कौमारिकी व्रत कथा

कौमारिकी व्रत भगवान शिव व पार्वती यांचा पुत्र कार्तिकेय (स्कंद) याला समर्पित आहे आणि चैत्र शुक्ल पक्षातील षष्ठीला स्कंद षष्ठी म्हणून साजरे केले जाते. खाली त्याची व्रतकथा, पूजाविधी व माहात्म्य दिले आहे.

शिव व पार्वती यांचा पुत्र कार्तिकेय याला कौमारिकी या नावाने ओळखले जाते. त्याच्याच जन्मदिवशी चैत्र महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील षष्ठी तिथीला स्कंद षष्ठी या नावाने साजरे केले जाते. या व्रतात कार्तिकेय व त्याची माता पार्वती यांची पूजा केली जाते. कौमारिकी षष्ठी व्रत सामान्यतः स्त्रिया करतात. या व्रताविषयी वराहपुराणात उल्लेख आढळतो. कुमार कार्तिकेयाचे व्रत असल्याने याला स्कंद षष्ठी व्रत या नावानेही ओळखले जाते.

कौमारिकी षष्ठी व्रत कथा

राक्षसराज तारकासुराचा अत्याचार वाढत चालला होता. त्याने देवलोकावर आक्रमण करून देवराज इंद्राचा पराभव केला. देवगण आपल्या दुर्दशेने फार दुःखी झाले आणि ब्रह्मदेवाकडे आपली समस्या घेऊन उपस्थित झाले. ब्रह्मदेवाने देवांची समस्या ऐकून बराच विचार केला आणि सांगितले की तारकासुराचा अंत केवळ शिवपुत्रच करू शकतो. हे उत्तर ऐकून देवगण चिंतित झाले कारण शिव सतीच्या वियोगात समाधी लावून बसले होते. शिवाला समाधीतून जागवणे व मग त्यांचा विवाह घडवणे देवांना अशक्य काम वाटत होते.

देवांच्या अडचणी दूर करण्यासाठी कामदेवाने शिवाला समाधीतून जागवण्याचे आश्वासन दिले. कामदेवाला आपल्या प्रयत्नात यश मिळाले आणि शिवाची समाधी उतरली. कामदेवाला या दुःसाहसामुळे आपले शरीर गमवावे लागले. देवांनी जेव्हा शिवाला तारकासुराविषयी सांगितले तेव्हा शिवाचा क्रोध शांत झाला आणि त्यांनी देवांच्या कल्याणासाठी दुसरा विवाह करण्याचे मान्य केले.

दुसरीकडे सती पार्वतीच्या रूपात पुनर्जन्म घेऊन शिवाला पुन्हा पती म्हणून मिळवण्यासाठी तपस्या करत होती. शिवाने पार्वतीच्या तपस्येने प्रसन्न होऊन तिच्याशी विवाह केला. चैत्र महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील षष्ठीच्या दिवशी शिव व पार्वती यांचा पुत्र म्हणून कुमार कार्तिकेयाचा जन्म झाला. असे सांगितले जाते की कृत्तिकांनी कुमार कार्तिकेयाचे पालनपोषण केले, म्हणून त्याचे नाव कार्तिकेय पडले.

देवांनी भगवान शिवाकडून कार्तिकेयाला मागून घेऊन त्याची पूजा केली आणि त्याला आपला सेनापती करून तारकासुराच्या नगरीवर आक्रमण केले. तारकासुर व कुमार कार्तिकेय यांचे युद्ध ६ दिवस चालले. या युद्धात कार्तिकेयाने आपल्या शक्तीच्या प्रहाराने तारकासुराचा वध केला. देवांना तारकासुराने बळकावलेला स्वर्ग परत मिळाला.

स्कंद षष्ठी माहात्म्य-फळ

दांपत्यजीवनाची सर्वांत मोठी इच्छा संतती असते. अशी मान्यता आहे की हे व्रत केल्याने संतानसुख मिळते. संततीच्या आरोग्यासाठीही हे व्रत उत्तम मानले गेले आहे. हे व्रत केल्याने आरोग्य व वैभवाचीही प्राप्ती होते.

कौमारिकी षष्ठी व्रतविधी

कौमारिकी षष्ठी व्रतात पंचमीने युक्त षष्ठी तिथीच्या दिवशी व्रत ठेवणे श्रेष्ठ मानले जाते. या व्रतात पंचमीच्या दिवसापासून व्रताचा आरंभ केला जातो. षष्ठीच्या दिवशीही व्रत ठेवून कुमार कार्तिकेय व माता पार्वती यांची पूजा केली जाते. कुमार कार्तिकेयाला दक्षिण दिशेकडे तोंड करून अर्घ्य दिले जाते. स्कंद कुमाराला दही, तूप, तांदूळ, फळे व मिष्टान्न अर्पण करण्याचेही विधान आहे. कार्तिकेय भगवंताला वस्त्र व तांब्याचे कडेही भेट दिले जाते. पूजेनंतर श्रद्धाळू भक्त सनत्कुमाराची आरतीही गातात. व्रत करणारे इच्छेनुसार या दिवशी फलाहार करू शकतात.

दक्षिण दिशा-कार्तिकेय पूजाविधान

कार्तिकेयाची पूजा दक्षिण दिशेकडे तोंड करून केली जाते, याचीही एक कथा आहे. कथेनुसार एकदा शिव व माता पार्वती यांनी गणेश व कार्तिकेय यांना सांगितले की जो आधी पृथ्वीची प्रदक्षिणा पूर्ण करून परत येईल त्याची पूजा आधी होईल. कार्तिकेय मोरावर बसून पृथ्वीची प्रदक्षिणा करू लागला.

गणेशाचे वाहन उंदीर होते म्हणून तो कार्तिकेयाप्रमाणे वेगाने पृथ्वीची प्रदक्षिणा करू शकत नव्हता. या स्थितीत गणेशाने बुद्धीचा वापर करत मातापित्यांची प्रदक्षिणा पूर्ण केली. शास्त्रानुसार माता ही पृथ्वी म्हटली गेली आहे, म्हणून गणेशाला विजयी घोषित केले गेले.

कार्तिकेय या गोष्टीने नाराज होऊन दक्षिण दिशेला निघून गेला; हेच कारण आहे की कार्तिकेयाची पूजा दक्षिणेकडे तोंड करून केली जाते. दक्षिण भारतात कार्तिकेय सर्व देवांमध्ये प्रमुख मानला जातो, तेथे त्याला मुरुगन स्वामी या नावाने पूजले जाते.