सिन्दूरारुणविग्रहां त्रिनयनां माणिक्यमौलिस्फुरत् तारानायकशेखरां स्मितमुखीमापीनवक्षोरुहाम्।
पाणिभ्यामलिपूर्णरत्नचषकं रक्तोत्पलं बिभ्रतीं सौम्यां रत्नघटस्थरक्तचरणां ध्यायेत् परामम्बिकाम्॥
sindūrāruṇavigrahāṃ trinayanāṃ māṇikyamaulisphurat tārānāyakaśekharāṃ smitamukhīmāpīnavakṣoruhām| pāṇibhyāmalipūrṇaratnacaṣakaṃ raktotpalaṃ bibhratīṃ saumyāṃ ratnaghaṭastharaktacaraṇāṃ dhyāyet parāmambikām||
अर्थ शेंदुरासारखा अरुण (लाल) विग्रह असलेली, तीन नेत्रांची, माणिक्यमुकुटावर चंद्र धारण करणारी, स्मितयुक्त मुखाची, पूर्ण उन्नत वक्षःस्थळ असलेली, हातांत मधाने भरलेले रत्नपात्र आणि लाल कमळ धारण करणारी, सौम्य (शांत), रत्नजडित पादुकांवर रक्तवर्ण चरण असलेली — अशा परम अंबिकेचे (मातेचे) ध्यान करावे.
अरुणां करुणातरङ्गिताक्षीं धृतपाशाङ्कुशपुष्पबाणचापाम्।
अणिमादिभिरावृतां मयूखैरहमित्येव विभावये भवानीम्॥
aruṇāṃ karuṇātaraṅgitākṣīṃ dhṛtapāśāṅkuśapuṣpabāṇacāpām| aṇimādibhirāvṛtāṃ mayūkhairahamityeva vibhāvaye bhavānīm||
अर्थ अरुण (लाल) वर्णाची, करुणेने तरंगित नेत्रांची, पाश, अंकुश, पुष्पबाण आणि धनुष्य धारण करणारी, अणिमादी (अष्ट) सिद्धींनी वेढलेली, प्रकाशकिरणांनी युक्त — अशा भवानीचे मी ‘अहम्’ (मीच ती आहे) या भावाने ध्यान करतो.
ध्यायेत्पद्मासनस्थां विकसितवदनां पद्मपत्रायताक्षीं हेमाभां पीतवस्त्रां करकलितलसद्धेमपद्मां वराङ्गीम्।
सर्वालङ्कारयुक्तां सततमभयदां भक्तनम्रां भवानीं श्रीविद्यां शान्तमूर्तिं सकलसुरनुतां सर्वसम्पत्प्रदात्रीम्॥
dhyāyetpadmāsanasthāṃ vikasitavadanāṃ padmapatrāyatākṣīṃ hemābhāṃ pītavastrāṃ karakalitalasaddhemapadmāṃ varāṅgīm| sarvālaṅkārayuktāṃ satatamabhayadāṃ bhaktanamrāṃ bhavānīṃ śrīvidyāṃ śāntamūrtiṃ sakalasuranutāṃ sarvasampatpradātrīm||
अर्थ पद्मासनावर विराजमान, प्रफुल्लित मुखाची, कमलपत्रासारखे विशाल नेत्र असलेली, सुवर्णासारखी कांतिमयी, पीत वस्त्र परिधान केलेली, हातात शोभणारे सुवर्णकमळ घेतलेली, सुंदर अंगांची, समस्त अलंकारांनी युक्त, सदा अभयदान देणारी, भक्तांवर प्रसन्न असणारी भवानी — जी श्रीविद्यास्वरूपा, शांतमूर्ती, समस्त देवांनी वंदिलेली आणि सर्व संपत्ती देणारी आहे — तिचे ध्यान करावे.
सकुङ्कुमविलेपनामलिकचुम्बिकस्तूरिकां समन्दहसितेक्षणां सशरचापपाशाङ्कुशाम्।
अशेषजनमोहिनीमरुणमाल्यभूषाम्बरां जपाकुसुमभासुरां जपविधौ स्मरेदम्बिकाम्॥
sakuṅkumavilepanāmalikacumbikastūrikāṃ samandahasitekṣaṇāṃ saśaracāpapāśāṅkuśām| aśeṣajanamohinīmaruṇamālyabhūṣāmbarāṃ japākusumabhāsurāṃ japavidhau smaredambikām||
अर्थ जिच्या कपाळावर कुंकवाचा लेप आणि कस्तुरीचा टिळा आहे, जिचे नेत्र मंद स्मिताने युक्त आहेत, जी बाण, धनुष्य, पाश आणि अंकुश धारण करते, समस्त जनांना मोहित करणारी, अरुण (लाल) माळ, आभूषणे आणि वस्त्रांनी सुशोभित, जास्वंदीच्या फुलासारखी देदीप्यमान अशा अंबिकेचे — जपाच्या वेळी — मी स्मरण करतो.
ॐ श्रीमाता श्रीमहाराज्ञी श्रीमत्सिंहासनेश्वरी।
चिदग्निकुण्डसम्भूता देवकार्यसमुद्यता॥१॥
oṃ śrīmātā śrīmahārājñī śrīmatsiṃhāsaneśvarī| cidagnikuṇḍasambhūtā devakāryasamudyatā||1||
अर्थ ॐ — श्रीमाता — श्रीची (लक्ष्मीची/संपदेची) माता, श्रीमहाराज्ञी — श्रीमती महान राज्ञी (महाराणी), श्रीमत्सिंहासनेश्वरी — श्रीमान सिंहासनाची ईश्वरी (अधिष्ठात्री), चिदग्निकुण्डसम्भूता — चित् (चेतना) च्या अग्निकुंडातून उत्पन्न, देवकार्यसमुद्यता — देवांच्या कार्यासाठी (भंडासुरवधासाठी) उद्युक्त.
उद्यद्भानुसहस्राभा चतुर्बाहुसमन्विता।
रागस्वरूपपाशाढ्या क्रोधाकाराङ्कुशोज्ज्वला॥२॥
udyadbhānusahasrābhā caturbāhusamanvitā| rāgasvarūpapāśāḍhyā krodhākārāṅkuśojjvalā||2||
अर्थ उद्यद्भानुसहस्राभा — उगवत्या हजार सूर्यांसारखी कांती असलेली, चतुर्बाहुसमन्विता — चार भुजांनी युक्त, रागस्वरूपपाशाढ्या — राग (अनुराग/प्रेम) स्वरूप पाशाने संपन्न, क्रोधाकाराङ्कुशोज्ज्वला — क्रोधाच्या आकाराच्या अंकुशाने उज्ज्वल.
मनोरूपेक्षुकोदण्डा पञ्चतन्मात्रसायका।
निजारुणप्रभापूरमज्जद्ब्रह्माण्डमण्डला॥३॥
manorūpekṣukodaṇḍā pañcatanmātrasāyakā| nijāruṇaprabhāpūramajjadbrahmāṇḍamaṇḍalā||3||
अर्थ मनोरूपेक्षुकोदण्डा — मनाच्या रूपाचे इक्षू (ऊस) धनुष्य धारण करणारी, पञ्चतन्मात्रसायका — पाच तन्मात्रांच्या (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) रूपाचे पाच बाण असलेली, निजारुणप्रभापूरमज्जद्ब्रह्माण्डमण्डला — आपल्या अरुण (लाल) प्रभेच्या पुरात जिने संपूर्ण ब्रह्मांडमंडल बुडवले आहे.
चम्पकाशोकपुन्नागसौगन्धिकलसत्कचा।
कुरुविन्दमणिश्रेणीकनत्कोटीरमण्डिता॥४॥
campakāśokapunnāgasaugandhikalasatkacā| kuruvindamaṇiśreṇīkanatkoṭīramaṇḍitā||4||
अर्थ चम्पकाशोकपुन्नागसौगन्धिकलसत्कचा — चाफा, अशोक, पुन्नाग आणि सौगंधिक फुलांनी सुशोभित केशसंभार असलेली, कुरुविन्दमणिश्रेणीकनत्कोटीरमण्डिता — कुरुविंद मण्यांच्या रांगेने चमकणाऱ्या मुकुटाने अलंकृत.
अष्टमीचन्द्रविभ्राजदलिकस्थलशोभिता।
मुखचन्द्रकलङ्काभमृगनाभिविशेषका॥५॥
aṣṭamīcandravibhrājadalikasthalaśobhitā| mukhacandrakalaṅkābhamṛganābhiviśeṣakā||5||
अर्थ अष्टमीचन्द्रविभ्राजदलिकस्थलशोभिता — अष्टमीच्या चंद्रासारख्या चमकणाऱ्या कपाळाने शोभायमान, मुखचन्द्रकलङ्काभमृगनाभिविशेषका — मुखरूपी चंद्रावर कलंकासारखा शोभणारा कस्तुरीचा (मृगनाभीचा) टिळा असलेली.
वदनस्मरमाङ्गल्यगृहतोरणचिल्लिका।
वक्त्रलक्ष्मीपरीवाहचलन्मीनाभलोचना॥६॥
vadanasmaramāṅgalyagṛhatoraṇacillikā| vaktralakṣmīparīvāhacalanmīnābhalocanā||6||
अर्थ वदनस्मरमाङ्गल्यगृहतोरणचिल्लिका — जिच्या भुवया मुखरूपी कामदेवाच्या मंगलगृहाच्या तोरणासारख्या आहेत, वक्त्रलक्ष्मीपरीवाहचलन्मीनाभलोचना — जिचे नेत्र मुखाच्या शोभेच्या प्रवाहात पोहणाऱ्या माशांसारखे आहेत
नवचम्पकपुष्पाभनासादण्डविराजिता।
ताराकान्तितिरस्कारिनासाभरणभासुरा॥७॥
navacampakapuṣpābhanāsādaṇḍavirājitā| tārākāntitiraskārināsābharaṇabhāsurā||7||
अर्थ नवचम्पकपुष्पाभनासादण्डविराजिता — नव्या चाफ्याच्या फुलासारखी कांती असलेल्या नासिकादंडाने सुशोभित, ताराकान्तितिरस्कारिनासाभरणभासुरा — ताऱ्यांच्या कांतीलाही तुच्छ लेखणाऱ्या नासिकाभूषणाने देदीप्यमान
कदम्बमञ्जरीकॢप्तकर्णपूरमनोहरा।
ताटङ्कयुगलीभूततपनोडुपमण्डला॥८॥
kadambamañjarīkḷptakarṇapūramanoharā| tāṭaṅkayugalībhūtatapanoḍupamaṇḍalā||8||
अर्थ कदम्बमञ्जरीकॢप्तकर्णपूरमनोहरा — कदंबाच्या मंजिरीपासून बनवलेल्या कर्णफुलाने (कर्णपूराने) मनोहर, ताटङ्कयुगलीभूततपनोडुपमण्डला — जिची दोन्ही कर्णभूषणे (ताटंक) सूर्य आणि चंद्राची मंडले आहेत
पद्मरागशिलादर्शपरिभाविकपोलभूः।
नवविद्रुमबिम्बश्रीन्यक्कारिरदनच्छदा॥९॥
padmarāgaśilādarśaparibhāvikapolabhūḥ| navavidrumabimbaśrīnyakkāriradanacchadā||9||
अर्थ पद्मरागशिलादर्शपरिभाविकपोलभूः — जिचा गालप्रदेश पद्मरागमण्याच्या दर्पणालाही पराभूत करतो, नवविद्रुमबिम्बश्रीन्यक्कारिरदनच्छदा — जिचे अधर नव्या पोवळ्याच्या आणि बिंबफळाच्या शोभेलाही तुच्छ लेखतात
शुद्धविद्याङ्कुराकारद्विजपङ्क्तिद्वयोज्ज्वला।
कर्पूरवीटिकामोदसमाकर्षिदिगन्तरा॥१०॥
śuddhavidyāṅkurākāradvijapaṅktidvayojjvalā| karpūravīṭikāmodasamākarṣidigantarā||10||
अर्थ शुद्धविद्याङ्कुराकारद्विजपङ्क्तिद्वयोज्ज्वला — जिच्या दोन्ही दंतपंक्ती शुद्धविद्येच्या अंकुरांसारख्या उज्ज्वल आहेत, कर्पूरवीटिकामोदसमाकर्षिदिगन्तरा — जिच्या कापूरयुक्त विड्याचा सुगंध समस्त दिशांना आकर्षित करतो
निजसल्लापमाधुर्यविनिर्भर्त्सितकच्छपी।
मन्दस्मितप्रभापूरमज्जत्कामेशमानसा॥११॥
nijasallāpamādhuryavinirbhartsitakacchapī| mandasmitaprabhāpūramajjatkāmeśamānasā||11||
अर्थ निजसल्लापमाधुर्यविनिर्भर्त्सितकच्छपी — जिच्या संभाषणाचे माधुर्य सरस्वतीच्या कच्छपी वीणेलाही तुच्छ लेखते, मन्दस्मितप्रभापूरमज्जत्कामेशमानसा — जिच्या मंद स्मिताच्या प्रभेच्या प्रवाहात कामेश्वराचे मन निमग्न राहते
अनाकलितसादृश्यचिबुकश्रीविराजिता।
कामेशबद्धमाङ्गल्यसूत्रशोभितकन्धरा॥१२॥
anākalitasādṛśyacibukaśrīvirājitā| kāmeśabaddhamāṅgalyasūtraśobhitakandharā||12||
अर्थ अनाकलितसादृश्यचिबुकश्रीविराजिता — जिच्या हनुवटीची (चिबुकाची) शोभा अनुपम (जिला उपमा नाही) आहे, कामेशबद्धमाङ्गल्यसूत्रशोभितकन्धरा — जिचा कंठ कामेश्वराने बांधलेल्या मंगळसूत्राने सुशोभित आहे
कनकाङ्गदकेयूरकमनीयभुजान्विता।
रत्नग्रैवेयचिन्ताकलोलमुक्ताफलान्विता॥१३॥
kanakāṅgadakeyūrakamanīyabhujānvitā| ratnagraiveyacintākalolamuktāphalānvitā||13||
अर्थ कनकाङ्गदकेयूरकमनीयभुजान्विता — सुवर्णाच्या अंगद आणि केयूराने (बाजूबंदाने) सुशोभित मनोहर भुजा असलेली, रत्नग्रैवेयचिन्ताकलोलमुक्ताफलान्विता — रत्नजडित कंठहारात लटकणारे पदक (चिंताक) आणि हलणारे मोती असलेली
कामेश्वरप्रेमरत्नमणिप्रतिपणस्तनी।
नाभ्यालवालरोमालिलताफलकुचद्वयी॥१४॥
kāmeśvarapremaratnamaṇipratipaṇastanī| nābhyālavālaromālilatāphalakucadvayī||14||
अर्थ कामेश्वरप्रेमरत्नमणिप्रतिपणस्तनी — जिचे स्तन कामेश्वराच्या प्रेमरूपी रत्नाच्या बदल्यात दिलेल्या मोलासारखे आहेत, नाभ्यालवालरोमालिलताफलकुचद्वयी — जिचे दोन्ही स्तन नाभिरूपी वाफ्यातून उठलेल्या रोमावलीलतेची फळे आहेत
लक्ष्यरोमलताधारतासमुन्नेयमध्यमा।
स्तनभारदलन्मध्यपट्टबन्धवलित्रया॥१५॥
lakṣyaromalatādhāratāsamunneyamadhyamā| stanabhāradalanmadhyapaṭṭabandhavalitrayā||15||
अर्थ लक्ष्यरोमलताधारतासमुन्नेयमध्यमा — जिची सूक्ष्म कंबर केवळ दिसणाऱ्या रोमावलीलतेच्या आधाराच्या रूपानेच अनुमेय आहे, स्तनभारदलन्मध्यपट्टबन्धवलित्रया — स्तनांच्या भाराने तुटणाऱ्या कंबरेला पट्टबंधासारख्या सावरणाऱ्या तीन वळ्या (त्रिवली) असलेली
अरुणारुणकौसुम्भवस्त्रभास्वत्कटीतटी।
रत्नकिङ्किणिकारम्यरशनादामभूषिता॥१६॥
aruṇāruṇakausumbhavastrabhāsvatkaṭītaṭī| ratnakiṅkiṇikāramyaraśanādāmabhūṣitā||16||
अर्थ अरुणारुणकौसुम्भवस्त्रभास्वत्कटीतटी — कुसुंब्याने रंगवलेल्या अत्यंत लाल वस्त्राने देदीप्यमान कटिप्रदेश असलेली, रत्नकिङ्किणिकारम्यरशनादामभूषिता — रत्नजडित घुंगरांनी रमणीय अशा कंबरपट्ट्याने (रशनेने) विभूषित
कामेशज्ञातसौभाग्यमार्दवोरुद्वयान्विता।
माणिक्यमुकुटाकारजानुद्वयविराजिता॥१७॥
kāmeśajñātasaubhāgyamārdavorudvayānvitā| māṇikyamukuṭākārajānudvayavirājitā||17||
अर्थ कामेशज्ञातसौभाग्यमार्दवोरुद्वयान्विता — जिच्या मांड्यांचे सौभाग्य आणि कोमलता केवळ कामेश्वरालाच ज्ञात आहे, माणिक्यमुकुटाकारजानुद्वयविराजिता — माणिक्याच्या मुकुटाच्या आकाराच्या दोन्ही गुडघ्यांनी सुशोभित
इन्द्रगोपपरिक्षिप्तस्मरतूणाभजङ्घिका।
गूढगुल्फा कूर्मपृष्ठजयिष्णुप्रपदान्विता॥१८॥
indragopaparikṣiptasmaratūṇābhajaṅghikā| gūḍhagulphā kūrmapṛṣṭhajayiṣṇuprapadānvitā||18||
अर्थ इन्द्रगोपपरिक्षिप्तस्मरतूणाभजङ्घिका — जिच्या पोटऱ्या इंद्रगोप (गोगलगाय-किडे) जडवलेल्या कामदेवाच्या भात्यासारख्या शोभतात, गूढगुल्फा — जिचे घोटे (गुल्फ) मांसल असल्याने गूढ (अप्रकट) आहेत, कूर्मपृष्ठजयिष्णुप्रपदान्विता — जिच्या पावलांचा वरचा भाग (प्रपद) कासवाच्या पाठीलाही जिंकणारा (तिच्याहून अधिक गुळगुळीत-उन्नत) आहे
नखदीधितिसंछन्ननमज्जनतमोगुणा।
पदद्वयप्रभाजालपराकृतसरोरुहा॥१९॥
nakhadīdhitisaṃchannanamajjanatamoguṇā| padadvayaprabhājālaparākṛtasaroruhā||19||
अर्थ नखदीधितिसंछन्ननमज्जनतमोगुणा — जिच्या नखांची कांती प्रणाम करणाऱ्यांचा तमोगुण झाकून (दूर करून) टाकते, पदद्वयप्रभाजालपराकृतसरोरुहा — जिच्या दोन्ही चरणांचे प्रभाजाल कमळालाही पराभूत करते
सिञ्जानमणिमञ्जीरमण्डितश्रीपदाम्बुजा।
मरालीमन्दगमना महालावण्यशेवधिः॥२०॥
siñjānamaṇimañjīramaṇḍitaśrīpadāmbujā| marālīmandagamanā mahālāvaṇyaśevadhiḥ||20||
अर्थ सिञ्जानमणिमञ्जीरमण्डितश्रीपदाम्बुजा — जिची श्रीचरणकमळे झणकारणाऱ्या रत्नजडित नूपुरांनी (मंजीरांनी) मंडित आहेत, मरालीमन्दगमना — हंसिणीसारखी मंद-मंथर गती असलेली, महालावण्यशेवधिः — महान लावण्याची (सौंदर्याची) निधी (कोश)
सर्वारुणाऽनवद्याङ्गी सर्वाभरणभूषिता।
शिवकामेश्वराङ्कस्था शिवा स्वाधीनवल्लभा॥२१॥
sarvāruṇā'navadyāṅgī sarvābharaṇabhūṣitā| śivakāmeśvarāṅkasthā śivā svādhīnavallabhā||21||
