Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Lanka Kand — लङ्काकाण्ड

लङ्काकाण्ड · दोहा १०१क–११६(क)

Share
Doha १०१क

tāke guna gana kachu kahe jaṛamati tulasīdāsa| jipami nija bala anurūpa te māchī uṛai akāsa|| 101 ka||

Doha १०१ख

kāṭe sira bhuja bāra bahu marata na bhaṭa laṃkesa| prabhu krīṛata sura siddha muni byākula dekhi kalesa|| 101 kha||

kāṭata baṛhahiṃ sīsa samudāī| jimi prati lābha lobha adhikāī|| marai na ripu śrama bhayau biseṣā| rāma bibhīṣana tana taba dekhā||

umā kāla mara jākīṃ īchā| so prabhu jana kara prīti parīchā|| sunu sarabagya carācara nāyaka| pranatapāla sura muni sukhadāyaka||

nābhikuṃḍa piyūṣa basa yākeṃ| nātha jiata rāvanu bala tākeṃ|| sunata bibhīṣana bacana kṛpālā| haraṣi gahe kara bāna karālā||

asubha hona lāge taba nānā| rovahiṃ khara sṛkāla bahu svānā|| bolahi khaga jaga ārati hetū| pragaṭa bhae nabha jaham̐ taham̐ ketū||

dasa disi dāha hona ati lāgā| bhayau paraba binu rabi uparāgā|| maṃdodari ura kaṃpati bhārī| pratimā stravahiṃ nayana maga bārī||

Chhand

pratimā rudahiṃ pabipāta nabha ati bāta baha ḍolati mahī| baraṣahiṃ balāhaka rudhira kaca raja asubha ati saka ko kahī|| utapāta amita biloki nabha sura bikala bolahiṃ jaya jae| sura sabhaya jāni kṛpāla raghupati cāpa sara jorata bhae||

Doha १०२

kheैṃci sarāsana śravana lagi chāṛe sara ekatīsa| raghunāyaka sāyaka cale mānahūm̐ṃ kāla phanīsa|| 102||

sāyaka eka nābhi sara soṣā| apara lage bhuja sira kari roṣā|| lai sira bāhu cale nārācā| sira bhuja hīna ruṃḍa mahi nācā||

dharani dhasai dhara dhāva pracaṃḍā| taba sara hati prabhu kṛta dui khaṃḍā|| garjeu marata ghora rava bhārī| kahām̐ rāmu rana hatauṃ pacārī||

ḍolī bhūmi girata dasakaṃdhara| chubhita siṃdhu sari diggaja bhūdhara|| dharani pareu dvau khaṃḍa baṛhāī| cāpi bhālu markaṭa samudāī||

maṃdodari āgeṃ bhuja sīsā| dhari sara cale jahām̐ jagadīsā|| prabise saba niṣaṃga mahu jāī| dekhi suranha duṃdubhīṃ bajāī||

tāsu teja samāna prabhu ānana| haraṣe dekhi saṃbhu caturānana|| jaya jaya dhuni pūrī brahmaṃḍā| jaya raghubīra prabala bhujadaṃḍā||

baraṣahi sumana deva muni bṛṃdā| jaya kṛpāla jaya jayati mukuṃdā||

Chhand १

jaya kṛpā kaṃda mukuṃda dvaṃda harana sarana sukhaprada prabho| khala dala bidārana parama kārana kārunīka sadā bibho|| sura sumana baraṣahiṃ haraṣa saṃkula bāja duṃduśi gahagahī| saṃgrāma aṃgana rāma aṃga anaṃga bahu sobhā lahī||

Doha २

sira jaṭā mukuṭa prasūna bica bica ati manohara rājahīṃ| janu nīlagiri para taṛita paṭala sameta uḍugana śabhvājahīṃ|| bhujadaṃḍa sara kodaṃḍa pherata rudhira kana tana ati bane| janu rāyamunīṃ tamāla para baiṭhīṃ bipula sukha āpane||

