Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Bal Kand — बालकाण्ड

बालकाण्ड · दोहा २१७–२३३

Share

muni tava carana dekhi kaha rāū| kahi na sakaum̐ nija punya prābhāū|| suṃdara syāma gaura dou bhrātā| ānam̐dahū ke ānam̐da dātā||

inha kai prīti parasapara pāvani| kahi na jāi mana bhāva suhāvani|| sunahu nātha kaha mudita bidehū| brahma jīva iva sahaja sanehū||

puni puni prabhuhi citava naranāhū| pulaka gāta ura adhika uchāhū|| mrunihi prasaṃsi nāi pada sīsū| caleu lavāi nagara avanīsū||

suṃdara sadanu sukhada saba kālā| tahām̐ bāsu lai dīnha bhuālā|| kari pūjā saba bidhi sevakāī| gayau rāu gṛha bidā karāī||

Doha २१७

riṣaya saṃga raghubaṃsa mani kari bhojanu biśrāmu| baiṭhe prabhu bhrātā sahita divasu rahā bhari jāmu|| 217||

lakhana hṛdayam̐ lālasā biseṣī| jāi janakapura āia dekhī|| prabhu bhaya bahuri munihi sakucāhīṃ| pragaṭa na kahahiṃ manahiṃ musukāhīṃ||

rāma anuja mana kī gati jānī| bhagata bachalatā hiṃyam̐ hulasānī|| parama binīta sakuci musukāī| bole gura anusāsana pāī||

nātha lakhanu puru dekhana cahahīṃ| prabhu sakoca ḍara pragaṭa na kahahīṃ|| jauṃ rāura āyasu maiṃ pāvauṃ| nagara dekhāi turata lai āvau||

suni munīsu kaha bacana saprītī| kasa na rāma tumha rākhahu nītī|| dharama setu pālaka tumha tātā| prema bibasa sevaka sukhadātā||

Doha २१८

jāi dekhī āvahu nagaru sukha nidhāna dou bhāi| karahu suphala saba ke nayana suṃdara badana dekhāi|| 218||

muni pada kamala baṃdi dou bhrātā| cale loka locana sukha dātā|| bālaka bṛṃdi dekhi ati sobhā| lage saṃga locana manu lobhā||

pīta basana parikara kaṭi bhāthā| cāru cāpa sara sohata hāthā|| tana anuharata sucaṃdana khorī| syāmala gaura manohara jorī||

kehari kaṃdhara bāhu bisālā| ura ati rucira nāgamani mālā|| subhaga sona sarasīruha locana| badana mayaṃka tāpatraya mocana||

kānanhi kanaka phūla chabi dehīṃ| citavata citahi cori janu lehīṃ|| citavani cāru bhṛkuṭi bara bām̐kī| tilaka rekhā sobhā janu cām̐kī||

Doha २१९

rucira cautanīṃ subhaga sira mecaka kuṃcita kesa| nakha sikha suṃdara baṃdhu dou sobhā sakala sudesa|| 219||

dekhana nagaru bhūpasuta āe| samācāra purabāsinha pāe|| dhāe dhāma kāma saba tyāgī| manahu raṃka nidhi lūṭana lāgī||

nirakhi sahaja suṃdara dou bhāī| hohiṃ sukhī locana phala pāī|| jubatīṃ bhavana jharokhanhi lāgīṃ| nirakhahiṃ rāma rūpa anurāgīṃ||

kahahiṃ parasapara bacana saprītī| sakhi inha koṭi kāma chabi jītī|| sura nara asura nāga muni māhīṃ| sobhā asi kahum̐ suniati nāhīṃ||

biṣnu cāri bhuja bighi mukha cārī| bikaṭa beṣa mukha paṃca purārī|| apara deu asa kou na āhī| yaha chabi sakhi paṭataria jāhī||

