Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Bal Kand — बालकाण्ड

बालकाण्ड · दोहा ५०–६४

Share

saṃbhu samaya tehi rāmahi dekhā| upajā hiyam̐ ati harapu biseṣā|| bhari locana chabisiṃdhu nihārī| kusamaya jānina kīnhi cinhārī||

jaya saccidānaṃda jaga pāvana| asa kahi caleu manoja nasāvana|| cale jāta siva satī sametā| puni puni pulakata kṛpāniketā||

satīṃ so dasā saṃbhu kai dekhī| ura upajā saṃdehu biseṣī|| saṃkaru jagatabaṃdya jagadīsā| sura nara muni saba nāvata sīsā||

tinha nṛpasutahi naha paranāmā| kahi saccidānaṃda paradhamā|| bhae magana chabi tāsu bilokī| ajahum̐ prīti ura rahati na rokī||

Doha

brahma jo vyāpaka biraja aja akala anīha abheda|

Sortha ५०

so ki deha dhari hoi nara jāhi na jānata veda|| 50||

biṣnu jo sura hita naratanu dhārī| sou sarbagya jathā tripurārī|| khojai so ki agya iva nārī| gyānadhāma śrīpati asurārī||

saṃbhugirā puni mṛṣā na hoī| siva sarbagya jāna sabu koī|| asa saṃsaya mana bhayau apārā| hoī na hṛdayam̐ prabodha pracārā||

jadyapi pragaṭa na kaheu bhavānī| hara aṃtarajāmī saba jānī|| sunahi satī tava nāri subhāū| saṃsaya asa na dharia ura kāū||

jāsu kathā kubhaṃja riṣi gāī| bhagati jāsu maiṃ munihi sunāī||

Sortha ४

sou mama iṣṭadeva raghubīrā| sevata jāhi sadā muni dhīrā||

Chhand

muni dhīra jogī siddha saṃtata bimala mana jehi dhyāvahīṃ| kahi neti nigama purāna āgama jāsu kīrati gāvahīṃ||

Sortha

i rāmu byāpaka brahma bhuvana nikāya pati māyā dhanī| avatareu apane bhagata hita nijataṃtra nita raghuqulamanī||

Sortha ५१

lāga na ura upadesu jadapi kaheu siteṃ bāra bahu| bole bihasi mahesu harimāyā balu jāni jiyeṃ|| 51||

jauṃ tumhareṃ mana ati saṃdehū| tau kina jāi parīchā lehū|| taba lagi baiṭha ahaum̐ baṭachāhiṃ| jaba lagi tumha aihahu mohi pāhī||

jaiseṃ jāi moha bhrama bhārī| karehu so jatanu bibeka bicārī|| calīṃ satī siva āyasu pāī| karahiṃ bicāru karauṃ kā bhāī||

ihām̐ saṃbhu asa mana anumānā| dacchasutā kahum̐ nahiṃ kalyānā|| morehu kaheṃ na saṃsaya jāhīṃ| bidhī biparīta bhalāī nāhīṃ||

hoihi soi jo rāma raci rākhā| ko kari tarka baṛhāvai sākhā|| asa kahi lage japana harināmā| gaī satī jaham̐ prabhu sukhadhāmā||

Doha ५२

puni puni hṛdayam̐ vicāru kari dhari sītā kara rupa| āgeṃ hoi cali paṃtha tehi jehiṃ āvata narabhūpa|| 52||

lachimana dīkha umākṛta beṣā| cakita bhae bhrama hadayeṃ biseṣā|| kahi na sakata kachu ati gaṃbhīrā| prabhu prabhāu jānata matidhīrā||

satī kapaṭu jāneu surasvāmī| sabadarasī saba aṃtarajāmī|| sumirata jāhi miṭai agyānā| soi sarabagya rāmu bhagavānā||

satī kīnha caha taham̐hum̐ durāū| dekhahu nāri subhāva prabhāū|| nija māyā balu hṛdayam̐ bakhānī| bole bihasi rāmu mṛdu bānī||

jori pāni prabhu kīnha pranāmū| pitā sameta līnha nija nāmū|| kaheu bahori kahām̐ bṛṣaketū| bipina akeli phirahu kehi hetū||