अर्थ सर्वारुणा — पूर्णतः अरुण (रक्तवर्ण) असलेली, अनवद्याङ्गी — निर्दोष आणि सुंदर अंगे असलेली, सर्वाभरणभूषिता — समस्त आभूषणांनी विभूषित, शिवकामेश्वराङ्कस्था — शिव-कामेश्वराच्या मांडीवर विराजमान, शिवा — मंगलमयी, शिवाची शक्ती, स्वाधीनवल्लभा — जिचा प्रियतम (पती) तिच्या अधीन आहे
सुमेरुमध्यशृङ्गस्था श्रीमन्नगरनायिका।
चिन्तामणिगृहान्तस्था पञ्चब्रह्मासनस्थिता॥२२॥
sumerumadhyaśṛṅgasthā śrīmannagaranāyikā| cintāmaṇigṛhāntasthā pañcabrahmāsanasthitā||22||
अर्थ सुमेरुमध्यशृङ्गस्था — सुमेरू पर्वताच्या मध्यशिखरावर स्थित, श्रीमन्नगरनायिका — श्रीनगरीची (श्रीचक्रनगरीची) स्वामिनी, चिन्तामणिगृहान्तस्था — चिंतामणिगृहाच्या आत विराजमान, पञ्चब्रह्मासनस्थिता — पंचब्रह्मरूपी आसनावर विराजमान
महापद्माटवीसंस्था कदम्बवनवासिनी।
सुधासागरमध्यस्था कामाक्षी कामदायिनी॥२३॥
mahāpadmāṭavīsaṃsthā kadambavanavāsinī| sudhāsāgaramadhyasthā kāmākṣī kāmadāyinī||23||
अर्थ महापद्माटवीसंस्था — महापद्मवनात निवास करणारी, कदम्बवनवासिनी — कदंबवनात निवास करणारी, सुधासागरमध्यस्था — अमृतसागराच्या मध्यभागी स्थित, कामाक्षी — मनोहर (कामनापूर्ण) नेत्र असलेली, कामदायिनी — समस्त कामना पूर्ण करणारी
देवर्षिगणसंघातस्तूयमानात्मवैभवा।
भण्डासुरवधोद्युक्तशक्तिसेनासमन्विता॥२४॥
devarṣigaṇasaṃghātastūyamānātmavaibhavā| bhaṇḍāsuravadhodyuktaśaktisenāsamanvitā||24||
अर्थ देवर्षिगणसंघातस्तूयमानात्मवैभवा — देव आणि ऋषींच्या समूहाकडून जिच्या महिम्याची स्तुती होते, भण्डासुरवधोद्युक्तशक्तिसेनासमन्विता — भंडासुराचा वध करण्यास उद्युक्त शक्तिसेनेने युक्त
सम्पत्करीसमारूढसिन्धुरव्रजसेविता।
अश्वारूढाधिष्ठिताश्वकोटिकोटिभिरावृता॥२५॥
sampatkarīsamārūḍhasindhuravrajasevitā| aśvārūḍhādhiṣṭhitāśvakoṭikoṭibhirāvṛtā||25||
अर्थ सम्पत्करीसमारूढसिन्धुरव्रजसेविता — संपत्करीने अधिष्ठित गजसमूहाने सेविलेली, अश्वारूढाधिष्ठिताश्वकोटिकोटिभिरावृता — अश्वारूढेने अधिष्ठित कोट्यवधी अश्वांनी वेढलेली
चक्रराजरथारूढसर्वायुधपरिष्कृता।
गेयचक्ररथारूढमन्त्रिणीपरिसेविता॥२६॥
cakrarājarathārūḍhasarvāyudhapariṣkṛtā| geyacakrarathārūḍhamantriṇīparisevitā||26||
अर्थ चक्रराजरथारूढसर्वायुधपरिष्कृता — चक्रराज रथावर आरूढ, समस्त आयुधांनी सुसज्ज, गेयचक्ररथारूढमन्त्रिणीपरिसेविता — गेयचक्र रथावर आरूढ मंत्रिणीने (श्यामलेने) सेविलेली
किरिचक्ररथारूढदण्डनाथापुरस्कृता।
ज्वालामालिनिकाक्षिप्तवह्निप्राकारमध्यगा॥२७॥
kiricakrarathārūḍhadaṇḍanāthāpuraskṛtā| jvālāmālinikākṣiptavahniprākāramadhyagā||27||
अर्थ किरिचक्ररथारूढदण्डनाथापुरस्कृता — किरिचक्र रथावर आरूढ दंडनाथेकडून (वाराहीकडून) अग्रगण्य रूपात सेविलेली, ज्वालामालिनिकाक्षिप्तवह्निप्राकारमध्यगा — ज्वालामालिनीने रचलेल्या अग्निप्राकाराच्या मध्यभागी विराजमान
भण्डसैन्यवधोद्युक्तशक्तिविक्रमहर्षिता।
नित्यापराक्रमाटोपनिरीक्षणसमुत्सुका॥२८॥
bhaṇḍasainyavadhodyuktaśaktivikramaharṣitā| nityāparākramāṭopanirīkṣaṇasamutsukā||28||
अर्थ भण्डसैन्यवधोद्युक्तशक्तिविक्रमहर्षिता — भंडाच्या सेनेचा वध करण्यास उद्युक्त शक्तींच्या पराक्रमाने हर्षित, नित्यापराक्रमाटोपनिरीक्षणसमुत्सुका — नित्या देवींचा प्रचंड पराक्रम पाहण्यास उत्सुक
भण्डपुत्रवधोद्युक्तबालाविक्रमनन्दिता।
मन्त्रिण्यम्बाविरचितविषङ्गवधतोषिता॥२९॥
bhaṇḍaputravadhodyuktabālāvikramananditā| mantriṇyambāviracitaviṣaṅgavadhatoṣitā||29||
अर्थ भण्डपुत्रवधोद्युक्तबालाविक्रमनन्दिता — भंडाच्या पुत्रांच्या वधात उद्युक्त बालेच्या पराक्रमाने आनंदित, मन्त्रिण्यम्बाविरचितविषङ्गवधतोषिता — मंत्रिणी अंबेने केलेल्या विषंगवधाने संतुष्ट
विशुक्रप्राणहरणवाराहीवीर्यनन्दिता।
कामेश्वरमुखालोककल्पितश्रीगणेश्वरा॥३०॥
viśukraprāṇaharaṇavārāhīvīryananditā| kāmeśvaramukhālokakalpitaśrīgaṇeśvarā||30||
अर्थ विशुक्रप्राणहरणवाराहीवीर्यनन्दिता — विशुक्राचे प्राण हरणाऱ्या वाराहीच्या पराक्रमाने आनंदित, कामेश्वरमुखालोककल्पितश्रीगणेश्वरा — कामेश्वराच्या मुखाच्या केवळ अवलोकनाने श्रीगणेशाची रचना करणारी
महागणेशनिर्भिन्नविघ्नयन्त्रप्रहर्षिता।
भण्डासुरेन्द्रनिर्मुक्तशस्त्रप्रत्यस्त्रवर्षिणी॥३१॥
mahāgaṇeśanirbhinnavighnayantrapraharṣitā| bhaṇḍāsurendranirmuktaśastrapratyastravarṣiṇī||31||
अर्थ महागणेशनिर्भिन्नविघ्नयन्त्रप्रहर्षिता — महागणेशाने विघ्नयंत्रांचा विध्वंस केल्याने अत्यंत हर्षित, भण्डासुरेन्द्रनिर्मुक्तशस्त्रप्रत्यस्त्रवर्षिणी — भंडासुराने सोडलेल्या शस्त्रांविरुद्ध प्रत्यस्त्रांचा वर्षाव करणारी
कराङ्गुलिनखोत्पन्ननारायणदशाकृतिः।
महापाशुपतास्त्राग्निनिर्दग्धासुरसैनिका॥३२॥
karāṅgulinakhotpannanārāyaṇadaśākṛtiḥ| mahāpāśupatāstrāgninirdagdhāsurasainikā||32||
अर्थ कराङ्गुलिनखोत्पन्ननारायणदशाकृतिः — जिच्या हाताच्या बोटांच्या नखांतून नारायणाचे दहा अवतार प्रकट झाले, महापाशुपतास्त्राग्निनिर्दग्धासुरसैनिका — महापाशुपतास्त्राच्या अग्नीने असुरसेनेला भस्म करणारी
कामेश्वरास्त्रनिर्दग्धसभण्डासुरशून्यका।
ब्रह्मोपेन्द्रमहेन्द्रादिदेवसंस्तुतवैभवा॥३३॥
kāmeśvarāstranirdagdhasabhaṇḍāsuraśūnyakā| brahmopendramahendrādidevasaṃstutavaibhavā||33||
अर्थ कामेश्वरास्त्रनिर्दग्धसभण्डासुरशून्यका — कामेश्वरास्त्राने भंडासुरासह शून्यक नगरीला भस्म करणारी, ब्रह्मोपेन्द्रमहेन्द्रादिदेवसंस्तुतवैभवा — ब्रह्मा, विष्णू, इंद्र आदी देवांनी जिच्या वैभवाची स्तुती केली आहे
हरनेत्राग्निसंदग्धकामसञ्जीवनौषधिः।
श्रीमद्वाग्भवकूटैकस्वरूपमुखपङ्कजा॥३४॥
haranetrāgnisaṃdagdhakāmasañjīvanauṣadhiḥ| śrīmadvāgbhavakūṭaikasvarūpamukhapaṅkajā||34||
अर्थ हरनेत्राग्निसंदग्धकामसञ्जीवनौषधिः — शिवाच्या नेत्राग्नीने भस्म झालेल्या कामदेवासाठी संजीवनी औषधरूप, श्रीमद्वाग्भवकूटैकस्वरूपमुखपङ्कजा — जिचे मुखकमळ श्रीविद्येच्या वाग्भवकूटाचे स्वरूप आहे
कण्ठाधःकटिपर्यन्तमध्यकूटस्वरूपिणी।
शक्तिकूटैकतापन्नकट्यधोभागधारिणी॥३५॥
kaṇṭhādhaḥkaṭiparyantamadhyakūṭasvarūpiṇī| śaktikūṭaikatāpannakaṭyadhobhāgadhāriṇī||35||
अर्थ कण्ठाधःकटिपर्यन्तमध्यकूटस्वरूपिणी — कंठाच्या खालून कटीपर्यंतचा भाग जिचे मध्यकूट (कामराजकूट) स्वरूप आहे, शक्तिकूटैकतापन्नकट्यधोभागधारिणी — शक्तिकूटाशी एकत्व पावलेला कटीखालचा भाग धारण करणारी
मूलमन्त्रात्मिका मूलकूटत्रयकलेवरा।
कुलामृतैकरसिका कुलसंकेतपालिनी॥३६॥
mūlamantrātmikā mūlakūṭatrayakalevarā| kulāmṛtaikarasikā kulasaṃketapālinī||36||
अर्थ मूलमन्त्रात्मिका — मूलमंत्र (पंचदशी) स्वरूपा, मूलकूटत्रयकलेवरा — मूलमंत्राच्या तीन कूटांना शरीररूपाने धारण करणारी, कुलामृतैकरसिका — कुलाच्या अमृतात एकमेव रस घेणारी, कुलसंकेतपालिनी — कुलाच्या गुप्त संकेतांचे रक्षण करणारी
कुलाङ्गना कुलान्तस्था कौलिनी कुलयोगिनी।
अकुला समयान्तस्था समयाचारतत्परा॥३७॥
kulāṅganā kulāntasthā kaulinī kulayoginī| akulā samayāntasthā samayācāratatparā||37||
अर्थ कुलाङ्गना — कुलीन नारी, कुलाची देवी, कुलान्तस्था — कुलाच्या आत स्थित, कौलिनी — कौल मार्गाची देवी, कुलयोगिनी — कुलाची योगिनी, अकुला — कुलापलीकडची, अकुलस्वरूपा, समयान्तस्था — समयात (आंतरिक उपासनेत) स्थित, समयाचारतत्परा — समयाचारात निरत असणारी
मूलाधारैकनिलया ब्रह्मग्रन्थिविभेदिनी।
मणिपूरान्तरुदिता विष्णुग्रन्थिविभेदिनी॥३८॥
mūlādhāraikanilayā brahmagranthivibhedinī| maṇipūrāntaruditā viṣṇugranthivibhedinī||38||
अर्थ मूलाधारैकनिलया — मूलाधार चक्राला मुख्य निवास करणारी, ब्रह्मग्रन्थिविभेदिनी — ब्रह्मग्रंथीचे भेदन करणारी, मणिपूरान्तरुदिता — मणिपूर चक्रात उदय पावणारी, विष्णुग्रन्थिविभेदिनी — विष्णुग्रंथीचे भेदन करणारी
आज्ञाचक्रान्तरालस्था रुद्रग्रन्थिविभेदिनी।
सहस्राराम्बुजारूढा सुधासाराभिवर्षिणी॥३९॥
ājñācakrāntarālasthā rudragranthivibhedinī| sahasrārāmbujārūḍhā sudhāsārābhivarṣiṇī||39||
अर्थ आज्ञाचक्रान्तरालस्था — आज्ञाचक्राच्या मध्यभागी स्थित, रुद्रग्रन्थिविभेदिनी — रुद्रग्रंथीचे भेदन करणारी, सहस्राराम्बुजारूढा — सहस्रार कमळावर आरूढ, सुधासाराभिवर्षिणी — अमृताची धारा बरसवणारी
तडिल्लतासमरुचिः षट्चक्रोपरिसंस्थिता।
महाशक्तिः कुण्डलिनी बिसतन्तुतनीयसी॥४०॥
taḍillatāsamaruciḥ ṣaṭcakroparisaṃsthitā| mahāśaktiḥ kuṇḍalinī bisatantutanīyasī||40||
अर्थ तडिल्लतासमरुचिः — विजेच्या लतेसारखी कांती असलेली, षट्चक्रोपरिसंस्थिता — षट्चक्रांच्या वर स्थित, महाशक्तिः — महाशक्तिस्वरूपा (कुंडलिनी), कुण्डलिनी — कुंडलिनी शक्तिस्वरूपा, बिसतन्तुतनीयसी — कमलनालाच्या तंतूहूनही सूक्ष्मतर
भवानी भावनागम्या भवारण्यकुठारिका।
भद्रप्रिया भद्रमूर्तिर्भक्तसौभाग्यदायिनी॥४१॥
bhavānī bhāvanāgamyā bhavāraṇyakuṭhārikā| bhadrapriyā bhadramūrtirbhaktasaubhāgyadāyinī||41||
अर्थ भवानी — भवाची (शिवाची) पत्नी, भवानी, भावनागम्या — भावनेने (ध्यानाने) प्राप्य, भवारण्यकुठारिका — संसाररूपी वन तोडणारी कुऱ्हाड, भद्रप्रिया — मंगलावर (भद्रावर) प्रेम करणारी, भद्रमूर्तिः — मंगलमयी मूर्ती असलेली, भक्तसौभाग्यदायिनी — भक्तांना सौभाग्य देणारी
भक्तिप्रिया भक्तिगम्या भक्तिवश्या भयापहा।
शाम्भवी शारदाराध्या शर्वाणी शर्मदायिनी॥४२॥
bhaktipriyā bhaktigamyā bhaktivaśyā bhayāpahā| śāmbhavī śāradārādhyā śarvāṇī śarmadāyinī||42||
अर्थ भक्तिप्रिया — भक्तीवर प्रेम करणारी, भक्तिगम्या — भक्तीने प्राप्य, भक्तिवश्या — भक्तीच्या वश होणारी, भयापहा — भय दूर करणारी, शाम्भवी — शंभूची (शिवाची) शक्ती, शांभवी, शारदाराध्या — शारदेकडून (सरस्वतीकडून) पूजिली जाणारी, शर्वाणी — शर्वाची (शिवाची) पत्नी, शर्वाणी, शर्मदायिनी — सुख (शर्म) देणारी
शाङ्करी श्रीकरी साध्वी शरच्चन्द्रनिभानना।
शातोदरी शान्तिमती निराधारा निरञ्जना॥४३॥
śāṅkarī śrīkarī sādhvī śaraccandranibhānanā| śātodarī śāntimatī nirādhārā nirañjanā||43||
अर्थ शाङ्करी — शंकराची शक्ती, शांकरी, श्रीकरी — श्री (संपत्ती) देणारी, साध्वी — पतिव्रता, साध्वी, शरच्चन्द्रनिभानना — शरद ऋतूतील चंद्रासारखे मुख असलेली, शातोदरी — कृश (बारीक) उदर असलेली, शान्तिमती — शांतीने युक्त, निराधारा — आधाररहित, स्वयंआश्रित, निरञ्जना — निर्मळ, अंजनरहित
निर्लेपा निर्मला नित्या निराकारा निराकुला।
निर्गुणा निष्कला शान्ता निष्कामा निरुपप्लवा॥४४॥
nirlepā nirmalā nityā nirākārā nirākulā| nirguṇā niṣkalā śāntā niṣkāmā nirupaplavā||44||
अर्थ निर्लेपा — कोणत्याही लेपापासून (कर्मलेपापासून) रहित, निर्मला — मलरहित, परम शुद्ध, नित्या — नित्य, शाश्वत, निराकारा — आकाररहित, निराकार, निराकुला — व्याकुळतारहित, स्थिर, निर्गुणा — गुणांपलीकडची, निर्गुण, निष्कला — कलारहित (अंशरहित), अखंड, शान्ता — शांतस्वरूपा, निष्कामा — कामनारहित, निरुपप्लवा — उपप्लवरहित (विनाश/उपद्रवरहित)
नित्यमुक्ता निर्विकारा निष्प्रपञ्चा निराश्रया।
नित्यशुद्धा नित्यबुद्धा निरवद्या निरन्तरा॥४५॥
nityamuktā nirvikārā niṣprapañcā nirāśrayā| nityaśuddhā nityabuddhā niravadyā nirantarā||45||
अर्थ नित्यमुक्ता — नित्यमुक्त स्वरूपा, निर्विकारा — विकाररहित, अपरिवर्तनीय, निष्प्रपञ्चा — प्रपंचापलीकडची (जगद्विस्ताराच्या पलीकडची), निराश्रया — कोणत्याही आश्रयाची अपेक्षा न ठेवणारी, नित्यशुद्धा — सदा शुद्ध, नित्यबुद्धा — नित्य बुद्ध (सदा जागृत ज्ञानमयी), निरवद्या — दोषरहित, निर्दोष, निरन्तरा — अंतररहित (भेद/अवकाशरहित), अखंड
निष्कारणा निष्कलङ्का निरुपाधिर्निरीश्वरा।
नीरागा रागमथनी निर्मदा मदनाशिनी॥४६॥
niṣkāraṇā niṣkalaṅkā nirupādhirnirīśvarā| nīrāgā rāgamathanī nirmadā madanāśinī||46||
अर्थ निष्कारणा — कारणरहित, स्वयंभू, निष्कलङ्का — कलंकरहित (दोषरहित), निरुपाधिः — उपाधिरहित, निरीश्वरा — जिच्यावर कोणीही ईश्वर नाही, नीरागा — रागरहित (आसक्तिरहित), रागमथनी — रागाचा (आसक्तीचा) नाश करणारी, निर्मदा — मदरहित (अहंकाररहित), मदनाशिनी — मदाचा (अहंकाराचा) नाश करणारी
निश्चिन्ता निरहंकारा निर्मोहा मोहनाशिनी।
निर्ममा ममताहन्त्री निष्पापा पापनाशिनी॥४७॥
niścintā nirahaṃkārā nirmohā mohanāśinī| nirmamā mamatāhantrī niṣpāpā pāpanāśinī||47||
अर्थ निश्चिन्ता — चिंतारहित, निरहंकारा — अहंकाररहित, निर्मोहा — मोहरहित, मोहनाशिनी — मोहाचा नाश करणारी, निर्ममा — ममतारहित (माझेपणारहित), ममताहन्त्री — ममतेचा नाश करणारी, निष्पापा — पापरहित, पापनाशिनी — पापाचा नाश करणारी
