Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Uttar Kand — उत्तरकाण्ड

उत्तरकाण्ड · दोहा ५३–६८(क)

Share

rāma carita je sunata aghāhīṃ| rasa biseṣa jānā tinha nāhīṃ|| jīvanamukta mahāmuni jeū| hari guna sunahīṃ niraṃtara teū||

bhava sāgara caha pāra jo pāvā| rāma kathā tā kaham̐ dṛṛha nāvā|| biṣainha kaham̐ puni hari guna grāmā| śravana sukhada aru mana abhirāmā||

śravanavaṃta asa ko jaga māhīṃ| jāhi na raghupati carita sohāhīṃ|| te jaṛa jīva nijātmaka ghātī| jinhahi na raghupati kathā sohātī||

haricaritra mānasa tumha gāvā| suni maiṃ nātha amiti sukha pāvā|| tumha jo kahī yaha kathā suhāī| kāgabhasuṃḍi garuṛa prati gāī||

Doha ५३

birati gyāna bigyāna dūṛha rāma carana ati neha| bāyasa tana raghupati bhagati mohi parama saṃdeha|| 53||

nara sahastra maham̐ sunahu purārī| kou eka hoi dharma bratadhārī|| dharmasīla koṭika maham̐ koī| biṣaya bimukha birāga rata hoī||

koṭi birakta madhya śruti kahaī| samyaka gyāna sakṛta kou lahaī|| gyānavaṃta koṭika maham̐ koū| jīvanamukta sakṛta jaga soū||

tinha sahastra mahum̐ saba sukha khānī| durlabha brahmalīna bigyānī|| dharmasīla birakta aru gyānī| jīvanamukta brahmapara prānī||

saba te so durlabha surarāyā| rāma bhagati rata gata mada māyā||

Sortha ४

so haribhagati kāga kimi pāī| bisvanātha mohi kahahu bujhāī||

Doha ५४

rāma parāyana gyāna rata gunāgāra mati dhīra| nātha kahaṭṭhū kehi kārana pāyau kāka sarīra|| 54||

yaha prabhu carita pavitra suhāvā| kahahu kṛpāla kāga kaham̐ pāvā|| tumha kehi bhām̐ti sunā madanārī| kahahu mohi ati kautuka bhārī||

garuṛa mahāgyānī guna rāsī| hari sevaka ati nikaṭa nivāsī|| tehiṃ kehi hetu kāga sana jāī| sunī kathā muni nikara bihāī||

kahahu kavana bidhi bhā saṃbādā| dou haribhagata kāga uragādā|| gauri girā suni sarala suhāī| bole siva sādara sukha pāī||

dhanya satī pāvana mati torī| raghupati carana prīti nahiṃ thorī|| sunahu parama punīta itihāsā| jo suni sakala loka bhrama nāsā||

upajai rāma carana bisvāsā| bhava nidhi tara nara binahiṃ prayāsā||

Doha

aisia prastra bihaṃgapati kīnhi kāga sana jāi|

Sortha ५५

saba sādara kahihaḍau sunahu umā mana lāi|| 55||

maiṃ jimi kathā sunī bhava mocani| so prasaṃga sunu sumukhi sulocani|| prathama daccha gṛha tava avatārā| satī nāma taba rahā tumhārā||

daccha jagya taba bhā apamānā| tumha ati krodha taje taba prānā|| mama anucaranha kīnha makha bhaṃgā| jānahu tumha so sakala prasaṃgā||

taba ati soca bhayau mana moreṃ| dukhī bhayaum̐ biyoga priya toreṃ|| suṃdara bana giri sarita taṛāgā| kautuka dekhata phiraum̐ berāgā||

giri sumera uttara disi dūrī| nīla saila eka sundara bhūrī|| tāsu kanakamaya sikhara suhāe| cāri cāru more mana bhāe||

tinha para eka eka biṭapa bisālā| baṭa pīpara pākarī rasālā||

Doha ५६

sītala amala madhura jala jalaja bipula bahuraṃga| kūjata kala rava haṃsa gana guṃjata maṃjula bhūृṃga|| 56||

tehiṃ giri rucira basai khaga soī| tāsu nāsa kalpāṃta na hoī|| māyā kṛta guna doṣa anekā| moha manoja ādi abibekā||