Doha ५३

rāma bacana mṛdu gūṛha suni upajā ati saṃkocu| satī sabhīta mahesa pahiṃ calīṃ hṛdayam̐ baṛa socu|| 53||

maiṃ saṃkara kara kahā na mānā| nija agyānu rāma para ānā|| jāi utaru aba dehaum̐ kāhā| ura upajā ati dāruna dāhā||

jānā rāma satīṃ dukhu pāvā| nija prabhāu kachu pragaṭi janāvā|| satīṃ dīkha kautuku maga jātā| āgeṃ rāmu sahita śrī bhrātā||

phiri citavā pācheṃ prabhu dekhā| sahita baṃdhu siya suṃdara veṣā|| jaham̐ citavahiṃ taham̐ prabhu āsīnā| sevahiṃ siddha munīsa prabīnā||

dekhe siva bidhi biṣnu anekā| amita prabhāu eka teṃ ekā|| baṃdata carana karata prabhu sevā| bibidha beṣa dekhe saba devā||

Doha ५४

satī bidhātrī iṃdirā dekhīṃ amita anūpa| jehiṃ jehiṃ beṣa ajādi sura tehi tehi tana anurūpa|| 54||

dekhe jaham̐ taham̐ raghupati jete| saktinha sahita sakala sura tete|| jīva carācara jo saṃsārā| dekhe sakala aneka prakārā||

pūjahiṃ prabhuhi deva bahu beṣā| rāma rūpa dūsara nahiṃ dekhā|| avaloke raghupati bahutere| sītā sahita na beṣa ghanere||

Sortha ३

soi raghubara soi lachimanu sītā| dekhi satī ati bhaī sabhītā|| hṛdaya kaṃpa tana sudhi kachu nāhīṃ| nayana mūdi baiṭhīṃ maga māhīṃ||

bahuri bilokeu nayana ughārī| kachu na dīkha taham̐ dacchakumārī|| puni puni nāi rāma pada sīsā| calīṃ tahām̐ jaham̐ rahe girīsā||

Doha ५५

gaī samīpa mahesa taba ham̐si pūchī kusalāta| līnhī parīchā kavana bidhi kahahu satya saba bāta|| 55||

satīṃ samujhi raghubīra prabhāū| bhaya basa siva sana kīnha durāū|| kachu na parīchā līnhi gosāī| kīnha pranāmu tumhārihi nāī||

jo tumha kahā so mṛṣā na hoī| moreṃ mana pratīti ati soī|| taba saṃkara dekheu dhari dhyānā| satīṃ jo kīnha carita saba jānā||

bahuri rāmamāyahi siru nāvā| preri satihi jehiṃ jhūm̐ṭha kahāvā|| hari icchā bhāvī balavānā| hṛdayam̐ bicārata saṃbhu sujānā||

satīṃ kīnha sītā kara beṣā| siva ura bhayau biṣāda biseṣā|| jauṃ aba karaum̐ satī sana prītī| miṭai bhagati pathu hoi anītī||

Doha ५६

parama punīta na jāi taji kiem̐ prema baṛa pāpu| pragaṭi na kahata mahesu kachu hṛdayam̐ adhika saṃtāpu|| 56||

taba saṃkara prabhu pada siru nāvā| sumirata rāmu hṛdayam̐ asa āvā|| ehiṃ tana satihi bheṭa mohi nāhīṃ| siva saṃkalpu kīnha mana māhīṃ||

asa bicāri saṃkaru matidhīrā| cale bhavana sumirata raghubīrā|| calata gagana bhai girā suhāī| jaya mahesa bhali bhagati dṛṛhāī||

asa pana tumha binu karai ko ānā| rāmabhagata samaratha bhagavānā|| suni nabhagirā satī ura socā| pūchā sivahi sameta sakocā||

kīnha kavana pana kahahu kṛpālā| satyadhāma prabhu dīnadayālā|| jadapi satīṃ pūchā bahu bhām̐tī| tadapi na kaheu tripura ārātī||

