Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Lanka Kand — लङ्काकाण्ड

लङ्काकाण्ड · दोहा ४१–५८

Share

koṭa kam̐gūranhi sohahiṃ kaise| meru ke sṛṃgani janu ghana baise|| bājahiṃ ḍhola nisāna jujhāū| suni dhuni hoi bhaṭanhi mana cāū||

bājahiṃ bheri naphīri apārā| suni kādara ura jāhiṃ darārā|| dekhinha jāi kapinha ke ṭhaṭṭā| ati bisāla tanu bhālu subhaṭṭā||

dhāvahiṃ ganahiṃ na avaghaṭa ghāṭā| parbata phori karahiṃ gahi bāṭā|| kaṭakaṭāhiṃ koṭinha bhaṭa garjahiṃ| dasana oṭha kāṭahiṃ ati tarjahiṃ||

uta rāvana ita rāma dohāī| jayati jayati jaya parī larāī|| nisicara sikhara samūha ḍhahāvahiṃ| kūdi dharahiṃ kapi pheri calāvahiṃ||

Chhand

dhari kudhara khaṃḍa pracaṃḍa markaṭa bhālu gaṛha para ḍārahīṃ| jhapaṭahiṃ carana gahi paṭaki mahi bhaji calata bahuri pacārahīṃ|| ati tarala taruna pratāpa tarapahiṃ tamaki gaṛha caṛhi caṛhi gae| kapi bhālu caṛhi maṃdiranha jaham̐ tahaṃ rāma jasu gāvata bhae||

Doha ४१

eku eku nisicara gahi puni kapi cale parāi| ūpara āpu heṭha bhaṭa girahiṃ dharani para āi|| 41||

rāma pratāpa prabala kapijūthā| mardahiṃ nisicara subhaṭa barūthā|| caṛhe durga puni jaham̐ taham̐ bānara| jaya raghubīra pratāpa divākara||

cale nisācara nikara parāī| prabala pavana jimi ghana samudāī|| hāhākāra bhayau pura bhārī| rovahiṃ bālaka ātura nārī||

saba mili dehiṃ rāvanahi gārī| rāja karata ehiṃ mṛtyu ham̐kārī|| nija dala bicala sunī tehiṃ kānā| pheri subhaṭa laṃkesa risānā||

jo rana bimukha sunā maiṃ kānā| so maiṃ hataba karāla kṛpānā|| sarbasu khāi bhoga kari nānā| samara bhūmi bhae ballabha prānā||

ugra bacana suni sakala ḍerāne| cale krodha kari subhaṭa lajāne|| sanmukha marana bīra kai sobhā| taba tinha tajā prāna kara lobhā||

Doha ४२

bahu āyudha dhara subhaṭa saba bhirahiṃ pacāri pacāri| byākula kie bhālu kapi parigha trisūlanhi mārī|| 42||

bhaya ātura kapi bhāgana lāge| jadyapi umā jītihahiṃ āge|| kou kaha kaham̐ aṃgada hanumaṃtā| kaham̐ nala nīla dubida balavaṃtā||

nija dala bikala sunā hanumānā| pacchima dvāra rahā balavānā|| meghanāda taham̐ karai larāī| ṭūṭa na dvāra parama kaṭhināī||

pavanatanaya mana bhā ati krodhā| garjeu prabala kāla sama jodhā|| kūdi laṃka gaṛha ūpara āvā| gahi giri meghanāda kahum̐ dhāvā||

bhaṃjeu ratha sārathī nipātā| tāhi hṛdaya mahum̐ māresi lātā|| dusareṃ sūta bikala tehi jānā| syaṃdana ghāli turata gṛha ānā||