rahe byāpi samasta jaga māhīṃ| tehi giri nikaṭa kabahum̐ nahiṃ jāhīṃ|| taham̐ basi harihi bhajai jimi kāgā| so sunu umā sahita anurāgā||

pīpara taru tara dhyāna so dharaī| jāpa jagya pākari tara karaī|| ām̐ba chāham̐ kara mānasa pūjā| taji hari bhajanu kāju nahiṃ dūjā||

bara tara kaha hari kathā prasaṃgā| āvahiṃ sunahiṃ aneka bihaṃgā|| rāma carita bicītra bidhi nānā| prema sahita kara sādara gānā||

sunahiṃ sakala mati bimala marālā| basahiṃ niraṃtara je tehiṃ tālā|| jaba maiṃ jāi so kautuka dekhā| ura upajā ānaṃda biseṣā||

Doha ५७

taba kachū kāla marāla tanu dhari taham̐ kīnha nivāsa| sādara suni raghupati guna puni āyaum̐ kailāsa|| 57||

girijā kaheum̐ so saba itihāsā| maiṃ jehi samaya gayaum̐ khaga pāsā|| aba so kathā sunahu jehī hetū| gayau kāga pahiṃ khaga kula ketū||

jaba raghunātha kīnhi rana krīṛā| samujhata carita hoti mohi brīṛā|| iṃdrajīta kara āpu bam̐dhāyo| taba nārada muni garuṛa paṭhāyo||

baṃdhana kāṭi gayo uragādā| upajā hṛdayam̐ pracaṃḍa biṣādā|| prabhu baṃdhana samujhata bahu bhām̐tī| karata bicāra uraga ārātī||

byāpaka brahma biraja bāgīsā| māyā moha pāra paramīsā||

Sortha ४

so avatāra suneum̐ jaga māhīṃ| dekheum̐ so prabhāva kachu nāhīṃ||

Doha ५८

bhava baṃdhana te chūṭahiṃ nara japi jā kara nāma| kharba nisācara bāॉm̐dheḍa nāgapāsa soi rāma|| 58||

nānā bhām̐ti manahi samujhāvā| pragaṭa na gyāna hṛdayam̐ bhrama chāvā|| kheda khinna mana tarka baṛhāī| bhayau mohabasa tumharihiṃ nāī||

byākula gayau devariṣi pāhīṃ| kahesi jo saṃsaya nija mana māhīṃ|| suni nāradahi lāgi ati dāyā| sunu khaga prabala rāma kai māyā||

jo gyāninha kara cita apaharaī| bariāī bimoha mana karaī|| jehiṃ bahu bāra nacāvā mohī| soi byāpī bihaṃgapati tohī||

mahāmoha upajā ura toreṃ| miṭihi na begi kaheṃ khaga moreṃ|| caturānana pahiṃ jāhu khagesā| soi karehu jehi hoi nidesā||

Doha ५९

asa kahi cale devariṣi karata rāma guna gāna| hari māyā bala baranata puni puni parama sujāna|| 59||

taba khagapati biraṃci pahiṃ gayaū| nija saṃdeha sunāvata bhayaū|| suni biraṃci rāmahi siru nāvā| samujhi pratāpa prema ati chāvā||

mana mahum̐ karai bicāra bidhātā| māyā basa kabi kobida gyātā|| hari māyā kara amiti prabhāvā| bipula bāra jehiṃ mohi nacāvā||

aga jagamaya jaga mama uparājā| nahiṃ ācaraja moha khagarājā|| taba bole bidhi girā suhāī| jāna mahesa rāma prabhutāī||

bainateya saṃkara pahiṃ jāhū| tāta anata pūchahu jani kāhū|| taham̐ hoihi tava saṃsaya hānī| caleu bihaṃga sunata bidhi bānī||