निष्क्रोधा क्रोधशमनी निर्लोभा लोभनाशिनी।
निःसंशया संशयघ्नी निर्भवा भवनाशिनी॥४८॥
niṣkrodhā krodhaśamanī nirlobhā lobhanāśinī| niḥsaṃśayā saṃśayaghnī nirbhavā bhavanāśinī||48||
अर्थ निष्क्रोधा — क्रोधरहित, क्रोधशमनी — क्रोध शांत करणारी, निर्लोभा — लोभरहित, लोभनाशिनी — लोभाचा नाश करणारी, निःसंशया — संशयरहित, संशयघ्नी — संशयाचा नाश करणारी, निर्भवा — भवरहित (जन्ममरणरहित), भवनाशिनी — भवाचा (संसाराचा) नाश करणारी
निर्विकल्पा निराबाधा निर्भेदा भेदनाशिनी।
निर्नाशा मृत्युमथनी निष्क्रिया निष्परिग्रहा॥४९॥
nirvikalpā nirābādhā nirbhedā bhedanāśinī| nirnāśā mṛtyumathanī niṣkriyā niṣparigrahā||49||
अर्थ निर्विकल्पा — विकल्परहित (भेदकल्पनारहित), निराबाधा — बाधारहित (पीडारहित), निर्भेदा — भेदरहित, अभेदस्वरूपा, भेदनाशिनी — भेदाचा (द्वैताचा) नाश करणारी, निर्नाशा — नाशरहित, अविनाशी, मृत्युमथनी — मृत्यूचे मंथन (नाश) करणारी, निष्क्रिया — क्रियारहित, निष्क्रियस्वरूपा, निष्परिग्रहा — परिग्रहरहित (संग्रहरहित)
निस्तुला नीलचिकुरा निरपाया निरत्यया।
दुर्लभा दुर्गमा दुर्गा दुःखहन्त्री सुखप्रदा॥५०॥
nistulā nīlacikurā nirapāyā niratyayā| durlabhā durgamā durgā duḥkhahantrī sukhapradā||50||
अर्थ निस्तुला — अतुलनीय, जिला कोणतीही तुलना नाही, नीलचिकुरा — निळे (काळे) केस असलेली, निरपाया — अपायरहित (विनाशरहित), निरत्यया — अत्ययरहित (उल्लंघन/नाशरहित), दुर्लभा — दुर्लभ, कष्टाने प्राप्य, दुर्गमा — दुर्गम, कष्टाने पोहोचण्याजोगी, दुर्गा — दुर्गतिनाशिनी दुर्गा, दुःखहन्त्री — दुःखाचा नाश करणारी, सुखप्रदा — सुख देणारी
दुष्टदूरा दुराचारशमनी दोषवर्जिता।
सर्वज्ञा सान्द्रकरुणा समानाधिकवर्जिता॥५१॥
duṣṭadūrā durācāraśamanī doṣavarjitā| sarvajñā sāndrakaruṇā samānādhikavarjitā||51||
अर्थ दुष्टदूरा — दुष्टांपासून दूर राहणारी, जिच्यापासून दुर्जन दूर राहतात, दुराचारशमनी — दुराचाराचे शमन करणारी, दोषवर्जिता — समस्त दोषांपासून रहित, सर्वज्ञा — सर्व काही जाणणारी, सर्वज्ञ, सान्द्रकरुणा — गहन करुणेने परिपूर्ण, समानाधिकवर्जिता — जिच्यासारखा किंवा जिच्याहून अधिक कोणीही नाही
सर्वशक्तिमयी सर्वमङ्गला सद्गतिप्रदा।
सर्वेश्वरी सर्वमयी सर्वमन्त्रस्वरूपिणी॥५२॥
sarvaśaktimayī sarvamaṅgalā sadgatipradā| sarveśvarī sarvamayī sarvamantrasvarūpiṇī||52||
अर्थ सर्वशक्तिमयी — समस्त शक्तींनी युक्त, सर्वमङ्गला — समस्त मंगलांची अधिष्ठात्री, सद्गतिप्रदा — शुभ गती आणि मोक्ष देणारी, सर्वेश्वरी — सर्वांची परम अधीश्वरी, सर्वमयी — सर्वस्वरूपा, सर्वव्यापिनी, सर्वमन्त्रस्वरूपिणी — समस्त मंत्रांची स्वरूपा
सर्वयन्त्रात्मिका सर्वतन्त्ररूपा मनोन्मनी।
माहेश्वरी महादेवी महालक्ष्मीर्मृडप्रिया॥५३॥
sarvayantrātmikā sarvatantrarūpā manonmanī| māheśvarī mahādevī mahālakṣmīrmṛḍapriyā||53||
अर्थ सर्वयन्त्रात्मिका — समस्त यंत्रांची आत्मा, सर्वतन्त्ररूपा — समस्त तंत्रांची स्वरूपा, मनोन्मनी — मनापलीकडच्या उन्मनी अवस्थेची स्वरूपा, माहेश्वरी — महेश्वराची शक्ती, माहेश्वरी, महादेवी — महान देवी, महालक्ष्मीः — महालक्ष्मीस्वरूपा, मृडप्रिया — मृडाची (शिवाची) प्रिया
महारूपा महापूज्या महापातकनाशिनी।
महामाया महासत्त्वा महाशक्तिर्महारतिः॥५४॥
mahārūpā mahāpūjyā mahāpātakanāśinī| mahāmāyā mahāsattvā mahāśaktirmahāratiḥ||54||
अर्थ महारूपा — महान रूप असलेली, महापूज्या — परम पूजनीया, महापातकनाशिनी — महान पातकांचा नाश करणारी, महामाया — महान मायास्वरूपा, जगाची मूळ शक्ती, महासत्त्वा — महान सत्त्वगुण आणि बळाने युक्त, महाशक्तिः — महान शक्तिस्वरूपा, महारतिः — महान आनंद आणि प्रीतिस्वरूपा
महाभोगा महैश्वर्या महावीर्या महाबला।
महाबुद्धिर्महासिद्धिर्महायोगेश्वरेश्वरी॥५५॥
mahābhogā mahaiśvaryā mahāvīryā mahābalā| mahābuddhirmahāsiddhirmahāyogeśvareśvarī||55||
अर्थ महाभोगा — महान भोग आणि ऐश्वर्यस्वरूपा, महैश्वर्या — महान ऐश्वर्याने संपन्न, महावीर्या — महान वीर्य आणि पराक्रम असलेली, महाबला — महान बलसंपन्न, महाबुद्धिः — महान बुद्धिस्वरूपा, महासिद्धिः — महान सिद्धिस्वरूपा, महायोगेश्वरेश्वरी — महान योगेश्वरांचीही ईश्वरी
महातन्त्रा महामन्त्रा महायन्त्रा महासना।
महायागक्रमाराध्या महाभैरवपूजिता॥५६॥
mahātantrā mahāmantrā mahāyantrā mahāsanā| mahāyāgakramārādhyā mahābhairavapūjitā||56||
अर्थ महातन्त्रा — महान तंत्रस्वरूपा, महामन्त्रा — महान मंत्रस्वरूपा, महायन्त्रा — महान यंत्रस्वरूपा (श्रीचक्रस्वरूपा), महासना — महान आसनावर विराजमान, महायागक्रमाराध्या — महायागाच्या विधिक्रमाने आराधिली जाणारी, महाभैरवपूजिता — महाभैरवाकडून (शिवाकडून) पूजिली जाणारी
महेश्वरमहाकल्पमहाताण्डवसाक्षिणी।
महाकामेशमहिषी महात्रिपुरसुन्दरी॥५७॥
maheśvaramahākalpamahātāṇḍavasākṣiṇī| mahākāmeśamahiṣī mahātripurasundarī||57||
अर्थ महेश्वरमहाकल्पमहाताण्डवसाक्षिणी — महाप्रलयात महेश्वराच्या महातांडवाची साक्षी, महाकामेशमहिषी — महाकामेश्वराची महाराणी, महात्रिपुरसुन्दरी — महान त्रिपुरसुंदरी
चतुःषष्ट्युपचाराढ्या चतुःषष्टिकलामयी।
महाचतुःषष्टिकोटियोगिनीगणसेविता॥५८॥
catuḥṣaṣṭyupacārāḍhyā catuḥṣaṣṭikalāmayī| mahācatuḥṣaṣṭikoṭiyoginīgaṇasevitā||58||
अर्थ चतुःषष्ट्युपचाराढ्या — चौसष्ट उपचारांनी पूजिली जाणारी, चतुःषष्टिकलामयी — चौसष्ट कलांनी युक्त, महाचतुःषष्टिकोटियोगिनीगणसेविता — चौसष्ट कोटी योगिनीगणांनी सेविलेली
मनुविद्या चन्द्रविद्या चन्द्रमण्डलमध्यगा।
चारुरूपा चारुहासा चारुचन्द्रकलाधरा॥५९॥
manuvidyā candravidyā candramaṇḍalamadhyagā| cārurūpā cāruhāsā cārucandrakalādharā||59||
अर्थ मनुविद्या — मनुविद्या मंत्रस्वरूपा, चन्द्रविद्या — चंद्रविद्या मंत्रस्वरूपा, चन्द्रमण्डलमध्यगा — चंद्रमंडलाच्या मध्यभागी स्थित, चारुरूपा — मनोहर रूप असलेली, चारुहासा — मनोहर स्मित असलेली, चारुचन्द्रकलाधरा — मनोहर चंद्रकला धारण करणारी
चराचरजगन्नाथा चक्रराजनिकेतना।
पार्वती पद्मनयना पद्मरागसमप्रभा॥६०॥
carācarajagannāthā cakrarājaniketanā| pārvatī padmanayanā padmarāgasamaprabhā||60||
अर्थ चराचरजगन्नाथा — चराचर समस्त जगाची स्वामिनी, चक्रराजनिकेतना — श्रीचक्रात (चक्रराजात) निवास करणारी, पार्वती — पर्वतराजाची कन्या, पार्वती, पद्मनयना — कमळासारखे नेत्र असलेली, पद्मरागसमप्रभा — पद्मरागमण्यासारखी कांती असलेली
पञ्चप्रेतासनासीना पञ्चब्रह्मस्वरूपिणी।
चिन्मयी परमानन्दा विज्ञानघनरूपिणी॥६१॥
pañcapretāsanāsīnā pañcabrahmasvarūpiṇī| cinmayī paramānandā vijñānaghanarūpiṇī||61||
अर्थ पञ्चप्रेतासनासीना — पंचप्रेतांच्या (ब्रह्मादींच्या) आसनावर विराजमान, पञ्चब्रह्मस्वरूपिणी — पंचब्रह्माची स्वरूपा, चिन्मयी — शुद्ध चैतन्यस्वरूपा, परमानन्दा — परम आनंदस्वरूपा, विज्ञानघनरूपिणी — घनीभूत विज्ञानाची (चैतन्याची) स्वरूपा
ध्यानध्यातृध्येयरूपा धर्माधर्मविवर्जिता।
विश्वरूपा जागरिणी स्वपन्ती तैजसात्मिका॥६२॥
dhyānadhyātṛdhyeyarūpā dharmādharmavivarjitā| viśvarūpā jāgariṇī svapantī taijasātmikā||62||
अर्थ ध्यानध्यातृध्येयरूपा — ध्यान, ध्याता आणि ध्येय — तिन्हींची स्वरूपा, धर्माधर्मविवर्जिता — धर्म आणि अधर्म दोन्हींपलीकडची, विश्वरूपा — विश्वस्वरूपा, जाग्रत अवस्थेची अधिष्ठात्री, जागरिणी — जाग्रत अवस्थास्वरूपा, स्वपन्ती — स्वप्नावस्थास्वरूपा, तैजसात्मिका — स्वप्नाभिमानी तैजसाची आत्मा
सुप्ता प्राज्ञात्मिका तुर्या सर्वावस्थाविवर्जिता।
सृष्टिकर्त्री ब्रह्मरूपा गोप्त्री गोविन्दरूपिणी॥६३॥
suptā prājñātmikā turyā sarvāvasthāvivarjitā| sṛṣṭikartrī brahmarūpā goptrī govindarūpiṇī||63||
अर्थ सुप्ता — सुषुप्ती (गाढ निद्रा) अवस्थास्वरूपा, प्राज्ञात्मिका — सुषुप्त्यभिमानी प्राज्ञाची आत्मा, तुर्या — तुरीय (चौथ्या) अवस्थेची स्वरूपा, सर्वावस्थाविवर्जिता — समस्त अवस्थांपलीकडची, सृष्टिकर्त्री — सृष्टीची रचयित्री, ब्रह्मरूपा — सृष्टिकर्त्या ब्रह्मदेवाची स्वरूपा, गोप्त्री — जगाची पालनकर्ती, रक्षिका, गोविन्दरूपिणी — पालक गोविंदाची (विष्णूची) स्वरूपा
संहारिणी रुद्ररूपा तिरोधानकरीश्वरी।
सदाशिवाऽनुग्रहदा पञ्चकृत्यपरायणा॥६४॥
saṃhāriṇī rudrarūpā tirodhānakarīśvarī| sadāśivā'nugrahadā pañcakṛtyaparāyaṇā||64||
अर्थ संहारिणी — जगाचा संहार करणारी, रुद्ररूपा — संहारकर्त्या रुद्राची स्वरूपा, तिरोधानकरी — जगाचे तिरोधान (विलय) करणारी, ईश्वरी — तिरोधान करणारी ईश्वरशक्ती, सदाशिवा — अनुग्रहकर्त्या सदाशिवाची स्वरूपा, अनुग्रहदा — अनुग्रह (कृपा) देणारी, पञ्चकृत्यपरायणा — सृष्टी-स्थिती-संहार-तिरोधान-अनुग्रह या पंचकृत्यांत तत्पर
भानुमण्डलमध्यस्था भैरवी भगमालिनी।
पद्मासना भगवती पद्मनाभसहोदरी॥६५॥
bhānumaṇḍalamadhyasthā bhairavī bhagamālinī| padmāsanā bhagavatī padmanābhasahodarī||65||
अर्थ भानुमण्डलमध्यस्था — सूर्यमंडलाच्या मध्यभागी स्थित, भैरवी — भैरवीस्वरूपा, भैरवाची शक्ती, भगमालिनी — भगाची (ऐश्वर्याच्या सहा गुणांची) माळ धारण करणारी, पद्मासना — कमळाच्या आसनावर विराजमान, भगवती — षड्-ऐश्वर्यसंपन्न भगवती, पद्मनाभसहोदरी — पद्मनाभाची (विष्णूची) सहोदरा (बहीण)
उन्मेषनिमिषोत्पन्नविपन्नभुवनावली।
सहस्रशीर्षवदना सहस्राक्षी सहस्रपात्॥६६॥
unmeṣanimiṣotpannavipannabhuvanāvalī| sahasraśīrṣavadanā sahasrākṣī sahasrapāt||66||
अर्थ उन्मेषनिमिषोत्पन्नविपन्नभुवनावली — जिच्या नेत्र उघडण्याने भुवनांची रांग उत्पन्न होते आणि मिटण्याने विलीन होते, सहस्रशीर्षवदना — सहस्र (हजारो) शिरे आणि मुखे असलेली, सहस्राक्षी — सहस्र नेत्र असलेली, सहस्रपात् — सहस्र चरण असलेली
आब्रह्मकीटजननी वर्णाश्रमविधायिनी।
निजाज्ञारूपनिगमा पुण्यापुण्यफलप्रदा॥६७॥
ābrahmakīṭajananī varṇāśramavidhāyinī| nijājñārūpanigamā puṇyāpuṇyaphalapradā||67||
अर्थ आब्रह्मकीटजननी — ब्रह्मदेवापासून किड्यापर्यंत समस्त प्राणिमात्रांची जननी, वर्णाश्रमविधायिनी — वर्ण आणि आश्रम व्यवस्थेची विधायिका, निजाज्ञारूपनिगमा — जिची स्वतःची आज्ञाच वेदांच्या (निगमांच्या) रूपात आहे, पुण्यापुण्यफलप्रदा — पुण्य आणि पापाची फळे देणारी
श्रुतिसीमन्तसिन्दूरीकृतपादाब्जधूलिका।
सकलागमसन्दोहशुक्तिसम्पुटमौक्तिका॥६८॥
śrutisīmantasindūrīkṛtapādābjadhūlikā| sakalāgamasandohaśuktisampuṭamauktikā||68||
अर्थ श्रुतिसीमन्तसिन्दूरीकृतपादाब्जधूलिका — जिच्या चरणकमलांची धूळ वेदरूपी स्त्रियांच्या भांगेतील शेंदूर बनते, सकलागमसन्दोहशुक्तिसम्पुटमौक्तिका — समस्त आगमांच्या समूहरूपी शिंपल्यांच्या संपुटात असलेला मोती
पुरुषार्थप्रदा पूर्णा भोगिनी भुवनेश्वरी।
अम्बिकाऽनादिनिधना हरिब्रह्मेन्द्रसेविता॥६९॥
puruṣārthapradā pūrṇā bhoginī bhuvaneśvarī| ambikā'nādinidhanā haribrahmendrasevitā||69||
अर्थ पुरुषार्थप्रदा — चारही पुरुषार्थ (धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष) देणारी, पूर्णा — सर्वथा परिपूर्ण, भोगिनी — समस्त भोगांची स्वामिनी आणि भोक्ती, भुवनेश्वरी — समस्त भुवनांची (लोकांची) ईश्वरी, अम्बिका — जगन्माता, अनादिनिधना — जिला आदीही नाही आणि अंतही नाही, हरिब्रह्मेन्द्रसेविता — विष्णू, ब्रह्मा आणि इंद्र यांनी सेविलेली
नारायणी नादरूपा नामरूपविवर्जिता।
ह्रींकारी ह्रीमती हृद्या हेयोपादेयवर्जिता॥७०॥
nārāyaṇī nādarūpā nāmarūpavivarjitā| hrīṃkārī hrīmatī hṛdyā heyopādeyavarjitā||70||
अर्थ नारायणी — भगवान नारायणाची शक्तिस्वरूपा, नादरूपा — आदिनादाच्या (ध्वनीच्या) रूपाची, नामरूपविवर्जिता — नाम आणि रूपापासून रहित, ह्रींकारी — ह्रीं बीजमंत्राचे स्वरूप असलेली, ह्रीमती — लज्जेने (ह्रीने) युक्त, हृद्या — हृदयात निवास करणारी आणि मनोहारिणी, हेयोपादेयवर्जिता — त्याज्य आणि ग्राह्य या भेदापासून रहित
राजराजार्चिता राज्ञी रम्या राजीवलोचना।
रञ्जनी रमणी रस्या रणत्किङ्किणिमेखला॥७१॥
rājarājārcitā rājñī ramyā rājīvalocanā| rañjanī ramaṇī rasyā raṇatkiṅkiṇimekhalā||71||
अर्थ राजराजार्चिता — राजांच्या राजाकडून (कुबेराकडून) अर्चिली जाणारी, राज्ञी — सम्राज्ञी, रम्या — परम रमणीय आणि मनोहर, राजीवलोचना — कमळासारखे नेत्र असलेली, रञ्जनी — सर्वांना आनंदित आणि अनुरक्त करणारी, रमणी — रमण घडवणारी सुंदरी, रस्या — रसाने पूर्ण, आस्वाद्य, रणत्किङ्किणिमेखला — रुणझुणणाऱ्या घुंगरांचा कंबरपट्टा धारण करणारी
