Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Bal Kand — बालकाण्ड

बालकाण्ड · दोहा ६५–८२

Share

samācāra saba saṃkara pāe| bīrabhadru kari kopa paṭhāe|| jagya bidhaṃsa jāi tinha kīnhā| sakala suranha bidhivata phalu dīnhā||

bhe jagabidita daccha gati soī| jasi kachu saṃbhu bimukha kai hoī|| yaha itihāsa sakala jaga jānī| tāte maiṃ saṃchepa bakhānī||

satīṃ marata hari sana baru māgā| janama janama siva pada anurāgā|| tehi kārana himagiri gṛha jāī| janamīṃ pārabatī tanu pāī||

jaba teṃ umā saila gṛha jāīṃ| sakala siddhi saṃpati taham̐ chāī|| jaham̐ taham̐ muninha suāśrama kīnhe| ucita bāsa hima bhūdhara dīnhe||

Doha ६५

sadā sumana phala sahita saba druma nava nānā jāti| pragaṭīṃ suṃdara saila para mani ākara bahu bhām̐ti|| 65||

saritā saba punita jalu bahahīṃ| khaga mṛga madhupa sukhī saba rahahīṃ|| sahaja bayaru saba jīvanha tyāgā| giri para sakala karahiṃ anurāgā||

Sortha २

soha saila girijā gṛha āem̐| jimi janu rāmabhagati ke pāem̐|| nita nūtana maṃgala gṛha tāsū| brahmādika gāvahiṃ jasu jāsū||

nārada samācāra saba pāe| kautukahīṃ giri geha sidhāe|| sailarāja baṛa ādara kīnhā| pada pakhāri bara āsanu dīnhā||

nāri sahita muni pada siru nāvā| carana salila sabu bhavanu siṃcāvā|| nija saubhāgya bahuta giri baranā| sutā boli melī muni caranā||

Doha ६६

trikālagya sarbagya tumha gati sarbatra tumhāri| kahahu sutā ke doṣa guna munibara hṛdayam̐ bicāri|| 66||

kaha muni bihasi gūṛha mṛdu bānī| sutā tumhāri sakala guna khānī|| suṃdara sahaja susīla sayānī| nāma umā aṃbikā bhavānī||

saba lacchana saṃpanna kumārī| hoihi saṃtata piyahi piārī|| sadā acala ehi kara ahivātā| ehi teṃ jasu paihahiṃ pitu mātā||

hoihi pūjya sakala jaga māhīṃ| ehi sevata kachu durlabha nāhīṃ|| ehi kara nāmu sumiri saṃsārā| triya caṛhahahiṃ patibrata asidhārā||

saila sulacchana sutā tumhārī| sunahu je aba avaguna dui cārī|| aguna amāna mātu pitu hīnā| udāsīna saba saṃsaya chīnā||

Doha ६७

jogī jaṭila akāma mana nagana amaṃgala beṣa| asa svāmī ehi kaham̐ milihi parī hasta asi rekha|| 67||

suni muni girā satya jiyam̐ jānī| dukha daṃpatihi umā haraṣānī|| nāradahum̐ yaha bhedu na jānā| dasā eka samujhaba bilagānā||

sakala sakhīṃ girijā giri mainā| pulaka sarīra bhare jala nainā|| hoi na mṛṣā devariṣi bhāṣā| umā so bacanu hṛdayam̐ dhari rākhā||

upajeu siva pada kamala sanehū| milana kaṭhina mana bhā saṃdehū|| jāni kuavasaru prīti durāī| sakhī ucham̐ga baiṭhī puni jāī||

jhūṭhi na hoi devariṣi bānī| socahi daṃpati sakhīṃ sayānī|| ura dhari dhīra kahai girirāū| kahahu nātha kā karia upāū||

Doha ६८

kaha munīsa himavaṃta sunu jo bidhi likhā lilāra| deva danuja nara nāga muni kou na meṭanihāra|| 68||

tadapi eka maiṃ kahaum̐ upāī| hoi karai jauṃ daiu sahāī|| jasa baru maiṃ baraneum̐ tumha pāhīṃ| milahi umahi tasa saṃsaya nāhīṃ||

je je bara ke doṣa bakhāne| te saba siva pahi maiṃ anumāne|| jauṃ bibāhu saṃkara sana hoī| doṣau guna sama kaha sabu koī||

jauṃ ahi seja sayana hari karahīṃ| budha kachu tinha kara doṣu na dharahīṃ|| bhānu kṛsānu sarba rasa khāhīṃ| tinha kaham̐ maṃda kahata kou nāhīṃ||

subha aru asubha salila saba bahaī| surasari kou apunīta na kahaī|| samaratha kahum̐ nahiṃ doṣu gosāī| rabi pāvaka surasari kī nāī||

