देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रम्
na mantraṃ no yantraṃ tadapi ca na jāne stutimaho na cāhvānaṃ dhyānaṃ tadapi ca na jāne stutikathāḥ | na jāne mudrāste tadapi ca na jāne vilapanaṃ paraṃ jāne mātastvadanusaraṇaṃ kleśaharaṇam || 1 ||
vidherajñānena draviṇaviraheṇālasatayā vidheyāśakyatvāttava caraṇayoryā cyutirabhūt | tadetat kṣantavyaṃ janani sakaloddhāriṇi śive kuputro jāyeta kvacidapi kumātā na bhavati || 2 ||
pṛthivyāṃ putrāste janani bahavaḥ santi saralāḥ paraṃ teṣāṃ madhye viralataralo'haṃ tava sutaḥ | madīyo'yaṃ tyāgaḥ samucitamidaṃ no tava śive kuputro jāyeta kvacidapi kumātā na bhavati || 3 ||
jaganmātarmātastava caraṇasevā na racitā na vā dattaṃ devi draviṇamapi bhūyastava mayā | tathāpi tvaṃ snehaṃ mayi nirupamaṃ yatprakuruṣe kuputro jāyeta kvacidapi kumātā na bhavati || 4 ||
parityaktā devā vividhavidhisevākulatayā mayā pañcāśīteradhikamapanīte tu vayasi | idānīṃ cenmātastava yadi kṛpā nāpi bhavitā nirālambo lambodarajanani kaṃ yāmi śaraṇam || 5 ||
śvapāko jalpāko bhavati madhupākopamagirā nirātaṅko raṅko viharati ciraṃ koṭikanakaiḥ | tavāparṇe karṇe viśati manuvarṇe phalamidaṃ janaḥ ko jānīte janani japanīyaṃ japavidhau || 6 ||
citābhasmālepo garalamaśanaṃ dikpaṭadharo jaṭādhārī kaṇṭhe bhujagapatihārī paśupatiḥ | kapālī bhūteśo bhajati jagadīśaikapadavīṃ bhavāni tvatpāṇigrahaṇaparipāṭīphalamidam || 7 ||
na mokṣasyākāṅkṣā bhavavibhavavāñchāpi ca na me na vijñānāpekṣā śaśimukhi sukhecchāpi na punaḥ | atastvāṃ saṃyāce janani jananaṃ yātu mama vai mṛḍānī rudrāṇī śiva śiva bhavānīti japataḥ || 8 ||
nārādhitāsi vidhinā vividhopacāraiḥ kiṃ rukṣacintanaparairna kṛtaṃ vacobhiḥ | śyāme tvameva yadi kiñcana mayyanāthe dhatse kṛpāmucitamamba paraṃ tavaiva || 9 ||
āpatsu magnaḥ smaraṇaṃ tvadīyaṃ karomi durge karuṇārṇaveśi | naitacchaṭhatvaṃ mama bhāvayethāḥ kṣudhātṛṣārtā jananīṃ smaranti || 10 ||
jagadamba vicitramatra kiṃ paripūrṇā karuṇāsti cenmayi | aparādhaparamparāparaṃ na hi mātā samupekṣate sutam || 11 ||
matsamaḥ pātakī nāsti pāpaghnī tvatsamā na hi | evaṃ jñātvā mahādevi yathāyogyaṃ tathā kuru || 12 ||
na mantraṃ no yantraṃ tadapi ca na jāne stutimaho na cāhvānaṃ dhyānaṃ tadapi ca na jāne stutikathāḥ | na jāne mudrāste tadapi ca na jāne vilapanaṃ paraṃ jāne mātastvadanusaraṇaṃ kleśaharaṇam || 1 ||
vidherajñānena draviṇaviraheṇālasatayā vidheyāśakyatvāttava caraṇayoryā cyutirabhūt | tadetat kṣantavyaṃ janani sakaloddhāriṇi śive kuputro jāyeta kvacidapi kumātā na bhavati || 2 ||
pṛthivyāṃ putrāste janani bahavaḥ santi saralāḥ paraṃ teṣāṃ madhye viralataralo'haṃ tava sutaḥ | madīyo'yaṃ tyāgaḥ samucitamidaṃ no tava śive kuputro jāyeta kvacidapi kumātā na bhavati || 3 ||
jaganmātarmātastava caraṇasevā na racitā na vā dattaṃ devi draviṇamapi bhūyastava mayā | tathāpi tvaṃ snehaṃ mayi nirupamaṃ yatprakuruṣe kuputro jāyeta kvacidapi kumātā na bhavati || 4 ||
parityaktā devā vividhavidhisevākulatayā mayā pañcāśīteradhikamapanīte tu vayasi | idānīṃ cenmātastava yadi kṛpā nāpi bhavitā nirālambo lambodarajanani kaṃ yāmi śaraṇam || 5 ||