Doha १०३

kṛpādṛṣṭi kari bṛṣṭi prabhu abhaya kie sura būṃda| bhālu kīsa saba haraṣe jaya sukha dhāma mukuṃda|| 103||

pati sira dekhata maṃdodarī| muruchita bikala dharani khasi parī|| jubati bṛṃda rovata uṭhi dhāīṃ| tehi uṭhāi rāvana pahiṃ āī||

pati gati dekhi te karahiṃ pukārā| chūṭe kaca nahiṃ bapuṣa sam̐bhārā|| ura tāṛanā karahiṃ bidhi nānā| rovata karahiṃ pratāpa bakhānā||

tava bala nātha ḍola nita dharanī| teja hīna pāvaka sasi taranī|| seṣa kamaṭha sahi sakahiṃ na bhārā| so tanu bhūmi pareu bhari chārā||

baruna kubera suresa samīrā| rana sanmukha dhari kāhum̐ na dhīrā|| bhujabala jitehu kāla jama sāīṃ| āju parehu anātha kī nāīṃ||

jagata bidita tumhārī prabhutāī| suta parijana bala barani na jāī|| rāma bimukha asa hāla tumhārā| rahā na kou kula rovanihārā||

tava basa bidhi prapaṃca saba nāthā| sabhaya disipa nita nāvahiṃ māthā|| aba tava sira bhuja jaṃbuka khāhīṃ| rāma bimukha yaha anucita nāhīṃ||

kāla bibasa pati kahā na mānā| aga jaga nāthu manuja kari jānā||

Chhand

jānyo manuja kari danuja kānana dahana pāvaka hari svayaṃ| jehi namata siva brahmādi sura piya bhajehu nahiṃ karunāmayaṃ|| ājanma te paradroha rata pāpaughamaya tava tanu ayaṃ| tumhahū diyo nija dhāma rāma namāmi brahamā nirāmayaṃ||

Doha १०४

ahaha nātha raghunātha sama kṛpāsiṃdhu nahiṃ āna| jogi būṃda durlabha gati tohi dīnhi bhagavāna|| 104||

maṃdodarī bacana suni kānā| sura muni siddha sabanhi sukha mānā|| aja mahesa nārada sanakādī| je munibara paramārathabādī||

bhari locana raghupatihi nihārī| prema magana saba bhae sukhārī|| rudana karata dekhīṃ saba nārī| gayau bibhīṣanu mana dukha bhārī||

baṃdhu dasā biloki dukha kīnhā| taba prabhu anujahi āyasu dīnhā|| lachimana tehi bahu bidhi samujhāyo| bahuri bibhīṣana prabhu pahiṃ āyo||

kṛpādṛṣṭi prabhu tāhi bilokā| karahu kriyā parihari saba sokā|| kīnhi kriyā prabhu āyasu mānī| bidhivata desa kāla jiyam̐ jānī||

Doha १०५

maṃdodarī ādi saba deṛa tilāṃjali tāhi| bhavana gaīṃ raghupati guna gana baranata mana māhi|| 105||

āi bibhīṣana puni siru nāyo| kṛpāsiṃdhu taba anuja bolāyo|| tumha kapīsa aṃgada nala nīlā| jāmavaṃta māruti nayasīlā|| saba mili jāhu bibhīṣana sāthā| sārehu tilaka kaheu raghunāthā|| pitā bacana maiṃ nagara na āvaum̐| āpu sarisa kapi anuja paṭhāvaum̐||

turata cale kapi suni prabhu bacanā| kīnhī jāi tilaka kī racanā|| sādara siṃhāsana baiṭhārī| tilaka sāri astuti anusārī||

jori pāni sabahīṃ sira nāe| sahita bibhīṣana prabhu pahiṃ āe|| taba raghubīra boli kapi līnhe| kahi priya bacana sukhī saba kīnhe||

Chhand

kie sukhī kahi bānī sudhā sama bala tumhāreṃ ripu hayo| pāyo bibhīṣana rāja tihūm̐ pura jasu tumhāro nita nayo|| mohi sahita subha kīrati tumhārī parama prīti jo gāiṭahaiṃ| saṃsāra siṃdhu apāra pāra prayāsa binu nara pāihaiṃ||

Doha १०६

prabhu ke bacana śravana suni nahiṃ aghāhiṃ kapi puṃja| bāra bāra sira nāvahiṃ gahahiṃ sakala pada kaṃja|| 106||

puni prabhu boli liyau hanumānā| laṃkā jāhu kaheu bhagavānā|| samācāra jānakihi sunāvahu| tāsu kusala lai tumha cali āvahu||

taba hanumaṃta nagara mahum̐ āe| suni nisicarī nisācara dhāe|| bahu prakāra tinha pūjā kīnhī| janakasutā dekhāi puni dīnhī||

dūrahi te pranāma kapi kīnhā| raghupati dūta jānakīṃ cīnhā|| kahahu tāta prabhu kṛpāniketā| kusala anuja kapi sena sametā||

saba bidhi kusala kosalādhīsā| mātu samara jītyo dasasīsā|| abicala rāju bibhīṣana pāyo| suni kapi bacana haraṣa ura chāyo||

