मंगला गौरी व्रत कथा

मंगळागौरी व्रत श्रावण महिन्यात येणाऱ्या सर्व मंगळवारी केले जाते. या व्रतात गौरीच्या पूजनाचे विधान आहे. हे मंगळवारी केले जाते म्हणूनच त्याला ‘मंगळागौरी व्रत’ म्हटले जाते. हे व्रत विशेषतः स्त्रियांकडून केले जाते.

मंगळागौरी व्रत कथा

मंगळ हा वैवाहिक जीवनासाठी अमंगलकारी मानला जातो कारण कुंडलीत मंगळाच्या विशेष स्थितीमुळेच मांगलिक योग बनतो जो दांपत्यजीवनात कलह व विविध समस्यांचे कारण ठरतो.

मंगळाच्या शांतीसाठी मंगळवारचे व्रत व हनुमंताची पूजा उत्तम मानली जाते. परंतु इतर दिवसांच्या तुलनेत श्रावण महिन्यातील मंगळवाराचे विशेष महत्त्व आहे. शास्त्रांत खास करून स्त्रियांसाठी श्रावण महिन्यातील मंगळवार सौभाग्यदायक सांगितला आहे.

शास्त्रांनुसार ज्या नवविवाहित स्त्रिया श्रावण महिन्यात मंगळवारी व्रत ठेवून मंगळागौरीची पूजा करतात त्यांच्या पतीवर येणारे संकट टळते आणि त्यांना दीर्घकाळ दांपत्यजीवनाचा आनंद प्राप्त होतो. आजचेच हे शुभ व्रत आहे. या व्रताने दोषाची शांती करता येते आणि दांपत्यजीवन सुखी करता येते.

या व्रताविषयी कथा अशी आहे की एका सावकाराला पुत्र नव्हता. बऱ्याच प्रतीक्षेनंतर त्याला एक संतती झाली, परंतु तिचे आयुष्य कमी होते. सोळाव्या वर्षी सर्पदंशाने त्याचा मृत्यू होणार होता. योगायोगाने त्याचा विवाह अशा कन्येशी झाला जिची आई मंगळागौरीचे व्रत करत असे. या व्रताच्या प्रभावामुळे जन्मलेल्या कन्येच्या जीवनात वैधव्याचे दुःख येऊ शकत नव्हते. यामुळे सावकाराच्या पुत्राचा अकाली मृत्यू टळला आणि तो दीर्घायुषी झाला.

पुरुषांनी काय करावे

ज्योतिषशास्त्रानुसार या व्रताने मांगलिक योगाचा कुप्रभावही कमी होतो. पुरुषांनी या दिवशी मंगळवारचे व्रत ठेवून भगवान शिव व माता पार्वतीची पूजा करावी. यामुळे त्यांच्या कुंडलीतील मंगळाचा अशुभ प्रभाव कमी होतो आणि दांपत्यजीवनात सुख येते.

पूजनविधान

या दिवशी सकाळी स्नानादी करून एका चौरंगावर एक पांढरे व एक लाल कापड अंथरावे. पांढऱ्या कापडावर नवग्रहांच्या नावाच्या तांदळाच्या नऊ राशी तसेच लाल कापडावर षोडश मातृकांच्या गव्हाच्या सोळा राशी कराव्यात. त्याच चौरंगाच्या एका बाजूला तांदूळ व फुले ठेवून गणेशमूर्तीची स्थापना करावी. चौरंगाच्या एका कोपऱ्यावर गव्हाची एक छोटीशी रास ठेवून त्यावर पाण्याने भरलेला कलश ठेवावा. कलशात आंब्याची एक छोटी डहाळी घालावी. मग पिठाचा एक चार तोंडांचा दिवा आणि सोळा धूपकांड्या लावाव्यात. मग सर्वप्रथम गणेशाचे पूजन करावे. त्यावर चंदन, कुंकू, विडा, सुपारी, शेंदूर, पंचामृत, जानवे, तांदूळ, फुले, सुपारी, बेलपत्रे, वेलची, सुका मेवा, प्रसाद तसेच दक्षिणा वाहून गणेशाची आरती करावी. यानंतर कलशाचे पूजन करावे.

