सोमवती अमावस्या व्रत कथा

ज्या महिन्याची अमावास्या सोमवारी येते तिला सोमवती अमावास्या म्हणतात. ही तिथी स्नान, दान, पितृतर्पण व पिंपळपूजनासाठी विशेष मानली जाते. खाली तिचे महत्त्व व पारंपरिक व्रतकथा दिली आहे.

सोमवती अमावस्या व्रत कथा

एका सावकाराला सात मुले आणि एक मुलगी होती. त्याने सर्व मुलांचा विवाह करून दिला होता, परंतु मुलीचा अजून विवाह झाला नव्हता. सावकाराच्या घरी एक साधू रोज भिक्षा मागायला येत असे आणि बदल्यात आशीर्वाद देऊन जात असे. तो साधू जो आशीर्वाद सुनांना देत असे आणि जो आशीर्वाद तो सावकाराच्या मुलीला देत असे, त्या दोहोंत फरक असे. सुनांना तो सौभाग्याचा आशीर्वाद देत असे, आणि मुलीला भावांकडून सुख मिळण्याची गोष्ट सांगत असे.

एके दिवशी मुलीने ही गोष्ट आपल्या आईला सांगितली; आईही ही गोष्ट कळून दुःखी झाली. दुसऱ्या दिवशी तिच्या आईने साधूला विचारले की ते तिच्या मुलीला असा आशीर्वाद का देतात. साधूने या गोष्टीचे काहीही उत्तर दिले नाही आणि तो निघून गेला. हे पाहून आईची चिंता आणखीच वाढली.

आईने लगेच पंडितजींना बोलावले आणि त्यांना आपल्या मुलीची जन्मपत्रिका पाहण्यास सांगितले. पंडितजींनी जन्मपत्रिका पाहून सांगितले की त्यांच्या मुलीच्या भाग्यात वैधव्य लिहिले आहे. ही गोष्ट ऐकून आईला आणखीच दुःख झाले. पंडितजींकडून उपाय जाणून घेतल्यावर हे निश्चित झाले की सात समुद्रांपलीकडे एका परिटिणीकडे जाऊन तिच्या भांगेतील सिंदूर मागून आपल्या भांगेत लावल्याने आणि सोमवती अमावास्येचे व्रत केल्याने हा अशुभ योग भंग होईल.

हे ऐकून आईने आपल्या मुलांना तिच्या मुलीसोबत जाण्याचा आग्रह केला; धाकट्या मुलाखेरीज इतर सर्व मुलांनी सोबत जाण्यास नकार दिला. दोघे भाऊबहीण परिटिणीकडून कहाणी ऐकण्यासाठी निघाले. चालता चालता दोघे समुद्रकिनारी आले आणि समुद्र कसा ओलांडावा याचा विचार करू लागले. विचार करण्यासाठी दोघे ज्या झाडाखाली बसले होते, त्या झाडावर एक गिधाड व गिधाडीण राहत होती.

जेव्हा जेव्हा गिधाडिणीला पिल्ले होत, एक साप येऊन तिची पिल्ले खाऊन टाकत असे. त्या दिवशीही तसेच झाले, गिधाड-गिधाडीण दोघे बाहेर गेले होते तेव्हा साप आला आणि गिधाडिणीची पिल्ले किंचाळू लागली. सावकाराच्या मुलीने ओळखले, तिने धैर्याने सापाला मारून टाकले. संध्याकाळी गिधाड व गिधाडीण परतले तेव्हा आपली पिल्ले जिवंत पाहून त्यांना आनंद झाला. दोघांनी मुलीला परिटिणीच्या घरी नेण्यास मदत केली. मुलगी कित्येक महिने लपून परिटिणीची सेवा करत राहिली. तिच्या सेवेने प्रसन्न होऊन परिटिणीने आपल्या भांगेतील सिंदूर तिच्या भांगेत लावला. यानंतर ती निर्जळीच आपल्या घराकडे निघाली. वाटेत पिंपळाच्या झाडाची प्रदक्षिणा घातली, आणि त्यानंतर जल ग्रहण केले. पिंपळाच्या झाडाचे पूजन केल्याने व सोमवती अमावास्येचे व्रत केल्याने तिला अखंड सौभाग्याची प्राप्ती झाली.

सोमवती अमावास्येचे महत्त्व

कोणत्याही महिन्याची अमावास्या जेव्हा सोमवारी येते तेव्हा तिला सोमवती अमावास्या म्हणतात. सोमवती अमावास्या पितरांच्या तर्पणकार्यांसाठी सर्वश्रेष्ठ मानली जाते. हे व्रत करण्यासाठी या दिवशी उपवास करणाऱ्याने पिंपळाच्या झाडाखाली शनिदेवाच्या बीजमंत्राचा जप करणे विशेषत्वाने कल्याणकारी सांगितले जाते.

सोमवती अमावास्येच्या दिवशी स्नान, दान करण्याचे विशेष महत्त्व सांगितले आहे. सोमवती अमावास्येच्या दिवशी मौन राहण्याचे सर्वश्रेष्ठ फळ सांगितले आहे. देवर्षी व्यासांच्या मते या तिथीला मौन राहून स्नान-ध्यान केल्याने सहस्र गोदानाइतके पुण्यफळ प्राप्त होते.

याखेरीज या दिवशी पिंपळाच्या १०८ प्रदक्षिणा घालून, पिंपळाच्या झाडाचे व श्रीविष्णूचे पूजन करण्याचा नियम आहे. मुख्यतः या सोमवती अमावास्येचे व्रत स्त्रियांकडून केले जाते. व्रत केल्यानंतर आणि पिंपळाची प्रदक्षिणा केल्यानंतर आपल्या सामर्थ्यानुसार दानदक्षिणा देणे शुभ ठरते.

या दिवशी कुरुक्षेत्रातील ब्रह्मसरोवरात डुबकी मारण्याचेही फार अधिक पुण्यफळ सांगितले आहे. या स्थळी सोमवती अमावास्येच्या दिवशी स्नान व दान केल्याने अक्षय फळांची प्राप्ती होते. सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंतच्या कालावधीत पवित्र नद्यांवर स्नान करणाऱ्यांची रीघ लागलेली असते. स्नानासोबत भक्तजन कपाळावर टिळा लावून घेतात आणि पवित्र श्लोकांचा गजर चोहोबाजूंनी ऐकू येतो. हे सर्व केल्याने सर्व मनोकामनांची पूर्ती होते.

सोमवती अमावास्येचे व्रत करणाऱ्या स्त्रियांनी व्रताची कथा अवश्य ऐकावी. व्रताची कथा अशी आहे.