Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Uttar Kand — उत्तरकाण्ड

उत्तरकाण्ड · दोहा ११७(ख)–२

Share
Doha ११७(ख)

taba bigyānarūpini buddhi bisada ghṛta pāi| citta diā bhari dharai dṛṛha samatā diaṭi banāi|| 117 (kha )||

Doha ११७(ग)

tīni avasthā tīni guna tehi kapāsa teṃ kāṛhi| tūla turīya sam̐vāri puni bātī karai sugāṛhi|| 117 ( ga )||

Sortha ११७(घ)

ehi bidhi lesai dīpa teja rāsi bigyānamaya| jātahiṃ jāsu samīpa jarahiṃ madādika salabha saba||

Sortha १

sohamasmi iti bṛtti akhaṃḍā| dīpa sikhā soi parama pracaṃḍā|| ātama anubhava sukha suprakāsā| taba bhava mūla bheda bhrama nāsā||

prabala abidyā kara parivārā| moha ādi tama miṭai apārā|| taba soi buddhi pāi um̐jiārā| ura gṛham̐ baiṭhi graṃthi niruārā||

chorana graṃthi pāva jauṃ soī| taba yaha jīva kṛtāratha hoī|| chorata graṃthi jāni khagarāyā| bighna aneka karai taba māyā||

riddhi siddhi prerai bahu bhāī| buddhahi lobha dikhāvahiṃ āī|| kala bala chala kari jāhiṃ samīpā| aṃcala bāta bujhāvahiṃ dīpā||

hoi buddhi jauṃ parama sayānī| tinha tana citava na anahita jānī|| jauṃ tehi bighna buddhi nahiṃ bādhī| tau bahori sura karahiṃ upādhī||

iṃdrīṃ dvāra jharokhā nānā| taham̐ taham̐ sura baiṭhe kari thānā|| āvata dekhahiṃ biṣaya bayārī| te haṭhi dehī kapāṭa ughārī||

jaba so prabhaṃjana ura gṛham̐ jāī| tabahiṃ dīpa bigyāna bujhāī|| graṃthi na chūṭi miṭā so prakāsā| buddhi bikala bhai biṣaya batāsā||

iṃdrinha suranha na gyāna sohāī| biṣaya bhoga para prīti sadāī|| biṣaya samīra buddhi kṛta bhorī| tehi bidhi dīpa ko bāra bahorī||

Doha ११८(क)

taba phiri jīva bibidhi bidhi pāvaṛha saṃsṛti klesa| hari māyā ati dustara tari na jāi bihagesa|| 118 ( ka )||

kahata kaṭhina samujhata kaṭhina sādhata kaṭhina bibeka| hoṛa ghunācchara nyāya jauṃ puni pratyūha aneka|| 118 ( kha )||

gyāna paṃtha kṛpāna kai dhārā| parata khagesa hoi nahiṃ bārā|| jo nirbighna paṃtha nirbahaī| so kaivalya parama pada lahaī||

ati durlabha kaivalya parama pada| saṃta purāna nigama āgama bada|| rāma bhajata soi mukuti gosāī| anaicchita āvai bariāī||

jimi thala binu jala rahi na sakāī| koṭi bhām̐ti kou karai upāī|| tathā moccha sukha sunu khagarāī| rahi na sakai hari bhagati bihāī||

asa bicāri hari bhagata sayāne| mukti nirādara bhagati lubhāne|| bhagati karata binu jatana prayāsā| saṃsṛti mūla abidyā nāsā||

bhojana karia tṛpiti hita lāgī| jimi so asana pacavai jaṭharāgī|| asi haribhagati sugama sukhadāī| ko asa mūṛha na jāhi sohāī||

Doha ११९(क)

sevaka sebya bhāva binu bhava na taria uragāri| bhajahu rāma pada paṃkaja asa siddhāṃta bicāri|| 119 ( ka )||

jo cetana kahem̐ jaṛa karai jaṛahi karai caitanya| asa samartha raghunāyakahi bhajahiṃ jīva te dhanya|| 119 (kha )||

kaheum̐ gyāna siddhāṃta bujhāī| sunahu bhagati mani kai prabhutāī|| rāma bhagati ciṃtāmani suṃdara| basai garuṛa jāke ura aṃtara||

parama prakāsa rūpa dina rātī| nahiṃ kachu cahia diā ghṛta bātī|| moha daridra nikaṭa nahiṃ āvā| lobha bāta nahiṃ tāhi bujhāvā||

prabala abidyā tama miṭi jāī| hārahiṃ sakala salabha samudāī|| khala kāmādi nikaṭa nahiṃ jāhīṃ| basai bhagati jāke ura māhīṃ||

garala sudhāsama ari hita hoī| tehi mani binu sukha pāva na koī|| byāpahiṃ mānasa roga na bhārī| jinha ke basa saba jīva dukhārī||

rāma bhagati mani ura basa jākeṃ| dukha lavalesa na sapanehum̐ tākeṃ|| catura siromani tei jaga māhīṃ| je mani lāgi sujatana karāhīṃ||