एका मातीच्या सकोऱ्यात पीठ ठेवून त्यावर सुपारी ठेवावी आणि दक्षिणा पिठात दाबावी. मग बेलपत्रे वाहावीत. आता गणेशाप्रमाणेच सर्व सामग्रीसह कलशाचे पूजन करावे. परंतु कलशावर शेंदूर व बेलपत्रे वाहू नयेत.

यानंतर नवग्रहांचे म्हणजे तांदळाच्या नऊ राशींचे पूजन करावे. त्यानंतर षोडश मातांच्या बनवलेल्या सोळा गव्हाच्या राशींचे पूजन करावे. यांवर कुंकू व जानवे वाहू नये. मेंदी, हळद व शेंदूर वाहावा. यांचे पूजनही कलश व गणेशाच्या पूजनाप्रमाणेच करावे.

शेवटी मंगळागौरीचे पूजन करावे. मंगळागौरीच्या पूजनासाठी एका ताटात पाट ठेवावा आणि त्यावर मंगळागौरीची मातीची मूर्ती बनवावी अथवा मातीचे पाच गोळे ठेवून त्यांना मंगळागौरी मानावे. पिठाचा गोळा बनवून ठेवावा. सर्वप्रथम मंगळागौरीला पंचामृत (जल, दूध, तूप, दही व साखर) बनवून स्नान घालावे. त्यानंतर तिला वस्त्रे नेसवावीत, मग नथ, काजळ, शेंदूर, चंदन, हळद, मेंदी आदींनी शृंगार करावा.

त्यानंतर १६ प्रकारची फुले, १६ माळा, १६ प्रकारची पाने, १६ फळे, १६ लवंगा, १६ वेलच्या, १६ पिठाचे लाडू, १६ जिरे, १६ धणे, १६ वेळा सात प्रकारचे धान्य, ५ प्रकारचा सुका मेवा, कुंकू, मेंदी, काजळ, शेंदूर, तेल, फणी, आरसा, १६ बांगड्या, एक रुपया आणि दोन वेदी — त्यांवर दक्षिणा वाहून मंगळागौरीची कथा ऐकावी. चौमुख दिवा बनवून त्यात १६ तारांच्या चार वाती कराव्यात आणि कापराने आरती ओवाळावी. यानंतर १६ लाडवांचे वाण आपल्या सासूला देऊन आशीर्वाद घ्यावा. यानंतर मिठाविना एकाच धान्याच्या भाकरीचे भोजन करावे. याच्या दुसऱ्या दिवशी मंगळागौरीचे जवळच्या विहीर, तलाव, नदी आदींत विसर्जन करून भोजन करावे.

व्रताची विधी

या व्रताच्या विधीविषयी सांगितले आहे की व्रत करणाऱ्याने माता मंगळागौरीची प्रतिमा समोर ठेवून संकल्प करावा की ती संतती, सौभाग्य व सुखाच्या प्राप्तीसाठी मंगळागौरीचे व्रत ठेवत आहे.

व्रतीने पिठाचा एक दिवा बनवून त्यात सोळा वाती लावाव्यात; यानंतर सोळा लाडू, सोळा फळे, सोळा विडे, सोळा लवंगा व वेलच्यांसह सौभाग्याची सामग्री मातेसमोर ठेवून तिची पूजा करावी. पूजेनंतर लाडू सासूबाईंना द्यावेत आणि उर्वरित सामग्री एखाद्या ब्राह्मणाला द्यावी. दुसऱ्या दिवशी मंगळागौरीच्या प्रतिमेचे नदी अथवा तलावात विसर्जन करावे.

उद्यापनविधी

मंगळागौरीचे उद्यापन श्रावणातील सोळा अथवा वीस मंगळवारांची व्रते केल्यानंतर करावे. उद्यापनाच्या दिवशी काहीही खाऊ नये. या दिवशी ब्राह्मणाकडून हवन करवून कथा ऐकावी आणि ब्राह्मणाला भोजन देऊन दक्षिणा द्यावी. त्याचबरोबर आपल्या सासूला कापड, सौभाग्याची पेटी व पैसे देऊन आशीर्वाद प्राप्त करावा. शेवटी सर्वांना भोजन दिल्यानंतर स्वतःही भोजन ग्रहण करावे.