Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Lanka Kand — लङ्काकाण्ड

लङ्काकाण्ड · दोहा ७५–८९

Share

meghanāda ke murachā jāgī| pitahi biloki lāja ati lāgī|| turata gayau giribara kaṃdarā| karauṃ ajaya makha asa mana dharā||

ihām̐ bibhīṣana maṃtra bicārā| sunahu nātha bala atula udārā|| meghanāda makha karai apāvana| khala māyāvī deva satāvana||

jauṃ prabhu siddha hoi so pāihi| nātha begi puni jīti na jāihi|| suni raghupati atisaya sukha mānā| bole aṃgadādi kapi nānā||

lachimana saṃga jāhu saba bhāī| karahu bidhaṃsa jagya kara jāī|| tumha lachimana mārehu rana ohī| dekhi sabhaya sura dukha ati mohī||

mārehu tehi bala buddhi upāī| jehiṃ chījai nisicara sunu bhāī|| jāmavaṃta sugrīva bibhīṣana| sena sameta rahehu tīniu jana||

jaba raghubīra dīnhi anusāsana| kaṭi niṣaṃga kasi sāji sarāsana|| prabhu pratāpa ura dhari ranadhīrā| bole ghana iva girā gam̐bhīrā||

jauṃ tehi āju badheṃ binu āvauṃ| tau raghupati sevaka na kahāvauṃ|| jauṃ sata saṃkara karahiṃ sahāī| tadapi hataum̐ raghubīra dohāī||

Doha ७५

raghupati carana nāi siru caleu turaṃta anaṃta| aṃgada nīla mayaṃda nala saṃga subhaṭa hanumaṃta|| 75||

jāi kapinha so dekhā baisā| āhuti deta rudhira aru bhaiṃsā|| kīnha kapinha saba jagya bidhaṃsā| jaba na uṭhai taba karahiṃ prasaṃsā||

tadapi na uṭhai dharenhi kaca jāī| lātanhi hati hati cale parāī|| lai trisula dhāvā kapi bhāge| āe jaham̐ rāmānuja āge||

āvā parama krodha kara mārā| garja ghora rava bārahiṃ bārā|| kopi marutasuta aṃgada dhāe| hati trisūla ura dharani girāe||

prabhu kaham̐ chām̐ṛesi sūla pracaṃḍā| sara hati kṛta anaṃta juga khaṃḍā|| uṭhi bahori māruti jubarājā| hatahiṃ kopi tehi ghāu na bājā||

phire bīra ripu marai na mārā| taba dhāvā kari ghora cikārā|| āvata dekhi kruddha janu kālā| lachimana chāṛe bisikha karālā||

dekhesi āvata pabi sama bānā| turata bhayau khala aṃtaradhānā|| bibidha beṣa dhari karai larāī| kabahum̐ka pragaṭa kabahum̐ duri jāī||

dekhi ajaya ripu ḍarape kīsā| parama kruddha taba bhayau ahīsā|| lachimana mana asa maṃtra dṛṛhāvā| ehi pāpihi maiṃ bahuta khelāvā||

sumiri kosalādhīsa pratāpā| sara saṃdhāna kīnha kari dāpā|| chāṛā bāna mājha ura lāgā| maratī bāra kapaṭu saba tyāgā||

Doha ७६

rāmānuja kaham̐ rāmu kaham̐ asa kahi chām̐ṛesi prāna| dhanya dhanya tava jananī kaha aṃgada hanumāna|| 76||

binu prayāsa hanumāna uṭhāyo| laṃkā dvāra rākhi puni āyo|| tāsu marana suni sura gaṃdharbā| caṛhi bimāna āe nabha sarbā||

baraṣi sumana duṃdubhīṃ bajāvahiṃ| śrīraghunātha bimala jasu gāvahiṃ|| jaya anaṃta jaya jagadādhārā| tumha prabhu saba devanhi nistārā||

astuti kari sura siddha sidhāe| lachimana kṛpāsindhu pahiṃ āe|| suta badha sunā dasānana jabahīṃ| muruchita bhayau pareu mahi tabahīṃ||

maṃdodarī rudana kara bhārī| ura tāṛana bahu bhām̐ti pukārī|| nagara loga saba byākula socā| sakala kahahiṃ dasakaṃdhara pocā||

Doha ७७

taba dasakaṃṭha bibidha bidhi samujhāīṃ saba nāri| nasvara rūpa jagata saba dekhahu hṛdayam̐ bicāri|| 77||

tinhahi gyāna upadesā rāvana| āpuna maṃda kathā subha pāvana|| para upadesa kusala bahutere| je ācarahiṃ te nara na ghanere||

nisā sirāni bhayau bhinusārā| lage bhālu kapi cārihum̐ dvārā|| subhaṭa bolāi dasānana bolā| rana sanmukha jā kara mana ḍolā||