Chhand

ati haraṣa mana tana pulaka locana sajala kaha puni puni ramā| kā deuेṃ tohi treloka mahūm̐ kapi kimapi nahiṃ bānī samā|| sunu mātu meṃ pāyo akhila jaga rāju āju na saṃsayaṃ| rana jīti ripudala baṃdhu juta pasyāmi rāmamanāmayaṃ||

Doha १०७

sunu suta sadaguna sakala tava hṛdayeṃ basahum̐ hanumaṃta| sānukūla kosalapati rahahūṃ sameta anaṃta|| 107||

aba soi jatana karahu tumha tātā| dekhauṃ nayana syāma mṛdu gātā|| taba hanumāna rāma pahiṃ jāī| janakasutā kai kusala sunāī||

suni saṃdesu bhānukulabhūṣana| boli lie jubarāja bibhīṣana|| mārutasuta ke saṃga sidhāvahu| sādara janakasutahi lai āvahu||

turatahiṃ sakala gae jaham̐ sītā| sevahiṃ saba nisicarīṃ binītā|| begi bibhīṣana tinhahi sikhāyo| tinha bahu bidhi majjana karavāyo||

bahu prakāra bhūṣana pahirāe| sibikā rucira sāji puni lyāe|| tā para haraṣi caṛhī baidehī| sumiri rāma sukhadhāma sanehī||

betapāni racchaka cahum̐ pāsā| cale sakala mana parama hulāsā|| dekhana bhālu kīsa saba āe| racchaka kopi nivārana dhāe||

kaha raghubīra kahā mama mānahu| sītahi sakhā payādeṃ ānahu|| dekhahum̐ kapi jananī kī nāīṃ| bihasi kahā raghunātha gosāī||

suni prabhu bacana bhālu kapi haraṣe| nabha te suranha sumana bahu baraṣe|| sītā prathama anala mahum̐ rākhī| pragaṭa kīnhi caha aṃtara sākhī||

Doha २०८

tehi kārana karunānidhi kahe kachuka durbāda| sunata jātudhānīṃ saba lāgīṃ kare biṣāda|| 208||

prabhu ke bacana sīsa dhari sītā| bolī mana krama bacana punītā|| lachimana hohu dharama ke negī| pāvaka pragaṭa karahu tumha begī||

suni lachimana sītā kai bānī| biraha bibeka dharama niti sānī|| locana sajala jori kara doū| prabhu sana kachu kahi sakata na oū||

dekhi rāma rukha lachimana dhāe| pāvaka pragaṭi kāṭha bahu lāe|| pāvaka prabala dekhi baidehī| hṛdayam̐ haraṣa nahiṃ bhaya kachu tehī||

jauṃ mana baca krama mama ura māhīṃ| taji raghubīra āna gati nāhīṃ|| tau kṛsānu saba kai gati jānā| mo kahum̐ hou śrīkhaṃḍa samānā||

Chhand १

śrīkhaṃḍa sama pāvaka prabesa kiyo sumiri prabhu maithilī| jaya kosalesa mahesa baṃdita carana rati ati nirmalī|| pratibiṃba aru laukika kalaṃka pracaṃḍa pāvaka mahum̐ jare| prabhucarita kāhūm̐ na lakhe nabha sura siddha muni dekhahiṃ khare||

Doha

dhari rūpa pāvaka pāni gahi śrī satya śruti jaga bidita jo| jimi chīrasāgara iṃdirā rāmahi samarpī āni so||

Sortha २

rāma bāma vibhāga rājati rucira ati sobhā bhalī| nava nīla nīraja nikaṭa mānahūm̐ kanaka paṃkaja kī kalī||

Doha १०९(क)

barapahiṃ sumana haraghaṣi sura bājahiṃ gagana nisāna| gāvahiṃ kiṃnara surabadhū nācahiṃ caṛhīṃ bimāna|| 109 ( ka )||

Doha १०९(ख)

janakasutā sameta prabhu sobhā amita apāra| dekhi bhālu kapi haraṣe jaya raghupati sukha sāra|| 109 ( kha )||

taba raghupati anusāsana pāī| mātali caleu carana siru nāī|| āe deva sadā svārathī| bacana kahahiṃ janu paramārathī||

dīna baṃdhu dayāla raghurāyā| deva kīnhi devanha para dāyā|| bisva droha rata yaha khala kāmī| nija agha gayau kumāragagāmī||

tumha samarūpa brahma abināsī| sadā ekarasa sahaja udāsī|| akala aguna aja anagha anāmaya| ajita amoghasakti karunāmaya||

mīna kamaṭha sūkara naraharī| bāmana parasurāma bapu dharī|| jaba jaba nātha suranha dukhu pāyo| nānā tanu dhari tumhaim̐ nasāyo||

yaha khala malina sadā suradrohī| kāma lobha mada rata ati kohī|| adhama siromani tava pada pāvā| yaha hamare mana bisamaya āvā||

hama devatā parama adhikārī| svāratha rata prabhu bhagati bisārī|| bhava prabāham̐ saṃtata hama pare| aba prabhu pāhi sarana anusare||