Doha ५७(क)

satīṃ hṛdaya anumāna kiya sabu jāneu sarbagya| kīnha kapaṭu maiṃ saṃbhu sana nāri sahaja jaṛa agya|| 57 ( ka )||

Sortha ५७(ख)

jalu paya sarisa bikāi dekhahu prīti ki rīti bhali| bilaga hoi rasu jāi kapaṭa khaṭāī parata puni|| 57 ( kha )||

hṛdayam̐ socu samujhata nija karanī| ciṃtā amita jāi nahi baranī|| kṛpāsiṃdhu siva parama agādhā| pragaṭa na kaheu mora aparādhā||

saṃkara rukha avaloki bhavānī| prabhu mohi tajeu hṛdayam̐ akulānī|| nija agha samujhi na kachu kahi jāī| tapai avām̐ iva ura adhikāī||

satihi sasoca jāni bṛṣaketū| kahīṃ kathā suṃdara sukha hetū|| baranata paṃtha bibidha itihāsā| bisvanātha pahum̐ce kailāsā||

taham̐ puni saṃbhu samujhi pana āpana| baiṭhe baṭa tara kari kamalāsana|| saṃkara sahaja sarupa samhārā| lāgi samādhi akhaṃḍa apārā||

Doha ५८

satī basahi kailāsa taba adhika socu mana māhiṃ| maramu na koū jāna kachu juga sama divasa sirāhiṃ|| 58||

nita nava socu satīṃ ura bhārā| kaba jaihaum̐ dukha sāgara pārā|| maiṃ jo kīnha raghupati apamānā| punipati bacanu mṛṣā kari jānā||

Sortha २

so phalu mohi bidhātām̐ dīnhā| jo kachu ucita rahā soi kīnhā|| aba bidhi asa būjhia nahi tohī| saṃkara bimukha jiāvasi mohī||

kahi na jāī kachu hṛdaya galānī| mana mahum̐ rāmāhi sumira sayānī|| jau prabhu dīnadayālu kahāvā| āratī harana beda jasu gāvā||

tau maiṃ binaya karaum̐ kara jorī| chūṭau begi deha yaha morī|| jauṃ more siva carana sanehū| mana krama bacana satya bratu ehū||

Doha ५९

tau sabadarasī sunia prabhu karau so begi upāi| hoi maranu jehī binahiṃ śrama dusaha bipatti bihāi|| 59||

ehi bidhi dukhita prajesakumārī| akathanīya dāruna dukhu bhārī|| bīteṃ saṃbata sahasa satāsī| tajī samādhi saṃbhu abināsī||

rāma nāma siva sumirana lāge| jāneu satīṃ jagatapati jāge|| jāi saṃbhu pada baṃdanu kīnhī| sanamukha saṃkara āsanu dīnhā||

lage kahana harikathā rasālā| daccha prajesa bhae tehi kālā|| dekhā bidhi bicāri saba lāyaka| dacchahi kīnha prajāpati nāyaka||

baṛa adhikāra daccha jaba pāvā| ati abhimānu hṛdayam̐ taba āvā|| nahiṃ kou asa janamā jaga māhīṃ| prabhutā pāi jāhi mada nāhīṃ||