Sortha ६

so mani jadapi pragaṭa jaga ahaī| rāma kṛpā binu nahiṃ kou lahaī|| sugama upāya pāibe kere| nara hatabhāgya dehiṃ bhaṭamere||

pāvana parbata beda purānā| rāma kathā rucirākara nānā|| marmī sajjana sumati kudārī| gyāna birāga nayana uragārī||

bhāva sahita khojai jo prānī| pāva bhagati mani saba sukha khānī|| moreṃ mana prabhu asa bisvāsā| rāma te adhika rāma kara dāsā||

rāma siṃdhu ghana sajjana dhīrā| caṃdana taru hari saṃta samīrā|| saba kara phala hari bhagati suhāī| so binu saṃta na kāhūm̐ pāī||

asa bicāri joi kara satasaṃgā| rāma bhagati tehi sulabha bihaṃgā||

Doha १२०(क)

brahamā payonidhi maṃdara gyāna saṃta sura āhiṃ| kathā sudhā madhi kāṛhahiṃ bhagati madhuratā jāhiṃ|| 120 ( ka )||

birati carma asi gyāna mada lobha moha ripu māri| jaya pāia so hari bhagati dekhu khagesa bicāri|| 120 (kha )||

puni saprema boleu khagarāū| jauṃ kṛpāla mohi ūpara bhāū|| nātha mohi nija sevaka jānī| sapta prasna kahahu bakhānī||

prathamahiṃ kahahu nātha matidhīrā| saba te durlabha kavana sarīrā|| baṛa dukha kavana kavana sukha bhārī| sou saṃchepahiṃ kahahu bicārī||

saṃta asaṃta marama tumha jānahu| tinha kara sahaja subhāva bakhānahu|| kavana punya śruti bidita bisālā| kahahu kavana agha parama karālā||

mānasa roga kahahu samujhāī| tumha sarbagya kṛpā adhikāī|| tāta sunahu sādara ati prītī| maiṃ saṃchepa kahaum̐ yaha nītī||

nara tana sama nahiṃ kavaniu dehī| jīva carācara jācata tehī|| naraga svarga apabarga nisenī| gyāna birāga bhagati subha denī||

Sortha ६

so tanu dhari hari bhajahiṃ na je nara| hohiṃ biṣaya rata maṃda maṃda tara|| kām̐ca kirica badaleṃ te lehī| kara te ḍāri parasa mani dehīṃ||

nahiṃ daridra sama dukha jaga māhīṃ| saṃta milana sama sukha jaga nāhīṃ|| para upakāra bacana mana kāyā| saṃta sahaja subhāu khagarāyā||

saṃta sahahiṃ dukha parahita lāgī| paradukha hetu asaṃta abhāgī|| bhūrja tarū sama saṃta kṛpālā| parahita niti saha bipati bisālā||

sana iva khala para baṃdhana karaī| khāla kaṛhāi bipati sahi maraī|| khala binu svāratha para apakārī| ahi mūṣaka iva sunu uragārī||

para saṃpadā bināsi nasāhīṃ| jimi sasi hati hima upala bilāhīṃ|| duṣṭa udaya jaga ārati hetū| jathā prasiddha adhama graha ketū||

saṃta udaya saṃtata sukhakārī| bisva sukhada jimi iṃdu tamārī|| parama dharma śruti bidita ahiṃsā| para niṃdā sama agha na garīsā||

hara gura niṃdaka dādura hoī| janma sahastra pāva tana soī|| dvija niṃdaka bahu naraka bhoga kari| jaga janamai bāyasa sarīra dhari||

sura śruti niṃdaka je abhimānī| raurava naraka parahiṃ te prānī|| hohiṃ ulūka saṃta niṃdā rata| moha nisā priya gyāna bhānu gata||