śvapāko jalpāko bhavati madhupākopamagirā nirātaṅko raṅko viharati ciraṃ koṭikanakaiḥ | tavāparṇe karṇe viśati manuvarṇe phalamidaṃ janaḥ ko jānīte janani japanīyaṃ japavidhau || 6 ||
citābhasmālepo garalamaśanaṃ dikpaṭadharo jaṭādhārī kaṇṭhe bhujagapatihārī paśupatiḥ | kapālī bhūteśo bhajati jagadīśaikapadavīṃ bhavāni tvatpāṇigrahaṇaparipāṭīphalamidam || 7 ||
na mokṣasyākāṅkṣā bhavavibhavavāñchāpi ca na me na vijñānāpekṣā śaśimukhi sukhecchāpi na punaḥ | atastvāṃ saṃyāce janani jananaṃ yātu mama vai mṛḍānī rudrāṇī śiva śiva bhavānīti japataḥ || 8 ||
nārādhitāsi vidhinā vividhopacāraiḥ kiṃ rukṣacintanaparairna kṛtaṃ vacobhiḥ | śyāme tvameva yadi kiñcana mayyanāthe dhatse kṛpāmucitamamba paraṃ tavaiva || 9 ||
āpatsu magnaḥ smaraṇaṃ tvadīyaṃ karomi durge karuṇārṇaveśi | naitacchaṭhatvaṃ mama bhāvayethāḥ kṣudhātṛṣārtā jananīṃ smaranti || 10 ||
jagadamba vicitramatra kiṃ paripūrṇā karuṇāsti cenmayi | aparādhaparamparāparaṃ na hi mātā samupekṣate sutam || 11 ||
matsamaḥ pātakī nāsti pāpaghnī tvatsamā na hi | evaṃ jñātvā mahādevi yathāyogyaṃ tathā kuru || 12 ||
इस पाठ के बारे में
परिचय
देव्यपराधक्षमापनस्तोत्र आदि शङ्कराचार्यकृत है । इसमें भक्त अपने अपराधोंकी क्षमा माँगता है — “मत्समः पातकी नास्ति पापघ्नी त्वत्समा न हि” । गीताप्रेसके नित्यकर्म-पूजाप्रकाशमें यह शिवमानसपूजाके बाद छपा है ।
पाठ-भेद
यह पाठ गीताप्रेसके नित्यकर्म-पूजाप्रकाश (पृष्ठ ३००–३०२) के अनुसार है, और sanskritdocuments.org के
doc_devii/dapradh.itx से मिलाया गया है ।
- Stanza ५: this edition prints “विविधविधिसेवाकुलतया”; the .itx reads “विविधविधसेवाकुलतया” (विध, not विधि).
- Stanza ११: this edition sets “विचित्रमत्र” solid; the .itx divides it “विचित्र मत्र”. Word division only.
स्रोत 1
- नित्यकर्म-पूजाप्रकाश (गीताप्रेस, गोरखपुर) — पृष्ठ ३००–३०२
Published text. Transcribed from the scanned pages (leaves 314–316); page confidence HIGH / HIGH / HIGH. Stanzas १–८ are in शिखरिणी, ९–११ in shorter metres and १२ in अनुष्टुप्; the printed line division is kept. The book prints no colophon for this text; an ornament closes it.
संदर्भ 1
- देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रम् (sanskritdocuments.org) — doc_devii/dapradh.itx
Verification source, checked 2026-09-18. Stanza count and order compared against the .itx, then three reported spelling differences re-checked against the file verbatim. All twelve stanzas are present in the same order, and the file carries twelve. A first reported difference in stanza ८ ("भववभवावाञ्छापि") proved to be noise in the reading of the file, which in fact has "भवविभववाञ्छापि" exactly as printed here. Stanza ५: this edition prints "विविधविधिसेवाकुलतया"; the .itx reads "विविधविधसेवाकुलतया" (विध, not विधि). Stanza ११: this edition sets "विचित्रमत्र" solid; the .itx divides it "विचित्र मत्र". Word division only.
अर्थ वेद पथ संपादकीय टीम द्वारा संकलित एवं संपादित हैं, और सामग्री की क्रमशः समीक्षा की जा रही है।