Doha ६०

paramātura bihaṃgapati āyau taba mo pāsa| jāta raheuṃ kubera gṛha rahiha umā kailāsa|| 60||

tehiṃ mama pada sādara siru nāvā| puni āpana saṃdeha sunāvā|| suni tā kari binatī mṛdu bānī| parema sahita maiṃ kaheum̐ bhavānī||

milehu garuṛa māraga maham̐ mohī| kavana bhām̐ti samujhāvauṃ tohī|| tabahi hoi saba saṃsaya bhaṃgā| jaba bahu kāla karia satasaṃgā||

sunia tahām̐ hari kathā suhāī| nānā bhām̐ti muninha jo gāī|| jehi mahum̐ ādi madhya avasānā| prabhu pratipādya rāma bhagavānā||

nita hari kathā hota jaham̐ bhāī| paṭhavaum̐ tahām̐ sunahi tumha jāī|| jāihi sunata sakala saṃdehā| rāma carana hoihi ati nehā||

Doha ६१

binu satasaṃga na hari kathā tehi binu moha na bhāga| moha gaem̐ binu rāma pada hoṛa na dūṛha anurāga 61||

milahiṃ na raghupati binu anurāgā| kiem̐ joga tapa gyāna birāgā|| uttara disi suṃdara giri nīlā| taham̐ raha kākabhusuṃḍi susīlā||

rāma bhagati patha parama prabīnā| gyānī guna gṛha bahu kālīnā|| rāma kathā so kahai niraṃtara| sādara sunahiṃ bibidha bihaṃgabara||

jāi sunahu taham̐ hari guna bhūrī| hoihi moha janita dukha dūrī|| maiṃ jaba tehi saba kahā bujhāī| caleu haraṣi mama pada siru nāī||

tāte umā na maiṃ samujhāvā| raghupati kṛpām̐ maramu maiṃ pāvā|| hoihi kīnha kabahum̐ abhimānā| so khauvai caha kṛpānidhānā||

kachu tehi te puni maiṃ nahiṃ rākhā| samujhai khaga khagahī kai bhāṣā|| prabhu māyā balavaṃta bhavānī| jāhi na moha kavana asa gyānī||

Doha ६२(क)

gyānī bhagata siromani tribhuvanapati kara jāna| tāhi moha māyā nara pāvara karahiṃ gumāna|| 62 (ka,)||

siva biraṃci kahūm̐ mohaṛa ko hai bapurā āna| asa jiyeṃ jāni bhajahiṃ muni māyā pati bhagavāna|| 62 ( kha )||

gayau garuṛa jaham̐ basai bhusuṃḍā| mati akuṃṭha hari bhagati akhaṃḍā|| dekhi saila prasanna mana bhayaū| māyā moha soca saba gayaū||

kari taṛāga majjana jalapānā| baṭa tara gayau hṛdayam̐ haraṣānā|| bṛddha bṛddha bihaṃga taham̐ āe| sunai rāma ke carita suhāe||

kathā araṃbha karai soi cāhā| tehī samaya gayau khaganāhā|| āvata dekhi sakala khagarājā| haraṣeu bāyasa sahita samājā||

ati ādara khagapati kara kīnhā| svāgata pūchi suāsana dīnhā|| kari pūjā sameta anurāgā| madhura bacana taba boleu kāgā||

Doha ६३(क)

nātha kṛtāratha bhaya meṃ taba darasana khagarāja| āyasu dehu so karoṃ aba prabhu āyahu kehi kāja|| 63 ( ka )||

Doha ६३(ख)

sadā kṛtāratha rūpa tumha kaha mṛdu bacana khagesa| jehi ke astuti sādara nija mukha kīnhi mahesa|| 63 (kha )||

sunahu tāta jehi kārana āyaum̐| so saba bhayau darasa tava pāyaum̐|| dekhi parama pāvana tava āśrama| gayau moha saṃsaya nānā bhrama||

aba śrīrāma kathā ati pāvani| sadā sukhada dukha puṃja nasāvani|| sādara tāta sunāvahu mohī| bāra bāra binavaum̐ prabhu tohī||

sunata garuṛa kai girā binītā| sarala suprema sukhada supunītā|| bhayau tāsu mana parama uchāhā| lāga kahai raghupati guna gāhā||

prathamahiṃ ati anurāga bhavānī| rāmacarita sara kahesi bakhānī|| puni nārada kara moha apārā| kahesi bahuri rāvana avatārā||

prabhu avatāra kathā puni gāī| taba sisu carita kahesi mana lāī||

Doha ६४

bālacarita kahi bibidhi bidhi mana maham̐ parama uchāha| riṣi āgavana kahesi puni śrīraghubīra bibāha|| 64||

