श्रीगणेशकवचम्

साझा करें

ध्यानम् 4

श्रीगणेशाय नमः ॥

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

गौर्युवाच । एषोऽतिचपलो दैत्यान्बाल्येऽपि नाशयत्यहो । अग्रे किं कर्म कर्तेति न जाने मुनिसत्तम ॥ १॥

gauryuvāca | eṣo'ticapalo daityānbālye'pi nāśayatyaho | agre kiṃ karma karteti na jāne munisattama || 1||

दैत्या नानाविधा दुष्टाः साधुदेवद्रुहः खलाः । अतोऽस्य कण्ठे किञ्चित्त्वं रक्षार्थं बद्धमर्हसि ॥ २॥

daityā nānāvidhā duṣṭāḥ sādhudevadruhaḥ khalāḥ | ato'sya kaṇṭhe kiñcittvaṃ rakṣārthaṃ baddhamarhasi || 2||

मुनिरुवाच । ध्यायेत्सिंहहतं विनायकममुं दिग्बाहुमाद्ये युगे त्रेतायां तु मयूरवाहनममुं षड्बाहुकं सिद्धिदम् । द्वापारे तु गजाननं युगभुजं रक्ताङ्गरागं विभुम् तुर्ये तु द्विभुजं सिताङ्गरुचिरं सर्वार्थदं सर्वदा ॥ ३॥

muniruvāca | dhyāyetsiṃhahataṃ vināyakamamuṃ digbāhumādye yuge tretāyāṃ tu mayūravāhanamamuṃ ṣaḍbāhukaṃ siddhidam | dvāpāre tu gajānanaṃ yugabhujaṃ raktāṅgarāgaṃ vibhum turye tu dvibhujaṃ sitāṅgaruciraṃ sarvārthadaṃ sarvadā || 3||

अर्थ

मुनि बोले — प्रथम (सत्य) युग में सिंह पर आरूढ़, दिशाओं में फैली भुजाओं वाले विनायक का ध्यान करें; त्रेता में मयूरवाहन, छह भुजाओं वाले, सिद्धिदायक स्वरूप का; द्वापर में गजानन, चतुर्भुज, रक्तवर्ण अंगराग वाले विभु का; और चौथे (कलि) युग में द्विभुज, श्वेतवर्ण कान्तिमान, सदा समस्त अर्थ प्रदान करने वाले स्वरूप का।

कवच 15

विनायकः शिखां पातु परमात्मा परात्परः । अतिसुन्दरकायस्तु मस्तकं सुमहोत्कटः ॥ ४॥

vināyakaḥ śikhāṃ pātu paramātmā parātparaḥ | atisundarakāyastu mastakaṃ sumahotkaṭaḥ || 4||

ललाटं कश्यपः पातु भृयुगं तु महोदरः । नयने भालचन्द्रस्तु गजास्यस्त्वोष्ठपल्लवौ ॥ ५॥

lalāṭaṃ kaśyapaḥ pātu bhṛyugaṃ tu mahodaraḥ | nayane bhālacandrastu gajāsyastvoṣṭhapallavau || 5||

जिह्वां पातु गणक्रीडश्चिबुकं गिरिजासुतः । वाचं विनायकः पातु दन्तान् रक्षतु विघ्नहा ॥ ६॥

jihvāṃ pātu gaṇakrīḍaścibukaṃ girijāsutaḥ | vācaṃ vināyakaḥ pātu dantān rakṣatu vighnahā || 6||

श्रवणौ पाशपाणिस्तु नासिकां चिन्तितार्थदः । गणेशस्तु मुखं कण्ठं पातु देवो गणञ्जयः ॥ ७॥

śravaṇau pāśapāṇistu nāsikāṃ cintitārthadaḥ | gaṇeśastu mukhaṃ kaṇṭhaṃ pātu devo gaṇañjayaḥ || 7||

स्कन्धौ पातु गजस्कन्धः स्तनौ विघ्नविनाशनः । हृदयं गणनाथस्तु हेरंबो जठरं महान् ॥ ८॥

skandhau pātu gajaskandhaḥ stanau vighnavināśanaḥ | hṛdayaṃ gaṇanāthastu heraṃbo jaṭharaṃ mahān || 8||

