गणेश चतुर्थी व्रत कथा

गणेश चतुर्थी हा भगवान श्री गणेशाला समर्पित सण आहे, जो हिंदू पंचांगानुसार भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील चतुर्थीला साजरा केला जातो. खाली या सणाचा परिचय व पारंपरिक व्रतकथा दिली आहे.

गणेश चतुर्थी

हिंदू पंचांगानुसार दरवर्षी भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल चतुर्थीला हिंदूंचा प्रमुख सण गणेश चतुर्थी साजरा केला जातो. गणेशपुराणात वर्णिलेल्या कथांनुसार याच दिवशी समस्त विघ्नबाधा दूर करणाऱ्या, कृपेचा सागर असलेल्या आणि भगवान शंकर व माता पार्वती यांचा पुत्र श्री गणेशाचा आविर्भाव झाला होता. भगवान विनायकाच्या जन्मदिवशी साजरा होणारा हा महापर्व महाराष्ट्रासह भारतातील सर्व राज्यांत हर्षोल्हासाने आणि भव्य पद्धतीने आयोजित केला जातो. या महापर्वाला लोक सकाळी उठून सोन्याची, चांदीची, तांब्याची अथवा मातीची गणेशमूर्ती स्थापन करून षोडशोपचार विधीने तिचे पूजन करतात. पूजनानंतर खाली नजर ठेवून चंद्राला अर्घ्य देऊन ब्राह्मणांना दक्षिणा देतात. या पूजेत गणपतीला २१ लाडवांचा नैवेद्य दाखवण्याचे विधान आहे.

गणेश चतुर्थी व्रत कथा

एकदा भगवान श्री शंकर स्नान करण्यासाठी कैलास पर्वतावरून भोगावती नामक स्थळी गेले. ते गेल्यानंतर माता पार्वतीने स्नान करताना आपल्या शरीराच्या मळापासून एक पुतळा बनवला आणि त्यात प्राण घातले. त्याचे नाव तिने गणेश ठेवले.

मग पार्वतीने गणेशाला एक मुद्गर देऊन दारावर जाऊन तोपर्यंत पहारा देण्यास सांगितले जोपर्यंत ती स्नान करत नाही.

काही वेळाने भगवान श्री शंकर स्नान करून परतले आणि घरात प्रवेश करू लागले तेव्हा गणेशाने त्यांना दारातच अडवले. यावर भगवान श्री शंकर फार क्रोधित झाले आणि त्यांनी गणेशाचे शिर धडावेगळे केले व ते आत निघून गेले.

माता पार्वतीने जेव्हा भगवान श्री शंकरांना क्रोधित होऊन आत येताना पाहिले तेव्हा तिला वाटले की भोजनास विलंब झाल्यामुळे शिव नाराज आहेत. म्हणून तिने लगेच भोजन वाढून भगवान शंकरांना जेवायला बोलावले.

दोन ताटांत भोजन वाढलेले पाहून भगवान श्री शंकरांनी माता पार्वतीला विचारले की दुसरे ताट कोणासाठी आहे? यावर माता पार्वती म्हणाली की हे आपल्या पुत्र गणेशासाठी आहे, जो बाहेर दारावर पहारा देत आहे.

हे ऐकून शिव आश्चर्यचकित झाले. तुझा पुत्र पहारा देत आहे? होय नाथ! तुम्ही त्याला पाहिले नाही का? पाहिले तर होते, परंतु मी तर मला अडवल्यावर त्याला कोणी उद्धट बालक समजून त्याचे शिर छाटले. हे ऐकून पार्वती फार दुःखी झाली. ती विलाप करू लागली. तेव्हा पार्वतीला प्रसन्न करण्यासाठी भगवान शिवाने एका हत्तीच्या पिल्लाचे शिर कापून बालकाच्या धडाला जोडले. पार्वती अशा प्रकारे पुत्र गणेश परत मिळाल्याने फार प्रसन्न झाली. तिने पती व पुत्राला प्रेमपूर्वक भोजन देऊन नंतर स्वतः भोजन केले.

ही घटना भाद्रपद शुक्ल चतुर्थीला घडली होती. म्हणूनच ही तिथी पुण्यपर्व म्हणून साजरी केली जाते.