Doha ४३

aṃgada sunā pavanasuta gaṛha para gayau akela| rana bām̐kurā bālisuta taraki caṛheu kapi khela|| 43||

juddha biruddha kruddha dvau baṃdara| rāma pratāpa sumiri ura aṃtara|| rāvana bhavana caṛhe dvau dhāī| karahi kosalādhīsa dohāī||

kalasa sahita gahi bhavanu ḍhahāvā| dekhi nisācarapati bhaya pāvā|| nāri bṛṃda kara pīṭahiṃ chātī| aba dui kapi āe utapātī||

kapilīlā kari tinhahi ḍerāvahiṃ| rāmacaṃdra kara sujasu sunāvahiṃ|| puni kara gahi kaṃcana ke khaṃbhā| kahenhi karia utapāta araṃbhā||

garji pare ripu kaṭaka majhārī| lāge mardai bhuja bala bhārī|| kāhuhi lāta capeṭanhi kehū| bhajahu na rāmahi so phala lehū||

Doha ४४

eka eka soṃ mardahiṃ tori calāvahiṃ muṃḍa| rāvana āgeṃ parahiṃ te janu phūṭahiṃ dadhi kuṃḍa|| 44||

mahā mahā mukhiā je pāvahiṃ| te pada gahi prabhu pāsa calāvahiṃ|| kahai bibhīṣanu tinha ke nāmā| dehiṃ rāma tinhahū nija dhāmā||

khala manujāda dvijāmiṣa bhogī| pāvahiṃ gati jo jācata jogī| umā rāma mṛducita karunākara| bayara bhāva sumirata mohi nisicara||

dehiṃ parama gati so jiyam̐ jānī| asa kṛpāla ko kahahu bhavānī|| asa prabhu suni na bhajahiṃ bhrama tyāgī| nara matimaṃda te parama abhāgī||

aṃgada aru hanumaṃta prabesā| kīnha durga asa kaha avadhesā|| laṃkām̐ dvau kapi sohahiṃ kaiseṃ| mathahi siṃdhu dui maṃdara jaiseṃ||

Doha ४५

bhuja bala ripu dala dalamali dekhi divasa kara aṃta| kūde jugala bigata śrama āe jaham̐ bhagavaṃta|| 45||

prabhu pada kamala sīsa tinha nāe| dekhi subhaṭa raghupati mana bhāe|| rāma kṛpā kari jugala nihāre| bhae bigataśrama parama sukhāre||

gae jāni aṃgada hanumānā| phire bhālu markaṭa bhaṭa nānā|| jātudhāna pradoṣa bala pāī| dhāe kari dasasīsa dohāī||

nisicara anī dekhi kapi phire| jaham̐ taham̐ kaṭakaṭāi bhaṭa bhire|| dvau dala prabala pacāri pacārī| larata subhaṭa nahiṃ mānahiṃ hārī||

mahābīra nisicara saba kāre| nānā barana balīmukha bhāre|| sabala jugala dala samabala jodhā| kautuka karata larata kari krodhā||

prābiṭa sarada payoda ghanere| larata manahum̐ māruta ke prere|| anipa akaṃpana aru atikāyā| bicalata sena kīnhi inha māyā||

bhayau nimiṣa maham̐ ati am̐dhiyārā| bṛṣṭi hoi rudhiropala chārā||

Doha ४६

dekhi nibiṛa tama dasahum̐ disi kapidala bhayau khabhāra| ekahi eka na dekhaī jaham̐ taham̐ karahiṃ pukāra|| 46||

sakala maramu raghunāyaka jānā| lie boli aṃgada hanumānā|| samācāra saba kahi samujhāe| sunata kopi kapikuṃjara dhāe||

puni kṛpāla ham̐si cāpa caṛhāvā| pāvaka sāyaka sapadi calāvā|| bhayau prakāsa katahum̐ tama nāhīṃ| gyāna udayam̐ jimi saṃsaya jāhīṃ||

bhālu balīmukha pāi prakāsā| dhāe haraṣa bigata śrama trāsā|| hanūmāna aṃgada rana gāje| hām̐ka sunata rajanīcara bhāje||

bhāgata paṭa paṭakahiṃ dhari dharanī| karahiṃ bhālu kapi adbhuta karanī|| gahi pada ḍārahiṃ sāgara māhīṃ| makara uraga jhaṣa dhari dhari khāhīṃ||