रमा राकेन्दुवदना रतिरूपा रतिप्रिया।
रक्षाकरी राक्षसघ्नी रामा रमणलम्पटा॥७२॥
ramā rākenduvadanā ratirūpā ratipriyā| rakṣākarī rākṣasaghnī rāmā ramaṇalampaṭā||72||
अर्थ रमा — लक्ष्मीस्वरूपा, शोभायमान, राकेन्दुवदना — पौर्णिमेच्या चंद्रासारखे मुख असलेली, रतिरूपा — रतीच्या (प्रेमाच्या) रूपाची, रतिप्रिया — रतीला प्रिय आणि प्रेमाने युक्त, रक्षाकरी — रक्षण करणारी, राक्षसघ्नी — राक्षसांचा संहार करणारी, रामा — रमणीय सुंदरी, सर्वांना आल्हादित करणारी, रमणलम्पटा — आपल्या प्रियतमात (शिवात) अनुरक्त
काम्या कामकलारूपा कदम्बकुसुमप्रिया।
कल्याणी जगतीकन्दा करुणारससागरा॥७३॥
kāmyā kāmakalārūpā kadambakusumapriyā| kalyāṇī jagatīkandā karuṇārasasāgarā||73||
अर्थ काम्या — सर्वांकडून वांछनीय, कामकलारूपा — कामकलेच्या स्वरूपाची, कदम्बकुसुमप्रिया — कदंबाची फुले प्रिय मानणारी, कल्याणी — मंगलमयी, कल्याण करणारी, जगतीकन्दा — जगाचे मूळ कारण, करुणारससागरा — करुणारसाचा सागर
कलावती कलालापा कान्ता कादम्बरीप्रिया।
वरदा वामनयना वारुणीमदविह्वला॥७४॥
kalāvatī kalālāpā kāntā kādambarīpriyā| varadā vāmanayanā vāruṇīmadavihvalā||74||
अर्थ कलावती — समस्त कलांनी युक्त, कलालापा — मधुर आणि कलात्मक वाणी असलेली, कान्ता — अत्यंत रमणीय आणि मनोहारिणी, कादम्बरीप्रिया — कादंबरी (मध) प्रिय मानणारी, वरदा — वरदान देणारी, वामनयना — सुंदर नेत्र असलेली, वारुणीमदविह्वला — वारुणीच्या (आनंदरसाच्या) मदाने विव्हळ
विश्वाधिका वेदवेद्या विन्ध्याचलनिवासिनी।
विधात्री वेदजननी विष्णुमाया विलासिनी॥७५॥
viśvādhikā vedavedyā vindhyācalanivāsinī| vidhātrī vedajananī viṣṇumāyā vilāsinī||75||
अर्थ विश्वाधिका — समस्त विश्वापलीकडची आणि श्रेष्ठ, वेदवेद्या — वेदांनी ज्ञेय, विन्ध्याचलनिवासिनी — विंध्याचल पर्वतावर निवास करणारी, विधात्री — सृष्टीची विधात्री (रचयित्री), वेदजननी — वेदांची जननी, विष्णुमाया — विष्णूची मायास्वरूपा, विलासिनी — लीलाविलास करणारी
क्षेत्रस्वरूपा क्षेत्रेशी क्षेत्रक्षेत्रज्ञपालिनी।
क्षयवृद्धिविनिर्मुक्ता क्षेत्रपालसमर्चिता॥७६॥
kṣetrasvarūpā kṣetreśī kṣetrakṣetrajñapālinī| kṣayavṛddhivinirmuktā kṣetrapālasamarcitā||76||
अर्थ क्षेत्रस्वरूपा — क्षेत्राच्या (देहाच्या/प्रकृतीच्या) स्वरूपाची, क्षेत्रेशी — क्षेत्राची स्वामिनी, क्षेत्रक्षेत्रज्ञपालिनी — क्षेत्र (प्रकृती) आणि क्षेत्रज्ञ (आत्मा) दोन्हींचे पालन करणारी, क्षयवृद्धिविनिर्मुक्ता — ऱ्हास आणि वृद्धीपासून सर्वथा रहित, क्षेत्रपालसमर्चिता — क्षेत्रपालांकडून सम्यक पूजिली जाणारी
विजया विमला वन्द्या वन्दारुजनवत्सला।
वाग्वादिनी वामकेशी वह्निमण्डलवासिनी॥७७॥
vijayā vimalā vandyā vandārujanavatsalā| vāgvādinī vāmakeśī vahnimaṇḍalavāsinī||77||
अर्थ विजया — सर्वत्र विजय मिळवणारी, विमला — निर्मळ, दोषरहित, वन्द्या — सर्वांकडून वंदनीय, वन्दारुजनवत्सला — वंदन करणाऱ्या भक्तजनांवर वात्सल्य ठेवणारी, वाग्वादिनी — वाणीची अधिष्ठात्री, बोलवणारी, वामकेशी — सुंदर केस असलेली, वह्निमण्डलवासिनी — अग्निमंडलात निवास करणारी
भक्तिमत्कल्पलतिका पशुपाशविमोचिनी।
संहृताशेषपाषण्डा सदाचारप्रवर्तिका॥७८॥
bhaktimatkalpalatikā paśupāśavimocinī| saṃhṛtāśeṣapāṣaṇḍā sadācārapravartikā||78||
अर्थ भक्तिमत्कल्पलतिका — भक्तिमानांसाठी कल्पलतेसमान, पशुपाशविमोचिनी — जीवाला (पशूला) बंधनातून (पाशातून) मुक्त करणारी, संहृताशेषपाषण्डा — समस्त पाखंडांचा (नास्तिक मतांचा) संहार करणारी, सदाचारप्रवर्तिका — सदाचाराचे प्रवर्तन करणारी
तापत्रयाग्निसन्तप्तसमाह्लादनचन्द्रिका।
तरुणी तापसाराध्या तनुमध्या तमोऽपहा॥७९॥
tāpatrayāgnisantaptasamāhlādanacandrikā| taruṇī tāpasārādhyā tanumadhyā tamo'pahā||79||
अर्थ तापत्रयाग्निसन्तप्तसमाह्लादनचन्द्रिका — त्रिविध तापांच्या अग्नीने संतप्त झालेल्यांना आल्हादित करणारी चांदणी, तरुणी — नित्य युवावस्था असलेली, तापसाराध्या — तपस्व्यांकडून आराधिली जाणारी, तनुमध्या — कृश (बारीक) कटी असलेली, तमोऽपहा — अंधकार आणि अज्ञान दूर करणारी
चितिस्तत्पदलक्ष्यार्था चिदेकरसरूपिणी।
स्वात्मानन्दलवीभूतब्रह्माद्यानन्दसन्ततिः॥८०॥
citistatpadalakṣyārthā cidekarasarūpiṇī| svātmānandalavībhūtabrahmādyānandasantatiḥ||80||
अर्थ चितिः — शुद्ध चैतन्यस्वरूपा, तत्पदलक्ष्यार्था — ‘तत्’ पदाचा लक्ष्यार्थ (परम तत्त्व), चिदेकरसरूपिणी — चैतन्याच्या एकरस स्वरूपाची, स्वात्मानन्दलवीभूतब्रह्माद्यानन्दसन्ततिः — जिच्या आत्मानंदाच्या एका लवमात्रात ब्रह्मादींचा समस्त आनंद सामावलेला आहे
परा प्रत्यक्चितीरूपा पश्यन्ती परदेवता।
मध्यमा वैखरीरूपा भक्तमानसहंसिका॥८१॥
parā pratyakcitīrūpā paśyantī paradevatā| madhyamā vaikharīrūpā bhaktamānasahaṃsikā||81||
अर्थ परा — सर्वोच्च परावाक्स्वरूपा (वाणीची परा अवस्था), प्रत्यक्चितीरूपा — अंतर्मुख चैतन्यस्वरूपा, पश्यन्ती — पश्यंती वाक्रूपा (वाणीची दुसरी अवस्था), परदेवता — परम देवता, मध्यमा — मध्यमा वाक्रूपा (वाणीची मध्य अवस्था), वैखरीरूपा — वैखरी वाक्स्वरूपा (उच्चारित वाणी), भक्तमानसहंसिका — भक्तांच्या मानसरूपी सरोवरात विहार करणारी हंसी
कामेश्वरप्राणनाडी कृतज्ञा कामपूजिता।
शृङ्गाररससम्पूर्णा जया जालन्धरस्थिता॥८२॥
kāmeśvaraprāṇanāḍī kṛtajñā kāmapūjitā| śṛṅgārarasasampūrṇā jayā jālandharasthitā||82||
अर्थ कामेश्वरप्राणनाडी — कामेश्वराची (शिवाची) प्राणनाडी, कृतज्ञा — सर्व कर्मांची ज्ञाती, कृतज्ञ, कामपूजिता — कामदेवाकडून पूजिली जाणारी, शृङ्गाररससम्पूर्णा — शृंगाररसाने परिपूर्ण, जया — विजयस्वरूपा, जयशील, जालन्धरस्थिता — जालंधर पीठात स्थित
ओड्याणपीठनिलया बिन्दुमण्डलवासिनी।
रहोयागक्रमाराध्या रहस्तर्पणतर्पिता॥८३॥
oḍyāṇapīṭhanilayā bindumaṇḍalavāsinī| rahoyāgakramārādhyā rahastarpaṇatarpitā||83||
अर्थ ओड्याणपीठनिलया — ओड्याण पीठात निवास करणारी, बिन्दुमण्डलवासिनी — श्रीचक्राच्या बिंदुमंडलात निवास करणारी, रहोयागक्रमाराध्या — गुप्त यागक्रमाने आराध्य, रहस्तर्पणतर्पिता — गुप्त तर्पणाने तृप्त होणारी
सद्यःप्रसादिनी विश्वसाक्षिणी साक्षिवर्जिता।
षडङ्गदेवतायुक्ता षाड्गुण्यपरिपूरिता॥८४॥
sadyaḥprasādinī viśvasākṣiṇī sākṣivarjitā| ṣaḍaṅgadevatāyuktā ṣāḍguṇyaparipūritā||84||
अर्थ सद्यःप्रसादिनी — तत्काळ प्रसन्न होऊन कृपा करणारी, विश्वसाक्षिणी — समस्त विश्वाची साक्षी, साक्षिवर्जिता — जिचा कोणीही साक्षी नाही, साक्षिरहित, षडङ्गदेवतायुक्ता — षडंग देवतांनी युक्त, षाड्गुण्यपरिपूरिता — षड्गुण-ऐश्वर्याने परिपूर्ण
नित्यक्लिन्ना निरुपमा निर्वाणसुखदायिनी।
नित्याषोडशिकारूपा श्रीकण्ठार्धशरीरिणी॥८५॥
nityaklinnā nirupamā nirvāṇasukhadāyinī| nityāṣoḍaśikārūpā śrīkaṇṭhārdhaśarīriṇī||85||
अर्थ नित्यक्लिन्ना — नित्य करुणेने आर्द्र, नित्यक्लिन्ना (नित्यादेवी), निरुपमा — जिला कोणतीही उपमा नाही, अनुपम, निर्वाणसुखदायिनी — निर्वाणसुख देणारी, नित्याषोडशिकारूपा — सोळा नित्यादेवींची स्वरूपा, श्रीकण्ठार्धशरीरिणी — श्रीकंठाचे (शिवाचे) अर्धे शरीर असलेली
प्रभावती प्रभारूपा प्रसिद्धा परमेश्वरी।
मूलप्रकृतिरव्यक्ता व्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणी॥८६॥
prabhāvatī prabhārūpā prasiddhā parameśvarī| mūlaprakṛtiravyaktā vyaktāvyaktasvarūpiṇī||86||
अर्थ प्रभावती — प्रभेने (तेजाने) युक्त, दीप्तिमती, प्रभारूपा — प्रभास्वरूपा, तेजोमयी, प्रसिद्धा — सर्वत्र प्रसिद्ध, विख्यात, परमेश्वरी — परम ईश्वरी, सर्वोच्च देवी, मूलप्रकृतिः — मूळ प्रकृती, सृष्टीचे मूळ कारण, अव्यक्ता — अव्यक्त, अप्रकट, व्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणी — व्यक्त आणि अव्यक्त दोन्ही रूपांची
व्यापिनी विविधाकारा विद्याविद्यास्वरूपिणी।
महाकामेशनयनकुमुदाह्लादकौमुदी॥८७॥
vyāpinī vividhākārā vidyāvidyāsvarūpiṇī| mahākāmeśanayanakumudāhlādakaumudī||87||
अर्थ व्यापिनी — सर्वव्यापिनी, विविधाकारा — अनेक (विविध) रूपे असलेली, विद्याविद्यास्वरूपिणी — विद्या आणि अविद्या दोन्हींची स्वरूपा, महाकामेशनयनकुमुदाह्लादकौमुदी — महाकामेशाच्या (शिवाच्या) नेत्रकुमुदाला आल्हादित करणारी चांदणी
भक्तहार्दतमोभेदभानुमद्भानुसन्ततिः।
शिवदूती शिवाराध्या शिवमूर्तिः शिवङ्करी॥८८॥
bhaktahārdatamobhedabhānumadbhānusantatiḥ| śivadūtī śivārādhyā śivamūrtiḥ śivaṅkarī||88||
अर्थ भक्तहार्दतमोभेदभानुमद्भानुसन्ततिः — भक्तांच्या हृदयातील अंधकार भेदणारी सूर्यकिरणांची रांग, शिवदूती — शिवाला दूत करणारी शिवदूती, शिवाराध्या — शिवाकडून आराध्य, शिवमूर्तिः — शिवस्वरूपा, मंगलमयी मूर्ती, शिवङ्करी — मंगल (शिवकल्याण) करणारी
शिवप्रिया शिवपरा शिष्टेष्टा शिष्टपूजिता।
अप्रमेया स्वप्रकाशा मनोवाचामगोचरा॥८९॥
śivapriyā śivaparā śiṣṭeṣṭā śiṣṭapūjitā| aprameyā svaprakāśā manovācāmagocarā||89||
अर्थ शिवप्रिया — शिवाची प्रिया, शिवपरा — शिवात परायण, शिवनिष्ठ, शिष्टेष्टा — शिष्ट (सज्जन) पुरुषांची इष्ट, शिष्टपूजिता — शिष्टजनांकडून पूजिली जाणारी, अप्रमेया — अप्रमेय, प्रमाणांनी अगम्य, स्वप्रकाशा — स्वयंप्रकाशमान, मनोवाचामगोचरा — मन आणि वाणीच्या अगोचर
चिच्छक्तिश् चेतनारूपा जडशक्तिर्जडात्मिका।
गायत्री व्याहृतिः सन्ध्या द्विजवृन्दनिषेविता॥९०॥
cicchaktiś cetanārūpā jaḍaśaktirjaḍātmikā| gāyatrī vyāhṛtiḥ sandhyā dvijavṛndaniṣevitā||90||
अर्थ चिच्छक्तिः — चित्शक्ती, चैतन्याची शक्ती, चेतनारूपा — चेतनास्वरूपा, जडशक्तिः — जडाच्या (अचेतनाच्या) आधारभूत शक्ती, जडात्मिका — जडरूपा, अचेतनाचे आत्मस्वरूप, गायत्री — गायत्रीस्वरूपा, वेदमाता, व्याहृतिः — व्याहृतिस्वरूपा (भूः भुवः स्वः), सन्ध्या — संध्यावंदनस्वरूपा, द्विजवृन्दनिषेविता — द्विजसमूहाकडून (ब्राह्मणसमूहाकडून) सेविली जाणारी
तत्त्वासना तत्त्वमयी पञ्चकोशान्तरस्थिता।
निःसीममहिमा नित्ययौवना मदशालिनी॥९१॥
tattvāsanā tattvamayī pañcakośāntarasthitā| niḥsīmamahimā nityayauvanā madaśālinī||91||
अर्थ तत्त्वासना — तत्त्वांना आसन करणारी, तत्त्वमयी — समस्त तत्त्वमयी, पञ्चकोशान्तरस्थिता — पंचकोशांच्या आत स्थित, निःसीममहिमा — असीम महिमा असलेली, नित्ययौवना — नित्य युवा, सदा यौवनवती, मदशालिनी — मदाने (आनंदोन्मादाने) सुशोभित
मदघूर्णितरक्ताक्षी मदपाटलगण्डभूः।
चन्दनद्रवदिग्धाङ्गी चाम्पेयकुसुमप्रिया॥९२॥
madaghūrṇitaraktākṣī madapāṭalagaṇḍabhūḥ| candanadravadigdhāṅgī cāmpeyakusumapriyā||92||
अर्थ मदघूर्णितरक्ताक्षी — मदाने घुमणारे लाल नेत्र असलेली, मदपाटलगण्डभूः — मदाने पाटल (गुलाबी) गाल असलेली, चन्दनद्रवदिग्धाङ्गी — चंदनद्रवाने लिंपलेली अंगे असलेली, चाम्पेयकुसुमप्रिया — चाफ्याच्या फुलाची प्रिया
कुशला कोमलाकारा कुरुकुल्ला कुलेश्वरी।
कुलकुण्डालया कौलमार्गतत्परसेविता॥९३॥
kuśalā komalākārā kurukullā kuleśvarī| kulakuṇḍālayā kaulamārgatatparasevitā||93||
अर्थ कुशला — कुशल, दक्ष आणि कल्याणमयी, कोमलाकारा — कोमल आकृती असलेली, कुरुकुल्ला — कुरुकुल्ला देवीस्वरूपा, कुलेश्वरी — कुलाची (कौल परंपरेची) ईश्वरी, कुलकुण्डालया — कुलकुंडात (मूलाधारात, कुंडलिनीस्थानात) निवास करणारी, कौलमार्गतत्परसेविता — कौलमार्गात तत्पर साधकांकडून सेविली जाणारी
कुमारगणनाथाम्बा तुष्टिः पुष्टिर्मतिर्धृतिः।
शान्तिः स्वस्तिमती कान्तिर्नन्दिनी विघ्ननाशिनी॥९४॥
kumāragaṇanāthāmbā tuṣṭiḥ puṣṭirmatirdhṛtiḥ| śāntiḥ svastimatī kāntirnandinī vighnanāśinī||94||
अर्थ कुमारगणनाथाम्बा — कुमाराची (स्कंदाची) आणि गणनाथाची (गणेशाची) माता, तुष्टिः — तुष्टिस्वरूपा (संतोषस्वरूपा), पुष्टिः — पुष्टिस्वरूपा (पोषणस्वरूपा), मतिः — मतिस्वरूपा (बुद्धिस्वरूपा), धृतिः — धृतिस्वरूपा (धैर्यस्वरूपा), शान्तिः — शांतिस्वरूपा, स्वस्तिमती — स्वस्तीने (कल्याणाने) युक्त, मंगलमयी, कान्तिः — कांतिस्वरूपा (शोभास्वरूपा), नन्दिनी — आनंद देणारी, नंदिनी, विघ्ननाशिनी — विघ्नांचा नाश करणारी
तेजोवती त्रिनयना लोलाक्षीकामरूपिणी।
मालिनी हंसिनी माता मलयाचलवासिनी॥९५॥
tejovatī trinayanā lolākṣīkāmarūpiṇī| mālinī haṃsinī mātā malayācalavāsinī||95||