Doha २२०

baya kisora suṣamā sadana syāma gaura sukha ghāma| aṃga aṃga para vāriahiṃ koṭi koṭi sata kāma|| 220||

kahahu sakhī asa ko tanudhārī| jo na moha yaha rūpa nihārī|| kou saprema bolī mṛdu bānī| jo maiṃ sunā so sunahu sayānī||

e doū dasaratha ke ḍhoṭā| bāla marālanhi ke kala joṭā|| muni kausika makha ke rakhavāre| jinha rana ajira nisācara māre||

syāma gāta kala kaṃja bilocana| jo mārīca subhuja madu mocana|| kausalyā suta so sukha khānī| nāmu rāmu dhanu sāyaka pānī||

gaura kisora beṣu bara kācheṃ| kara sara cāpa rāma ke pācheṃ|| lachimanu nāmu rāma laghu bhrātā| sunu sakhi tāsu sumitrā mātā||

Doha २२१

biprakāju kari baṃdhu dou maga munibadhū udhāri| āe dekhana cāpamakha suni haraṣīṃ saba nāri|| 221||

dekhi rāma chabi kou eka kahaī| jogu jānakihi yaha baru ahaī|| jau sakhi inhahi dekha naranāhū| pana parihari haṭhi karai bibāhū||

kou kaha e bhūpati pahicāne| muni sameta sādara sanamāne|| sakhi paraṃtu panu rāu na tajaī| bidhi basa haṭhi abibekahi bhajaī||

kou kaha jauṃ bhala ahai bidhātā| saba kaham̐ sunia ucita phaladātā|| tau jānakihi milihi baru ehū| nāhina āli ihām̐ saṃdehū||

jau bidhi basa asa banai sam̐jogū| tau kṛtakṛtya hoi saba logū|| sakhi hamareṃ ārati ati tāteṃ| kabahum̐ka e āvahiṃ ehi nāteṃ||

Doha २२२

nāhiṃ ta hama kahum̐ sunahu sakhi inha kara darasanu dūri| yaha saṃghaṭu taba hoi jaba punya purākṛta bhūri|| 222||

bolī apara kahehu sakhi nīkā| ehiṃ biāha ati hita sabahīṃ kā|| kou kaha saṃkara cāpa kaṭhorā| e syāmala mṛdugāta kisorā||

sabu asamaṃjasa ahai sayānī| yaha suni apara kahai mṛdu bānī|| sakhi inha kaham̐ kou kou asa kahahīṃ| baṛa prabhāu dekhata laghu ahahīṃ||

parasi jāsu pada paṃkaja dhūrī| tarī ahalyā kṛta agha bhūrī||

Sortha ३

so ki rahihi binu sivadhanu toreṃ| yaha pratīti pariharia na bhoreṃ||

jehiṃ biraṃci raci sīya sam̐vārī| tehiṃ syāmala baru raceu bicārī|| tāsu bacana suni saba haraṣānīṃ| aisei hou kahahiṃ mudu bānī||

Doha २२३

hiyam̐ haraṣahiṃ baraṣahiṃ sumana sumukhi sulocani bṛṃda| jāhiṃ jahām̐ jaham̐ baṃdhu dou taham̐ taham̐ paramānaṃda|| 223||

pura pūraba disi ge dou bhāī| jaham̐ dhanumakha hita bhūmi banāī|| ati bistāra cāru gaca ḍhārī| bimala bedikā rucira sam̐vārī||

cahum̐ disi kaṃcana maṃca bisālā| race jahām̐ beṭhahiṃ mahipālā|| tehi pācheṃ samīpa cahum̐ pāsā| apara maṃca maṃḍalī bilāsā||

kachuka ūm̐ci saba bhām̐ti suhāī| baiṭhahiṃ nagara loga jaham̐ jāī|| tinha ke nikaṭa bisāla suhāe| dhavala dhāma bahubarana banāe||

jaham̐ baiṃṭhaiṃ dekhahiṃ saba nārī| jathā jogu nija kula anuhārī|| pura bālaka kahi kahi mṛdu bacanā| sādara prabhuhi dekhāvahiṃ racanā||

