशिने शिवसुताय श्रीवरदमूर्तये नमो नमः ॥

namo vrātapataye namo gaṇapataye namaḥ pramathapataye namaste'stu lambodarāyaikadantāya vighnavināśine śivasutāya śrīvaradamūrtaye namo namaḥ ||

फलश्रुति

एतदथर्वशिरो योऽधीते स ब्रह्मभूयाय कल्पते । स सर्वविघ्नैर्न बाध्यते । स सर्वतः सुखमेधते । स पञ्चमहापातकोपपातकात् प्रमुच्यते । सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति । प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति । सायं प्रातः प्रयुञ्जानोऽपापो भवति । धर्मार्थकाममोक्षं च विन्दति । इदमथर्वशीर्षमशिष्याय न देयम् । यो यदि मोहाद्दास्यति स पापीयान् भवति । सहस्रावर्तनाद्यं यं काममधीते तं तमनेन साधयेत् । अनेन गणपतिमभिषिञ्चति स वाग्मी भवति । चतुर्थ्यामनश्नञ्जपति स विद्यावान् भवति । इत्यथर्वणवाक्यम् । ब्रह्माद्याचरणं विद्यात् । न बिभेति कदाचनेति । यो दूर्वाङ्कुरैर्यजति स वैश्रवणोपमो भवति । यो लाजैर्यजति स यशोवान् भवति । स मेधावान् भवति । यो मोदकसहस्रेण यजति स वाञ्छितफलमवाप्नोति । यः साज्यसमिद्भिर्यजति स सर्वं लभते स सर्वं लभते । अष्टौ ब्राह्मणान् सम्यग्ग्राहयित्वा सूर्यवर्चस्वी भवति । सूर्यग्रहे महानद्यां प्रतिमासंनिधौ वा जप्त्वा सिद्धमन्त्रो भवति । महाविघ्नात् प्रमुच्यते । महापापात् प्रमुच्यते । महादोषात् प्रमुच्यते । स सर्वविद्भवति । स सर्वविद्भवति । य एवं वेद ॥

etadatharvaśiro yo'dhīte sa brahmabhūyāya kalpate | sa sarvavighnairna bādhyate | sa sarvataḥ sukhamedhate | sa pañcamahāpātakopapātakāt pramucyate | sāyamadhīyāno divasakṛtaṃ pāpaṃ nāśayati | prātaradhīyāno rātrikṛtaṃ pāpaṃ nāśayati | sāyaṃ prātaḥ prayuñjāno'pāpo bhavati | dharmārthakāmamokṣaṃ ca vindati | idamatharvaśīrṣamaśiṣyāya na deyam | yo yadi mohāddāsyati sa pāpīyān bhavati | sahasrāvartanādyaṃ yaṃ kāmamadhīte taṃ tamanena sādhayet | anena gaṇapatimabhiṣiñcati sa vāgmī bhavati | caturthyāmanaśnañjapati sa vidyāvān bhavati | ityatharvaṇavākyam | brahmādyācaraṇaṃ vidyāt | na bibheti kadācaneti | yo dūrvāṅkurairyajati sa vaiśravaṇopamo bhavati | yo lājairyajati sa yaśovān bhavati | sa medhāvān bhavati | yo modakasahasreṇa yajati sa vāñchitaphalamavāpnoti | yaḥ sājyasamidbhiryajati sa sarvaṃ labhate sa sarvaṃ labhate | aṣṭau brāhmaṇān samyaggrāhayitvā sūryavarcasvī bhavati | sūryagrahe mahānadyāṃ pratimāsaṃnidhau vā japtvā siddhamantro bhavati | mahāvighnāt pramucyate | mahāpāpāt pramucyate | mahādoṣāt pramucyate | sa sarvavidbhavati | sa sarvavidbhavati | ya evaṃ veda ||

शान्तिपाठ

ॐ भद्रङ्कर्णेभिरिति शान्तिः ॥

oṃ bhadraṅkarṇebhiriti śāntiḥ ||

उपनिषद्-वाक्य

उपनिषद्-वाक्य पद 1

मन्त्रोद्धार

मन्त्रोद्धार पद 2

gaṇādiṃ pūrvamuccārya varṇādiṃ tadanantaram | anusvāraḥ parataraḥ | ardhendulasitam || 1 ||

मनुस्वरूप

मनुस्वरूप पद 3

गणेश-गायत्री

गणेश-गायत्री पद 4

एकदन्ताय विद्महे वक्रतुण्डाय धीमहि । तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ॥

ekadantāya vidmahe vakratuṇḍāya dhīmahi | tanno dantī pracodayāt ||

ध्यान

ध्यान पद 5

ध्यान-फल

ध्यान-फल पद 6

एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनां वरः ।

evaṃ dhyāyati yo nityaṃ sa yogī yogināṃ varaḥ |

नमस्कार

नमस्कार पद 7

namo vrātapataye namo gaṇapataye namaḥ pramathapataye namaste'stu lambodarāyaikadantāya vighnavināśine śivasutāya śrīvaradamūrtaye namo namaḥ ||