Doha ६९

jauṃ asa hisiṣā karahiṃ nara jaṛi bibeka abhimāna| parahiṃ kalapa bhari naraka mahum̐ jīva ki īsa samāna|| 69||

surasari jala kṛta bāruni jānā| kabahum̐ na saṃta karahiṃ tehi pānā|| surasari mileṃ so pāvana jaiseṃ| īsa anīsahi aṃtaru taiseṃ||

saṃbhu sahaja samaratha bhagavānā| ehi bibāham̐ saba bidhi kalyānā|| durārādhya pai ahahiṃ mahesū| āsutoṣa puni kiem̐ kalesū||

jauṃ tapu karai kumāri tumhārī| bhāviu meṭi sakahiṃ tripurārī|| jadyapi bara aneka jaga māhīṃ| ehi kaham̐ siva taji dūsara nāhīṃ||

bara dāyaka pranatārati bhaṃjana| kṛpāsiṃdhu sevaka mana raṃjana|| icchita phala binu siva avarādhe| lahia na koṭi joga japa sādheṃ||

Doha ७०

asa kahi nārada sumiri hari girijahi dīnhi asīsa| hoihi yaha kalyāna aba saṃsaya tajahu girīsa|| 70||

kahi asa brahmabhavana muni gayaū| āgila carita sunahu jasa bhayaū|| patihi ekāṃta pāi kaha mainā| nātha na maiṃ samujhe muni bainā||

jauṃ gharu baru kulu hoi anūpā| karia bibāhu sutā anurupā|| na ta kanyā baru rahau kuārī| kaṃta umā mama prānapiārī||

jauṃ na milahi baru girijahi jogū| giri jaṛa sahaja kahihi sabu logū||

Sortha ३

soi bicāri pati karehu bibāhū| jehiṃ na bahori hoi ura dāhū||

asa kahi pari carana dhari sīsā| bole sahita saneha girīsā|| baru pāvaka pragaṭai sasi māhīṃ| nārada bacanu anyathā nāhīṃ||

Doha ७१

priyā socu pariharahu sabu sumirahu śrībhagavāna| pārabatihi niramayau jehiṃ soi karihi kalyāna|| 71||

aba jau tumhahi sutā para nehū| tau asa jāi sikhāvana dehū|| karai so tapu jehiṃ milahiṃ mahesū| āna upāyam̐ na miṭahi kalesū||

nārada bacana sagarbha sahetū| suṃdara saba guna nidhi bṛṣaketū|| asa bicāri tumha tajahu asaṃkā| sabahi bhām̐ti saṃkaru akalaṃkā||

suni pati bacana haraṣi mana māhīṃ| gaī turata uṭhi girijā pāhīṃ|| umahi biloki nayana bhare bārī| sahita saneha goda baiṭhārī||

bārahiṃ bāra leti ura lāī| gadagada kaṃṭha na kachu kahi jāī|| jagata mātu sarbagya bhavānī| mātu sukhada bolīṃ mṛdu bānī||

Doha ७२

sunahi mātu maiṃ dīkha asa sapana sunāvaum̐ tohi| suṃdara gaura subiprabara asa upadeseu mohi|| 72||

karahi jāi tapu sailakumārī| nārada kahā so satya bicārī|| mātu pitahi puni yaha mata bhāvā| tapu sukhaprada dukha doṣa nasāvā||

tapabala racai prapaṃca bidhātā| tapabala biṣnu sakala jaga trātā|| tapabala saṃbhu karahiṃ saṃghārā| tapabala seṣu dharai mahibhārā||

tapa adhāra saba sṛṣṭi bhavānī| karahi jāi tapu asa jiyam̐ jānī|| sunata bacana bisamita mahatārī| sapana sunāyau girihi ham̐kārī||

mātu pituhi bahubidhi samujhāī| calīṃ umā tapa hita haraṣāī|| priya parivāra pitā aru mātā| bhae bikala mukha āva na bātā||