Doha २२४

saba sisu ehi misa premabasa parasi manohara gāta| tana pulakahiṃ ati haraṣu hiyam̐ dekhi dekhi dou bhrāta|| 224||

sisu saba rāma premabasa jāne| prīti sameta niketa bakhāne|| nija nija ruci saba leṃhiṃ bolāī| sahita saneha jāhiṃ dou bhāī||

rāma dekhāvahiṃ anujahi racanā| kahi mṛdu madhura manohara bacanā|| lava nimeṣa maham̐ bhuvana nikāyā| racai jāsu anusāsana māyā||

bhagati hetu soi dīnadayālā| citavata cakita dhanuṣa makhasālā|| kautuka dekhi cale guru pāhīṃ| jāni bilaṃbu trāsa mana māhīṃ||

jāsu trāsa ḍara kahum̐ ḍara hoī| bhajana prabhāu dekhāvata soī|| kahi bāteṃ mṛdu madhura suhāīṃ| kie bidā bālaka bariāī||

Doha २२५

sabhaya saprema binīta ati sakuca sahita dou bhāi| gura pada paṃkaja nāi sira baiṭhe āyasu pāi|| 225||

nisi prabesa muni āyasu dīnhā| sabahīṃ saṃdhyābaṃdanu kīnhā|| kahata kathā itihāsa purānī| rucira rajani juga jāma sirānī||

munibara sayana kīnhi taba jāī| lage carana cāpana dou bhāī|| jinha ke carana saroruha lāgī| karata bibidha japa joga birāgī||

tei dou baṃdhu prema janu jīte| gura pada kamala paloṭata prīte|| bārabāra muni agyā dīnhī| raghubara jāi sayana taba kīnhī||

cāpata carana lakhanu ura lāem̐| sabhaya saprema parama sacu pāem̐|| puni puni prabhu kaha sovahu tātā| pauṛhe dhari ura pada jalajātā||

Doha २२६

uṭhe lakhana nisi bigata suni arunasikhā dhuni kāna| gura teṃ pahilehiṃ jagatapati jāge rāmu sujāna|| 226||

sakala sauca kari jāi nahāe| nitya nibāhi munihi sira nāe|| samaya jāni gura āyasu pāī| lena prasūna cale dou bhāī||

bhūpa bāgu bara dekheu jāī| jaham̐ basaṃta ritu rahī lobhāī|| lāge biṭapa manohara nānā| barana barana bara beli bitānā||

nava pallava phala sumāna suhāe| nija saṃpati sura rūkha lajāe|| cātaka kokila kīra cakorā| kūjata bihaga naṭata kala morā||

bimala salilu sarasija bahuraṃgā| jalakhaga kūjata guṃjata bhṛṃgā||

Doha २१२४

bāgu taṛāgu biloki prabhu haraṣe baṃdhu sameta| parama ramya ārāmu yahu jo rāmahi sukha deta|| 2124||

cahum̐ disi citai pūm̐chi māligana| lage lena dala phūla mudita mana|| tehi avasara sītā taham̐ āī| girijā pūjana janani paṭhāī||

saṃga sakhīṃ saba subhaga sayānī| gāvahiṃ gīta manohara bānī|| sara samīpa girijā gṛha sohā| barani na jāi dekhi manu mohā||

majjanu kari sara sakhinha sametā| gaī mudita mana gauri niketā|| pūjā kīnhi adhika anurāgā| nija anurūpa subhaga baru māgā||

eka sakhī siya saṃgu bihāī| gaī rahī dekhana phulavāī|| tehi dou baṃdhu biloke jāī| prema bibasa sītā pahiṃ āī||

Doha २२८

tāsu dasā dekhi sakhinha pulaka gāta jalu naina| kahu kāranu nija haraṣa kara pūchahi saba mṛdu baina|| 228||

dekhana bāgu kuam̐ra dui āe| baya kisora saba bhām̐ti suhāe|| syāma gaura kimi kahauṃ bakhānī| girā anayana nayana binu bānī||

suni haraṣīṃ saba sakhīṃ sayānī| siya hiyam̐ ati utakaṃṭhā jānī|| eka kahai nṛpasuta tei ālī| sune je muni sam̐ga āe kālī||

jinha nija rūpa mohanī ḍārī| kīnha svabasa nagara nara nārī|| baranata chabi jaham̐ taham̐ saba logū| avasi dekhiahiṃ dekhana jogū||

tāsu vacana ati siyahi suhāne| darasa lāgi locana akulāne|| calī agra kari priya sakhi soī| prīti purātana lakhai na koī||