Sortha ३

so abahīṃ baru jāu parāī| saṃjuga bimukha bhaem̐ na bhalāī|| nija bhuja bala maiṃ bayaru baṛhāvā| dehaum̐ utaru jo ripu caṛhi āvā||

asa kahi maruta bega ratha sājā| bāje sakala jujhāū bājā|| cale bīra saba atulita balī| janu kajjala kai ām̐dhī calī||

asaguna amita hohiṃ tehi kālā| ganai na bhujabala garba bisālā||

Chhand

ati garba ganaṛa na saguna asaguna stravahiṃ āyudha hātha te| bhaṭa girata ratha te bāji gaja cikkarata bhājahiṃ sātha te|| gomāya gīdha karāla khara rava svāna bolahiṃ ati ghane| janu kāladūta ulūka bolahiṃ bacana parama bhayāvane||

Doha ७८

tāhi ki saṃpati saguna subha sapanehuṃ mana biśrāma| bhūta droha rata mohabasa rāma bimukha rati kāma|| 78||

caleu nisācara kaṭaku apārā| caturaṃginī anī bahu dhārā|| bibidha bhām̐ti bāhana ratha jānā| bipula barana patāka dhvaja nānā||

cale matta gaja jūtha ghanere| prābiṭa jalada maruta janu prere|| barana barada biradaita nikāyā| samara sūra jānahiṃ bahu māyā||

ati bicitra bāhinī birājī| bīra basaṃta sena janu sājī|| calata kaṭaka digasidhuṃra ḍagahīṃ| chubhita payodhi kudhara ḍagamagahīṃ||

uṭhī renu rabi gayau chapāī| maruta thakita basudhā akulāī|| panava nisāna ghora rava bājahiṃ| pralaya samaya ke ghana janu gājahiṃ||

bheri naphīri bāja sahanāī| mārū rāga subhaṭa sukhadāī|| kehari nāda bīra saba karahīṃ| nija nija bala pauruṣa uccarahīṃ||

kahai dasānana sunahu subhaṭṭā| mardahu bhālu kapinha ke ṭhaṭṭā|| hauṃ mārihaum̐ bhūpa dvau bhāī| asa kahi sanmukha phauja reṃgāī||

yaha sudhi sakala kapinha jaba pāī| dhāe kari raghubīra dohāī||

Chhand

dhāe bisāla karāla markaṭa bhālu kāla samāna te| mānahūm̐ sapaccha uṛāhiṃ bhūdhara būṃda nānā bāna te|| nakha dasana saila mahādrumāyudha sabala saṃka na mānahīṃ| jaya rāma rāvana matta gaja mṛgarāja sujasu bakhānahīṃ

Doha ७९

duhu disi jaya jayakāra kari nija nija jorī jāni| bhire bīra ita rāmahi uta rāvanahi bakhāni|| 79||

rāvanu rathī biratha raghubīrā| dekhi bibhīṣana bhayau adhīrā|| adhika prīti mana bhā saṃdehā| baṃdi carana kaha sahita sanehā||

nātha na ratha nahiṃ tana pada trānā| kehi bidhi jitaba bīra balavānā|| sunahu sakhā kaha kṛpānidhānā| jehiṃ jaya hoi so syaṃdana ānā||

sauraja dhīraja tehi ratha cākā| satya sīla dṛṛha dhvajā patākā|| bala bibeka dama parahita ghore| chamā kṛpā samatā raju jore||

īsa bhajanu sārathī sujānā| birati carma saṃtoṣa kṛpānā|| dāna parasu budhi sakti pracaṃṛā| bara bigyāna kaṭhina kodaṃḍā||

amala acala mana trona samānā| sama jama niyama silīmukha nānā|| kavaca abheda bipra gura pūjā| ehi sama bijaya upāya na dūjā||

sakhā dharmamaya asa ratha jākeṃ| jītana kaham̐ na katahum̐ ripu tākeṃ||

Doha ८०(क)

mahā ajaya saṃsāra ripu jīti sakai so bīra| jākeṃ asa ratha hoi dṛṛha sunahu sakhā matidhīra|| 80 (ka,)||

Doha ८०(ख)

suni prabhu bacana bibhīṣana haraṣi gahe pada kaṃja| ehi misa mohi upadesehu rāma kṛpā sukha puṃja|| 80(kha )||