धराधरः पातु पार्श्वौ पृष्ठं विघ्नहरः शुभः । लिङ्गं गुह्यं सदा पातु वक्रतुण्डो महाबलः ॥ ९॥

dharādharaḥ pātu pārśvau pṛṣṭhaṃ vighnaharaḥ śubhaḥ | liṅgaṃ guhyaṃ sadā pātu vakratuṇḍo mahābalaḥ || 9||

गणक्रीडो जानुसङ्घे ऊरु मङ्गलमूर्तिमान् । एकदन्तो महाबुद्धिः पादौ गुल्फौ सदाऽवतु ॥ १०॥

gaṇakrīḍo jānusaṅghe ūru maṅgalamūrtimān | ekadanto mahābuddhiḥ pādau gulphau sadā'vatu || 10||

क्षिप्रप्रसादनो बाहू पाणी आशाप्रपूरकः । अङ्गुलीश्च नखान्पातु पद्महस्तोऽरिनाशनः ॥ ११॥

kṣipraprasādano bāhū pāṇī āśāprapūrakaḥ | aṅgulīśca nakhānpātu padmahasto'rināśanaḥ || 11||

सर्वाङ्गानि मयूरेशो विश्वव्यापी सदाऽवतु । अनुक्तमपि यत्स्थानं धूम्रकेतुः सदाऽवतु ॥ १२॥

sarvāṅgāni mayūreśo viśvavyāpī sadā'vatu | anuktamapi yatsthānaṃ dhūmraketuḥ sadā'vatu || 12||

आमोदस्त्वग्रतः पातु प्रमोदः पृष्ठतोऽवतु । प्राच्यां रक्षतु बुद्धीश आग्नेयां सिद्धिदायकः ॥१३॥

āmodastvagrataḥ pātu pramodaḥ pṛṣṭhato'vatu | prācyāṃ rakṣatu buddhīśa āgneyāṃ siddhidāyakaḥ ||13||

दक्षिणास्यामुमापुत्रो नैरृत्यां तु गणेश्वरः । प्रतीच्यां विघ्नहर्ताऽव्याद्वायव्यां गजकर्णकः ॥ १४॥

dakṣiṇāsyāmumāputro nairṛtyāṃ tu gaṇeśvaraḥ | pratīcyāṃ vighnahartā'vyādvāyavyāṃ gajakarṇakaḥ || 14||

अर्थ

उमापुत्र दक्षिण दिशा में रक्षा करें, गणेश्वर नैरृत्य (दक्षिण-पश्चिम) कोण में; विघ्नहर्ता पश्चिम में तथा गजकर्णक वायव्य (उत्तर-पश्चिम) कोण में रक्षा करें।

कौबेर्यां निधिपः पायादीशान्यामीशनन्दनः । दिवाऽव्यादेकदन्तस्तु रात्रौ सन्ध्यासु विघ्नहृत् ॥ १५॥

kauberyāṃ nidhipaḥ pāyādīśānyāmīśanandanaḥ | divā'vyādekadantastu rātrau sandhyāsu vighnahṛt || 15||

राक्षसासुरवेतालग्रहभूतपिशाचतः । पाशाङ्कुशधरः पातु रजःसत्त्वतमः स्मृतिः ॥ १६॥

rākṣasāsuravetālagrahabhūtapiśācataḥ | pāśāṅkuśadharaḥ pātu rajaḥsattvatamaḥ smṛtiḥ || 16||

ज्ञानं धर्मं च लक्ष्मीं च लज्जां कीर्ति तथा कुलम् । वपुर्धनं च धान्यं च गृहान्दारान्सुतान्सखीन् ॥ १७॥

jñānaṃ dharmaṃ ca lakṣmīṃ ca lajjāṃ kīrti tathā kulam | vapurdhanaṃ ca dhānyaṃ ca gṛhāndārānsutānsakhīn || 17||

