सावन सोमवार व्रत कथा

श्रावण महिन्याच्या प्रत्येक सोमवारी भगवान शिवाचे व्रत ठेवले जाते आणि ते अत्यंत फलदायी मानले गेले आहे. खाली या व्रताची पूजनविधी, पूजासामग्री आणि व्रतकथा पारंपरिक पाठानुसार दिली आहे.

श्रावण सोमवार व्रत कथा

श्रावणाचा संपूर्ण महिना तसा भगवान शिवाला अर्पण असतोच, पण श्रावणाच्या पहिल्या सोमवारी भगवान शिवाची पूजा केल्याने विशेष फळ मिळते. भारतातील सर्व द्वादश शिवलिंगांवर या दिवशी विशेष पूजाअर्चा केली जाते. आदिकाळापासूनच या दिवसाचे विशेष महत्त्व राहिले आहे. असे सांगितले जाते की श्रावणातील सोमवारचे व्रत केल्याने मनासारखा जीवनसाथी मिळतो आणि दुधाच्या धारेसोबत भगवान शिवाकडे जे मागाल तो वर मिळतो.

श्रावणातील सोमवारचा महिमा अपार आहे आणि म्हणूनच येथे सोमवारच्या व्रताची कथा आणि त्याच्या पूजनाची विधी दिली आहे.

श्रावणातील सोमवार व्रताची कथा

एका कथेनुसार जेव्हा सनत्कुमारांनी महादेवांना त्यांना श्रावण महिना प्रिय असण्याचे कारण विचारले तेव्हा महादेव भगवान शिवांनी सांगितले की जेव्हा देवी सतीने आपले पिता दक्ष यांच्या घरी योगशक्तीने शरीराचा त्याग केला होता, त्याआधी देवी सतीने महादेवांना प्रत्येक जन्मी पती म्हणून मिळवण्याचा निश्चय केला होता. आपल्या दुसऱ्या जन्मी देवी सतीने पार्वती या नावाने हिमाचल व राणी मैना यांच्या घरी कन्या म्हणून जन्म घेतला. पार्वतीने श्रावण महिन्यात निराहार राहून कठोर व्रत केले आणि त्यांना प्रसन्न करून विवाह केला, ज्यानंतरच महादेवांसाठी हा महिना विशेष झाला. हेच कारण आहे की श्रावण महिन्यात सुयोग्य वराच्या प्राप्तीसाठी कुमारिका व्रत करतात.

सोमवार व्रतविधी

सोमवार व्रतात भगवान शंकरांसोबत माता पार्वती व श्री गणेश यांचीही पूजा केली जाते. व्रती यथाशक्ती पंचोपचार अथवा षोडशोपचार विधिविधान व पूजनसामग्रीने पूजा करू शकतो. व्रत स्त्रीपुरुष दोघेही करू शकतात. शास्त्रांनुसार सोमवार व्रताचा कालावधी सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत आहे. सोमवार व्रतात उपवास ठेवणे श्रेष्ठ मानले जाते, परंतु उपवास न करण्याच्या स्थितीत व्रतीसाठी सूर्यास्तानंतर शिवपूजेनंतर एकदा भोजन करण्याचे विधान आहे. सोमवार व्रत एकभुक्त व रात्रिभोजनामुळे नक्तव्रतही म्हटले जाते.

श्रावणातील पहिल्या सोमवारची पूजाविधी

सकाळी व सायंकाळी स्नानानंतर शिवासोबत माता पार्वती, गणेश, कार्तिकेय व नंदी यांची पूजा करावी. चतुर्थी तिथी असल्यास श्री गणेशाची विशेष पूजाही करावी. पूजेत मुख पूर्व दिशेकडे अथवा उत्तर दिशेकडे ठेवावे. पूजेदरम्यान शिवाचा पंचाक्षरी मंत्र “ॐ नमः शिवाय” आणि गणेशमंत्र जसा “ॐ गं गणपतये” म्हणूनही पूजासामग्री अर्पण करता येते.

पूजेत शिवपरिवाराला पंचामृत म्हणजे दूध, दही, मध, साखर, तूप व जलधारेने स्नान घालून, गंध, चंदन, फुले, कुंकू, वस्त्र अर्पण करावीत. शिवाला पांढरी फुले, बेलपत्र, पांढरे वस्त्र आणि श्री गणेशाला शेंदूर, दूर्वा, गूळ व पिवळे वस्त्र वाहावे. भांग-धोतराही शिवपूजेत वाहावा. शिवाला पांढऱ्या रंगाच्या पक्वान्नांचा आणि गणेशाला मोदक म्हणजे लाडवांचा नैवेद्य दाखवावा.

भगवान शिव व गणेश यांच्या ज्या स्तोत्रांची, मंत्रांची व स्तुतीची माहिती असेल, त्यांचे पठण करावे. श्री गणेश व शिवाची आरती सुगंधित धूप, तुपाच्या पाच वातींचा दीप व कापराने करावी. शेवटी गणेश व शिवाकडे घरकुटुंबाच्या सुखसमृद्धीची कामना करावी.

पूजनविधी

श्रावण महिन्याच्या प्रत्येक सोमवारी शिवाची व्रते केली जातात. श्रावण महिन्यात शिवाच्या व्रताचे व पूजेचे विशेष महत्त्व आहे. शिवाची ही व्रते फार फलदायी मानली जातात. ही व्रते करणाऱ्या भक्तांवर शिव फार प्रसन्न होतात. ही व्रते शिवाला प्रसन्न करण्यासाठी केली जातात.

या व्रतांत शिवाचे पूजन करून एकदाच भोजन केले जाते. या व्रतात भगवान शिव व माता पार्वती यांचे ध्यान करत पूजन करावे. यामुळे भगवान शिव प्रसन्न होऊन मनवांछित फळ देतात. श्रावणातील प्रत्येक सोमवारी गणेश, शिव, पार्वती आणि नंदी यांची पूजा करण्याचे विधान आहे.

शिवाच्या पूजेत जल, दूध, दही, साखर, तूप, मध, पंचामृत, कलावा, वस्त्र, चंदन, कुंकू, तांदूळ, फुले, विजया, रुई, बेलपत्र, धोतरा, कमलगट्टा, विडा, सुपारी, लवंग, वेलची, पंचमेवा, धूप, दीप, दक्षिणा यांसह पूजा होते. त्याचबरोबर कापराने आरती करून भजनकीर्तन व जागरण करावे. पूजनानंतर कथा ऐकावी आणि एखाद्या ब्राह्मणाकडून रुद्राभिषेक करवावा. असे केल्याने भगवान शिव लगेच प्रसन्न होऊन सर्व मनोकामना पूर्ण करतात. सोमवारचे व्रत केल्याने पुत्र, धन, विद्या आदी मनवांछित फळाची प्राप्ती होते.

या दिवशी सोळा सोमवार व्रतकथेचे माहात्म्य ऐकावे.