Doha ८०(ग)

uta pacāra dasakaṃdhara ita aṃgada hanumāna| larata nisācara bhālu kapi kari nija nija prabhu āna|| 80 (ga)||

sura brahmādi siddha muni nānā| dekhata rana nabha caṛhe bimānā|| hamahū umā rahe tehi saṃgā| dekhata rāma carita rana raṃgā||

subhaṭa samara rasa duhu disi māte| kapi jayasīla rāma bala tāte|| eka eka sana bhirahiṃ pacārahiṃ| ekanha eka mardi mahi pārahiṃ||

mārahiṃ kāṭahiṃ dharahiṃ pachārahiṃ| sīsa tori sīsanha sana mārahiṃ|| udara bidārahiṃ bhujā upārahiṃ| gahi pada avani paṭaki bhaṭa ḍārahiṃ||

nisicara bhaṭa mahi gāṛahi bhālū| ūpara ḍhāri dehiṃ bahu bālū|| bīra balimukha juddha biruddhe| dekhiata bipula kāla janu kruddhe||

Chhand १

kraddhe kṛtāṃta samāna kapi tana stravata sonita rājahīṃ| mardahiṃ nisācara kaṭaka bhaṭa balavaṃta ghana jimi gājahīṃ|| mārahiṃ capeṭanhi ḍāṭi dātanha kāṭi lātanha mījahīṃ| cikkarahiṃ markaṭa bhālu chala bala karahiṃ jehiṃ khala jahīṃ chī||

Doha २

dhari gāla phārahiṃ ura bidārahiṃ gala am̐tāvari melahīṃ| prahvādapati janu bilabidha tanu dhari samara aṃgana khelahīṃ|| dharu māru kāṭu pachāru ghora girā gagana mahi bhari rahī| jaya rāma jo tṛna te kulisa kara kulisa te kara tṛna sahī||

Doha ८१

nija dala bicalata dekhesi bīsa bhujām̐ dasa cāpa| ratha caṛhi caleu dasānana phirahu phirahu kari dāpa|| 81||

dhāyau parama kruddha dasakaṃdhara| sanmukha cale hūha dai baṃdara|| gahi kara pādapa upala pahārā| ḍārenhi tā para ekahiṃ bārā||

lāgahiṃ saila bajra tana tāsū| khaṃḍa khaṃḍa hoi phūṭahiṃ āsū|| calā na acala rahā ratha ropī| rana durmada rāvana ati kopī||

ita uta jhapaṭi dapaṭi kapi jodhā| mardai lāga bhayau ati krodhā|| cale parāi bhālu kapi nānā| trāhi trāhi aṃgada hanumānā||

pāhi pāhi raghubīra gosāī| yaha khala khāi kāla kī nāī|| tehi dekhe kapi sakala parāne| dasahum̐ cāpa sāyaka saṃdhāne||

Chhand

saṃdhāni dhanu sara nikara chāṛesi uraga jimi uṛi lāgahīṃ| rahe pūri sara dharanī gagana disi bidisi kaheṃ kapi bhāgahīṃ|| bhayo ati kolāhala bikala kapi dala bhālu bolahiṃ āture| raghubīra karunā siṃdhu ārata baṃdhu jana racchaka hare||

Doha ८२

nija dala bikala dekhi kaṭi kasi niṣaṃga dhanu hātha| lachimana cale quddha hoi nāi rāma pada mātha|| 82||

re khala kā mārasi kapi bhālū| mohi biloku tora maiṃ kālū|| khojata raheum̐ tohi sutaghātī| āju nipāti juṛāvaum̐ chātī||

asa kahi chāṛesi bāna pracaṃḍā| lachimana kie sakala sata khaṃḍā|| koṭinha āyudha rāvana ḍāre| tila pravāna kari kāṭi nivāre||

puni nija bānanha kīnha prahārā| syaṃdanu bhaṃji sārathī mārā|| sata sata sara māre dasa bhālā| giri sṛṃganha janu prabisahiṃ byālā||

puni sata sara mārā ura māhīṃ| pareu dharani tala sudhi kachu nāhīṃ|| uṭhā prabala puni muruchā jāgī| chāṛisi brahma dīnhi jo sām̐gī||

Chhand

so brahamā datta pracaṃḍa sakti anaṃta ura lāgī sahī| paratho bīra bikala uṭhāva dasamukha atula bala mahimā rahī|| brahmāṃḍa bhavana birāja jākeṃ eka sira jimi raja kanī| tehi caha uṭhāvana mūṛha rāvana jāna nahiṃ tribhuana dhanī||