Doha ६०

daccha lie muni boli saba karana lage baṛa jāga| nevate sādara sakala sura je pāvata makha bhāga|| 60||

kiṃnara nāga siddha gaṃdharbā| badhunha sameta cale sura sarbā|| biṣnu biraṃci mahesu bihāī| cale sakala sura jāna banāī||

satīṃ biloke byoma bimānā| jāta cale suṃdara bidhi nānā|| sura suṃdarī karahiṃ kala gānā| sunata śravana chūṭahiṃ muni dhyānā||

pūcheu taba sivam̐ kaheu bakhānī| pitā jagya suni kachu haraṣānī|| jauṃ mahesu mohi āyasu dehīṃ| kucha dina jāi rahauṃ misa ehīṃ||

pati parityāga hṛdaya dukhu bhārī| kahai na nija aparādha bicārī|| bolī satī manohara bānī| bhaya saṃkoca prema rasa sānī||

Doha ६१

pitā bhavana utsava parama jauṃ prabhu āyasu hoi| tau mai jāum̐ kṛpāyatana sādara dekhana soi|| 61||

kahehu nīka morehum̐ mana bhāvā| yaha anucita nahiṃ nevata paṭhāvā|| daccha sakala nija sutā bolāī| hamareṃ bayara tumhau bisarāī||

brahmasabhām̐ hama sana dukhu mānā| tehi teṃ ajahum̐ karahiṃ apamānā|| jauṃ binu boleṃ jāhu bhavānī| rahai na sīlu sanehu na kānī||

jadapi mitra prabhu pitu gura gehā| jāia binu bolehum̐ na sam̐dehā|| tadapi birodha māna jaham̐ koī| tahām̐ gaem̐ kalyānu na hoī||

bhām̐ti aneka saṃbhu samujhāvā| bhāvī basa na gyānu ura āvā|| kaha prabhu jāhu jo binahiṃ bolāem̐| nahiṃ bhali bāta hamāre bhāem̐||

Doha ६२

kahi dekhā hara jatana bahu rahai na dacchakumāri| die mukhya gana saṃga taba bidā kīnha tripurāri|| 62||

pitā bhavana jaba gaī bhavānī| daccha trāsa kāhum̐ na sanamānī|| sādara bhalehiṃ milī eka mātā| bhaginīṃ milīṃ bahuta musukātā||

daccha na kachu pūchī kusalātā| satihi biloki jare saba gātā|| satīṃ jāi dekheu taba jāgā| katahum̐ na dīkha saṃbhu kara bhāgā||

taba cita caṛheu jo saṃkara kaheū| prabhu apamānu samujhi ura daheū|| pāchila dukhu na hṛdayam̐ asa byāpā| jasa yaha bhayau mahā paritāpā||

jadyapi jaga dāruna dukha nānā| saba teṃ kaṭhina jāti avamānā|| samujhi so satihi bhayau ati krodhā| bahu bidhi jananīṃ kīnha prabodhā||

Doha ६३

siva apamānu na jāi sahi hṛdayam̐ na hoi prabodha| sakala sabhahi haṭhi haṭaki taba bolīṃ bacana sakrodha|| 63||

sunahu sabhāsada sakala muniṃdā| kahī sunī jinha saṃkara niṃdā||

Sortha १

so phalu turata lahaba saba kāhūm̐| bhalī bhām̐ti pachitāba pitāhūm̐||

saṃta saṃbhu śrīpati apabādā| sunia jahām̐ taham̐ asi marajādā|| kāṭia tāsu jībha jo basāī| śravana mūdi na ta calia parāī||

jagadātamā mahesu purārī| jagata janaka saba ke hitakārī|| pitā maṃdamati niṃdata tehī| daccha sukra saṃbhava yaha dehī||

tajihaum̐ turata deha tehi hetū| ura dhari caṃdramauli bṛṣaketū|| asa kahi joga agini tanu jārā| bhayau sakala makha hāhākārā||

Doha ६४

satī maranu suni saṃbhu gana lage karana makha khīsa| jagya bidhaṃsa biloki bhṛgu racchā kīnhi munīsa|| 64||