Doha ११०

kari binatī sura siddha saba rahe jahem̐ taha kara jori| ati saprema tana pulaki bidhi astuti karata bahori|| 110||

Chhand १

jaya rāma sadā sukhadhāma hare| raghunāyaka sāyaka cāpa dhare|| bhava bārana dārana siṃha prabho| guna sāgara nāgara nātha bibho||

tana kāma aneka anūpa chabī| guna gāvata siddha munīṃdra kabī|| jasu pāvana rāvana nāga mahā| khaganātha jathā kari kopa gahā||

jana raṃjana bhaṃjana soka bhayaṃ| gatakrodha sadā prabhu bodhamayaṃ|| avatāra udāra apāra gunaṃ| mahi bhāra bibhaṃjana gyānaghanaṃ|| 3||

aja byāpakamekamanādi sadā| karunākara rāma namāmi mudā|| raghubaṃsa bibhūṣana dūṣana hā| kṛta bhūpa bibhīṣana dīna rahā|| 4||

guna gyāna nidhāna amāna ajaṃ| nita rāma namāmi bibhuṃ birajaṃ|| bhujadaṃḍa pracaṃḍa pratāpa balaṃ| khala bṛṃda nikaṃda mahā kusalaṃ|| 5||

binu kārana dīna dayāla hitaṃ| chabi dhāma namāmi ramā sahitaṃ|| bhava tārana kārana kāja paraṃ| mana saṃbhava dāruna doṣa haraṃ|| 6||

sara cāpa manohara trona dharaṃ| jarajāruna locana bhūpabaraṃ|| sukha maṃdira suṃdara śrīramanaṃ| mada māra mudhā mamatā samanaṃ|| 7||

anavadya akhaṃḍa na gocara go| sabarūpa sadā saba hoi na go|| iti beda badaṃti na daṃtakathā| rabi ātapa bhinnamabhinna jathā|| 8||

kṛtakṛtya bibho saba bānara e| nirakhaṃti tavānana sādara e|| dhiga jīvana deva sarīra hare| tava bhakti binā bhava bhūli pare||

aba dīna dayāla dayā kariai| mati mori bibhedakarī hariai|| jehi te biparīta kriyā kariai| dukha so sukha māni sukhī cariai|| 10||

khala khaṃḍana maṃḍana ramya chamā| pada paṃkaja sevita saṃbhu umā|| nṛpa nāyaka de baradānamidaṃ| caranāṃbuja prema sadā subhadaṃ|| 11||

Doha

binaya kīnhi caturānana prema pulaka ati gāta|

Sortha २११

bhāsiṃdhu bilokata locana nahīṃ aghāta|| 211||

tehi avasara dasaratha taham̐ āe| tanaya biloki nayana jala chāe|| anuja sahita prabhu baṃdana kīnhā| āsirabāda pitām̐ taba dīnhā||

tāta sakala tava punya prabhāū| jītyoṃ ajaya nisācara rāū|| suni suta bacana prīti ati bāṛhī| nayana salila romāvali ṭhāṛhī||

raghupati prathama prema anumānā| citai pitahi dīnheu dṛṛha gyānā|| tāte umā moccha nahiṃ pāyo| dasaratha bheda bhagati mana lāyo||

sagunopāsaka moccha na lehīṃ| tinha kahum̐ rāma bhagati nija dehīṃ|| bāra bāra kari prabhuhi pranāmā| dasaratha haraṣi gae suradhāmā||

Doha

anuja jānakī sahita prabhu kusala kosalādhīsa|

Sortha ११२

bhā dekhi haraghaṣi mana astuti kara sura iṃsa|| 112||

Chhand १

jaya rāma sobhā dhāma| dāyaka pranata biśrāma|| dhṛta trona bara sara cāpa| bhujadaṃḍa prabala pratāpa|| 1||

jaya dūṣanāri kharāri| mardana nisācara dhāri|| yaha duṣṭa māreu nātha| bhae deva sakala sanātha|| 2||

jaya harana dharanī bhāra| mahimā udāra apāra|| jaya rāvanāri kṛpāla| kie jātudhāna bihāla|| 3||

laṃkesa ati bala garba| kie basya sura gaṃdharba|| muni siddha nara khaga nāga| haṭhi paṃtha saba keṃ lāga|| 4||

paradroha rata ati duṣṭa| pāyo so phalu pāpiṣṭa|| aba sunahu dīna dayāla| rājīva nayana bisāla|| 5||

mohi rahā ati abhimāna| nahiṃ kou mohi samāna|| aba dekhi prabhu pada kaṃja| gata māna prada dukha puṃja|| 6||

kou brahma nirguna dhyāva| abyakta jehi śruti gāva|| mohi bhāva kosala bhūpa| śrīrāma saguna sarūpa|| 7||

baidehi anuja sameta| mama hṛdayam̐ karahu niketa|| mohi jānie nija dāsa| de bhakti ramānivāsa|| 8||

