Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Bal Kand — बालकाण्ड

बालकाण्ड · दोहा ३२७–३४६

Share
Doha

sahita badhūṭinha kuaura saba taba āe pitu pāsa|

Sortha ३२७

bhā maṃgala moda bhari umageu janu janavāsa|| 327||

puni jevanāra bhaī bahu bhām̐tī| paṭhae janaka bolāi barātī|| parata pām̐vaṛe basana anūpā| sutanha sameta gavana kiyo bhūpā||

sādara sabake pāya pakhāre| jathājogu pīṛhanha baiṭhāre|| dhoe janaka avadhapati caranā| sīlu sanehu jāi nahiṃ baranā||

bahuri rāma pada paṃkaja dhoe| je hara hṛdaya kamala mahum̐ goe|| tīniu bhāī rāma sama jānī| dhoe carana janaka nija pānī||

āsana ucita sabahi nṛpa dīnhe| boli sūpakārī saba līnhe|| sādara lage parana panavāre| kanaka kīla mani pāna sam̐vāre||

Doha ३२८

sūpodana surabhī sarapi suṃdara svādu punīta| chana mahum̐ saba keṃ parusi ge catura suāra binīta|| 328||

paṃca kavala kari jevana laage| gāri gāna suni ati anurāge|| bhām̐ti aneka pare pakavāne| sudhā sarisa nahiṃ jāhiṃ bakhāne||

parusana lage suāra sujānā| biṃjana bibidha nāma ko jānā|| cāri bhām̐ti bhojana bidhi gāī| eka eka bidhi barani na jāī||

charasa rucira biṃjana bahu jātī| eka eka rasa aganita bhām̐tī|| jevam̐ta dehiṃ madhura dhuni gārī| lai lai nāma puruṣa aru nārī||

samaya suhāvani gāri birājā| ham̐sata rāu suni sahita samājā|| ehi bidhi sabahīṃ bhaujanu kīnhā| ādara sahita ācamanu dīnhā||

Doha ३२९

dei pāna pūje janaka dasarathu sahita samāja| janavāsehi gavane mudita sakala bhūpa siratāja|| 329||

nita nūtana maṃgala pura māhīṃ| nimiṣa sarisa dina jāmini jāhīṃ|| baṛe bhora bhūpatimani jāge| jācaka guna gana gāvana lāge||

dekhi kuam̐ra bara badhunha sametā| kimi kahi jāta modu mana jetā|| prātakriyā kari ge guru pāhīṃ| mahāpramodu premu mana māhīṃ||

kari pranāma pūjā kara jorī| bole girā amiam̐ janu borī|| tumharī kṛpām̐ sunahu munirājā| bhayaum̐ āju maiṃ pūranakājā||

aba saba bipra bolāi gosāīṃ| dehu dhenu saba bhām̐ti banāī|| suni gura kari mahipāla baṛāī| puni paṭhae muni bṛṃda bolāī||

Doha ३३०१

bāmadeu aru devariṣi bālamīki jābāli| āe munibara nikara taba kausikādi tapasāli|| 3301||

daṃḍa pranāma sabahi nṛpa kīnhe| pūji saprema barāsana dīnhe|| cāri laccha bara dhenu magāī| kāmasurabhi sama sīla suhāī||

saba bidhi sakala alaṃkṛta kīnhīṃ| mudita mahipa mahidevanha dīnhīṃ|| karata binaya bahu bidhi naranāhū| laheum̐ āju jaga jīvana lāhū||

pāi asīsa mahīsu anaṃdā| lie boli puni jācaka bṛṃdā|| kanaka basana mani haya gaya syaṃdana| die būjhi ruci rabikulanaṃdana||

cale paṛhata gāvata guna gāthā| jaya jaya jaya dinakara kula nāthā|| ehi bidhi rāma biāha uchāhū| sakai na barani sahasa mukha jāhū||

Doha ३३१

bāra bāra kausika carana sīsu nāi kaha rāu| yaha sabu sukhu munirāja tava kṛpā kaṭāccha pasāu|| 331||

janaka sanehu sīlu karatūtī| nṛpu saba bhām̐ti sarāha bibhūtī|| dina uṭhi bidā avadhapati māgā| rākhahiṃ janaku sahita anurāgā||

nita nūtana ādaru adhikāī| dina prati sahasa bhām̐ti pahunāī|| nita nava nagara anaṃda uchāhū| dasaratha gavanu sohāi na kāhū||

bahuta divasa bīte ehi bhām̐tī| janu saneha raju bam̐dhe barātī|| kausika satānaṃda taba jāī| kahā bideha nṛpahi samujhāī||

aba dasaratha kaham̐ āyasu dehū| jadyapi chāṛi na sakahu sanehū|| bhalehiṃ nātha kahi saciva bolāe| kahi jaya jīva sīsa tinha nāe||