Doha ४७

kachu māre kachu ghāyala kachu gaṛha caṛhe parāi| garjahiṃ bhālu balīmukha ripu dala bala bicalāi|| '47||

nisā jāni kapi cāriu anī| āe jahām̐ kosalā dhanī|| rāma kṛpā kari citavā sabahī| bhae bigataśrama bānara tabahī||

uhām̐ dasānana saciva ham̐kāre| saba sana kahesi subhaṭa je māre|| ādhā kaṭaku kapinha saṃghārā| kahahu begi kā karia bicārā||

mālyavaṃta ati jaraṭha nisācara| rāvana mātu pitā maṃtrī bara|| bolā bacana nīti ati pāvana| sunahu tāta kachu mora sikhāvana||

jaba te tumha sītā hari ānī| asaguna hohiṃ na jāhiṃ bakhānī|| beda purāna jāsu jasu gāyo| rāma bimukha kāhum̐ na sukha pāyo||

Doha ४८(क)

hiranyāccha bhrātā sahita madhu kaiṭabha balavāna| jehi māre soi avatareu kṛpāsiṃdhu bhagavāna|| 48 ( ka )||

kālarūpa khala bana dahana gunāgāra ghanabodha| siva biraṃci jehi sevahiṃ tāsoṃ kavana birodha|| 48 (kha )||

parihari bayaru dehu baidehī| bhajahu kṛpānidhi parama sanehī|| tāke bacana bāna sama lāge| kariā muha kari jāhi abhāge||

būṛha bhaesi na ta marateum̐ tohī| aba jani nayana dekhāvasi mohī|| tehi apane mana asa anumānā| badhyo cahata ehi kṛpānidhānā||

Sortha ३

so uṭhi gayau kahata durbādā| taba sakopa boleu ghananādā|| kautuka prāta dekhiahu morā| karihaum̐ bahuta kahauṃ kā thorā||

suni suta bacana bharosā āvā| prīti sameta aṃka baiṭhāvā|| karata bicāra bhayau bhinusārā| lāge kapi puni cahūm̐ duārā||

kopi kapinha durghaṭa gaṛhu gherā| nagara kolāhalu bhayau ghanerā|| bibidhāyudha dhara nisicara dhāe| gaṛha te parbata sikhara ḍhahāe||

Chhand

ḍhāhe mahīdhara sikhara koṭinha bibidha bidhi golā cale| ghaharāta jimi pabipāta garjata janu pralaya ke bādale|| markaṭa bikaṭa bhaṭa juṭata kaṭata na laṭata tana jarjara bhae| gahi saila tehi gaṛha para calāvahiṃ jahem̐ so taham̐ nisicara hae||

Doha ४९

meghanāda suni śravana asa gaṛha puni cheṃkā āi| utaryo bīra durga teṃ sanmukha calyo bajāi|| 49||

kaham̐ kosalādhīsa dvau bhrātā| dhanvī sakala loka bikhyātā|| kaham̐ nala nīla dubida sugrīvā| aṃgada hanūmaṃta bala sīṃvā||

kahām̐ bibhīṣanu bhrātādrohī| āju sabahi haṭhi māraum̐ ohī|| asa kahi kaṭhina bāna saṃdhāne| atisaya krodha śravana lagi tāne||

sara samuha so chāṛai lāgā| janu sapaccha dhāvahiṃ bahu nāgā|| jaham̐ taham̐ parata dekhiahiṃ bānara| sanmukha hoi na sake tehi avasara||

jaham̐ taham̐ bhāgi cale kapi rīchā| bisarī sabahi juddha kai īchā||

Sortha ४

so kapi bhālu na rana maham̐ dekhā| kīnhesi jehi na prāna avaseṣā||

Doha ५०

dasa dasa sara saba māresi pare bhūmi kapi bīra| siṃhanāda kari garjā meghanāda bala dhīra|| 50||

dekhi pavanasuta kaṭaka bihālā| krodhavaṃta janu dhāyau kālā|| mahāsaila eka turata upārā| ati risa meghanāda para ḍārā||