फलश्रुति

फलश्रुति पद 8

शान्तिपाठ

शान्तिपाठ पद 9

ॐ भद्रङ्कर्णेभिरिति शान्तिः ॥

oṃ bhadraṅkarṇebhiriti śāntiḥ ||

इस पाठ के बारे में

परिचय

गणपत्यथर्वशीर्ष अथर्ववेदसे सम्बद्ध उपनिषद् है, जिसमें गणपतिको साक्षात् ब्रह्म कहा गया है । गीताप्रेसके नित्यकर्म-पूजाप्रकाशमें यह स्तुति-प्रकरणके आरम्भमें, सङ्कष्टनाशन गणेशस्तोत्रके बाद छपा है । पुस्तकमें यह सम्पूर्ण पाठ गद्यरूपमें, दण्डसे पदच्छेद करते हुए छपा है; यहाँ पढ़नेकी सुविधाके लिये उसे मन्त्रोद्धार, गायत्री, ध्यान और फलश्रुति आदि खण्डोंमें बाँटा गया है — यह विभाजन मूलमें नहीं है ।

पाठ-भेद

यह पाठ गीताप्रेसके नित्यकर्म-पूजाप्रकाश (पृष्ठ २८४–२८५) के अनुसार है, और sanskritdocuments.org के doc_ganesha/atharva.itx से मिलाया गया है ।

ऋषि-छन्द-देवता line: this edition prints “श्रीमहागणपतिर्देवता”; the .itx reads “गणपतिर्देवता”.
बीजमन्त्र: this edition prints “ॐ गम् । (गणपतये नमः ।)” with the second half in parentheses; the .itx reads it as one mantra, “ॐ गं गणपतये नमः”.
ध्यान verse, second line: this edition prints “अभयं वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम्”; the .itx reads “रदं च वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम्”. Both are long-attested readings of this verse.

स्रोत 1

नित्यकर्म-पूजाप्रकाश (गीताप्रेस, गोरखपुर) — पृष्ठ २८४–२८५
Published text. Transcribed from the scanned pages (leaves 298–299); page confidence HIGH / HIGH. The book prints the whole text as continuous prose with the daṇḍa separating each clause, and sets the numeral ॥ १ ॥ mid-paragraph after "अर्धेन्दुलसितम्". Five words broken across printed lines with a wrap hyphen were rejoined. The śānti is given by incipit only, "ॐ भद्रङ्कर्णेभिरिति शान्तिः", both at the head and at the close. "स सर्वं लभते" and "स सर्वविद्भवति" are each printed twice, as the recitation requires, and both repetitions are kept. The section headings here are editorial, for reading; they are not in the source. Colophon: ॥ इति श्रीगणपत्यथर्वशीर्षम् ॥

संदर्भ 1

श्रीगणपत्यथर्वशीर्षम् (sanskritdocuments.org) — doc_ganesha/atharva.itx
Verification source, checked 2026-09-18. Six structural points compared against the .itx: the opening, the अव-clause sequence, the मन्त्रोद्धार, the ऋषि-छन्द-देवता line, the बीजमन्त्र form, and the ध्यान verse. The opening ("हरिः ॐ नमस्ते गणपतये"), the अव-clause sequence and the मन्त्रोद्धार ("गणादिं पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनन्तरम्") agree. ऋषि-छन्द-देवता line: this edition prints "श्रीमहागणपतिर्देवता"; the .itx reads "गणपतिर्देवता". बीजमन्त्र: this edition prints "ॐ गम् । (गणपतये नमः ।)" with the second half in parentheses; the .itx reads it as one mantra, "ॐ गं गणपतये नमः". ध्यान verse, second line: this edition prints "अभयं वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम्"; the .itx reads "रदं च वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम्". Both are long-attested readings of this verse.

अर्थ वेद पथ संपादकीय टीम द्वारा संकलित एवं संपादित हैं, और सामग्री की क्रमशः समीक्षा की जा रही है।

श्रीगणपत्यथर्वशीर्षम्

इस पाठ के बारे में

परिचय

पाठ-भेद

स्रोत 1

संदर्भ 1

त्रुटि की सूचना दें

संबंधित सामग्री 1

गणेशपञ्चरत्नम्

और देखें 16

पूजन-विधि

गणपति और गौरीकी पूजा विधि

आरती

श्री गणेश आरती - जय गणेश जय गणेश देवा

चालीसा

गणेश चालीसा

मंत्र

गणेश मंत्र

भजन

गणेश प्रथम स्मरणम्

जय गणेश जय गणेश जय गणेश प्यारे

जय जय गणपति जयति गणेश

श्री गणेश अथर्वशीर्ष

कवच

श्रीगणेशकवचम्

अष्टोत्तर शतनामावली

गणेश अष्टोत्तर शतनामावली

व्रत कथा

गणेश चतुर्थी व्रत कथा

सकट चौथ (तिल चौथ) व्रत कथा

देवी-देवता

गणेश

त्योहार

दीपावली (दिवाली)

गणेश चतुर्थी