Chhand

de bhakti ramānivāsa trāsa harana sarana sukhadāyakaṃ| sukha dhāma rāma namāmi kāma aneka chabi raghunāyakaṃ|| sura bṛṃda raṃjana dvaṃda bhaṃjana manuja tanu atulitabalaṃ| brahmādi saṃkara sebya rāma namāmi karunā komalaṃ||

Doha ११३

aba kari kṛpā biloki mohi āyasu dehu kṛpāla| kāha karoṃ suni priya bacana bole dīnadayāla|| 113||

sunu surapati kapi bhālu hamāre| pare bhūmi nisacaranhi je māre|| mama hita lāgi taje inha prānā| sakala jiāu suresa sujānā||

sunu khagesa prabhu kai yaha bānī| ati agādha jānahiṃ muni gyānī|| prabhu saka tribhuana māri jiāī| kevala sakrahi dīnhi baṛāī||

sudhā baraṣi kapi bhālu jiāe| haraṣi uṭhe saba prabhu pahiṃ āe|| sudhābṛṣṭi bhai duhu dala ūpara| jie bhālu kapi nahiṃ rajanīcara||

rāmākāra bhae tinha ke mana| mukta bhae chūṭe bhava baṃdhana|| sura aṃsika saba kapi aru rīchā| jie sakala raghupati kīṃ īchā||

rāma sarisa ko dīna hitakārī| kīnhe mukuta nisācara jhārī|| khala mala dhāma kāma rata rāvana| gati pāī jo munibara pāva na||

Doha ११४(क)

sumana baraṣi saba sura cale caṛhi caṛhi rucira bimāna| dekhi suavasara prabhu pahiṃ āyau sabhu sujāna|| 117 (ka,||

parama prīti kara jori juga nalina nayana bhari bāri| pulakita tana gadagada girā binaya karata tripurāri|| 114 ( kha )||

Chhand १

māmabhirakṣaya raghukula nāyaka| dhṛta bara cāpa rucira kara sāyaka|| moha mahā ghana paṭala prabhaṃjana| saṃsaya bipina anala sura raṃjana||

aguna saguna guna maṃdira suṃdara| bhrama tama prabala pratāpa divākara|| kāma krodha mada gaja paṃcānana| basahu niraṃtara jana mana kānana||

biṣaya manoratha puṃja kaṃja bana| prabala tuṣāra udāra pāra mana|| bhava bāridhi maṃdara paramaṃ dara| bāraya tāraya saṃsṛti dustara||

syāma gāta rājīva bilocana| dīna baṃdhu pranatārati mocana|| anuja jānakī sahita niraṃtara| basahu rāma nṛpa mama ura aṃtara|| muni raṃjana mahi maṃḍala maṃḍana| tulasidāsa prabhu trāsa bikhaṃḍana||

Doha ११५

nātha jabahiṃ kosalapurīṃ hoihi tilaka tumhāra| kṛpāsiṃdhu meṃ āuba dekhana carita udāra|| 115||

kari binatī jaba saṃbhu sidhāe| taba prabhu nikaṭa bibhīṣanu āe|| nāi carana siru kaha mṛdu bānī| binaya sunahu prabhu sāram̐gapānī||

sakula sadala prabhu rāvana mār yo| pāvana jasa tribhuvana bistār yo|| dīna malīna hīna mati jātī| mo para kṛpā kīnhi bahu bhām̐tī||

aba jana gṛha punīta prabhu kīje| majjanu karia samara śrama chīje|| dekhi kosa maṃdira saṃpadā| dehu kṛpāla kapinha kahum̐ mudā||

saba bidhi nātha mohi apanāia| puni mohi sahita avadhapura jāia|| sunata bacana mṛdu dīnadayālā| sajala bhae dvau nayana bisālā||

Doha ११६(क)

tora kosa gṛha mora saba satya bacana sunu bhrāta| bharata dasā sumirata mohi nimiṣa kalpa sama jāta|| 116 ( ka )||