saba ke niṃdā je jaṛa karahīṃ| te camagādura hoi avatarahīṃ|| sunahu tāta aba mānasa rogā| jinha te dukha pāvahiṃ saba logā||

moha sakala byādhinha kara mūlā| tinha te puni upajahiṃ bahu sūlā|| kāma bāta kapha lobha apārā| krodha pitta nita chātī jārā||

prīti karahiṃ jauṃ tīniu bhāī| upajai sanyapāta dukhadāī|| biṣaya manoratha durgama nānā| te saba sūla nāma ko jānā||

mamatā dādu kaṃḍu iraṣāī| haraṣa biṣāda garaha bahutāī| para sukha dekhi jarani soi chaī| kuṣṭa duṣṭatā mana kuṭilaī||

ahaṃkāra ati dukhada ḍamaruā| daṃbha kapaṭa mada māna neharuā|| tṛsnā udarabṛddhi ati bhārī| tribidha īṣanā taruna tijārī||

juga bidhi jvara matsara abibekā| kaham̐ lāgi kahauṃ kuroga anekā||

Doha १२१(क)

eka byādhi basa nara marahiṃ e asādhi bahu byādhi| pīṛahiṃ saṃtata jīva kahum̐ so kimi lahai samādhi|| 121 (ka )||

Doha १२१(ख)

nema dharma ācāra tapa gyāna jagya japa dāna| bheṣaja puni koṭinha nahiṃ roga jāhiṃ harijāna|| 121 (kha )||

ehi bidhi sakala jīva jaga rogī| soka haraṣa bhaya prīti biyogī|| mānaka roga kachuka maiṃ gāe| hahiṃ saba keṃ lakhi biralenha pāe||

jāne te chījahiṃ kachu pāpī| nāsa na pāvahiṃ jana paritāpī|| biṣaya kupathya pāi aṃkure| munihu hṛdayam̐ kā nara bāpure||

rāma kṛpām̐ nāsahi saba rogā| jauṃ ehi bhām̐ti banai saṃyogā|| sadagura baida bacana bisvāsā| saṃjama yaha na biṣaya kai āsā||

raghupati bhagati sajīvana mūrī| anūpāna śraddhā mati pūrī|| ehi bidhi bhalehiṃ so roga nasāhīṃ| nāhiṃ ta jatana koṭi nahiṃ jāhīṃ||

jānia taba mana biruja gosām̐ī| jaba ura bala birāga adhikāī|| sumati chudhā bāṛhai nita naī| biṣaya āsa durbalatā gaī||

bimala gyāna jala jaba so nahāī| taba raha rāma bhagati ura chāī|| siva aja suka sanakādika nārada| je muni brahma bicāra bisārada||

saba kara mata khaganāyaka ehā| karia rāma pada paṃkaja nehā|| śruti purāna saba graṃtha kahāhīṃ| raghupati bhagati binā sukha nāhīṃ||

kamaṭha pīṭha jāmahiṃ baru bārā| baṃdhyā suta baru kāhuhi mārā|| phūlahiṃ nabha baru bahubidhi phūlā| jīva na laha sukha hari pratikūlā||

tṛṣā jāi baru mṛgajala pānā| baru jāmahiṃ sasa sīsa biṣānā|| aṃdhakāru baru rabihi nasāvai| rāma bimukha na jīva sukha pāvai||

hima te anala pragaṭa baru hoī| bimukha rāma sukha pāva na koī||

Doha १२२(क)

ubāri matheṃ ghṛta hoi baru sikatā te baru tela| binu hari bhajana na bhava taria yaha siddhāṃta apela|| 122 ( ka)||

masakahi karai biṃraṃci prabhu ajahi masaka te hīna| asa bicāri taji saṃsaya rāmahi bhajahiṃ prabīna|| 122 ( kha )||

Shloka १२२(ग)

viniścitaṃ vadāmi te na anyathā vacāṃsi me| hariṃ narā bhajanti ye'tidustaraṃ taranti te|| 122(ga)||

kaheum̐ nātha hari carita anūpā| byāsa samāsa svamati anurupā|| śruti siddhāṃta ihai uragārī| rāma bhajia saba kāja bisārī||

prabhu raghupati taji seia kāhī| mohi se saṭha para mamatā jāhī|| tumha bigyānarūpa nahiṃ mohā| nātha kīnhi mo para ati chohā||

pūchihum̐ rāma kathā ati pāvani| suka sanakādi saṃbhu mana bhāvani|| sata saṃgati durlabha saṃsārā| nimiṣa daṃḍa bhari ekau bārā||

dekhu garuṛa nija hṛdayam̐ bicārī| maiṃ raghubīra bhajana adhikārī|| sakunādhama saba bhām̐ti apāvana| prabhu mohi kīnha bidita jaga pāvana||