अर्थ तेजोवती — तेजाने युक्त, तेजस्विनी, त्रिनयना — तीन नेत्र असलेली, लोलाक्षीकामरूपिणी — कामरूप पीठात चंचलनेत्रा रूपात विराजमान, मालिनी — मालिनी (माळ धारण करणारी / मालिनी-वर्णमालारूपा), हंसिनी — हंसस्वरूपा, हंसिनी, माता — सर्वांची माता, मलयाचलवासिनी — मलयाचल पर्वतावर निवास करणारी
सुमुखी नलिनी सुभ्रूः शोभना सुरनायिका।
कालकण्ठी कान्तिमती क्षोभिणी सूक्ष्मरूपिणी॥९६॥
sumukhī nalinī subhrūḥ śobhanā suranāyikā| kālakaṇṭhī kāntimatī kṣobhiṇī sūkṣmarūpiṇī||96||
अर्थ सुमुखी — सुंदर आणि प्रसन्न मुख असलेली, नलिनी — कमळासारखी कोमल, सुभ्रूः — सुंदर भुवया असलेली, शोभना — परम शोभायुक्त, कांतिमयी, सुरनायिका — देवांची नायिका, कालकण्ठी — नीलकंठाची (शिवाची) पत्नी, कान्तिमती — अपार कांती असलेली, क्षोभिणी — सृष्टीत क्षोभ (स्पंदन) निर्माण करणारी, सूक्ष्मरूपिणी — सूक्ष्म रूप असलेली
वज्रेश्वरी वामदेवी वयोऽवस्थाविवर्जिता।
सिद्धेश्वरी सिद्धविद्या सिद्धमाता यशस्विनी॥९७॥
vajreśvarī vāmadevī vayo'vasthāvivarjitā| siddheśvarī siddhavidyā siddhamātā yaśasvinī||97||
अर्थ वज्रेश्वरी — वज्रेश्वरी देवी, वज्राची अधीश्वरी, वामदेवी — वामदेवाची (शिवाची) शक्ती, वयोऽवस्थाविवर्जिता — वयाच्या अवस्थांपासून (परिवर्तनांपासून) रहित, सिद्धेश्वरी — सिद्धांची ईश्वरी, सिद्धविद्या — सिद्ध (श्रीविद्या) मंत्रस्वरूपा, सिद्धमाता — सिद्धांची माता, यशस्विनी — यश आणि कीर्तीने युक्त
विशुद्धिचक्रनिलयाऽऽरक्तवर्णा त्रिलोचना।
खट्वाङ्गादिप्रहरणा वदनैकसमन्विता॥९८॥
viśuddhicakranilayā''raktavarṇā trilocanā| khaṭvāṅgādipraharaṇā vadanaikasamanvitā||98||
अर्थ विशुद्धिचक्रनिलया — विशुद्धिचक्रात निवास करणारी, आरक्तवर्णा — किंचित रक्त (लालसर) वर्ण असलेली, त्रिलोचना — तीन नेत्र असलेली, खट्वाङ्गादिप्रहरणा — खट्वांग आदी आयुधे धारण करणारी, वदनैकसमन्विता — एका मुखाने युक्त
पायसान्नप्रिया त्वक्स्था पशुलोकभयङ्करी।
अमृतादिमहाशक्तिसंवृता डाकिनीश्वरी॥९९॥
pāyasānnapriyā tvaksthā paśulokabhayaṅkarī| amṛtādimahāśaktisaṃvṛtā ḍākinīśvarī||99||
अर्थ पायसान्नप्रिया — पायस (खीर) अन्न प्रिय असलेली, त्वक्स्था — त्वचाधातूत स्थित, पशुलोकभयङ्करी — पशुलोकाला (बद्ध जीवांना) भयंकर, अमृतादिमहाशक्तिसंवृता — अमृता आदी महाशक्तींनी वेढलेली, डाकिनीश्वरी — विशुद्धिचक्राची अधिष्ठात्री डाकिनी शक्ती
अनाहताब्जनिलया श्यामाभा वदनद्वया।
दंष्ट्रोज्ज्वलाऽक्षमालादिधरा रुधिरसंस्थिता॥१००॥
anāhatābjanilayā śyāmābhā vadanadvayā| daṃṣṭrojjvalā'kṣamālādidharā rudhirasaṃsthitā||100||
अर्थ अनाहताब्जनिलया — अनाहतचक्राच्या कमळात निवास करणारी, श्यामाभा — श्याम (नील) कांती असलेली, वदनद्वया — दोन मुखे असलेली, दंष्ट्रोज्ज्वला — दाढांनी उज्ज्वल, अक्षमालादिधरा — अक्षमाला आदी धारण करणारी, रुधिरसंस्थिता — रुधिरधातूत (रक्तधातूत) स्थित
कालरात्र्यादिशक्त्यौघवृता स्निग्धौदनप्रिया।
महावीरेन्द्रवरदा राकिण्यम्बास्वरूपिणी॥१०१॥
kālarātryādiśaktyaughavṛtā snigdhaudanapriyā| mahāvīrendravaradā rākiṇyambāsvarūpiṇī||101||
अर्थ कालरात्र्यादिशक्त्यौघवृता — कालरात्री आदी शक्तिसमूहाने वेढलेली, स्निग्धौदनप्रिया — स्निग्ध (तूपयुक्त) अन्न प्रिय असलेली, महावीरेन्द्रवरदा — महान वीरांना वर देणारी, राकिण्यम्बास्वरूपिणी — अनाहतचक्राची अधिष्ठात्री राकिणी अंबेच्या रूपाची
मणिपूराब्जनिलया वदनत्रयसंयुता।
वज्रादिकायुधोपेता डामर्यादिभिरावृता॥१०२॥
maṇipūrābjanilayā vadanatrayasaṃyutā| vajrādikāyudhopetā ḍāmaryādibhirāvṛtā||102||
अर्थ मणिपूराब्जनिलया — मणिपूरचक्राच्या कमळात निवास करणारी, वदनत्रयसंयुता — तीन मुखांनी युक्त, वज्रादिकायुधोपेता — वज्र आदी आयुधांनी युक्त, डामर्यादिभिरावृता — डामरी आदी शक्तींनी वेढलेली
रक्तवर्णा मांसनिष्ठा गुडान्नप्रीतमानसा।
समस्तभक्तसुखदा लाकिन्यम्बास्वरूपिणी॥१०३॥
raktavarṇā māṃsaniṣṭhā guḍānnaprītamānasā| samastabhaktasukhadā lākinyambāsvarūpiṇī||103||
अर्थ रक्तवर्णा — रक्त (लाल) वर्ण असलेली, मांसनिष्ठा — मांसधातूत स्थित, गुडान्नप्रीतमानसा — गुळमिश्रित अन्नाने प्रसन्न मन असलेली, समस्तभक्तसुखदा — समस्त भक्तांना सुख देणारी, लाकिन्यम्बास्वरूपिणी — मणिपूरचक्राची अधिष्ठात्री लाकिनी अंबेच्या रूपाची
स्वाधिष्ठानाम्बुजगता चतुर्वक्त्रमनोहरा।
शूलाद्यायुधसम्पन्ना पीतवर्णाऽतिगर्विता॥१०४॥
svādhiṣṭhānāmbujagatā caturvaktramanoharā| śūlādyāyudhasampannā pītavarṇā'tigarvitā||104||
अर्थ स्वाधिष्ठानाम्बुजगता — स्वाधिष्ठानचक्राच्या कमळात स्थित, चतुर्वक्त्रमनोहरा — चार मुखांनी मनोहर, शूलाद्यायुधसम्पन्ना — शूल आदी आयुधांनी संपन्न, पीतवर्णा — पीत (पिवळ्या) वर्णाची, अतिगर्विता — अत्यंत गर्वयुक्त (गरिमामयी)
मेदोनिष्ठा मधुप्रीता बन्धिन्यादिसमन्विता।
दध्यन्नासक्तहृदया काकिनीरूपधारिणी॥१०५॥
medoniṣṭhā madhuprītā bandhinyādisamanvitā| dadhyannāsaktahṛdayā kākinīrūpadhāriṇī||105||
अर्थ मेदोनिष्ठा — मेदधातूत स्थित, मधुप्रीता — मधावर प्रीती ठेवणारी, बन्धिन्यादिसमन्विता — बंधिनी आदी शक्तींनी युक्त, दध्यन्नासक्तहृदया — दधि-अन्नात (दहीभातात) आसक्त हृदय असलेली, काकिनीरूपधारिणी — स्वाधिष्ठानचक्राची अधिष्ठात्री काकिनीचे रूप धारण करणारी
मूलाधाराम्बुजारूढा पञ्चवक्त्राऽस्थिसंस्थिता।
अङ्कुशादिप्रहरणा वरदादिनिषेविता॥१०६॥
mūlādhārāmbujārūḍhā pañcavaktrā'sthisaṃsthitā| aṅkuśādipraharaṇā varadādiniṣevitā||106||
अर्थ मूलाधाराम्बुजारूढा — मूलाधारचक्राच्या कमळावर आरूढ, पञ्चवक्त्रा — पाच मुखे असलेली, अस्थिसंस्थिता — अस्थिधातूत स्थित, अङ्कुशादिप्रहरणा — अंकुश आदी आयुधे धारण करणारी, वरदादिनिषेविता — वरदा आदी शक्तींनी सेविली जाणारी
मुद्गौदनासक्तचित्ता साकिन्यम्बास्वरूपिणी।
आज्ञाचक्राब्जनिलया शुक्लवर्णा षडानना॥१०७॥
mudgaudanāsaktacittā sākinyambāsvarūpiṇī| ājñācakrābjanilayā śuklavarṇā ṣaḍānanā||107||
अर्थ मुद्गौदनासक्तचित्ता — मुद्ग (मूग) अन्नात आसक्त चित्त असलेली, साकिन्यम्बास्वरूपिणी — मूलाधारचक्राची अधिष्ठात्री साकिनी अंबेच्या रूपाची, आज्ञाचक्राब्जनिलया — आज्ञाचक्राच्या कमळात निवास करणारी, शुक्लवर्णा — श्वेत (शुक्ल) वर्णाची, षडानना — सहा मुखे असलेली
मज्जासंस्था हंसवतीमुख्यशक्तिसमन्विता।
हरिद्रान्नैकरसिका हाकिनीरूपधारिणी॥१०८॥
majjāsaṃsthā haṃsavatīmukhyaśaktisamanvitā| haridrānnaikarasikā hākinīrūpadhāriṇī||108||
अर्थ मज्जासंस्था — मज्जाधातूत स्थित, हंसवतीमुख्यशक्तिसमन्विता — हंसवती आदी मुख्य शक्तींनी युक्त, हरिद्रान्नैकरसिका — हरिद्रायुक्त (हळदमिश्रित) अन्नातच रुची असलेली, हाकिनीरूपधारिणी — आज्ञाचक्राची अधिष्ठात्री हाकिनीचे रूप धारण करणारी
सहस्रदलपद्मस्था सर्ववर्णोपशोभिता।
सर्वायुधधरा शुक्लसंस्थिता सर्वतोमुखी॥१०९॥
sahasradalapadmasthā sarvavarṇopaśobhitā| sarvāyudhadharā śuklasaṃsthitā sarvatomukhī||109||
अर्थ सहस्रदलपद्मस्था — सहस्रदल कमळात (सहस्रारात) स्थित, सर्ववर्णोपशोभिता — समस्त वर्णांनी (अक्षरांनी) सुशोभित, सर्वायुधधरा — समस्त आयुधे धारण करणारी, शुक्लसंस्थिता — शुक्रधातूत स्थित, सर्वतोमुखी — सर्व बाजूंनी मुख असलेली
सर्वौदनप्रीतचित्ता याकिन्यम्बास्वरूपिणी।
स्वाहा स्वधाऽमतिर्मेधा श्रुतिः स्मृतिरनुत्तमा॥११०॥
sarvaudanaprītacittā yākinyambāsvarūpiṇī| svāhā svadhā'matirmedhā śrutiḥ smṛtiranuttamā||110||
अर्थ सर्वौदनप्रीतचित्ता — सर्व प्रकारच्या अन्नाने प्रसन्न चित्त असलेली, याकिन्यम्बास्वरूपिणी — सहस्राराची अधिष्ठात्री याकिनी अंबेच्या रूपाची, स्वाहा — देवयज्ञाच्या आहुतिमंत्र स्वाहास्वरूपा, स्वधा — पितृयज्ञाच्या आहुतिमंत्र स्वधास्वरूपा, अमतिः — बुद्धीच्या पलीकडील (अमति) अवस्थास्वरूपा, मेधा — धारणाशक्ती (मेधा) स्वरूपा, श्रुतिः — श्रुती (वेद) स्वरूपा, स्मृतिः — स्मृती (शास्त्र) स्वरूपा, अनुत्तमा — जिच्याहून श्रेष्ठ कोणी नाही, परम अनुत्तमा
पुण्यकीर्तिः पुण्यलभ्या पुण्यश्रवणकीर्तना।
पुलोमजार्चिता बन्धमोचनी बन्धुरालका॥१११॥
puṇyakīrtiḥ puṇyalabhyā puṇyaśravaṇakīrtanā| pulomajārcitā bandhamocanī bandhurālakā||111||
अर्थ पुण्यकीर्तिः — जिची कीर्ती परम पवित्र आहे, पुण्यलभ्या — पुण्यानेच प्राप्त होणारी, पुण्यश्रवणकीर्तना — जिचे श्रवण आणि कीर्तन पुण्यदायक आहे, पुलोमजार्चिता — पुलोमजा (शची, इंद्राणी) कडून पूजिली जाणारी, बन्धमोचनी — संसारबंधनांतून मुक्त करणारी, बन्धुरालका — सुंदर कुरळे केस असलेली
विमर्शरूपिणी विद्या वियदादिजगत्प्रसूः।
सर्वव्याधिप्रशमनी सर्वमृत्युनिवारिणी॥११२॥
vimarśarūpiṇī vidyā viyadādijagatprasūḥ| sarvavyādhipraśamanī sarvamṛtyunivāriṇī||112||
अर्थ विमर्शरूपिणी — विमर्श (आत्मचेतना) स्वरूपा, विद्या — परा विद्यास्वरूपा, वियदादिजगत्प्रसूः — आकाश आदी पंचभूतांसह जगताची जननी, सर्वव्याधिप्रशमनी — समस्त रोग शांत करणारी, सर्वमृत्युनिवारिणी — समस्त मृत्यूचे निवारण करणारी
अग्रगण्याऽचिन्त्यरूपा कलिकल्मषनाशिनी।
कात्यायनी कालहन्त्री कमलाक्षनिषेविता॥११३॥
agragaṇyā'cintyarūpā kalikalmaṣanāśinī| kātyāyanī kālahantrī kamalākṣaniṣevitā||113||
अर्थ अग्रगण्या — सर्वांत अग्रगण्य, सर्वप्रथम गणनीय, अचिन्त्यरूपा — जिचे स्वरूप चिंतनाच्या पलीकडे आहे, कलिकल्मषनाशिनी — कलियुगातील पापांचा नाश करणारी, कात्यायनी — कात्यायन ऋषींच्या आश्रमात प्रकट झालेली दुर्गास्वरूपा, कालहन्त्री — काळाचा (मृत्यूचा, यमाचा) संहार करणारी, कमलाक्षनिषेविता — कमलाक्ष (विष्णू) कडून सेविली जाणारी
ताम्बूलपूरितमुखी दाडिमीकुसुमप्रभा।
मृगाक्षी मोहिनी मुख्या मृडानी मित्ररूपिणी॥११४॥
tāmbūlapūritamukhī dāḍimīkusumaprabhā| mṛgākṣī mohinī mukhyā mṛḍānī mitrarūpiṇī||114||
अर्थ ताम्बूलपूरितमुखी — जिचे मुख तांबूलाने (विड्याने) भरलेले आहे, दाडिमीकुसुमप्रभा — डाळिंबाच्या फुलासारखी कांती असलेली, मृगाक्षी — हरिणीसारखे सुंदर डोळे असलेली, मोहिनी — समस्त जगताला मोहित करणारी, मुख्या — सर्वांत मुख्य, प्रधान, मृडानी — मृडाची (शिवाची) पत्नी, मित्ररूपिणी — सर्वांची सखी (मित्र) स्वरूपा
नित्यतृप्ता भक्तनिधिर्नियन्त्री निखिलेश्वरी।
मैत्र्यादिवासनालभ्या महाप्रलयसाक्षिणी॥११५॥
nityatṛptā bhaktanidhirniyantrī nikhileśvarī| maitryādivāsanālabhyā mahāpralayasākṣiṇī||115||
अर्थ नित्यतृप्ता — सदा तृप्त, नित्य पूर्णकाम, भक्तनिधिः — भक्तांची निधी (कोश), नियन्त्री — सर्वांचे नियमन आणि नियंत्रण करणारी, निखिलेश्वरी — समस्ताची ईश्वरी, मैत्र्यादिवासनालभ्या — मैत्री आदी भावनांच्या अभ्यासाने प्राप्य, महाप्रलयसाक्षिणी — महाप्रलयाची साक्षी
परा शक्तिः परा निष्ठा प्रज्ञानघनरूपिणी।
माध्वीपानालसा मत्ता मातृकावर्णरूपिणी॥११६॥
parā śaktiḥ parā niṣṭhā prajñānaghanarūpiṇī| mādhvīpānālasā mattā mātṛkāvarṇarūpiṇī||116||
अर्थ पराशक्तिः — परम (सर्वोच्च) शक्तिस्वरूपा, परानिष्ठा — परम निष्ठा (अंतिम आधार व लक्ष्य) स्वरूपा, प्रज्ञानघनरूपिणी — घनीभूत शुद्ध प्रज्ञान (चैतन्य) स्वरूपा, माध्वीपानालसा — मधुर मद्याच्या (माध्वीच्या) पानाने अलस झालेली, मत्ता — आनंदात मत्त, उन्मत्त, मातृकावर्णरूपिणी — मातृकावर्णांच्या (अक्षरमालेच्या) स्वरूपाची
महाकैलासनिलया मृणालमृदुदोर्लता।
महनीया दयामूर्तिर्महासाम्राज्यशालिनी॥११७॥
mahākailāsanilayā mṛṇālamṛdudorlatā| mahanīyā dayāmūrtirmahāsāmrājyaśālinī||117||
अर्थ महाकैलासनिलया — महाकैलासात निवास करणारी, मृणालमृदुदोर्लता — कमळदेठासारख्या कोमल बाहुलतांची, महनीया — परम पूज्य, आदरणीय, दयामूर्तिः — करुणेची साक्षात मूर्ती, महासाम्राज्यशालिनी — महान साम्राज्याने सुशोभित
आत्मविद्या महाविद्या श्रीविद्या कामसेविता।
श्रीषोडशाक्षरीविद्या त्रिकूटा कामकोटिका॥११८॥
ātmavidyā mahāvidyā śrīvidyā kāmasevitā| śrīṣoḍaśākṣarīvidyā trikūṭā kāmakoṭikā||118||
अर्थ आत्मविद्या — आत्मज्ञानस्वरूपा, महाविद्या — महान विद्यास्वरूपा, श्रीविद्या — श्रीविद्यास्वरूपा, कामसेविता — कामदेवाकडून सेविली व उपासिली जाणारी, श्रीषोडशाक्षरीविद्या — श्री षोडशाक्षरी विद्या (मंत्र) स्वरूपा, त्रिकूटा — तीन कूट (मंत्रखंड) असलेली, कामकोटिका — कामकोटी (जिथे समस्त कामना पूर्ण होतात) स्वरूपा
कटाक्षकिङ्करीभूतकमलाकोटिसेविता।
शिरःस्थिता चन्द्रनिभा भालस्थेन्द्रधनुःप्रभा॥११९॥