Doha ७३

bedasirā muni āi taba sabahi kahā samujhāi| pārabatī mahimā sunata rahe prabodhahi pāi|| 73||

ura dhari umā prānapati caranā| jāi bipina lāgīṃ tapu karanā|| ati sukumāra na tanu tapa jogū| pati pada sumiri tajeu sabu bhogū||

nita nava carana upaja anurāgā| bisarī deha tapahiṃ manu lāgā|| saṃbata sahasa mūla phala khāe| sāgu khāi sata baraṣa gavām̐e|

kachu dina bhojanu bāri batāsā| kie kaṭhina kachu dina upabāsā|| bela pātī mahi parai sukhāī| tīni sahasa saṃbata soī khāī||

puni parihare sukhāneu paranā| umahi nāma taba bhayau aparanā|| dekhi umahi tapa khīna sarīrā| brahmagirā bhai gagana gabhīrā||

Doha ७४

bhayau manoratha suphala tava sunu girijākumāri| pariharu dusaha kalesa saba aba milihahiṃ tripurāri|| 74||

asa tapu kāhum̐ na kīnha bhavānī| bhau aneka dhīra muni gyānī|| aba ura dharahu brahma bara bānī| satya sadā saṃtata suci jānī||

āvai pitā bolāvana jabahīṃ| haṭha parihari ghara jāehu tabahīṃ|| milahiṃ tumhahi jaba sapta riṣīsā| jānehu taba pramāna bāgīsā||

sunata girā bidhi gagana bakhānī| pulaka gāta girijā haraṣānī|| umā carita suṃdara maiṃ gāvā| sunahu saṃbhu kara carita suhāvā||

jaba teṃ satī jāi tanu tyāgā| taba seṃ siva mana bhayau birāgā|| japahiṃ sadā raghunāyaka nāmā| jaham̐ taham̐ sunahiṃ rāma guna grāmā||

Doha ७५

cidānanda sukhadhāma siva bigata moha mada kāma| bicarahiṃ mahi dhari hṛdayam̐ hari sakala loka abhirāma|| '75||

katahum̐ muninha upadesahiṃ gyānā| katahum̐ rāma guna karahiṃ bakhānā|| jadapi akāma tadapi bhagavānā| bhagata biraha dukha dukhita sujānā||

ehi bidhi gayau kālu bahu bītī| nita nai hoi rāma pada prītī|| naimu premu saṃkara kara dekhā| abicala hṛdayam̐ bhagati kai rekhā||

pragaṭai rāmu kṛtagya kṛpālā| rūpa sīla nidhi teja bisālā|| bahu prakāra saṃkarahi sarāhā| tumha binu asa bratu ko nirabāhā||

bahubidhi rāma sivahi samujhāvā| pārabatī kara janmu sunāvā|| ati punīta girijā kai karanī| bistara sahita kṛpānidhi baranī||

Doha ७६

aba binatī mama sunehu siva jauṃ mo para nija nehu| jāi bibāhahu sailajahi yaha mohi māgeṃ dehu|| 76||

kaha siva jadapi ucita asa nāhīṃ| nātha bacana puni meṭi na jāhīṃ|| sira dhari āyasu karia tumhārā| parama dharamu yaha nātha hamārā||

mātu pitā gura prabhu kai bānī| binahiṃ bicāra karia subha jānī|| tumha saba bhām̐ti parama hitakārī| agyā sira para nātha tumhārī||

prabhu toṣeu suni saṃkara bacanā| bhakti bibeka dharma juta racanā|| kaha prabhu hara tumhāra pana raheū| aba ura rākhehu jo hama kaheū||

aṃtaradhāna bhae asa bhāṣī| saṃkara soi mūrati ura rākhī|| tabahiṃ saptariṣi siva pahiṃ āe| bole prabhu ati bacana suhāe||