Doha १२३(क)

āju dhanya maiṃ dhanya ati jadyapi saba bidhi hīna| nija jana jāni rāma mohi saṃta samāgama dīna|| 123 (ka)||

nātha jathāmati bhāṣeum̐ rākheum̐ nahiṃ kachu goi| carita siṃdhu raghunāyaka thāha ki pāvai koi|| 123 (kha)||

sumiri rāma ke guna gana nānā| puni puni haraṣa bhusuṃḍi sujānā|| mahimā nigama neti kari gāī| atulita bala pratāpa prabhutāī||

siva aja pūjya carana raghurāī| mo para kṛpā parama mṛdulāī|| asa subhāu kahum̐ sunaum̐ na dekhaum̐| kehi khagesa raghupati sama lekhaum̐||

sādhaka siddha bimukta udāsī| kabi kobida kṛtagya saṃnyāsī|| jogī sūra sutāpasa gyānī| dharma nirata paṃḍita bigyānī||

tarahiṃ na binu seem̐ mama svāmī| rāma namāmi namāmi namāmī|| sarana gaem̐ mo se agha rāsī| hohiṃ suddha namāmi abināsī||

Doha

jāsu nāma bhava bheṣaja harana ghora traya sūla|

Sortha १२४(क)

kṛpāla mohi to para sadā rahau anukūla|| 124 (ka)||

suni bhusuṃḍi ke bacana subha dekhi rāma pada neha| boleu prema sahita girā garuṛa bigata saṃdeha|| 124 (kha )||

mai kṛtkṛtya bhayaum̐ tava bānī| suni raghubīra bhagati rasa sānī|| rāma carana nūtana rati bhaī| māyā janita bipati saba gaī||

moha jaladhi bohita tumha bhae| mo kaham̐ nātha bibidha sukha dae|| mo pahiṃ hoi na prati upakārā| baṃdaum̐ tava pada bārahiṃ bārā||

pūrana kāma rāma anurāgī| tumha sama tāta na kou baṛabhāgī|| saṃta biṭapa saritā giri dharanī| para hita hetu sabanha kai karanī||

saṃta hṛdaya navanīta samānā| kahā kabinha pari kahai na jānā|| nija paritāpa dravai navanītā| para dukha dravahiṃ saṃta supunītā||

jīvana janma suphala mama bhayaū| tava prasāda saṃsaya saba gayaū|| jānehu sadā mohi nija kiṃkara| puni puni umā kahai bihaṃgabara||

Doha १२५(क)

tāsu carana siru nāi kari prema sahita matidhīra| gayau garuṛa baikuṃṭha taba hadayeṃ rākhi raghubīra|| 125 ( ka )||

Doha १२५(ख)

girijā saṃta samāgama sama na lābha kachu āna| binu hari kṛpā na hoi so gāvahiṃ beda purāna|| 125 (kha )||

kaheum̐ parama punīta itihāsā| sunata śravana chūṭahiṃ bhava pāsā|| pranata kalpataru karunā puṃjā| upajai prīti rāma pada kaṃjā||

mana krama bacana janita agha jāī| sunahiṃ je kathā śravana mana lāī|| tīrthāṭana sādhana samudāī| joga birāga gyāna nipunāī||

nānā karma dharma brata dānā| saṃjama dama japa tapa makha nānā|| bhūta dayā dvija gura sevakāī| bidyā binaya bibeka baṛāī||

jaham̐ lagi sādhana beda bakhānī| saba kara phala hari bhagati bhavānī||

Sortha ४

so raghunātha bhagati śruti gāī| rāma kṛpām̐ kāhūm̐ eka pāī||

Doha १२६

muni durlabha hari bhagati nara pāvahiṃ binahiṃ prayāsa| je yaha kathā niraṃtara sunahiṃ māni bisvāsa|| 126||

Sortha १

soi sarbagya gunī soi gyātā| soi mahi maṃḍita paṃḍita dātā|| dharma parāyana soi kula trātā| rāma carana jā kara mana rātā||

nīti nipuna soi parama sayānā| śruti siddhāṃta nīka tehiṃ jānā||

Sortha २

soi kabi kobida soi ranadhīrā| jo chala chāṛi bhajai raghubīrā||