सर्वायुधधरः पौत्रान् मयूरेशोऽवतात्सदा । कपिलोऽजादिकं पातु गजाश्वान्विकटोऽवतु ॥ १८॥

sarvāyudhadharaḥ pautrān mayūreśo'vatātsadā | kapilo'jādikaṃ pātu gajāśvānvikaṭo'vatu || 18||

फलश्रुति 9

भूर्जपत्रे लिखित्वेदं यः कण्ठे धारयेत्सुधीः । न भयं जायते तस्य यक्षरक्षःपिशाचतः ॥ १८॥

bhūrjapatre likhitvedaṃ yaḥ kaṇṭhe dhārayetsudhīḥ | na bhayaṃ jāyate tasya yakṣarakṣaḥpiśācataḥ || 18||

त्रिसन्ध्यं जपते यस्तु वज्रसारतनुर्भवेत् । यात्राकाले पठेद्यस्तु निर्विघ्नेन फलं लभेत् ॥ २०॥

trisandhyaṃ japate yastu vajrasāratanurbhavet | yātrākāle paṭhedyastu nirvighnena phalaṃ labhet || 20||

युद्धकाले पठेद्यस्तु विजयं चाप्नुयाद्द्रुतम् । मारणोच्चाटकाकर्षस्तम्भमोहनकर्मणि ॥ २१॥

yuddhakāle paṭhedyastu vijayaṃ cāpnuyāddrutam | māraṇoccāṭakākarṣastambhamohanakarmaṇi || 21||

सप्तवारं जपेदेतद्दिनानामेकविंशतिम् । तत्तत्फलवाप्नोति साधको नात्रसंशयः ॥२२॥

saptavāraṃ japedetaddinānāmekaviṃśatim | tattatphalavāpnoti sādhako nātrasaṃśayaḥ ||22||

एकविंशतिवारं च पठेत्तावद्दिनानि यः । कारागृहगतं सद्योराज्ञा वध्यं च मोचयेत् ॥ २३॥

ekaviṃśativāraṃ ca paṭhettāvaddināni yaḥ | kārāgṛhagataṃ sadyorājñā vadhyaṃ ca mocayet || 23||

अर्थ

जो इक्कीस दिनों तक इसका इक्कीस-इक्कीस बार पाठ करता है, वह कारागार में पड़े हुए तथा राजा द्वारा वध हेतु दण्डित व्यक्ति को भी तत्काल मुक्त करा देता है।

राजदर्शनवेलायां पठेदेतत्त्रिवारतः । स राजसं वशं नीत्वा प्रकृतीश्च सभां जयेत् ॥ २४॥

rājadarśanavelāyāṃ paṭhedetattrivārataḥ | sa rājasaṃ vaśaṃ nītvā prakṛtīśca sabhāṃ jayet || 24||

इदं गणेशकवचं कश्यपेन समीरितम् । मुद्गलाय च ते नाथ माण्डव्याय महर्षये ॥ २५॥

idaṃ gaṇeśakavacaṃ kaśyapena samīritam | mudgalāya ca te nātha māṇḍavyāya maharṣaye || 25||

मह्यं स प्राह कृपया कवचं सर्वसिद्धिदम् । न देयं भक्तिहीनाय देयं श्रद्धावते शुभम् ॥ २६॥

mahyaṃ sa prāha kṛpayā kavacaṃ sarvasiddhidam | na deyaṃ bhaktihīnāya deyaṃ śraddhāvate śubham || 26||

यस्यानेन कृता रक्षा न बाधास्य भवेत्क्वचित् । राक्षसासुरवेतालदैत्यदानवसम्भवा ॥ २७॥

yasyānena kṛtā rakṣā na bādhāsya bhavetkvacit | rākṣasāsuravetāladaityadānavasambhavā || 27||

समापन 1

इति श्रीगणेशपुराणे उत्तरखण्डे पञ्चाशीतितमोऽध्यायये गणेशकवचं सम्पूर्णम् ॥

iti śrīgaṇeśapurāṇe uttarakhaṇḍe pañcāśītitamo'dhyāyaye gaṇeśakavacaṃ sampūrṇam ||

ध्यानम्

श्रीगणेशाय नमः ॥

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

ध्यानम्

gauryuvāca | eṣo'ticapalo daityānbālye'pi nāśayatyaho | agre kiṃ karma karteti na jāne munisattama || 1||

