उज्जैन

द्वादश ज्योतिर्लिंगांपैकी एकमेव दक्षिणमुखी. पहाटे ब्रह्ममुहूर्तावर होणारी भस्म आरती ही येथील खास परंपरा आहे.

शक्तिपीठांपैकी एक, जिथे सतीची कोपर पडली होती; राजा विक्रमादित्याची आराध्य देवी. दीपस्तंभांची संध्याकाळची आरती ही येथील ओळख आहे — तिचा कोणताही प्रकाशित आरतीपाठ परंपरेत नाही, म्हणून येथे वाचले जाणारे देवीपाठ संकलित केले आहेत.

अष्टभैरवांमधील प्रमुख; उज्जैन नगरीचा क्षेत्रपाल म्हणून पूजिला जातो.

मत्स्यपुराणानुसार मंगळ ग्रहाचे जन्मस्थान; मंगळदोष शांतीसाठी भातपूजा येथेच केली जाते. मंदिराची "मंगल आरती" ही एक प्रातःकालीन विधी आहे, कोणताही गेय पाठ नव्हे — येथे मंगळदेवाला समर्पित स्तोत्रे व कवचे संकलित आहेत.