kaṭākṣakiṅkarībhūtakamalākoṭisevitā| śiraḥsthitā candranibhā bhālasthendradhanuḥprabhā||119||
अर्थ कटाक्षकिङ्करीभूतकमलाकोटिसेविता — जिच्या कटाक्षाने दासी झालेल्या कोट्यवधी लक्ष्मींकडून सेविली जाणारी, शिरःस्थिता — मस्तकात (सहस्रारात) स्थित, चन्द्रनिभा — चंद्रासारखी कांती असलेली, भालस्थेन्द्रधनुःप्रभा — कपाळावर इंद्रधनुष्यासारखी प्रभा असलेली
हृदयस्था रविप्रख्या त्रिकोणान्तरदीपिका।
दाक्षायणी दैत्यहन्त्री दक्षयज्ञविनाशिनी॥१२०॥
hṛdayasthā raviprakhyā trikoṇāntaradīpikā| dākṣāyaṇī daityahantrī dakṣayajñavināśinī||120||
अर्थ हृदयस्था — हृदयात (अनाहतात) स्थित, रविप्रख्या — सूर्यासारखी तेजस्वी, त्रिकोणान्तरदीपिका — त्रिकोणाच्या आत दीपासारखी प्रकाशमान, दाक्षायणी — दक्षाची कन्या (सती), दैत्यहन्त्री — दैत्यांचा संहार करणारी, दक्षयज्ञविनाशिनी — दक्षाच्या यज्ञाचा विनाश करणारी
दरान्दोलितदीर्घाक्षी दरहासोज्ज्वलन्मुखी।
गुरुमूर्तिर्गुणनिधिर्गोमाता गुहजन्मभूः॥१२१॥
darāndolitadīrghākṣī darahāsojjvalanmukhī| gurumūrtirguṇanidhirgomātā guhajanmabhūḥ||121||
अर्थ दरान्दोलितदीर्घाक्षी — किंचित चंचल दीर्घ नेत्रांची, दरहासोज्ज्वलन्मुखी — मंद स्मिताने उज्ज्वल मुख असलेली, गुरुमूर्तिः — गुरुस्वरूपा, गुणनिधिः — समस्त शुभ गुणांची निधी, गोमाता — गाईंची आणि वाणीची माता, गुहजन्मभूः — गुहाची (कार्तिकेयाची) जन्मभूमी व जननी
देवेशी दण्डनीतिस्था दहराकाशरूपिणी।
प्रतिपन्मुख्यराकान्ततिथिमण्डलपूजिता॥१२२॥
deveśī daṇḍanītisthā daharākāśarūpiṇī| pratipanmukhyarākāntatithimaṇḍalapūjitā||122||
अर्थ देवेशी — देवांची ईश्वरी, दण्डनीतिस्था — दंडनीतीत (न्यायशासनात) स्थित, दहराकाशरूपिणी — हृदयाच्या दहराकाशाच्या (सूक्ष्म आकाशाच्या) स्वरूपाची, प्रतिपन्मुख्यराकान्ततिथिमण्डलपूजिता — प्रतिपदेपासून पौर्णिमेपर्यंतच्या (राकेपर्यंतच्या) तिथिमंडलाकडून (नित्या देवींकडून) पूजिली जाणारी
कलात्मिका कलानाथा काव्यालापविनोदिनी।
सचामररमावाणीसव्यदक्षिणसेविता॥१२३॥
kalātmikā kalānāthā kāvyālāpavinodinī| sacāmararamāvāṇīsavyadakṣiṇasevitā||123||
अर्थ कलात्मिका — समस्त कलांची आत्मास्वरूपा, कलानाथा — कलांची स्वामिनी, काव्यालापविनोदिनी — काव्यालापात आनंद घेणारी, सचामररमावाणीसव्यदक्षिणसेविता — चवऱ्या घेतलेल्या रमा (लक्ष्मी) व वाणी (सरस्वती) कडून डाव्या-उजव्या बाजूने सेविली जाणारी
आदिशक्तिरमेयाऽऽत्मा परमा पावनाकृतिः।
अनेककोटिब्रह्माण्डजननी दिव्यविग्रहा॥१२४॥
ādiśaktirameyā''tmā paramā pāvanākṛtiḥ| anekakoṭibrahmāṇḍajananī divyavigrahā||124||
अर्थ आदिशक्तिः — आदी (मूळ) शक्तिस्वरूपा, अमेयात्मा — अप्रमेय (अमाप) आत्मा असलेली, परमा — परम (सर्वोच्च) तत्त्वस्वरूपा, पावनाकृतिः — पवित्र करणारी आकृती (स्वरूप) असलेली, अनेककोटिब्रह्माण्डजननी — अनेक कोटी ब्रह्मांडांची जननी, दिव्यविग्रहा — दिव्य विग्रह (शरीर) असलेली
क्लींकारी केवला गुह्या कैवल्यपददायिनी।
त्रिपुरा त्रिजगद्वन्द्या त्रिमूर्तिस्त्रिदशेश्वरी॥१२५॥
klīṃkārī kevalā guhyā kaivalyapadadāyinī| tripurā trijagadvandyā trimūrtistridaśeśvarī||125||
अर्थ क्लींकारी — क्लीं-बीज (कामबीज) स्वरूपा, केवला — केवळ (शुद्ध, असंग) तत्त्वस्वरूपा, गुह्या — गुह्य (गोपनीय, रहस्यमयी), कैवल्यपददायिनी — कैवल्यपद (मोक्ष) प्रदान करणारी, त्रिपुरा — त्रिपुरा (तीन पुरांची व अवस्थांची अधीश्वरी), त्रिजगद्वन्द्या — तिन्ही लोकांकडून वंदनीय, त्रिमूर्तिः — त्रिमूर्ती (ब्रह्मा, विष्णू, शिव) स्वरूपा, त्रिदशेश्वरी — त्रिदशांची (देवांची) ईश्वरी
त्र्यक्षरी दिव्यगन्धाढ्या सिन्दूरतिलकाञ्चिता।
उमा शैलेन्द्रतनया गौरी गन्धर्वसेविता॥१२६॥
tryakṣarī divyagandhāḍhyā sindūratilakāñcitā| umā śailendratanayā gaurī gandharvasevitā||126||
अर्थ त्र्यक्षरी — तीन बीजाक्षरांच्या (ऐं ह्रीं श्रीं) स्वरूपाची, दिव्यगन्धाढ्या — दिव्य सुगंधाने युक्त, सिन्दूरतिलकाञ्चिता — सिंदूर तिलकाने सुशोभित, उमा — देवी उमा, शैलेन्द्रतनया — पर्वतराज हिमवानाची कन्या, गौरी — गौरवर्णाची, शिवपत्नी पार्वती, गन्धर्वसेविता — गंधर्वांकडून सेविली जाणारी
विश्वगर्भा स्वर्णगर्भाऽवरदा वागधीश्वरी।
ध्यानगम्याऽपरिच्छेद्या ज्ञानदा ज्ञानविग्रहा॥१२७॥
viśvagarbhā svarṇagarbhā'varadā vāgadhīśvarī| dhyānagamyā'paricchedyā jñānadā jñānavigrahā||127||
अर्थ विश्वगर्भा — जिच्या गर्भात समस्त विश्व सामावले आहे, स्वर्णगर्भा — हिरण्यगर्भाची (सुवर्णमय ब्रह्मांडाची) जननी, अवरदा — श्रेष्ठ वरदान देणारी, वागधीश्वरी — वाणीची अधीश्वरी, ध्यानगम्या — केवळ ध्यानानेच प्राप्य, अपरिच्छेद्या — जी देश-काळ आदींनी विभागली वा मर्यादित होऊ शकत नाही, ज्ञानदा — ज्ञान प्रदान करणारी, ज्ञानविग्रहा — ज्ञानाची मूर्तिमंत स्वरूपा
सर्ववेदान्तसंवेद्या सत्यानन्दस्वरूपिणी।
लोपामुद्रार्चिता लीलाकॢप्तब्रह्माण्डमण्डला॥१२८॥
sarvavedāntasaṃvedyā satyānandasvarūpiṇī| lopāmudrārcitā līlākḷptabrahmāṇḍamaṇḍalā||128||
अर्थ सर्ववेदान्तसंवेद्या — समस्त वेदान्ताने ज्ञेय, सत्यानन्दस्वरूपिणी — सत्य आणि आनंदस्वरूपा, लोपामुद्रार्चिता — अगस्त्य ऋषींची पत्नी लोपामुद्रा हिच्याकडून पूजिली जाणारी, लीलाकॢप्तब्रह्माण्डमण्डला — केवळ लीलेने ब्रह्मांडसमूहाची रचना करणारी
अदृश्या दृश्यरहिता विज्ञात्री वेद्यवर्जिता।
योगिनी योगदा योग्या योगानन्दा युगन्धरा॥१२९॥
adṛśyā dṛśyarahitā vijñātrī vedyavarjitā| yoginī yogadā yogyā yogānandā yugandharā||129||
अर्थ अदृश्या — इंद्रियांना अगोचर, न दिसणारी, दृश्यरहिता — जिच्यासाठी कोणताही दृश्य विषय शिल्लक नाही, विज्ञात्री — सर्वांची ज्ञाती (सर्वसाक्षी), वेद्यवर्जिता — जिच्याहून भिन्न कोणतेही ज्ञेय शिल्लक नाही, योगिनी — योगयुक्त, योगेश्वरी, योगदा — योग (परमात्ममिलन) प्रदान करणारी, योग्या — योगाने प्राप्त होण्यास योग्य, योगानन्दा — योगातून उत्पन्न आनंदस्वरूपा, युगन्धरा — युगांना (कालचक्राला) धारण करणारी
इच्छाशक्तिज्ञानशक्तिक्रियाशक्तिस्वरूपिणी।
सर्वाधारा सुप्रतिष्ठा सदसद्रूपधारिणी॥१३०॥
icchāśaktijñānaśaktikriyāśaktisvarūpiṇī| sarvādhārā supratiṣṭhā sadasadrūpadhāriṇī||130||
अर्थ इच्छाशक्तिज्ञानशक्तिक्रियाशक्तिस्वरूपिणी — इच्छा, ज्ञान आणि क्रिया — या तिन्ही शक्तींची स्वरूपा, सर्वाधारा — समस्त सृष्टीची आधारभूता, सुप्रतिष्ठा — सुदृढ प्रतिष्ठित, सर्वश्रेष्ठ अधिष्ठान, सदसद्रूपधारिणी — सत् (कारण) आणि असत् (कार्य) दोन्ही रूपे धारण करणारी
अष्टमूर्तिरजाजैत्री लोकयात्राविधायिनी।
एकाकिनी भूमरूपा निर्द्वैता द्वैतवर्जिता॥१३१॥
aṣṭamūrtirajājaitrī lokayātrāvidhāyinī| ekākinī bhūmarūpā nirdvaitā dvaitavarjitā||131||
अर्थ अष्टमूर्तिः — आठ मूर्तींची (पंचभूत, सूर्य, चंद्र, यजमान) रूपा, अजाजैत्री — अजा (माया/अविद्या) हिला जिंकणारी, लोकयात्राविधायिनी — संसारयात्रेचे (लोकव्यवहाराचे) संचालन करणारी, एकाकिनी — अद्वितीय, एकमात्र स्वरूपा, भूमरूपा — भूमा (अनंत पूर्णता) स्वरूपा, निर्द्वैता — द्वैतरहित, अद्वैतस्वरूपा, द्वैतवर्जिता — द्वैतभावापासून सर्वथा रहित
अन्नदा वसुदा वृद्धा ब्रह्मात्मैक्यस्वरूपिणी।
बृहती ब्राह्मणी ब्राह्मी ब्रह्मानन्दा बलिप्रिया॥१३२॥
annadā vasudā vṛddhā brahmātmaikyasvarūpiṇī| bṛhatī brāhmaṇī brāhmī brahmānandā balipriyā||132||
अर्थ अन्नदा — अन्न प्रदान करणारी, वसुदा — धनसंपत्ती प्रदान करणारी, वृद्धा — सर्वप्राचीन, अनादी, ब्रह्मात्मैक्यस्वरूपिणी — ब्रह्म आणि जीवात्म्याच्या एकतेची स्वरूपा, बृहती — महती, विशाल (बृहती छंदरूपा), ब्राह्मणी — ब्रह्माशी संबंधित शक्ती, ब्रह्मपत्नी, ब्राह्मी — ब्रह्मदेवाची शक्ती ब्राह्मी, ब्रह्मानन्दा — ब्रह्मानंदस्वरूपा, बलिप्रिया — बली (उपहार-अर्पण) ने प्रसन्न होणारी
भाषारूपा बृहत्सेना भावाभावविवर्जिता।
सुखाराध्या शुभकरी शोभना सुलभा गतिः॥१३३॥
bhāṣārūpā bṛhatsenā bhāvābhāvavivarjitā| sukhārādhyā śubhakarī śobhanā sulabhā gatiḥ||133||
अर्थ भाषारूपा — समस्त भाषा/वाणीस्वरूपा, बृहत्सेना — विशाल सेना असलेली, भावाभावविवर्जिता — भाव (सत्ता) आणि अभाव दोन्हींपासून रहित, सुखाराध्या — सहजपणे आराधन करण्यायोग्य, शुभकरी — कल्याण/मंगल करणारी, शोभना — परम शोभायुक्त, सुंदर, सुलभागतिः — जी सहजपणे प्राप्य आश्रय/गती आहे
राजराजेश्वरी राज्यदायिनी राज्यवल्लभा।
राजत्कृपा राजपीठनिवेशितनिजाश्रिता॥१३४॥
rājarājeśvarī rājyadāyinī rājyavallabhā| rājatkṛpā rājapīṭhaniveśitanijāśritā||134||
अर्थ राजराजेश्वरी — राजाधिराजांचीही अधीश्वरी, राज्यदायिनी — राज्य (साम्राज्य) प्रदान करणारी, राज्यवल्लभा — राज्याची रक्षिका आणि प्रिया, राजत्कृपा — जिची कृपा सदा देदीप्यमान असते, राजपीठनिवेशितनिजाश्रिता — आपल्या आश्रितांना राजसिंहासनावर स्थापन करणारी
राज्यलक्ष्मीः कोशनाथा चतुरङ्गबलेश्वरी।
साम्राज्यदायिनी सत्यसन्धा सागरमेखला॥१३५॥
rājyalakṣmīḥ kośanāthā caturaṅgabaleśvarī| sāmrājyadāyinī satyasandhā sāgaramekhalā||135||
अर्थ राज्यलक्ष्मीः — राज्याच्या समृद्धिरूपी लक्ष्मी, कोशनाथा — राजकोशाची (भांडाराची) स्वामिनी, चतुरङ्गबलेश्वरी — चतुरंग सेनेची अधीश्वरी, साम्राज्यदायिनी — साम्राज्य (सार्वभौम सत्ता) प्रदान करणारी, सत्यसन्धा — सत्यप्रतिज्ञ, वचनाची पक्की, सागरमेखला — समुद्र जिचा कमरपट्टा आहे अशी (पृथ्वीरूपा)
दीक्षिता दैत्यशमनी सर्वलोकवशङ्करी।
सर्वार्थदात्री सावित्री सच्चिदानन्दरूपिणी॥१३६॥
dīkṣitā daityaśamanī sarvalokavaśaṅkarī| sarvārthadātrī sāvitrī saccidānandarūpiṇī||136||
अर्थ दीक्षिता — दीक्षाप्राप्त/संस्कारयुक्त, दैत्यशमनी — दैत्यांचे शमन (नाश) करणारी, सर्वलोकवशङ्करी — समस्त लोकांना वश करणारी, सर्वार्थदात्री — समस्त अभीष्ट अर्थ (प्रयोजन) प्रदान करणारी, सावित्री — सूर्यशक्ती/वेदमाता सावित्री, सच्चिदानन्दरूपिणी — सत्-चित्-आनंदस्वरूपा
देशकालापरिच्छिन्ना सर्वगा सर्वमोहिनी।
सरस्वती शास्त्रमयी गुहाम्बा गुह्यरूपिणी॥१३७॥
deśakālāparicchinnā sarvagā sarvamohinī| sarasvatī śāstramayī guhāmbā guhyarūpiṇī||137||
अर्थ देशकालापरिच्छिन्ना — देश आणि काळाने अपरिच्छिन्न (असीम), सर्वगा — सर्वत्र व्याप्त, सर्वमोहिनी — समस्त जगताला मोहित करणारी, सरस्वती — वाणी आणि विद्येची देवी सरस्वती, शास्त्रमयी — समस्त शास्त्रस्वरूपा, गुहाम्बा — गुहाची (कार्तिकेयाची) माता, गुह्यरूपिणी — गुह्य (गूढ/रहस्यमय) स्वरूपा
सर्वोपाधिविनिर्मुक्ता सदाशिवपतिव्रता।
सम्प्रदायेश्वरी साध्वी गुरुमण्डलरूपिणी॥१३८॥
sarvopādhivinirmuktā sadāśivapativratā| sampradāyeśvarī sādhvī gurumaṇḍalarūpiṇī||138||
अर्थ सर्वोपाधिविनिर्मुक्ता — समस्त उपाधींपासून सर्वथा मुक्त, सदाशिवपतिव्रता — सदाशिवाला पती म्हणून वरणारी पतिव्रता, सम्प्रदायेश्वरी — गुरुपरंपरेची (संप्रदायाची) अधीश्वरी, साध्वी — साध्वी, परम पतिव्रता, गुरुमण्डलरूपिणी — गुरुमंडलाच्या (गुरुपरंपरा-समूहाच्या) स्वरूपाची
कुलोत्तीर्णा भगाराध्या माया मधुमती मही।
गणाम्बा गुह्यकाराध्या कोमलाङ्गी गुरुप्रिया॥१३९॥
kulottīrṇā bhagārādhyā māyā madhumatī mahī| gaṇāmbā guhyakārādhyā komalāṅgī gurupriyā||139||
अर्थ कुलोत्तीर्णा — कुलाच्या (कौलमार्ग/परंपरेच्या) पलीकडे स्थित, भगाराध्या — भग (ऐश्वर्यादी षड्गुण) रूपात आराधिली जाणारी, माया — जगत्-रचयित्री मायाशक्ती, मधुमती — मधुरस्वरूपा (योगाची मधुमती भूमी), मही — पृथ्वीरूपा, महती, गणाम्बा — शिवगणांची माता, गुह्यकाराध्या — गुह्यकांकडून (देवयोनींकडून) आराधिली जाणारी, कोमलाङ्गी — कोमल अंगे असलेली, गुरुप्रिया — गुरूची (शिवाची) प्रिया
स्वतन्त्रा सर्वतन्त्रेशी दक्षिणामूर्तिरूपिणी।
सनकादिसमाराध्या शिवज्ञानप्रदायिनी॥१४०॥
svatantrā sarvatantreśī dakṣiṇāmūrtirūpiṇī| sanakādisamārādhyā śivajñānapradāyinī||140||
अर्थ स्वतन्त्रा — पूर्ण स्वाधीन, कोणावर अवलंबून नसलेली, सर्वतन्त्रेशी — समस्त तंत्रांची अधीश्वरी, दक्षिणामूर्तिरूपिणी — गुरुदेव दक्षिणामूर्तीच्या स्वरूपाची, सनकादिसमाराध्या — सनक आदी ऋषींकडून समाराधिली जाणारी, शिवज्ञानप्रदायिनी — शिवज्ञान (आत्मज्ञान) प्रदान करणारी
चित्कलाऽऽनन्दकलिका प्रेमरूपा प्रियङ्करी।
नामपारायणप्रीता नन्दिविद्या नटेश्वरी॥१४१॥
citkalā''nandakalikā premarūpā priyaṅkarī| nāmapārāyaṇaprītā nandividyā naṭeśvarī||141||