Doha ३३२

avadhanāthu cāhata calana bhītara karahu janāu| bhae premabasa saciva suni bipra sabhāsada rāu|| 332||

purabāsī suni calihi barātā| būjhata bikala paraspara bātā|| satya gavanu suni saba bilakhāne| manahum̐ sām̐jha sarasija sakucāne||

jaham̐ jaham̐ āvata base barātī| taham̐ taham̐ siddha calā bahu bhām̐tī|| bibidha bhām̐ti mevā pakavānā| bhojana sāju na jāi bakhānā||

bhari bhari basaham̐ apāra kahārā| paṭhaī janaka aneka susārā|| turaga lākha ratha sahasa pacīsā| sakala sam̐vāre nakha aru sīsā||

matta sahasa dasa siṃdhura sāje| jinhahi dekhi disikuṃjara lāje|| kanaka basana mani bhari bhari jānā| mahiṣīṃ dhenu bastu bidhi nānā||

Doha ३३३

dāija amita na sakia kahi dīnha bideham̐ bahori| jo avalokata lokapati loka saṃpadā thori|| 333||

sabu samāju ehi bhām̐ti banāī| janaka avadhapura dīnha paṭhāī|| calihi barāta sunata saba rānīṃ| bikala mīnagana janu laghu pānīṃ||

puni puni sīya goda kari lehīṃ| dei asīsa sikhāvanu dehīṃ|| hoehu saṃtata piyahi piārī| ciru ahibāta asīsa hamārī||

sāsu sasura gura sevā karehū| pati rukha lakhi āyasu anusarehū|| ati saneha basa sakhīṃ sayānī| nāri dharama sikhavahiṃ mṛdu bānī||

sādara sakala kuam̐ri samujhāī| rāninha bāra bāra ura lāī|| bahuri bahuri bheṭahiṃ mahatārīṃ| kahahiṃ biraṃci racīṃ kata nārīṃ||

Doha ३३४

tehi avasara bhāinha sahita rāmu bhānu kula ketu| cale janaka maṃdira mudita bidā karāvana hetu|| 334||

cāria bhāi subhāyam̐ suhāe| nagara nāri nara dekhana dhāe|| kou kaha calana cahata hahiṃ ājū| kīnha bideha bidā kara sājū||

lehu nayana bhari rūpa nihārī| priya pāhune bhūpa suta cārī|| ko jānai kehi sukṛta sayānī| nayana atithi kīnhe bidhi ānī||

maranasīlu jimi pāva piūṣā| surataru lahai janama kara bhūkhā|| pāva nārakī haripadu jaiseṃ| inha kara darasanu hama kaham̐ taise||

nirakhi rāma sobhā ura dharahū| nija mana phani mūrati mani karahū|| ehi bidhi sabahi nayana phalu detā| gae kuam̐ra saba rāja niketā||

Doha

rūpa siṃdhu saba baṃdhu lakhi haraṣi uṭhā ranivāsu|

dekhi rāma chabi ati anurāgīṃ| premabibasa puni puni pada lāgīṃ|| rahī na lāja prīti ura chāī| sahaja sanehu barani kimi jāī||

bhāinha sahita ubaṭi anhavāe| charasa asana ati hetu jevām̐e|| bole rāmu suavasaru jānī| sīla saneha sakucamaya bānī||

rāu avadhapura cahata sidhāe| bidā hona hama ihām̐ paṭhāe|| mātu mudita mana āyasu dehū| bālaka jāni karaba nita nehū||

sunata bacana bilakheu ranivāsū| boli na sakahiṃ premabasa sāsū|| hṛdayam̐ lagāi kuam̐ri saba līnhī| patinha sauṃpi binatī ati kīnhī||

Chhand

kari binaya siya rāmahi samarapī jori kara puni puni kahai| bali jāuṃ tāta sujāna tumha kahūm̐ bidita gati saba kī ahai|| parivāra purajana mohi rājahi prānapriya siya jānilī| tulasīsa sīlu sanehu lakhi nija kiṃkarī kari māninī||