Doha ७७

pārabatī pahiṃ jāi tumha prema paricchā lehu| girihi preri paṭhaehu bhavana dūri karehu saṃdehu|| 77||

riṣinha gauri dekhī taham̐ kaisī| mūratimaṃta tapasyā jaisī|| bole muni sunu sailakumārī| karahu kavana kārana tapu bhārī||

kehi avarādhahu kā tumha cahahū| hama sana satya maramu kina kahahū|| kahata bacata manu ati sakucāī| ham̐sihahu suni hamāri jaṛatāī||

manu haṭha parā na sunai sikhāvā| cahata bāri para bhīti uṭhāvā|| nārada kahā satya soi jānā| binu paṃkhanha hama cahahiṃ uṛānā||

dekhahu muni abibeku hamārā| cāhia sadā sivahi bharatārā||

Doha ७८

sunata bacana bihase riṣaya girisaṃbhava tava deha| nārada kara upadesu suni kahaha baseu kisu geha|| 78||

dacchasutanha upadesenhi jāī| tinha phiri bhavanu na dekhā āī|| citraketu kara gharu una ghālā| kanakakasipu kara puni asa hālā||

nārada sikha je sunahiṃ nara nārī| avasi hohiṃ taji bhavanu bhikhārī|| mana kapaṭī tana sajjana cīnhā| āpu sarisa sabahī caha kīnhā||

tehi keṃ bacana māni bisvāsā| tumha cāhahu pati sahaja udāsā|| nirguna nilaja kubeṣa kapālī| akula ageha digaṃbara byālī||

kahahu kavana sukhu asa baru pāem̐| bhala bhūlihu ṭhaga ke baurāem̐|| paṃca kaheṃ sivam̐ satī bibāhī| puni avaḍeri marāenhi tāhī||

Doha ७९

aba sukha sovata socu nahi bhīkha māgi bhava khāhiṃ| sahaja ekākinha ke bhavana kabahum̐ ki nāri khaṭāhiṃ|| 79||

ajahūm̐ mānahu kahā hamārā| hama tumha kahum̐ baru nīka bicārā|| ati suṃdara suci sukhada susīlā| gāvahiṃ beda jāsu jasa līlā||

dūṣana rahita sakala guna rāsī| śrīpati pura baikuṃṭha nivāsī|| asa baru tumhahi milāuba ānī| sunata bihasi kaha bacana bhavānī||

satya kahehu giribhava tanu ehā| haṭha na chūṭa chūṭai baru dehā|| kanakau puni paṣāna teṃ hoī| jārehum̐ sahaju na parihara soī||

nārada bacana na maiṃ pariharaūm̐| basau bhavanu ujarau nahiṃ ḍaraūm̐|| gura keṃ bacana pratīti na jehī| sapanehum̐ sugama na sukha sidhi tehī||

Doha ८०

mahādeva avaguna bhavana biṣnu sakala guna dhāma| jehi kara manu rama jāhi sana tehi tehī sana kāma|| 80||

jauṃ tumha milatehu prathama munīsā| sunatium̐ sikha tumhāri dhari sīsā|| aba maiṃ janmu saṃbhu hita hārā| ko guna dūṣana karai bicārā||

jauṃ tumhare haṭha hṛdayam̐ biseṣī| rahi na jāi binu kiem̐ bareṣī|| tau kautukianha ālasu nāhīṃ| bara kanyā aneka jaga māhīṃ||

janma koṭi lagi ragara hamārī| baraum̐ saṃbhu na ta rahaum̐ kuārī|| tajaum̐ na nārada kara upadesū| āpu kahahi sata bāra mahesū||

maiṃ pā paraum̐ kahai jagadaṃbā| tumha gṛha gavanahu bhayau bilaṃbā|| dekhi premu bole muni gyānī| jaya jaya jagadaṃbike bhavānī||

Doha ८१

tumha māyā bhagavāna siva sakala jagata pitu mātu| nāi carana sira muni cale puni puni haraṣata gātu|| 81||

jāi muninha himavaṃtu paṭhāe| kari binatī girajahiṃ gṛha lyāe|| bahuri saptariṣi siva pahiṃ jāī| kathā umā kai sakala sunāī||

bhae magana siva sunata sanehā| haraṣi saptariṣi gavane gehā|| manu thira kari taba saṃbhu sujānā| lage karana raghunāyaka dhyānā||

tāraku asura bhayau tehi kālā| bhuja pratāpa bala teja bisālā|| teṃhi saba loka lokapati jīte| bhae deva sukha saṃpati rīte||

ajara amara so jīti na jāī| hāre sura kari bibidha larāī|| taba biraṃci sana jāi pukāre| dekhe bidhi saba deva dukhāre||

Doha ८२

saba sana kahā bujhāi bidhi danuja nidhana taba hoi| saṃbhu sukra saṃbhūta suta ehi jītai rana soi|| 82||