अर्थ चित्कला — चैतन्याच्या कलेची स्वरूपा, आनन्दकलिका — आनंदाची उमलणारी कळी स्वरूपा, प्रेमरूपा — शुद्ध प्रेमस्वरूपा, प्रियङ्करी — भक्तांचे प्रिय (कल्याण) करणारी, नामपारायणप्रीता — नामपारायणाने (सहस्रनाम पाठाने) प्रसन्न होणारी, नन्दिविद्या — नंदिविद्या (मंत्राच्या एका रूपाची) स्वरूपा, नटेश्वरी — नटेश्वराची (नर्तक शिवाची) अधीश्वरी
मिथ्याजगदधिष्ठाना मुक्तिदा मुक्तिरूपिणी।
लास्यप्रिया लयकरी लज्जा रम्भादिवन्दिता॥१४२॥
mithyājagadadhiṣṭhānā muktidā muktirūpiṇī| lāsyapriyā layakarī lajjā rambhādivanditā||142||
अर्थ मिथ्याजगदधिष्ठाना — मिथ्या (आभासी) जगताची अधिष्ठानभूता, मुक्तिदा — मुक्ती प्रदान करणारी, मुक्तिरूपिणी — मुक्ती (मोक्ष) स्वरूपा, लास्यप्रिया — लास्यनृत्यात प्रीती ठेवणारी, लयकरी — प्रलय (संहार) करणारी, लज्जा — लज्जा (ह्रीँ) तत्त्वस्वरूपा, रम्भादिवन्दिता — रंभा आदी अप्सरांकडून वंदिली जाणारी
भवदावसुधावृष्टिः पापारण्यदवानला।
दौर्भाग्यतूलवातूला जराध्वान्तरविप्रभा॥१४३॥
bhavadāvasudhāvṛṣṭiḥ pāpāraṇyadavānalā| daurbhāgyatūlavātūlā jarādhvāntaraviprabhā||143||
अर्थ भवदावसुधावृष्टिः — संसाररूपी दावाग्नीवर अमृताची वृष्टी करणारी, पापारण्यदवानला — पापरूपी वन जाळून भस्म करणारी दावाग्नी, दौर्भाग्यतूलवातूला — दुर्भाग्यरूपी कापूस उडवून देणारी प्रचंड वावटळ, जराध्वान्तरविप्रभा — जरारूपी अंधकार दूर करणारी सूर्यप्रभा
भाग्याब्धिचन्द्रिका भक्तचित्तकेकिघनाघना।
रोगपर्वतदम्भोलिर्मृत्युदारुकुठारिका॥१४४॥
bhāgyābdhicandrikā bhaktacittakekighanāghanā| rogaparvatadambholirmṛtyudārukuṭhārikā||144||
अर्थ भाग्याब्धिचन्द्रिका — भाग्यरूपी समुद्राला उल्लसित करणारी चांदणी, भक्तचित्तकेकिघनाघना — भक्तांच्या चित्तरूपी मोराला हर्षित करणारा घनघोर मेघ, रोगपर्वतदम्भोलिः — रोगरूपी पर्वताचा चुराडा करणारे वज्र, मृत्युदारुकुठारिका — मृत्युरूपी वृक्ष तोडणारी कुऱ्हाड
महेश्वरी महाकाली महाग्रासा महाशना।
अपर्णा चण्डिका चण्डमुण्डासुरनिषूदिनी॥१४५॥
maheśvarī mahākālī mahāgrāsā mahāśanā| aparṇā caṇḍikā caṇḍamuṇḍāsuraniṣūdinī||145||
अर्थ महेश्वरी — महेश्वराची (शिवाची) शक्ती, परमेश्वरी, महाकाली — प्रलयकालीन महाकालीस्वरूपा, महाग्रासा — प्रलयात समस्ताचा महाग्रास करणारी, महाशना — सर्वभक्षिणी, महान भोजन करणारी, अपर्णा — पानसुद्धा न खाता तप करणारी पार्वती, चण्डिका — उग्र चंडिकास्वरूपा, चण्डमुण्डासुरनिषूदिनी — चंड आणि मुंड नामक असुरांचा संहार करणारी
क्षराक्षरात्मिका सर्वलोकेशी विश्वधारिणी।
त्रिवर्गदात्री सुभगा त्र्यम्बका त्रिगुणात्मिका॥१४६॥
kṣarākṣarātmikā sarvalokeśī viśvadhāriṇī| trivargadātrī subhagā tryambakā triguṇātmikā||146||
अर्थ क्षराक्षरात्मिका — क्षर (नाशवंत) आणि अक्षर (अविनाशी) दोन्ही स्वरूपा, सर्वलोकेशी — समस्त लोकांची अधीश्वरी, विश्वधारिणी — समस्त विश्वाला धारण करणारी, त्रिवर्गदात्री — धर्म-अर्थ-काम (त्रिवर्ग) प्रदान करणारी, सुभगा — परम सौभाग्यशालिनी, त्र्यम्बका — तीन नेत्र असलेली, त्रिगुणात्मिका — सत्त्व-रज-तम या त्रिगुणांची स्वरूपा
स्वर्गापवर्गदा शुद्धा जपापुष्पनिभाकृतिः।
ओजोवती द्युतिधरा यज्ञरूपा प्रियव्रता॥१४७॥
svargāpavargadā śuddhā japāpuṣpanibhākṛtiḥ| ojovatī dyutidharā yajñarūpā priyavratā||147||
अर्थ स्वर्गापवर्गदा — स्वर्ग आणि अपवर्ग (मोक्ष) दोन्ही प्रदान करणारी, शुद्धा — नित्य शुद्ध, निर्मल स्वरूपा, जपापुष्पनिभाकृतिः — जास्वंदीच्या फुलासारखी अरुण कांती असलेली, ओजोवती — ओजाने (तेज व बलाने) संपन्न, द्युतिधरा — दिव्य कांती धारण करणारी, यज्ञरूपा — यज्ञस्वरूपा, प्रियव्रता — व्रतनियम जिला प्रिय आहेत
दुराराध्या दुराधर्षा पाटलीकुसुमप्रिया।
महती मेरुनिलया मन्दारकुसुमप्रिया॥१४८॥
durārādhyā durādharṣā pāṭalīkusumapriyā| mahatī merunilayā mandārakusumapriyā||148||
अर्थ दुराराध्या — जिची आराधना कठीण आहे, दुराधर्षा — जिचा सामना व तिरस्कार अशक्य आहे, पाटलीकुसुमप्रिया — पाटलीपुष्प जिला प्रिय आहे, महती — परम महान स्वरूपा, मेरुनिलया — सुमेरु पर्वतावर निवास करणारी, मन्दारकुसुमप्रिया — मंदारपुष्प जिला प्रिय आहे
वीराराध्या विराड्रूपा विरजा विश्वतोमुखी।
प्रत्यग्रूपा पराकाशा प्राणदा प्राणरूपिणी॥१४९॥
vīrārādhyā virāḍrūpā virajā viśvatomukhī| pratyagrūpā parākāśā prāṇadā prāṇarūpiṇī||149||
अर्थ वीराराध्या — वीराचारी साधकांकडून आराध्य, विराड्रूपा — विराट (विश्वरूप) स्वरूपा, विरजा — रज व मलापासून रहित निर्मला, विश्वतोमुखी — सर्वत्र मुख असलेली, सर्वदर्शिनी, प्रत्यग्रूपा — अंतरात्मा (प्रत्यक् चैतन्य) स्वरूपा, पराकाशा — परम आकाश (चिदाकाश) स्वरूपा, प्राणदा — प्राण (जीवन) प्रदान करणारी, प्राणरूपिणी — प्राणस्वरूपा
मार्ताण्डभैरवाराध्या मन्त्रिणीन्यस्तराज्यधूः।
त्रिपुरेशी जयत्सेना निस्त्रैगुण्या परापरा॥१५०॥
mārtāṇḍabhairavārādhyā mantriṇīnyastarājyadhūḥ| tripureśī jayatsenā nistraiguṇyā parāparā||150||
अर्थ मार्ताण्डभैरवाराध्या — मार्तंडभैरवाकडून (सूर्यरूप भैरवाकडून) आराध्य, मन्त्रिणीन्यस्तराज्यधूः — मंत्रिणीवर (श्यामलेवर) राज्याचा भार सोपवणारी, त्रिपुरेशी — त्रिपुराची अधीश्वरी, जयत्सेना — विजयी सेना असलेली, निस्त्रैगुण्या — त्रिगुणांच्या पलीकडील, निर्गुणा, परापरा — पर आणि अपर (उभय) स्वरूपा
सत्यज्ञानानन्दरूपा सामरस्यपरायणा।
कपर्दिनी कलामाला कामधुक् कामरूपिणी॥१५१॥
satyajñānānandarūpā sāmarasyaparāyaṇā| kapardinī kalāmālā kāmadhuk kāmarūpiṇī||151||
अर्थ सत्यज्ञानानन्दरूपा — सत्-चित्-आनंदस्वरूपा, सामरस्यपरायणा — शिवशक्तीच्या सामरस्यात (एकत्वात) निरत, कपर्दिनी — कपर्द (जटाजूट) धारी शिवाची शक्ती, कलामाला — समस्त कलांची माला स्वरूपा, कामधुक् — कामधेनूप्रमाणे समस्त कामना पूर्ण करणारी, कामरूपिणी — इच्छेनुसार रूप धारण करणारी
कलानिधिः काव्यकला रसज्ञा रसशेवधिः।
पुष्टा पुरातना पूज्या पुष्करा पुष्करेक्षणा॥१५२॥
kalānidhiḥ kāvyakalā rasajñā rasaśevadhiḥ| puṣṭā purātanā pūjyā puṣkarā puṣkarekṣaṇā||152||
अर्थ कलानिधिः — समस्त कलांची निधी, काव्यकला — काव्यकलास्वरूपा, रसज्ञा — समस्त रसांची ज्ञाती, रसास्वादिनी, रसशेवधिः — रसाची (आनंदाची) निधी, पुष्टा — परिपूर्ण व पुष्ट स्वरूपा, पुरातना — अनादी, पुरातन, सनातनी, पूज्या — सर्वपूज्या, सर्वांची आराध्या, पुष्करा — समस्ताचे पोषण करणारी, पुष्करेक्षणा — कमळासारखे नेत्र असलेली
परंज्योतिः परंधाम परमाणुः परात्परा।
पाशहस्ता पाशहन्त्री परमन्त्रविभेदिनी॥१५३॥
paraṃjyotiḥ paraṃdhāma paramāṇuḥ parātparā| pāśahastā pāśahantrī paramantravibhedinī||153||
अर्थ परंज्योतिः — परम ज्योती (प्रकाश) स्वरूपा, परंधाम — परम धाम (आश्रय) स्वरूपा, परमाणुः — सूक्ष्मातिसूक्ष्म परमाणुस्वरूपा, परात्परा — परांच्याही पलीकडील, सर्वोत्कृष्ट, पाशहस्ता — हातात पाश धारण करणारी, पाशहन्त्री — जीवाच्या पाशबंधनाचा नाश करणारी, परमन्त्रविभेदिनी — शत्रूने प्रयुक्त केलेले मंत्र भेदून निष्फळ करणारी
मूर्ताऽमूर्ताऽनित्यतृप्ता मुनिमानसहंसिका।
सत्यव्रता सत्यरूपा सर्वान्तर्यामिनी सती॥१५४॥
mūrtā'mūrtā'nityatṛptā munimānasahaṃsikā| satyavratā satyarūpā sarvāntaryāminī satī||154||
अर्थ मूर्ता — साकार (मूर्त) रूप असलेली, अमूर्ता — निराकार (अमूर्त) स्वरूपा, नित्यतृप्ता — नित्य तृप्त, सदा परितुष्ट, मुनिमानसहंसिका — मुनींच्या मानससरोवरात विहार करणारी हंसी, सत्यव्रता — सत्याचे व्रत धारण करणारी, सत्यरूपा — सत्यस्वरूपा, सर्वान्तर्यामिनी — समस्त प्राण्यांत अंतर्यामी रूपाने स्थित, सती — सत्-स्वरूपा, पतिव्रता सती
ब्रह्माणी ब्रह्मजननी बहुरूपा बुधार्चिता।
प्रसवित्री प्रचण्डाऽऽज्ञा प्रतिष्ठा प्रकटाकृतिः॥१५५॥
brahmāṇī brahmajananī bahurūpā budhārcitā| prasavitrī pracaṇḍā''jñā pratiṣṭhā prakaṭākṛtiḥ||155||
अर्थ ब्रह्माणी — ब्रह्मदेवाची शक्ती ब्रह्माणी, ब्रह्मजननी — ब्रह्मदेवाची व समस्त सृष्टीची जननी, बहुरूपा — अनेक रूपे धारण करणारी, बुधार्चिता — ज्ञानी व विद्वानांकडून अर्चिली जाणारी, प्रसवित्री — समस्त सृष्टीला प्रसवणारी जननी, प्रचण्डा — अत्यंत उग्र, प्रचंड स्वरूपा, आज्ञा — जिची आज्ञा अखंड व अप्रतिहत आहे, प्रतिष्ठा — समस्ताची प्रतिष्ठा व आधारस्वरूपा, प्रकटाकृतिः — प्रकट (स्पष्ट) आकृती असलेली
प्राणेश्वरी प्राणदात्री पञ्चाशत्पीठरूपिणी।
विशृङ्खला विविक्तस्था वीरमाता वियत्प्रसूः॥१५६॥
prāṇeśvarī prāṇadātrī pañcāśatpīṭharūpiṇī| viśṛṅkhalā viviktasthā vīramātā viyatprasūḥ||156||
अर्थ प्राणेश्वरी — समस्त प्राणांची स्वामिनी, प्राणदात्री — समस्त प्राण्यांना प्राण देणारी, पञ्चाशत्पीठरूपिणी — पन्नास पीठांच्या (पन्नास वर्णांच्या) रूपाची, विशृङ्खला — बंधनरहित (शृंखलामुक्त), विविक्तस्था — एकांत (विविक्त) स्थानी स्थित राहणारी, वीरमाता — वीरांची (शूरांची) माता, वियत्प्रसूः — आकाशाची (वियताची) जननी
मुकुन्दा मुक्तिनिलया मूलविग्रहरूपिणी।
भावज्ञा भवरोगघ्नी भवचक्रप्रवर्तिनी॥१५७॥
mukundā muktinilayā mūlavigraharūpiṇī| bhāvajñā bhavarogaghnī bhavacakrapravartinī||157||
अर्थ मुकुन्दा — मुक्ती प्रदान करणारी (मुकुंदस्वरूपा), मुक्तिनिलया — मुक्तीचे निवासस्थान, मूलविग्रहरूपिणी — मूळ (आदी) विग्रहस्वरूपा (मूलप्रकृतिरूपा), भावज्ञा — सर्वांच्या अंतर्भावांना जाणणारी, भवरोगघ्नी — संसाररूपी रोगाचा नाश करणारी, भवचक्रप्रवर्तिनी — संसारचक्र प्रवर्तित करणारी
छन्दःसारा शास्त्रसारा मन्त्रसारा तलोदरी।
उदारकीर्तिरुद्दामवैभवा वर्णरूपिणी॥१५८॥
chandaḥsārā śāstrasārā mantrasārā talodarī| udārakīrtiruddāmavaibhavā varṇarūpiṇī||158||
अर्थ छन्दःसारा — वेदांचे (छंदांचे) सारस्वरूपा, शास्त्रसारा — समस्त शास्त्रांचे सार, मन्त्रसारा — समस्त मंत्रांचे सार, तलोदरी — कृश (पातळ) उदर असलेली, उदारकीर्तिः — उदार (महान) कीर्ती असलेली, उद्दामवैभवा — असीम (अनियंत्रित) वैभव असलेली, वर्णरूपिणी — अक्षरांच्या (वर्णांच्या) रूपाची
जन्ममृत्युजरातप्तजनविश्रान्तिदायिनी।
सर्वोपनिषदुद्घुष्टा शान्त्यतीतकलात्मिका॥१५९॥
janmamṛtyujarātaptajanaviśrāntidāyinī| sarvopaniṣadudghuṣṭā śāntyatītakalātmikā||159||
अर्थ जन्ममृत्युजरातप्तजनविश्रान्तिदायिनी — जन्म, मृत्यू व जरेने संतप्त झालेल्या जनांना विश्रांती देणारी, सर्वोपनिषदुद्घुष्टा — समस्त उपनिषदांनी घोषित (प्रकाशित) केलेली, शान्त्यतीतकलात्मिका — शांतीच्या पलीकडील ‘शान्त्यतीता’ कलास्वरूपा
गम्भीरा गगनान्तस्था गर्विता गानलोलुपा।
कल्पनारहिता काष्ठाऽकान्ता कान्तार्धविग्रहा॥१६०॥
gambhīrā gaganāntasthā garvitā gānalolupā| kalpanārahitā kāṣṭhā'kāntā kāntārdhavigrahā||160||
अर्थ गम्भीरा — अगाध (गंभीर) स्वरूपा, गगनान्तस्था — आकाशाच्या (गगनाच्या) मध्यात स्थित, गर्विता — आपल्या ऐश्वर्याचा गर्व असलेली, गानलोलुपा — संगीताची (गानाची) प्रेमी, कल्पनारहिता — कल्पनेपासून (विकल्पापासून) रहित, काष्ठा — सर्वोच्च सीमा (परम काष्ठा) रूपा, अकान्ता — अकाररूप शिवाची प्रिया (कांता), कान्तार्धविग्रहा — आपल्या कांताच्या (शिवाच्या) अर्ध्या शरीराची (अर्धनारीश्वरी)
कार्यकारणनिर्मुक्ता कामकेलितरङ्गिता।
कनत्कनकताटङ्का लीलाविग्रहधारिणी॥१६१॥
kāryakāraṇanirmuktā kāmakelitaraṅgitā| kanatkanakatāṭaṅkā līlāvigrahadhāriṇī||161||
अर्थ कार्यकारणनिर्मुक्ता — कार्य आणि कारणापासून मुक्त, कामकेलितरङ्गिता — प्रेमक्रीडेने तरंगित (आनंदमग्न), कनत्कनकताटङ्का — चमकणारी सुवर्ण-कर्णभूषणे (ताटंक) धारण करणारी, लीलाविग्रहधारिणी — लीलेसाठी विग्रह (शरीर) धारण करणारी
अजा क्षयविनिर्मुक्ता मुग्धा क्षिप्रप्रसादिनी।
अन्तर्मुखसमाराध्या बहिर्मुखसुदुर्लभा॥१६२॥
ajā kṣayavinirmuktā mugdhā kṣipraprasādinī| antarmukhasamārādhyā bahirmukhasudurlabhā||162||
अर्थ अजा — जन्मरहित (अजन्मा), क्षयविनिर्मुक्ता — क्षयापासून (नाशापासून) पूर्णतः मुक्त, मुग्धा — मनोहर सौंदर्य असलेली (सरळ-सुंदर), क्षिप्रप्रसादिनी — शीघ्र प्रसन्न होऊन कृपा करणारी, अन्तर्मुखसमाराध्या — अंतर्मुख (आत्मनिष्ठ) जनांकडून उत्तम रीतीने आराध्य, बहिर्मुखसुदुर्लभा — बहिर्मुख (विषयासक्त) जनांना अति दुर्लभ
त्रयी त्रिवर्गनिलया त्रिस्था त्रिपुरमालिनी।