Sortha ३३६

tumha paripūrana kāma jāna siromani bhāvapriya| jana guna gāhaka rāma doṣa dalana karunāyatana|| 336||

asa kahi rahī carana gahi rānī| prema paṃka janu girā samānī|| suni sanehasānī bara bānī| bahubidhi rāma sāsu sanamānī||

rāma bidā māgata kara jorī| kīnha pranāmu bahori bahorī|| pāi asīsa bahuri siru nāī| bhāinha sahita cale raghurāī||

maṃju madhura mūrati ura ānī| bhaī saneha sithila saba rānī|| puni dhīraju dhari kuam̐ri ham̐kārī| bāra bāra bheṭahiṃ mahatārīṃ||

pahum̐cāvahiṃ phiri milahiṃ bahorī| baṛhī paraspara prīti na thorī|| puni puni milata sakhinha bilagāī| bāla baccha jimi dhenu lavāī||

Doha ३३७

premabibasa nara nāri saba sakhinha sahita ranivāsu| mānahum̐ kīnha bidehapura karunām̐ biraham̐ nivāsu|| 337||

suka sārikā jānakī jyāe| kanaka piṃjaranhi rākhi paṛhāe|| byākula kahahiṃ kahām̐ baidehī| suni dhīraju pariharai na kehī||

bhae bikala khaga mṛga ehi bhām̐ti| manuja dasā kaiseṃ kahi jātī|| baṃdhu sameta janaku taba āe| prema umagi locana jala chāe||

sīya biloki dhīratā bhāgī| rahe kahāvata parama birāgī|| līnhi rām̐ya ura lāi jānakī| miṭī mahāmarajāda gyāna kī||

samujhāvata saba saciva sayāne| kīnha bicāru na avasara jāne|| bārahiṃ bāra sutā ura lāī| saji suṃdara pālakīṃ magāī||

Doha ३३८

premabibasa parivāru sabu jāni sulagana naresa| kum̐ari caṛhāī pālakinha sumire siddhi ganesa|| 338||

bahubidhi bhūpa sutā samujhāī| nāridharamu kularīti sikhāī|| dāsīṃ dāsa die bahutere| suci sevaka je priya siya kere||

sīya calata byākula purabāsī| hohiṃ saguna subha maṃgala rāsī|| bhūsura saciva sameta samājā| saṃga cale pahum̐cāvana rājā||

samaya biloki bājane bāje| ratha gaja bāji barātinha sāje|| dasaratha bipra boli saba līnhe| dāna māna paripūrana kīnhe||

carana saroja dhūri dhari sīsā| mudita mahīpati pāi asīsā|| sumiri gajānanu kīnha payānā| maṃgalamūla saguna bhae nānā||

Doha ३३९

sura prasūna baraṣahi haraṣi karahiṃ apacharā gāna| cale avadhapati avadhapura mudita bajāi nisāna|| 339||

nṛpa kari binaya mahājana phere| sādara sakala māgane ṭere|| bhūṣana basana bāji gaja dīnhe| prema poṣi ṭhāṛhe saba kīnhe||

bāra bāra biridāvali bhāṣī| phire sakala rāmahi ura rākhī|| bahuri bahuri kosalapati kahahīṃ| janaku premabasa phirai na cahahīṃ||

puni kaha bhūpati bacana suhāe| phiria mahīsa dūri baṛi āe|| rāu bahori utari bhae ṭhāṛhe| prema prabāha bilocana bāṛhe||

taba bideha bole kara jorī| bacana saneha sudhām̐ janu borī|| karau kavana bidhi binaya banāī| mahārāja mohi dīnhi baṛāī||

Doha ३४०

kosalapati samadhī sajana sanamāne saba bhām̐ti| milani parasapara binaya ati prīti na hṛdayam̐ samāti|| 340||

muni maṃḍalihi janaka siru nāvā| āsirabādu sabahi sana pāvā|| sādara puni bheṃṭe jāmātā| rūpa sīla guna nidhi saba bhrātā||

jori paṃkaruha pāni suhāe| bole bacana prema janu jāe|| rāma karau kehi bhām̐ti prasaṃsā| muni mahesa mana mānasa haṃsā||

karahiṃ joga jogī jehi lāgī| kohu mohu mamatā madu tyāgī|| byāpaku brahmu alakhu abināsī| cidānaṃdu niraguna gunarāsī||

mana sameta jehi jāna na bānī| taraki na sakahiṃ sakala anumānī|| mahimā nigamu neti kahi kahaī| jo tihum̐ kāla ekarasa rahaī||