āvata dekhi gayau nabha soī| ratha sārathī turaga saba khoī|| bāra bāra pacāra hanumānā| nikaṭa na āva maramu so jānā||

raghupati nikaṭa gayau ghananādā| nānā bhām̐ti karesi durbādā|| astra sastra āyudha saba ḍāre| kautukahīṃ prabhu kāṭi nivāre||

dekhi pratāpa mūṛha khisiānā| karai lāga māyā bidhi nānā|| jimi kou karai garuṛa saiṃ khelā| ḍarapāvai gahi svalpa sapelā||

Doha ५१

jāsu prabala māyā bala siva biraṃci baṛa choṭa| tāhi dikhāvai nisicara nija māyā mati khoṭa|| 51||

nabha caṛhi baraṣa bipula aṃgārā| mahi te pragaṭa hohiṃ jaladhārā|| nānā bhām̐ti pisāca pisācī| māru kāṭu dhuni bolahiṃ nācī||

biṣṭā pūya rudhira kaca hāṛā| baraṣai kabahum̐ upala bahu chāṛā|| baraṣi dhūri kīnhesi am̐dhiārā| sūjha na āpana hātha pasārā||

kapi akulāne māyā dekheṃ| saba kara marana banā ehi lekheṃ|| kautuka dekhi rāma musukāne| bhae sabhīta sakala kapi jāne||

eka bāna kāṭī saba māyā| jimi dinakara hara timira nikāyā|| kṛpādṛṣṭi kapi bhālu biloke| bhae prabala rana rahahiṃ na roke||

Doha ५२

āyasu māgi rāma pahiṃ aṃgadādi kapi sātha| lachimana cale kruddha hoi bāna sarāsana hātha|| 52||

chataja nayana ura bāhu bisālā| himagiri nibha tanu kachu eka lālā|| ihām̐ dasānana subhaṭa paṭhāe| nānā astra sastra gahi dhāe||

bhūdhara nakha biṭapāyudha dhārī| dhāe kapi jaya rāma pukārī|| bhire sakala jorihi sana jorī| ita uta jaya icchā nahiṃ thorī||

muṭhikanha lātanha dātanha kāṭahiṃ| kapi jayasīla māri puni ḍāṭahiṃ|| māru māru dharu dharu dharu mārū| sīsa tori gahi bhujā upārū||

asi rava pūri rahī nava khaṃḍā| dhāvahiṃ jaham̐ taham̐ ruṃḍa pracaṃḍā|| dekhahiṃ kautuka nabha sura bṛṃdā| kabahum̐ka bisamaya kabahum̐ anaṃdā||

Doha ५३

rudhira gāṛa bhari bhari jamyo ūpara dhūri uṛāi| janu am̐gāra rāsinha para mṛtaka dhūma rahyo chāi|| 53||

ghāyala bīra birājahiṃ kaise| kusumita kiṃsuka ke taru jaise|| lachimana meghanāda dvau jodhā| bhirahiṃ parasapara kari ati krodhā||

ekahi eka sakai nahiṃ jītī| nisicara chala bala karai anītī|| krodhavaṃta taba bhayau anaṃtā| bhaṃjeu ratha sārathī turaṃtā||

nānā bidhi prahāra kara seṣā| rācchasa bhayau prāna avaseṣā|| rāvana suta nija mana anumānā| saṃkaṭha bhayau harihi mama prānā||

bīraghātinī chāṛisi sām̐gī| teja puṃja lachimana ura lāgī|| muruchā bhaī sakti ke lāgeṃ| taba cali gayau nikaṭa bhaya tyāgeṃ||