Doha २२९

sumiri sīya nārada bacana upajī prīti punīta| cakita bilokati sakala disi janu sisu mṛgī sabhīta|| 229||

kaṃkana kiṃkini nūpura dhuni suni| kahata lakhana sana rāmu hṛdayam̐ guni|| mānahum̐ madana duṃdubhī dīnhī| manasā bisva bijaya kaham̐ kīnhī||

asa kahi phiri citae tehi orā| siya mukha sasi bhae nayana cakorā|| bhae bilocana cāru acaṃcala| manahum̐ sakuci nimi taje digaṃcala||

dekhi sīya sobhā sukhu pāvā| hṛdayam̐ sarāhata bacanu na āvā|| janu biraṃci saba nija nipunāī| biraci bisva kaham̐ pragaṭi dekhāī||

suṃdaratā kahum̐ suṃdara karaī| chabigṛham̐ dīpasikhā janu baraī|| saba upamā kabi rahe juṭhārī| kehiṃ paṭatarauṃ bidehakumārī||

Doha २३०

siya sobhā hiyam̐ barani prabhu āpani dasā bicāri| bole suci mana anuja sana bacana samaya anuhāri|| 230||

tāta janakatanayā yaha soī| dhanuṣajagya jehi kārana hoī|| pūjana gauri sakhīṃ lai āī| karata prakāsu phirai phulavāī||

jāsu biloki alokika sobhā| sahaja punīta mora manu chobhā||

Sortha २

so sabu kārana jāna bidhātā| pharakahiṃ subhada aṃga sunu bhrātā||

raghubaṃsinha kara sahaja subhāū| manu kupaṃtha pagu dharai na kāū|| mohi atisaya pratīti mana kerī| jehiṃ sapanehum̐ paranāri na herī||

jinha kai lahahiṃ na ripu rana pīṭhī| nahiṃ pāvahiṃ paratiya manu ḍīṭhī|| maṃgana lahahi na jinha kai nāhīṃ| te narabara thore jaga māhīṃ||

Doha २३१

karata batakahi anuja sana mana siya rūpa lobhāna| mukha saroja makaraṃda chabi karai madhupa iva pāna|| 231||

citavahi cakita cahūm̐ disi sītā| kaham̐ gae nṛpakisora manu ciṃtā|| jaham̐ biloka mṛga sāvaka nainī| janu taham̐ barisa kamala sita śrenī||

latā oṭa taba sakhinha lakhāe| syāmala gaura kisora suhāe|| dekhi rūpa locana lalacāne| haraṣe janu nija nidhi pahicāne||

thake nayana raghupati chabi dekheṃ| palakanhihūm̐ pariharīṃ nimeṣeṃ|| adhika saneham̐ deha bhai bhorī| sarada sasihi janu citava cakorī||

locana maga rāmahi ura ānī| dīnhe palaka kapāṭa sayānī|| jaba siya sakhinha premabasa jānī| kahi na sakahiṃ kachu mana sakucānī||

Doha २३२

latābhavana teṃ pragaṭa bhe tehi avasara dou bhāi| nikase janu juga bimala bidhu jalada paṭala bilagāi|| 232||

Sortha १

sobhā sīvam̐ subhaga dou bīrā| nīla pīta jalajābha sarīrā|| morapaṃkha sira sohata nīke| guccha bīca bica kusuma kalī ke||

bhāla tilaka śramabiṃdu suhāe| śravana subhaga bhūṣana chabi chāe|| bikaṭa bhṛkuṭi kaca ghūgharavāre| nava saroja locana ratanāre||

cāru cibuka nāsikā kapolā| hāsa bilāsa leta manu molā|| mukhachabi kahi na jāi mohi pāhīṃ| jo biloki bahu kāma lajāhīṃ||

ura mani māla kaṃbu kala gīvā| kāma kalabha kara bhuja balasīṃvā|| sumana sameta bāma kara donā| sāvam̐ra kuam̐ra sakhī suṭhi lonā||

Doha २३३

kehari kaṭi paṭa pīta dhara suṣamā sīla nidhāna| dekhi bhānukulabhūṣanahi bisarā sakhinha apāna|| 233||