ध्यानम्

daityā nānāvidhā duṣṭāḥ sādhudevadruhaḥ khalāḥ | ato'sya kaṇṭhe kiñcittvaṃ rakṣārthaṃ baddhamarhasi || 2||

ध्यानम्

अर्थ

कवच

vināyakaḥ śikhāṃ pātu paramātmā parātparaḥ | atisundarakāyastu mastakaṃ sumahotkaṭaḥ || 4||

कवच

lalāṭaṃ kaśyapaḥ pātu bhṛyugaṃ tu mahodaraḥ | nayane bhālacandrastu gajāsyastvoṣṭhapallavau || 5||

कवच

jihvāṃ pātu gaṇakrīḍaścibukaṃ girijāsutaḥ | vācaṃ vināyakaḥ pātu dantān rakṣatu vighnahā || 6||

कवच

śravaṇau pāśapāṇistu nāsikāṃ cintitārthadaḥ | gaṇeśastu mukhaṃ kaṇṭhaṃ pātu devo gaṇañjayaḥ || 7||

कवच

skandhau pātu gajaskandhaḥ stanau vighnavināśanaḥ | hṛdayaṃ gaṇanāthastu heraṃbo jaṭharaṃ mahān || 8||

कवच

dharādharaḥ pātu pārśvau pṛṣṭhaṃ vighnaharaḥ śubhaḥ | liṅgaṃ guhyaṃ sadā pātu vakratuṇḍo mahābalaḥ || 9||

कवच

gaṇakrīḍo jānusaṅghe ūru maṅgalamūrtimān | ekadanto mahābuddhiḥ pādau gulphau sadā'vatu || 10||

कवच

kṣipraprasādano bāhū pāṇī āśāprapūrakaḥ | aṅgulīśca nakhānpātu padmahasto'rināśanaḥ || 11||

कवच

sarvāṅgāni mayūreśo viśvavyāpī sadā'vatu | anuktamapi yatsthānaṃ dhūmraketuḥ sadā'vatu || 12||

कवच

āmodastvagrataḥ pātu pramodaḥ pṛṣṭhato'vatu | prācyāṃ rakṣatu buddhīśa āgneyāṃ siddhidāyakaḥ ||13||

कवच

dakṣiṇāsyāmumāputro nairṛtyāṃ tu gaṇeśvaraḥ | pratīcyāṃ vighnahartā'vyādvāyavyāṃ gajakarṇakaḥ || 14||

अर्थ

कवच

kauberyāṃ nidhipaḥ pāyādīśānyāmīśanandanaḥ | divā'vyādekadantastu rātrau sandhyāsu vighnahṛt || 15||

कवच

rākṣasāsuravetālagrahabhūtapiśācataḥ | pāśāṅkuśadharaḥ pātu rajaḥsattvatamaḥ smṛtiḥ || 16||

कवच

jñānaṃ dharmaṃ ca lakṣmīṃ ca lajjāṃ kīrti tathā kulam | vapurdhanaṃ ca dhānyaṃ ca gṛhāndārānsutānsakhīn || 17||

कवच

sarvāyudhadharaḥ pautrān mayūreśo'vatātsadā | kapilo'jādikaṃ pātu gajāśvānvikaṭo'vatu || 18||

फलश्रुति

bhūrjapatre likhitvedaṃ yaḥ kaṇṭhe dhārayetsudhīḥ | na bhayaṃ jāyate tasya yakṣarakṣaḥpiśācataḥ || 18||

फलश्रुति

trisandhyaṃ japate yastu vajrasāratanurbhavet | yātrākāle paṭhedyastu nirvighnena phalaṃ labhet || 20||

फलश्रुति

yuddhakāle paṭhedyastu vijayaṃ cāpnuyāddrutam | māraṇoccāṭakākarṣastambhamohanakarmaṇi || 21||

फलश्रुति

saptavāraṃ japedetaddinānāmekaviṃśatim | tattatphalavāpnoti sādhako nātrasaṃśayaḥ ||22||