Doha ८३

dekhi pavanasuta dhāyau bolata bacana kaṭhora| āvata kapihi hanyo tehiṃ muṣṭi prahāra praghora|| 83||

jānu ṭeki kapi bhūmi na girā| uṭhā sam̐bhāri bahuta risa bharā|| muṭhikā eka tāhi kapi mārā| pareu saila janu bajra prahārā||

muruchā gai bahori so jāgā| kapi bala bipula sarāhana lāgā|| dhiga dhiga mama pauruṣa dhiga mohī| jauṃ taiṃ jiata rahesi suradrohī||

asa kahi lachimana kahum̐ kapi lyāyo| dekhi dasānana bisamaya pāyo|| kaha raghubīra samujhu jiyam̐ bhrātā| tumha kṛtāṃta bhacchaka sura trātā||

sunata bacana uṭhi baiṭha kṛpālā| gaī gagana so sakati karālā|| puni kodaṃḍa bāna gahi dhāe| ripu sanmukha ati ātura āe||

Chhand

ātura bahori bibhaṃji syaṃdana sūta hati byākula kiyo| giryo dharani dasakaṃdhara bikalatara bāna sata bedhyo hiyo|| sārathī dūsara ghāli ratha tehi turata laṃkā le gayo| raghubīra baṃdhu pratāpa puṃja bahori prabhu carananhi nayo||

Doha ८४

uhām̐ dasānana jāgi kari kare lāga kacha jagya| rāma birodha bijaya caha saṭha haṭha basa ati agya|| 84||

ihām̐ bibhīṣana saba sudhi pāī| sapadi jāi raghupatihi sunāī|| nātha karai rāvana eka jāgā| siddha bhaem̐ nahiṃ marihi abhāgā||

paṭhavahu nātha begi bhaṭa baṃdara| karahiṃ bidhaṃsa āva dasakaṃdhara|| prāta hota prabhu subhaṭa paṭhāe| hanumadādi aṃgada saba dhāe||

kautuka kūdi caṛhe kapi laṃkā| paiṭhe rāvana bhavana asaṃkā|| jagya karata jabahīṃ so dekhā| sakala kapinha bhā krodha biseṣā||

rana te nilaja bhāji gṛha āvā| ihām̐ āi baka dhyāna lagāvā|| asa kahi aṃgada mārā lātā| citava na saṭha svāratha mana rātā||

Chhand

nahiṃ citava jaba kari kopa kapi gahi dsana lātanha mārahīṃ| dhari kesa nāri nikāri bāhera te5tidīna pukārahīṃ|| taba uṭheu qyddha kṛtāṃta sama gahi carana bānara ḍāraī| ehi bīca kapinha bidhaṃsa kṛta makha dekhi mana mahūm̐ hāraī||

Doha ८५

jagya bidhaṃṃsi kusala kapi āe raghupati pāsa| caleu nisācara kruddha hoṛa tyāgi jivana ke āsa|| 85||

calata hohiṃ ati asubha bhayaṃkara| baiṭhahiṃ gīdha uṛāi siranha para|| bhayau kālabasa kāhu na mānā| kahesi bajāvahu juddha nisānā||

calī tamīcara anī apārā| bahu gaja ratha padāti asavārā|| prabhu sanmukha dhāe khala kaiṃseṃ| salabha samūha anala kaham̐ jaiṃseṃ||

ihām̐ devatanha astuti kīnhī| dāruna bipati hamahi ehiṃ dīnhī|| aba jani rāma khelāvahu ehī| atisaya dukhita hoti baidehī||

deva bacana suni prabhu musakānā| uṭhi raghubīra sudhāre bānā|| jaṭā jūṭa dṛṛha bām̐dhai māthe| sohahiṃ sumana bīca bica gāthe||

aruna nayana bārida tanu syāmā| akhila loka locanābhirāmā|| kaṭitaṭa parikara kasyo niṣaṃgā| kara kodaṃḍa kaṭhina sāraṃgā||

Chhand

sāraṃga kara suṃdara niṣaṃga silīmukhākara kaṭi kasyo| bhujadaṃḍa pīna manoharāyata ura dharāsura pada lasyo|| kaha dāsa tulasī jabahiṃ prabhu sara cāpa kara pherana lage| brahmāṃḍa diggaja kamaṭha ahi mahi siṃdhu bhūdhara ḍagamage||

