कालभैरवाष्टकम्
devarājasevyamānapāvanāṃghripaṅkajaṃ vyālayajñasūtraminduśekharaṃ kṛpākaram| nāradādiyogivṛndavanditaṃ digaṃbaraṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||1||
bhānukoṭibhāsvaraṃ bhavābdhitārakaṃ paraṃ nīlakaṇṭhamīpsitārthadāyakaṃ trilocanam| kālakālamaṃbujākṣamakṣaśūlamakṣaraṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||2||
śūlaṭaṃkapāśadaṇḍapāṇimādikāraṇaṃ śyāmakāyamādidevamakṣaraṃ nirāmayam| bhīmavikramaṃ prabhuṃ vicitratāṇḍavapriyaṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||3||
bhuktimuktidāyakaṃ praśastacāruvigrahaṃ bhaktavatsalaṃ sthitaṃ samastalokavigraham| vinikvaṇanmanojñahemakiṅkiṇīlasatkaṭiṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||4||
dharmasetupālakaṃ tvadharmamārganāśakaṃ karmapāśamocakaṃ suśarmadāyakaṃ vibhum| svarṇavarṇaśeṣapāśaśobhitāṃgamaṇḍalaṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||5||
ratnapādukāprabhābhirāmapādayugmakaṃ nityamadvitīyamiṣṭadaivataṃ niraṃjanam| mṛtyudarpanāśanaṃ karāladaṃṣṭramokṣadaṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||6||
aṭṭahāsabhinnapadmajāṇḍakośasaṃtatiṃ dṛṣṭipātanaṣṭapāpajālamugraśāsanam| aṣṭasiddhidāyakaṃ kapālamālikādharaṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||7||
bhūtasaṃghanāyakaṃ viśālakīrtidāyakaṃ kāśivāsalokapuṇyapāpaśodhakaṃ vibhum| nītimārgakovidaṃ purātanaṃ jagatpatiṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||8||
kālabhairavāṣṭakaṃ paṭhaṃti ye manoharaṃ jñānamuktisādhanaṃ vicitrapuṇyavardhanam| śokamohadainyalobhakopatāpanāśanaṃ prayānti kālabhairavāṃghrisannidhiṃ narā dhruvam||
devarājasevyamānapāvanāṃghripaṅkajaṃ vyālayajñasūtraminduśekharaṃ kṛpākaram| nāradādiyogivṛndavanditaṃ digaṃbaraṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||1||
bhānukoṭibhāsvaraṃ bhavābdhitārakaṃ paraṃ nīlakaṇṭhamīpsitārthadāyakaṃ trilocanam| kālakālamaṃbujākṣamakṣaśūlamakṣaraṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||2||
śūlaṭaṃkapāśadaṇḍapāṇimādikāraṇaṃ śyāmakāyamādidevamakṣaraṃ nirāmayam| bhīmavikramaṃ prabhuṃ vicitratāṇḍavapriyaṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||3||
bhuktimuktidāyakaṃ praśastacāruvigrahaṃ bhaktavatsalaṃ sthitaṃ samastalokavigraham| vinikvaṇanmanojñahemakiṅkiṇīlasatkaṭiṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||4||
dharmasetupālakaṃ tvadharmamārganāśakaṃ karmapāśamocakaṃ suśarmadāyakaṃ vibhum| svarṇavarṇaśeṣapāśaśobhitāṃgamaṇḍalaṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||5||
ratnapādukāprabhābhirāmapādayugmakaṃ nityamadvitīyamiṣṭadaivataṃ niraṃjanam| mṛtyudarpanāśanaṃ karāladaṃṣṭramokṣadaṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||6||
aṭṭahāsabhinnapadmajāṇḍakośasaṃtatiṃ dṛṣṭipātanaṣṭapāpajālamugraśāsanam| aṣṭasiddhidāyakaṃ kapālamālikādharaṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||7||
bhūtasaṃghanāyakaṃ viśālakīrtidāyakaṃ kāśivāsalokapuṇyapāpaśodhakaṃ vibhum| nītimārgakovidaṃ purātanaṃ jagatpatiṃ kāśikāpurādhināthakālabhairavaṃ bhaje||8||
kālabhairavāṣṭakaṃ paṭhaṃti ye manoharaṃ jñānamuktisādhanaṃ vicitrapuṇyavardhanam| śokamohadainyalobhakopatāpanāśanaṃ prayānti kālabhairavāṃghrisannidhiṃ narā dhruvam||
या पाठाविषयी
परिचय
कालभैरवाष्टकम् हे भगवान शिवाच्या उग्र स्वरूपाच्या — काल भैरवाच्या — स्तुतीत रचलेले आठ श्लोकांचे स्तोत्र आहे. प्रत्येक श्लोक ‘काशिकापुराधिनाथकालभैरवं भजे’ — “काशीपुरीच्या अधिनाथ अशा कालभैरवाला मी भजतो” — या ध्रुवपदावर संपतो.