Doha ५४

meghanāda sama koṭi sata jodhā rahe uṭhāi| jagadādhāra seṣa kimi uṭhai cale khisiāi|| 54||

sunu girijā krodhānala jāsū| jārai bhuvana cāridasa āsū|| saka saṃgrāma jīti ko tāhī| sevahiṃ sura nara aga jaga jāhī||

yaha kautūhala jānai soī| jā para kṛpā rāma kai hoī|| saṃdhyā bhai phiri dvau bāhanī| lage sam̐bhārana nija nija anī||

byāpaka brahma ajita bhuvanesvara| lachimana kahām̐ būjha karunākara|| taba lagi lai āyau hanumānā| anuja dekhi prabhu ati dukha mānā||

jāmavaṃta kaha baida suṣenā| laṃkām̐ rahai ko paṭhaī lenā|| dhari laghu rūpa gayau hanumaṃtā| āneu bhavana sameta turaṃtā||

Doha ५५

rāma padārabiṃda sira nāyau āi suṣena| kahā nāma giri auṣadhī jāhu pavanasuta lena|| 55||

rāma carana sarasija ura rākhī| calā prabhaṃjana suta bala bhāṣī|| uhām̐ dūta eka maramu janāvā| rāvana kālanemi gṛha āvā||

dasamukha kahā maramu tehiṃ sunā| puni puni kālanemi siru dhunā|| dekhata tumhahi nagaru jehiṃ jārā| tāsu paṃtha ko rokana pārā||

bhaji raghupati karu hita āpanā| chām̐ṛahu nātha mṛṣā jalpanā|| nīla kaṃja tanu suṃdara syāmā| hṛdayam̐ rākhu locanābhirāmā||

maiṃ taiṃ mora mūṛhatā tyāgū| mahā moha nisi sūtata jāgū|| kāla byāla kara bhacchaka joī| sapanehum̐ samara ki jītia soī||

Doha ५६

suni dasakaṃṭha risāna ati tehiṃ mana kīnha bicāra| rāma dūta kara marauṃ baru yaha khala rata mala bhāra|| 56||

asa kahi calā racisi maga māyā| sara maṃdira bara bāga banāyā|| mārutasuta dekhā subha āśrama| munihi būjhi jala piyauṃ jāi śrama||

rācchasa kapaṭa beṣa taham̐ sohā| māyāpati dūtahi caha mohā|| jāi pavanasuta nāyau māthā| lāga so kahai rāma guna gāthā||

hota mahā rana rāvana rāmahiṃ| jitahahiṃ rāma na saṃsaya yā mahiṃ|| ihām̐ bhaem̐ maiṃ dekheum̐ bhāī| gyāna dṛṣṭi bala mohi adhikāī||

māgā jala tehiṃ dīnha kamaṃḍala| kaha kapi nahiṃ aghāum̐ thoreṃ jala|| sara majjana kari ātura āvahu| dicchā deum̐ gyāna jehiṃ pāvahu||

Doha ५७

sara paiṭhata kapi pada gahā makarīṃ taba akulāna| mārī so dhari divya tanu calī gagana caṛhi jāna|| 57||

kapi tava darasa bhaium̐ niṣpāpā| miṭā tāta munibara kara sāpā|| muni na hoi yaha nisicara ghorā| mānahu satya bacana kapi morā||

asa kahi gaī apacharā jabahīṃ| nisicara nikaṭa gayau kapi tabahīṃ|| kaha kapi muni guradachinā lehū| pācheṃ hamahi maṃtra tumha dehū||

sira laṃgūra lapeṭi pachārā| nija tanu pragaṭesi maratī bārā|| rāma rāma kahi chāṛesi prānā| suni mana haraṣi caleu hanumānā||

dekhā saila na auṣadha cīnhā| sahasā kapi upāri giri līnhā|| gahi giri nisi nabha dhāvata bhayaū| avadhapurī upara kapi gayaū||

Doha ५८

dekhā bharata bisāla ati nisicara mana anumāni| binu phara sāyaka māreu cāpa śravana lagi tāni|| 58||