फलश्रुति

ekaviṃśativāraṃ ca paṭhettāvaddināni yaḥ | kārāgṛhagataṃ sadyorājñā vadhyaṃ ca mocayet || 23||

अर्थ

फलश्रुति

rājadarśanavelāyāṃ paṭhedetattrivārataḥ | sa rājasaṃ vaśaṃ nītvā prakṛtīśca sabhāṃ jayet || 24||

फलश्रुति

इदं गणेशकवचं कश्यपेन समीरितम् । मुद्गलाय च ते नाथ माण्डव्याय महर्षये ॥ २५॥

idaṃ gaṇeśakavacaṃ kaśyapena samīritam | mudgalāya ca te nātha māṇḍavyāya maharṣaye || 25||

फलश्रुति

mahyaṃ sa prāha kṛpayā kavacaṃ sarvasiddhidam | na deyaṃ bhaktihīnāya deyaṃ śraddhāvate śubham || 26||

फलश्रुति

yasyānena kṛtā rakṣā na bādhāsya bhavetkvacit | rākṣasāsuravetāladaityadānavasambhavā || 27||

समापन

iti śrīgaṇeśapurāṇe uttarakhaṇḍe pañcāśītitamo'dhyāyaye gaṇeśakavacaṃ sampūrṇam ||

इस पाठ के बारे में

परिचय

श्रीगणेशकवचम् श्रीगणेशपुराण के उत्तरखण्ड (अध्याय ८५) में वर्णित एक प्राचीन रक्षा-कवच है, जिसे कश्यप ऋषि द्वारा कथित माना जाता है। इसमें भगवान् गणेश के विविध नामरूप — विनायक, सुमहोत्कट, महोदर, भालचन्द्र, हेरम्ब, वक्रतुण्ड आदि — साधक के शिखा से लेकर पाद-पर्यन्त प्रत्येक अंग तथा समस्त दिशाओं की रक्षा हेतु आवाहित किए जाते हैं। शत्रु, भय, भूत-पिशाच एवं विघ्नों से रक्षा हेतु इसका श्रद्धापूर्वक पाठ किया जाता है।

संस्कृत मूल प्रामाणिक स्रोत से अक्षरशः; अर्थ व्याख्यात्मक हैं।

संदर्भ 2

Sanskrit Documents — श्रीगणेशकवचम् — gaNeshakavacham (गणेश पुराण, उत्तर खण्ड अ. 85), संशोधित ITRANS पाठ
संस्कृत मूल पाठ इसी प्रामाणिक स्रोत से अक्षरशः; अर्थ व्याख्यात्मक। धार्मिक समीक्षा अपेक्षित।

लाइसेंस: Verified against sanskritdocuments.org
Hindupedia — Ganesha Kavacham — श्लोकवार अंग्रेज़ी अनुवाद (अनु. P. R. Ramachander)

अर्थ वेद पथ संपादकीय टीम द्वारा संकलित एवं संपादित हैं, और सामग्री की क्रमशः समीक्षा की जा रही है।

श्रीगणेशकवचम्

ध्यानम् 4

कवच 15

फलश्रुति 9

समापन 1

इस पाठ के बारे में

परिचय

संदर्भ 2

त्रुटि की सूचना दें

और देखें 17

पूजन-विधि

गणपति और गौरीकी पूजा विधि

आरती

श्री गणेश आरती - जय गणेश जय गणेश देवा

चालीसा

गणेश चालीसा

मंत्र

गणेश मंत्र

भजन

गणेश प्रथम स्मरणम्

जय गणेश जय गणेश जय गणेश प्यारे

जय जय गणपति जयति गणेश

श्री गणेश अथर्वशीर्ष

स्तोत्र

श्रीगणपत्यथर्वशीर्षम्

गणेशपञ्चरत्नम्

अष्टोत्तर शतनामावली

गणेश अष्टोत्तर शतनामावली

व्रत कथा

गणेश चतुर्थी व्रत कथा

सकट चौथ (तिल चौथ) व्रत कथा

देवी-देवता

गणेश

त्योहार

दीपावली (दिवाली)

गणेश चतुर्थी