काल भैरव हे काशीचे कोतवाल मानले जातात; परंपरेनुसार काशीत त्यांच्या परवानगीशिवाय कोणालाही प्रवेश मिळत नाही, आणि तेच नगरवासीयांच्या पुण्यपापाचा हिशेब ठेवतात. स्तोत्र त्यांना सर्पाचे यज्ञोपवीत धारण करणारे, कपालमाळेने विभूषित, कोट्यवधी सूर्यांसारखे तेजस्वी, काळाचेही काळ आणि मृत्यूच्या गर्वाचा नाश करणारे असे म्हणते.
हे स्तोत्र आदि शंकराचार्यांची कृती मानले जाते आणि त्यांच्या समग्र रचनावलीत (खंड १८, पृष्ठ ८९) संकलित आहे. शिवरहस्यात याच स्तोत्राचा एक मिळताजुळता पाठही आढळतो, ज्यात श्लोकांचा क्रम आणि काही पाठभेद वेगळे आहेत.
शेवटचा फलश्रुती श्लोक सांगतो की याचे पठण करणारा शोक, मोह, दीनता, लोभ आणि क्रोधाच्या तापातून मुक्त होऊन कालभैरवाच्या चरणांच्या सान्निध्याला प्राप्त होतो.
पठणविधी
- कालाष्टमी (प्रत्येक कृष्ण पक्षातील अष्टमी) आणि मार्गशीर्ष कृष्ण अष्टमीला येणारी भैरव अष्टमी म्हणजेच कालभैरव जयंती — या दिवशी याचे पठण विशेष फलदायी मानले जाते.
- रविवार आणि मंगळवार हेही काल भैरवाच्या उपासनेसाठी प्रशस्त मानले जातात.
- सायंकाळी अथवा रात्री दिवा लावून पठण करण्याची परंपरा आहे.
- शुद्ध उच्चार आणि शांत भक्तिभावाने आठही श्लोकांचे क्रमशः पठण करावे आणि शेवटी फलश्रुतीचे पठण करावे.
संदर्भ 2
- kAlabhairavAShTakaM (sanskritdocuments.org) — doc_shiva/kaalabhairava.itx — encoded by Narayanaswami Pallasena, proofread with Sunder Hattangadi
Canonical witness for the Shankaracharya recension, traced there to Complete Works of Shankaracharya, Volume 18, page 89. The Devanagari here reproduces that file akshara-for-akshara, including its anusvara spellings (पावनांघ्रि, दिगंबरं, कालकालमंबुजाक्ष, शूलटंक, निरंजनम्, संततिं, पठंति). The file also records variant readings, omitted from the verse text above: v4 स्थिरम् for स्थितं and निक्वणन् for विनिक्वणन्; v5 नाशनं for नाशकं and केशपाश / निर्मलं for शेषपाश / मण्डलं; v6 भूषणं for मोक्षदं; v8 काशिवासि for काशिवास; phalashruti लोभदैन्य for दैन्यलोभ, and the closing pada as ते प्रयान्ति कालभैरवांघ्रिसन्निधिं ध्रुवम्.
परवाना: Verified against sanskritdocuments.org
- kAlabhairavAShTakam from shivarahasya (sanskritdocuments.org) — doc_shiva/kAlabhairavAShTakam1.itx — Shivarahasya, mahAdevAkhya amsha 11, adhyaya 34.53-61
A second, near-identical recension of the same hymn, spoken by Ishvara to Parvati. It shares the refrain and most padas but reorders the verses and differs in several readings — consulted as a cross-check, not as the text reproduced here. Note that the separate file named kAlabhairavAShTakam.itx is a different hymn altogether (the Shringeri one, refrain शृङ्गशैलवासिनं नमामि कालभैरवम्).
परवाना: Verified against sanskritdocuments.org
अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.