Doha ८६

sobhā dekhi haraghi sura baraṣahiṃ sumana apāra| jaya jaya jaya karunānidhi chavi bala guna āgāra|| 86||

ehīṃ bīca nisācara anī| kasamasāta āī ati ghanī|| dekhi cale sanmukha kapi bhaṭṭā| pralayakāla ke janu ghana ghaṭṭā||

bahu kṛpāna taravāri camaṃkahiṃ| janu daham̐ disi dāminīṃ damaṃkahiṃ|| gaja ratha turaga cikāra kaṭhorā| garjahiṃ manahum̐ balāhaka ghorā||

kapi laṃgūra bipula nabha chāe| manahum̐ iṃdradhanu ue suhāe|| uṭhai dhūri mānahum̐ jaladhārā| bāna buṃda bhai bṛṣṭi apārā||

duhum̐ disi parbata karahiṃ prahārā| bajrapāta janu bārahiṃ bārā|| raghupati kopi bāna jhari lāī| ghāyala bhai nisicara samudāī||

lāgata bāna bīra cikkarahīṃ| ghurmi ghurmi jaham̐ taham̐ mahi parahīṃ|| stravahiṃ saila janu nirjhara bhārī| sonita sari kādara bhayakārī||

Chhand

kādara bhayaṃkara rudhira saritā calī parama apāvanī|

Doha

u kūla dala ratha reta cakra abarta bahati bhayāvanī|| jalajaṃtu gaja padacara turaga khara bibidha bāhana ko gane| sara sakti tomara sarpa cāpa taraṃga carma kamaṭha ghane||

Doha ८७

bīra parahiṃ janu tīra taru mazā bahu baha phena| kādara dekhi ḍarahiṃ taham̐ subhaṭanha ke mana cena|| 87||

majjahi bhūta pisāca betālā| pramatha mahā jhoṭiṃga karālā|| kāka kaṃka lai bhujā uṛāhīṃ| eka te chīni eka lai khāhīṃ||

eka kahahiṃ aisiu sauṃghāī| saṭhahu tumhāra daridra na jāī|| kaham̐rata bhaṭa ghāyala taṭa gire| jaham̐ taham̐ manahum̐ ardhajala pare||

khaiṃcahiṃ gīdha ām̐ta taṭa bhae| janu baṃsī khelata cita dae|| bahu bhaṭa bahahiṃ caṛhe khaga jāhīṃ| janu nāvari khelahiṃ sari māhīṃ||

jogini bhari bhari khappara saṃcahiṃ| bhūta pisāca badhū nabha naṃcahiṃ|| bhaṭa kapāla karatāla bajāvahiṃ| cāmuṃḍā nānā bidhi gāvahiṃ||

jaṃbuka nikara kaṭakkaṭa kaṭṭahiṃ| khāhiṃ huāhiṃ aghāhiṃ dapaṭṭahiṃ|| koṭinha ruṃḍa muṃḍa binu ḍollahiṃ| sīsa pare mahi jaya jaya bollahiṃ||

Chhand

bollahiṃ jo jaya jaya muṃḍa ruṃḍa pracaṃḍa sira binu dhāvahīṃ| khaṇapparinha khagga alujjhi jujjhahiṃ subhaṭa bhaṭanha ḍhahāvahīṃ|| tabvānara nisācara nikara mardahaniṃ rāma bala darpita bhaṇa| saṃgrāma aṃgana subhaṭa sovahiṃ rāma sara nikaranhi hae||

Doha ८८

rāvana hṛdayeṃ bicārā bhā nisicara saṃghāra| meṃ akela kapi bhālu bahu māyā karoṃ apāra|| 88||

devanha prabhuhi payādeṃ dekhā| upajā ura ati chobha biseṣā|| surapati nija ratha turata paṭhāvā| haraṣa sahita mātali lai āvā||

teja puṃja ratha dibya anūpā| haraṣi caṛhe kosalapura bhūpā|| caṃcala turaga manohara cārī| ajara amara mana sama gatikārī||

rathārūṛha raghunāthahi dekhī| dhāe kapi balu pāi biseṣī|| sahī na jāi kapinha kai mārī| taba rāvana māyā bistārī||

Sortha ४

so māyā raghubīrahi bām̐cī| lachimana kapinha so mānī sām̐cī|| dekhī kapinha nisācara anī| anuja sahita bahu kosaladhanī||

Chhand

bahu rāma lachimana dekhi markaṭa bhālu mana ati apaḍare| janu citra likhita sameta lachimana jaheṃ so taham̐ citavahiṃ khare|| nija sena cakita biloki ham̐si sara cāpa saji kosaladhanī| māyā harī hari nimiṣa mahūm̐ haraṣī sakala markaṭa anī||

Doha ८९

bahuri rāma saba tana citaṛa bole bacana gaṃbhīra| ṭadvaṃdajuddha dekhahu sakala śramita bhae ati bīra|| 89||