श्रीकृष्णाष्टकम्
śriyāśliṣṭo viṣṇuḥ sthiracaravapurvedaviṣayo dhiyāṃ sākṣī śuddho harirasurahantābjanayanaḥ | gadī śaṅkhī cakrī vimalavanamālī sthiraruciḥ śaraṇyo lokeśo mama bhavatu kṛṣṇo'kṣiviṣayaḥ || 1 ||
yataḥ sarvaṃ jātaṃ viyadanilamukhyaṃ jagadidaṃ sthitau niḥśeṣaṃ yo'vati nijasukhāṃśena madhuhā | laye sarvaṃ svasmin harati kalayā yastu sa vibhuḥ | śaraṇyo. || 2 ||
asūnāyamyādau yamaniyamamukhyaiḥ sukaraṇai- rnirudhyedaṃ cittaṃ hṛdi vilayamānīya sakalam | yamīḍyaṃ paśyanti pravaramatayo māyinamasau | śaraṇyo. || 3 ||
pṛthivyāṃ tiṣṭhan yo yamayati mahīṃ veda na dharā yamityādau vedo vadati jagatāmīśamamalam | niyantāraṃ dhyeyaṃ munisuranṛṇāṃ mokṣadamasau | śaraṇyo. || 4 ||
mahendrādirdevo jayati ditijān yasya balato na kasya svātantryaṃ kvacidapi kṛtau yatkṛtimṛte | kavitvādergarvaṃ pariharati yo'sau vijayinaḥ | śaraṇyo. || 5 ||
vinā yasya dhyānaṃ vrajati paśutāṃ sūkaramukhāṃ vinā yasya jñānaṃ janimṛtibhayaṃ yāti janatā | vinā yasya smṛtyā kṛmiśatajaniṃ yāti sa vibhuḥ | śaraṇyo. || 6 ||
narātaṅkottaṅkaḥ śaraṇaśaraṇo bhrāntiharaṇo ghanaśyāmaḥ vāmo vrajaśiśuvayasyo'rjunasakhaḥ | svayambhūrbhūtānāṃ janaka ucitācārasukhadaḥ | śaraṇyo. || 7 ||
yadā dharmaglānirbhavati jagatāṃ kṣobhakaraṇī tadā lokasvāmī prakaṭitavapuḥ setudhṛgajaḥ | satāṃ dhātā svaccho nigamagaṇagīto vrajapatiḥ | śaraṇyo. || 8 ||
iti harirakhilātmārādhitaḥ śaṃkareṇa śrutiviśadaguṇo'sau mātṛmokṣārthamādyaḥ | yativaranikaṭe śrīyukta āvirbabhūva svaguṇavṛta udāraḥ śaṅkhacakrābjahastaḥ || 9 ||
śriyāśliṣṭo viṣṇuḥ sthiracaravapurvedaviṣayo dhiyāṃ sākṣī śuddho harirasurahantābjanayanaḥ | gadī śaṅkhī cakrī vimalavanamālī sthiraruciḥ śaraṇyo lokeśo mama bhavatu kṛṣṇo'kṣiviṣayaḥ || 1 ||
yataḥ sarvaṃ jātaṃ viyadanilamukhyaṃ jagadidaṃ sthitau niḥśeṣaṃ yo'vati nijasukhāṃśena madhuhā | laye sarvaṃ svasmin harati kalayā yastu sa vibhuḥ | śaraṇyo. || 2 ||
asūnāyamyādau yamaniyamamukhyaiḥ sukaraṇai- rnirudhyedaṃ cittaṃ hṛdi vilayamānīya sakalam | yamīḍyaṃ paśyanti pravaramatayo māyinamasau | śaraṇyo. || 3 ||
pṛthivyāṃ tiṣṭhan yo yamayati mahīṃ veda na dharā yamityādau vedo vadati jagatāmīśamamalam | niyantāraṃ dhyeyaṃ munisuranṛṇāṃ mokṣadamasau | śaraṇyo. || 4 ||
mahendrādirdevo jayati ditijān yasya balato na kasya svātantryaṃ kvacidapi kṛtau yatkṛtimṛte | kavitvādergarvaṃ pariharati yo'sau vijayinaḥ | śaraṇyo. || 5 ||
vinā yasya dhyānaṃ vrajati paśutāṃ sūkaramukhāṃ vinā yasya jñānaṃ janimṛtibhayaṃ yāti janatā | vinā yasya smṛtyā kṛmiśatajaniṃ yāti sa vibhuḥ | śaraṇyo. || 6 ||
narātaṅkottaṅkaḥ śaraṇaśaraṇo bhrāntiharaṇo ghanaśyāmaḥ vāmo vrajaśiśuvayasyo'rjunasakhaḥ | svayambhūrbhūtānāṃ janaka ucitācārasukhadaḥ | śaraṇyo. || 7 ||
yadā dharmaglānirbhavati jagatāṃ kṣobhakaraṇī tadā lokasvāmī prakaṭitavapuḥ setudhṛgajaḥ | satāṃ dhātā svaccho nigamagaṇagīto vrajapatiḥ | śaraṇyo. || 8 ||
iti harirakhilātmārādhitaḥ śaṃkareṇa śrutiviśadaguṇo'sau mātṛmokṣārthamādyaḥ | yativaranikaṭe śrīyukta āvirbabhūva svaguṇavṛta udāraḥ śaṅkhacakrābjahastaḥ || 9 ||
इस पाठ के बारे में
परिचय
यह कृष्णाष्टक आदि शङ्कराचार्यकृत है — अन्तिम श्लोक स्वयं कहता है “इति हरिरखिलात्माराधितः शंकरेण” । इसमें भगवान् विष्णु-कृष्णको सर्वव्यापी, सर्वान्तर्यामी और धर्मकी ग्लानि होनेपर अवतार लेनेवाले रूपमें स्तुत किया गया है । गीताप्रेसके नित्यकर्म-पूजाप्रकाशमें यह पुरुषसूक्तके बाद छपा है ।
पाठ-भेद
यह पाठ गीताप्रेसके नित्यकर्म-पूजाप्रकाश (पृष्ठ ३०९–३१०) के अनुसार है, और sanskritdocuments.org के
doc_vishhnu/krishna8-4.itx से मिलाया गया है ।
- Word division only, stanza ४: this edition sets “तिष्ठन् यो यमयति” with a space; the .itx sets it solid, “तिष्ठन्यो यमयति”. The text is the same.
स्रोत 1
- नित्यकर्म-पूजाप्रकाश (गीताप्रेस, गोरखपुर) — पृष्ठ ३०९–३१०
Published text. Transcribed from the scanned pages (leaves 323–324); page confidence HIGH / HIGH. Set in the शिखरिणी metre, each stanza as four lines; stanza ३ carries a line-wrap hyphen in the print, which is reproduced as set. The book prints no colophon for this text; an ornament closes it.
संदर्भ 1
- श्रीकृष्णाष्टकम् (sanskritdocuments.org) — doc_vishhnu/krishna8-4.itx
Verification source, checked 2026-09-18. All nine stanzas compared against the .itx, which lists this as कृष्णाष्टकम् ४ (शङ्कराचार्यविरचितम्). All nine stanzas agree word for word, and the file carries the same nine. Word division only, stanza ४: this edition sets "तिष्ठन् यो यमयति" with a space; the .itx sets it solid, "तिष्ठन्यो यमयति". The text is the same.
अर्थ वेद पथ संपादकीय टीम द्वारा संकलित एवं संपादित हैं, और सामग्री की क्रमशः समीक्षा की जा रही है।