bahuri rāma abhiṣeka prasaṃgā| puni nṛpa bacana rāja rasa bhaṃgā|| purabāsinha kara biraha biṣādā| kahesi rāma lachimana saṃbādā||

bipina gavana kevaṭa anurāgā| surasari utari nivāsa prayāgā|| bālamīka prabhu milana bakhānā| citrakūṭa jimi base bhagavānā||

sacivāgavana nagara nṛpa maranā| bharatāgavana prema bahu baranā|| kari nṛpa kriyā saṃga purabāsī| bharata gae jaham̐ prabhu sukha rāsī||

puni raghupati bahu bidhi samujhāe| lai pādukā avadhapura āe|| bharata rahani surapati suta karanī| prabhu aru atri bheṃṭa puni baranī||

Doha ६५

kahi birādha badha jehi bidhi deha tajī sarabhaṃga| barani sutīchana prīti puni prabhu agasti satasaṃga|| 65||

kahi daṃḍaka bana pāvanatāī| gīdha maitrī puni tehiṃ gāī|| puni prabhu paṃcavaṭīṃ kṛta bāsā| bhaṃjī sakala muninha kī trāsā||

puni lachimana upadesa anūpā| sūpanakhā jimi kīnhi kurūpā|| khara dūṣana badha bahuri bakhānā| jimi saba maramu dasānana jānā||

dasakaṃdhara mārīca batakahīṃ| jehi bidhi bhaī so saba tehiṃ kahī|| puni māyā sītā kara haranā| śrīraghubīra biraha kachu baranā||

puni prabhu gīdha kriyā jimi kīnhī| badhi kabaṃdha sabarihi gati dīnhī|| bahuri biraha baranata raghubīrā| jehi bidhi gae sarobara tīrā||

Doha ६६(क)

prabhu nārada saṃbāda kahi māruti milana prasaṃga| puni sugrīva mitāī bāli prāna kara bhaṃga|| 66 (ka )||

kapihi tilaka kare prabhu kṛta saila prabaraṣana bāsa| baranana barṣā sarada aru rāma roṣa kapi trāsa|| 66 (kha )||

jehi bidhi kapipati kīsa paṭhāe| sītā khoja sakala disi dhāe|| bibara prabesa kīnha jehi bhām̐tī| kapinha bahori milā saṃpātī||

suni saba kathā samīrakumārā| nāghata bhayau payodhi apārā|| laṃkām̐ kapi prabesa jimi kīnhā| puni sītahi dhīraju jimi dīnhā||

bana ujāri rāvanahi prabodhī| pura dahi nāgheu bahuri payodhī|| āe kapi saba jaham̐ raghurāī| baidehī ki kusala sunāī||

sena sameti jathā raghubīrā| utare jāi bārinidhi tīrā|| milā bibhīṣana jehi bidhi āī| sāgara nigraha kathā sunāī||

Doha ६७(क)

setu bām̐dhi kapi sena jimi utarī sāgara pāra| gayau basīṭhī bīrabara jehi bidhi bālikumāra|| 67 ( ka )||

Doha ६७(ख)

nisicara kīsa larāī baranisi bibidha prakāra| kuṃbhakarana ghananāda kara bala pauruṣa saṃghāra|| 67 (kha )||

nisicara nikara marana bidhi nānā| raghupati rāvana samara bakhānā|| rāvana badha maṃdodari sokā| rāja bibhīṣaṇa deva asokā||

sītā raghupati milana bahorī| suranha kīnha astuti kara jorī|| puni puṣpaka caṛhi kapinha sametā| avadha cale prabhu kṛpā niketā||

jehi bidhi rāma nagara nija āe| bāyasa bisada carita saba gāe|| kahesi bahori rāma abhiṣaikā| pura baranata nṛpanīti anekā||

kathā samasta bhusuṃḍa bakhānī| jo maiṃ tumha sana kahī bhavānī|| suni saba rāma kathā khaganāhā| kahata bacana mana parama uchāhā||

Sortha ६८(क)

gayaṭhau mora saṃdeha suneuṃ sakala raghupati carita| bhayaḍau rāma pada neha tava prasāda bāyasa tilaka|| 68 ( ka )||