निरामया निरालम्बा स्वात्मारामा सुधासृतिः॥१६३॥
trayī trivarganilayā tristhā tripuramālinī| nirāmayā nirālambā svātmārāmā sudhāsṛtiḥ||163||
अर्थ त्रयी — तिन्ही वेदस्वरूपा, त्रिवर्गनिलया — धर्म, अर्थ, काम — त्रिवर्गाचा आश्रय, त्रिस्था — तिन्हींत (अवस्थांत/शक्तींत) स्थित, त्रिपुरमालिनी — त्रिपुरमालिनी (त्रिपुरेची मालारूप देवी), निरामया — रोगरहित (निर्दोष), निरालम्बा — कोणत्याही आधाराविना (स्वयं-आश्रित), स्वात्मारामा — आपल्याच आत्म्यात रमणारी, सुधासृतिः — अमृताच्या धारेची स्वरूपा
संसारपङ्कनिर्मग्नसमुद्धरणपण्डिता।
यज्ञप्रिया यज्ञकर्त्री यजमानस्वरूपिणी॥१६४॥
saṃsārapaṅkanirmagnasamuddharaṇapaṇḍitā| yajñapriyā yajñakartrī yajamānasvarūpiṇī||164||
अर्थ संसारपङ्कनिर्मग्नसमुद्धरणपण्डिता — संसाररूपी चिखलात बुडालेल्या जनांच्या उद्धारात कुशल, यज्ञप्रिया — यज्ञावर प्रेम करणारी, यज्ञकर्त्री — यज्ञाचे संपादन करणारी, यजमानस्वरूपिणी — यजमानाच्या स्वरूपाची
धर्माधारा धनाध्यक्षा धनधान्यविवर्धिनी।
विप्रप्रिया विप्ररूपा विश्वभ्रमणकारिणी॥१६५॥
dharmādhārā dhanādhyakṣā dhanadhānyavivardhinī| viprapriyā viprarūpā viśvabhramaṇakāriṇī||165||
अर्थ धर्माधारा — धर्माची आधारस्वरूपा, धनाध्यक्षा — धनाची अध्यक्षा (अधिष्ठात्री), धनधान्यविवर्धिनी — धनधान्याची वृद्धी करणारी, विप्रप्रिया — ब्राह्मणांची (विप्रांची) प्रिय, विप्ररूपा — ब्राह्मणांच्या रूपाची, विश्वभ्रमणकारिणी — विश्वाला भ्रमण करवणारी (जगत्-चक्र चालवणारी)
विश्वग्रासा विद्रुमाभा वैष्णवी विष्णुरूपिणी।
अयोनिर्योनिनिलया कूटस्था कुलरूपिणी॥१६६॥
viśvagrāsā vidrumābhā vaiṣṇavī viṣṇurūpiṇī| ayoniryoninilayā kūṭasthā kularūpiṇī||166||
अर्थ विश्वग्रासा — प्रलयात विश्वाला ग्रासून टाकणारी, विद्रुमाभा — पोवळ्यासारखी (विद्रुमासारखी) आभा असलेली, वैष्णवी — विष्णूच्या शक्तिस्वरूपा, विष्णुरूपिणी — विष्णूच्या रूपाची, अयोनिः — जिचा कोणताही उद्गम (योनी) नाही (अजन्मा), योनिनिलया — सर्वांच्या मूळ कारणात (योनीत) निवास करणारी, कूटस्था — अविकारी रूपाने अटल स्थित राहणारी, कुलरूपिणी — कुलाच्या (कौल परंपरेच्या/शिवशक्ति-समूहाच्या) रूपाची
वीरगोष्ठीप्रिया वीरा नैष्कर्म्या नादरूपिणी।
विज्ञानकलना कल्या विदग्धा बैन्दवासना॥१६७॥
vīragoṣṭhīpriyā vīrā naiṣkarmyā nādarūpiṇī| vijñānakalanā kalyā vidagdhā baindavāsanā||167||
अर्थ वीरगोष्ठीप्रिया — वीरांच्या गोष्ठीवर (सभेवर) प्रेम करणारी, वीरा — शौर्यमयी (वीरस्वरूपा), नैष्कर्म्या — निष्कर्मतेत (कर्मरहिततेत) स्थित, नादरूपिणी — नादाच्या (आदी ध्वनीच्या) रूपाची, विज्ञानकलना — विशिष्ट ज्ञानाची प्रेरयित्री (उद्भाविका), कल्या — सदा मंगलमयी (सुदृढ), विदग्धा — निपुण आणि चतुर (रसज्ञ), बैन्दवासना — बिंदूवर (श्रीचक्राच्या केंद्रबिंदूवर) आसीन
तत्त्वाधिका तत्त्वमयी तत्त्वमर्थस्वरूपिणी।
सामगानप्रिया सौम्या सदाशिवकुटुम्बिनी॥१६८॥
tattvādhikā tattvamayī tattvamarthasvarūpiṇī| sāmagānapriyā saumyā sadāśivakuṭumbinī||168||
अर्थ तत्त्वाधिका — समस्त तत्त्वांच्या पलीकडील (अधिक), तत्त्वमयी — समस्त तत्त्वांनी युक्त (तत्त्वस्वरूपा), तत्त्वमर्थस्वरूपिणी — ‘तत्त्वमसि’ महावाक्याच्या अर्थस्वरूपा, सामगानप्रिया — सामवेदाच्या गानावर प्रेम करणारी, सौम्या — सौम्य आणि शांत (चंद्रासारखी मनोहर), सदाशिवकुटुम्बिनी — सदाशिवाची गृहिणी (पत्नी)
सव्यापसव्यमार्गस्था सर्वापद्विनिवारिणी।
स्वस्था स्वभावमधुरा धीरा धीरसमर्चिता॥१६९॥
savyāpasavyamārgasthā sarvāpadvinivāriṇī| svasthā svabhāvamadhurā dhīrā dhīrasamarcitā||169||
अर्थ सव्यापसव्यमार्गस्था — दक्षिण (सव्य) आणि वाम (अपसव्य) दोन्ही मार्गांत स्थित, सर्वापद्विनिवारिणी — समस्त आपत्तींचे निवारण करणारी, स्वस्था — आपल्या स्वरूपात (आत्म्यात) स्थित, स्वभावमधुरा — स्वभावानेच मधुर, धीरा — धैर्यवती आणि विवेकशील, धीरसमर्चिता — धीर (विवेकी) जनांकडून उत्तम रीतीने पूजिली जाणारी
चैतन्यार्घ्यसमाराध्या चैतन्यकुसुमप्रिया।
सदोदिता सदातुष्टा तरुणादित्यपाटला॥१७०॥
caitanyārghyasamārādhyā caitanyakusumapriyā| sadoditā sadātuṣṭā taruṇādityapāṭalā||170||
अर्थ चैतन्यार्घ्यसमाराध्या — चैतन्यरूपी अर्घ्याने आराध्य, चैतन्यकुसुमप्रिया — चैतन्यरूपी पुष्पाने प्रसन्न होणारी, सदोदिता — सदा उदित (नित्य प्रकाशमान), सदातुष्टा — सदा संतुष्ट राहणारी, तरुणादित्यपाटला — उगवत्या (तरुण) सूर्यासारखी अरुण आभा असलेली
दक्षिणादक्षिणाराध्या दरस्मेरमुखाम्बुजा।
कौलिनीकेवलाऽनर्घ्यकैवल्यपददायिनी॥१७१॥
dakṣiṇādakṣiṇārādhyā darasmeramukhāmbujā| kaulinīkevalā'narghyakaivalyapadadāyinī||171||
अर्थ दक्षिणा — यज्ञाची दक्षिणास्वरूपा आणि परम उदार (दक्ष), दक्षिणाराध्या — दक्षिणामूर्तीकडून (शिवगुरूकडून) आराधिली जाणारी, दरस्मेरमुखाम्बुजा — जिचे मुखकमल मंद स्मिताने युक्त आहे, कौलिनी — कौलमार्गाची (कुलसंप्रदायाची) अधिष्ठात्री देवी, केवला — केवळ (अद्वितीय, निरपेक्ष) स्वरूपा, अनर्घ्यकैवल्यपददायिनी — अमूल्य कैवल्यपद (मोक्ष) प्रदान करणारी
स्तोत्रप्रिया स्तुतिमती श्रुतिसंस्तुतवैभवा।
मनस्विनी मानवती महेशी मङ्गलाकृतिः॥१७२॥
stotrapriyā stutimatī śrutisaṃstutavaibhavā| manasvinī mānavatī maheśī maṅgalākṛtiḥ||172||
अर्थ स्तोत्रप्रिया — स्तोत्रांनी (स्तुतीने) प्रसन्न होणारी, स्तुतिमती — स्तुतिस्वरूपा, स्तुतीस योग्य, श्रुतिसंस्तुतवैभवा — जिचा महिमा वेदांनी (श्रुतीने) गायला आहे, मनस्विनी — उत्तम मन असलेली, बुद्धिमती, मानवती — मानाने (गौरवाने) युक्त, महेशी — महेश्वरी — महेशाची (शिवाची) शक्ती, मङ्गलाकृतिः — मंगलमयी (शुभ) आकृती असलेली
विश्वमाता जगद्धात्री विशालाक्षी विरागिणी।
प्रगल्भा परमोदारा परामोदा मनोमयी॥१७३॥
viśvamātā jagaddhātrī viśālākṣī virāgiṇī| pragalbhā paramodārā parāmodā manomayī||173||
अर्थ विश्वमाता — समस्त विश्वाची माता, जगद्धात्री — जगताला धारण आणि पोषण करणारी, विशालाक्षी — विशाल (मोठे) नेत्र असलेली, विरागिणी — रागरहित (वैराग्ययुक्त), प्रगल्भा — प्रगल्भ (निर्भय आणि दक्ष), परमोदारा — परम उदार (महान दानशील), परामोदा — परम आनंदमयी, मनोमयी — मनोमय (मनस्वरूपा)
व्योमकेशी विमानस्था वज्रिणी वामकेश्वरी।
पञ्चयज्ञप्रिया पञ्चप्रेतमञ्चाधिशायिनी॥१७४॥
vyomakeśī vimānasthā vajriṇī vāmakeśvarī| pañcayajñapriyā pañcapretamañcādhiśāyinī||174||
अर्थ व्योमकेशी — आकाशरूपी केस असलेली (व्योमकेश शिवाची शक्ती), विमानस्था — विमानात (दिव्य रथात) स्थित, वज्रिणी — वज्रधारिणी (वज्रासारखी दृढ), वामकेश्वरी — वामकेश्वर-तंत्राची अधीश्वरी, पञ्चयज्ञप्रिया — पंचयज्ञांनी प्रसन्न होणारी, पञ्चप्रेतमञ्चाधिशायिनी — पंचप्रेतांच्या (ब्रह्मादी पाच देवांच्या) मंचावर शयन करणारी
पञ्चमी पञ्चभूतेशी पञ्चसंख्योपचारिणी।
शाश्वती शाश्वतैश्वर्या शर्मदा शम्भुमोहिनी॥१७५॥
pañcamī pañcabhūteśī pañcasaṃkhyopacāriṇī| śāśvatī śāśvataiśvaryā śarmadā śambhumohinī||175||
अर्थ पञ्चमी — पंचमी — पाच (ब्रह्मादी) देवांच्या वर स्थित पाचवी शक्ती, पञ्चभूतेशी — पंचमहाभूतांची अधीश्वरी, पञ्चसंख्योपचारिणी — पाच उपचारांनी (पंचोपचारांनी) पूजिली जाणारी, शाश्वती — शाश्वत (नित्य) स्वरूपा, शाश्वतैश्वर्या — जिचे ऐश्वर्य नित्य (अविनाशी) आहे, शर्मदा — सुख (शर्म) प्रदान करणारी, शम्भुमोहिनी — शंभूला (शिवाला) मोहित करणारी
धराधरसुता धन्या धर्मिणी धर्मवर्धिनी।
लोकातीता गुणातीता सर्वातीता शमात्मिका॥१७६॥
dharādharasutā dhanyā dharmiṇī dharmavardhinī| lokātītā guṇātītā sarvātītā śamātmikā||176||
अर्थ धराधरसुता — पर्वतराजाची (हिमवानाची) कन्या, धन्या — धन्य (कृतार्थ, सौभाग्यशालिनी), धर्मिणी — धर्मपरायण (धर्मयुक्त), धर्मवर्धिनी — धर्माची वृद्धी करणारी, लोकातीता — समस्त लोकांच्या पलीकडील, गुणातीता — त्रिगुणांच्या पलीकडील, सर्वातीता — सर्वांच्या पलीकडील (सर्वातीत), शमात्मिका — शांती (शम) स्वरूपा
बन्धूककुसुमप्रख्या बाला लीलाविनोदिनी।
सुमङ्गली सुखकरी सुवेषाढ्या सुवासिनी॥१७७॥
bandhūkakusumaprakhyā bālā līlāvinodinī| sumaṅgalī sukhakarī suveṣāḍhyā suvāsinī||177||
अर्थ बन्धूककुसुमप्रख्या — बंधूक (लाल) पुष्पासारखी कांतिमयी, बाला — बाला (सदा नवयौवना; बालादेवी), लीलाविनोदिनी — लीलेत (सृष्टिक्रीडेत) आनंद घेणारी, सुमङ्गली — सौभाग्यवती, परम मंगलमयी, सुखकरी — सुख प्रदान करणारी, सुवेषाढ्या — सुंदर वेषाने (सजावटीने) संपन्न, सुवासिनी — सुवासिनी (सौभाग्यवती स्त्रीस्वरूपा)
सुवासिन्यर्चनप्रीताऽऽशोभना शुद्धमानसा।
बिन्दुतर्पणसन्तुष्टा पूर्वजा त्रिपुराम्बिका॥१७८॥
suvāsinyarcanaprītā''śobhanā śuddhamānasā| bindutarpaṇasantuṣṭā pūrvajā tripurāmbikā||178||
अर्थ सुवासिन्यर्चनप्रीता — सुवासिनींच्या पूजेने प्रसन्न होणारी, आशोभना — सर्वथा सुशोभित (परम सुंदरी), शुद्धमानसा — शुद्ध (निर्मल) मन असलेली, बिन्दुतर्पणसन्तुष्टा — बिंदूत (श्रीचक्र-केंद्रात) केलेल्या तर्पणाने संतुष्ट, पूर्वजा — सर्वांच्या आधी उत्पन्न (आदी) स्वरूपा, त्रिपुराम्बिका — त्रिपुरा-अंबिका (त्रिपुरेच्या मातास्वरूपा)
दशमुद्रासमाराध्या त्रिपुराश्रीवशङ्करी।
ज्ञानमुद्रा ज्ञानगम्या ज्ञानज्ञेयस्वरूपिणी॥१७९॥
daśamudrāsamārādhyā tripurāśrīvaśaṅkarī| jñānamudrā jñānagamyā jñānajñeyasvarūpiṇī||179||
अर्थ दशमुद्रासमाराध्या — दहा मुद्रांनी उत्तम रीतीने आराधिली जाणारी, त्रिपुराश्रीवशङ्करी — त्रिपुरेच्या श्रीला (ऐश्वर्याला) वश करवणारी, वशीकरण देणारी, ज्ञानमुद्रा — ज्ञानमुद्रास्वरूपा, ज्ञानगम्या — ज्ञानाने प्राप्य (जाणण्यायोग्य), ज्ञानज्ञेयस्वरूपिणी — ज्ञान आणि ज्ञेय दोन्ही स्वरूपा
योनिमुद्रा त्रिखण्डेशी त्रिगुणाम्बा त्रिकोणगा।
अनघाऽद्भुतचारित्रा वाञ्छितार्थप्रदायिनी॥१८०॥
yonimudrā trikhaṇḍeśī triguṇāmbā trikoṇagā| anaghā'dbhutacāritrā vāñchitārthapradāyinī||180||
अर्थ योनिमुद्रा — योनिमुद्रास्वरूपा, त्रिखण्डेशी — त्रिखंडा मुद्रेची अधीश्वरी, त्रिगुणाम्बा — तिन्ही गुणांची जननी (माता), त्रिकोणगा — त्रिकोणात (श्रीचक्राच्या मध्यत्रिकोणात) स्थित, अनघा — निष्पाप (निर्दोष) स्वरूपा, अद्भुतचारित्रा — अद्भुत चरित्र (लीला) असलेली, वाञ्छितार्थप्रदायिनी — इच्छित (वांछित) पदार्थ प्रदान करणारी
अभ्यासातिशयज्ञाता षडध्वातीतरूपिणी।
अव्याजकरुणामूर्तिरज्ञानध्वान्तदीपिका॥१८१॥
abhyāsātiśayajñātā ṣaḍadhvātītarūpiṇī| avyājakaruṇāmūrtirajñānadhvāntadīpikā||181||
अर्थ अभ्यासातिशयज्ञाता — अत्यधिक अभ्यासाने (साधनेने) ज्ञात होणारी, षडध्वातीतरूपिणी — षट् अध्वांच्या (सहा मार्गांच्या) पलीकडील स्वरूपा, अव्याजकरुणामूर्तिः — निष्कपट (हेतुरहित) करुणेची मूर्ती, अज्ञानध्वान्तदीपिका — अज्ञानरूपी अंधकार दूर करणारी दीपिका
आबालगोपविदिता सर्वानुल्लङ्घ्यशासना।
श्रीचक्रराजनिलया श्रीमत्त्रिपुरसुन्दरी॥१८२॥
ābālagopaviditā sarvānullaṅghyaśāsanā| śrīcakrarājanilayā śrīmattripurasundarī||182||
अर्थ आबालगोपविदिता — बालकांपासून गोपांपर्यंत (गुराख्यांपर्यंत) — सर्वांना ज्ञात, सर्वानुल्लङ्घ्यशासना — जिच्या शासनाचे (आज्ञेचे) उल्लंघन कोणीही करू शकत नाही, श्रीचक्रराजनिलया — श्रीचक्रराजात (श्रीयंत्रात) निवास करणारी, श्रीमत्त्रिपुरसुन्दरी — श्रीमती त्रिपुरसुंदरी — तिन्ही लोकांतील परम सुंदरी
श्रीशिवा शिवशक्त्यैक्यरूपिणी ललिताम्बिका।
एवं श्रीललिता देव्या नाम्नां साहस्रकं जगुः॥
śrīśivā śivaśaktyaikyarūpiṇī lalitāmbikā| evaṃ śrīlalitā devyā nāmnāṃ sāhasrakaṃ jaguḥ||
अर्थ श्रीशिवा — कल्याणस्वरूपा, शिवाची शाश्वत मंगलमयी शक्ती, शिवशक्त्यैक्यरूपिणी — शिव आणि शक्तीच्या अद्वैत एकतेची मूर्तिस्वरूपा, ललिताम्बिका — ललिता अंबिका — परम जगदंबा, जिचे हे सहस्र नाम गायले गेले. अशा प्रकारे देवगणांनी श्रीललिता देवीच्या सहस्र (एक हजार) नामांचे गान केले.
॥ इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे उत्तरखण्डे श्रीहयग्रीवागस्त्यसंवादे श्रीललितासहस्रनामस्तोत्रकथनं सम्पूर्णम् ॥
|| iti śrībrahmāṇḍapurāṇe uttarakhaṇḍe śrīhayagrīvāgastyasaṃvāde śrīlalitāsahasranāmastotrakathanaṃ sampūrṇam ||
अर्थ अशा प्रकारे श्रीब्रह्मांडपुराणाच्या उत्तरखंडात श्रीहयग्रीव आणि अगस्त्य यांच्या संवादात सांगितलेले श्रीललितासहस्रनाम स्तोत्र संपूर्ण झाले.