Doha ३४१

nayana biṣaya mo kahum̐ bhayau so samasta sukha mūla| sabai lābhu jaga jīva kaham̐ bhaem̐ īsu anukula|| 341||

sabahi bhām̐ti mohi dīnhi baṛāī| nija jana jāni līnha apanāī|| hohiṃ sahasa dasa sārada seṣā| karahiṃ kalapa koṭika bhari lekhā||

mora bhāgya rāura guna gāthā| kahi na sirāhiṃ sunahu raghunāthā|| mai kachu kahaum̐ eka bala moreṃ| tumha rījhahu saneha suṭhi thoreṃ||

bāra bāra māgaum̐ kara joreṃ| manu pariharai carana jani bhoreṃ|| suni bara bacana prema janu poṣe| pūranakāma rāmu paritoṣe||

kari bara binaya sasura sanamāne| pitu kausika basiṣṭha sama jāne|| binatī bahuri bharata sana kīnhī| mili sapremu puni āsiṣa dīnhī||

Doha ३४२

mile lakhana ripusūdanahi dīnhi asīsa mahīsa| bhae paraspara premabasa phiri phiri nāvahiṃ sīsa|| 342||

bāra bāra kari binaya baṛāī| raghupati cale saṃga saba bhāī|| janaka gahe kausika pada jāī| carana renu sira nayananha lāī||

sunu munīsa bara darasana toreṃ| agamu na kachu pratīti mana moreṃ|| jo sukhu sujasu lokapati cahahīṃ| karata manoratha sakucata ahahīṃ||

Sortha ३

so sukhu sujasu sulabha mohi svāmī| saba sidhi tava darasana anugāmī|| kīnhi binaya puni puni siru nāī| phire mahīsu āsiṣā pāī||

calī barāta nisāna bajāī| mudita choṭa baṛa saba samudāī|| rāmahi nirakhi grāma nara nārī| pāi nayana phalu hohiṃ sukhārī||

Doha ३४३

bīca bīca bara bāsa kari maga loganha sukha deta| avadha samīpa punīta dina pahum̐cī āi janeta|| 343||

hane nisāna panava bara bāje| bheri saṃkha dhuni haya gaya gāje|| jhām̐jhi birava ḍiṃḍamīṃ suhāī| sarasa rāga bājahiṃ sahanāī||

pura jana āvata akani barātā| mudita sakala pulakāvali gātā|| nija nija suṃdara sadana sam̐vāre| hāṭa bāṭa cauhaṭa pura dvāre||

galīṃ sakala aragajām̐ siṃcāī| jaham̐ taham̐ caukeṃ cāru purāī|| banā bajāru na jāi bakhānā| torana ketu patāka bitānā||

saphala pūgaphala kadali rasālā| rope bakula kadaṃba tamālā|| lage subhaga taru parasata dharanī| manimaya ālabāla kala karanī||

Doha ३४४

bibidha bhām̐ti maṃgala kalasa gṛha gṛha race sam̐vāri| sura brahmādi sihāhiṃ saba raghubara purī nihāri|| 344||

bhūpa bhavana tehi avasara sohā| racanā dekhi madana manu mohā|| maṃgala saguna manoharatāī| ridhi sidhi sukha saṃpadā suhāī||

janu uchāha saba sahaja suhāe| tanu dhari dhari dasaratha dasaratha gṛham̐ chāe|| dekhana hetu rāma baidehī| kahahu lālasā hohi na kehī||

jutha jūtha mili calīṃ suāsini| nija chabi nidarahiṃ madana bilāsani||

bhūpati bhavana kolāhalu hoī| jāi na barani samau sukhu soī|| kausalyādi rāma mahatārīṃ| prema bibasa tana dasā bisārīṃ||

Doha ३४५

die dāna bipranha bipula pūji ganesa purārī| pramudita parama daridra janu pāi padāratha cāri|| 345||

moda pramoda bibasa saba mātā| calahiṃ na carana sithila bhae gātā|| rāma darasa hita ati anurāgīṃ| parichani sāju sajana saba lāgīṃ||

bibidha bidhāna bājane bāje| maṃgala mudita sumitrām̐ sāje|| harada dūba dadhi pallava phūlā| pāna pūgaphala maṃgala mūlā||

acchata aṃkura locana lājā| maṃjula maṃjari tulasi birājā|| chuhe puraṭa ghaṭa sahaja suhāe| madana sakuna janu nīṛa banāe||

saguna suṃgadha na jāhiṃ bakhānī| maṃgala sakala sajahiṃ saba rānī||

Doha ३४६

kanaka thāra bhari maṃgalanhi kamala karanhi liem̐ māta| calīṃ mudita parichani karana pulaka pallavita gāta|| 346||