Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Bal Kand — बालकाण्ड

बालकाण्ड · दोहा ८–२१

Share

ākara cāri lākha caurāsī| jāti jīva jala thala nabha bāsī|| sīya rāmamaya saba jaga jānī| karaum̐ pranāma jori juga pānī||

jāni kṛpākara kiṃkara mohū| saba mili karahu chāṛi chala chohū|| nija budhi bala bharosa mohi nāhīṃ| tāteṃ binaya karaum̐ saba pāhī||

karana cahaum̐ raghupati guna gāhā| laghu mati mori carita avagāhā|| sūjha na ekau aṃga upāū| mana mati raṃka manoratha rāū||

mati ati nīca ūm̐ci ruci āchī| cahia amia jaga jurai na chāchī|| chamihahiṃ sajjana mori ḍhiṭhāī| sunihahiṃ bālabacana mana lāī||

jau bālaka kaha totari bātā| sunahiṃ mudita mana pitu aru mātā|| ham̐sihahi kūra kuṭila kubicārī| je para dūṣana bhūṣanadhārī||

nija kavita kehi lāga na nīkā| sarasa hou athavā ati phīkā|| je para bhaniti sunata haraṣāhī| te bara puruṣa bahuta jaga nāhīṃ||

jaga bahu nara sara sari sama bhāī| je nija bāṛhi baṛhahiṃ jala pāī|| sajjana sakṛta siṃdhu sama koī| dekhi pūra bidhu bāṛhai joī||

Doha ८

bhāga choṭa abhilāṣu baṛa karaum̐ eka bisvāsa| paihahiṃ sukha suni sujana saba khala karahahiṃ upahāsa|| 8||

khala parihāsa hoi hita morā| kāka kahahiṃ kalakaṃṭha kaṭhorā|| haṃsahi baka dādura cātakahī| ham̐sahiṃ malina khala bimala batakahī||

kabita rasika na rāma pada nehū| tinha kaham̐ sukhada hāsa rasa ehū|| bhāṣā bhaniti bhori mati morī| ham̐sibe joga ham̐seṃ nahiṃ khorī||

prabhu pada prīti na sāmujhi nīkī| tinhahi kathā suni lāgahi phīkī|| hari hara pada rati mati na kutarakī| tinha kahum̐ madhura kathā raghuvara kī||

rāma bhagati bhūṣita jiyam̐ jānī| sunihahiṃ sujana sarāhi subānī|| kabi na houm̐ nahiṃ bacana prabīnū| sakala kalā saba bidyā hīnū||

ākhara aratha alaṃkṛti nānā| chaṃda prabaṃdha aneka bidhānā|| bhāva bheda rasa bheda apārā| kabita doṣa guna bibidha prakārā||

kabita bibeka eka nahiṃ moreṃ| satya kahaum̐ likhi kāgada kore||

Doha

bhaniti mori saba guna rahita bisva bidita guna eka|

Sortha ९

so bicāri sunihahiṃ sumati jinha keṃ bimala biveka|| 9||

ehi maham̐ raghupati nāma udārā| ati pāvana purāna śruti sārā|| maṃgala bhavana amaṃgala hārī| umā sahita jehi japata purārī||

bhaniti bicitra sukabi kṛta joū| rāma nāma binu soha na soū|| bidhubadanī saba bhām̐ti sam̐vārī| sona na basana binā bara nārī||

saba guna rahita kukabi kṛta bānī| rāma nāma jasa aṃkita jānī|| sādara kahahiṃ sunahiṃ budha tāhī| madhukara sarisa saṃta gunagrāhī||

jadapi kabita rasa ekau nāhī| rāma pratāpa prakaṭa ehi māhīṃ||

Sortha ४

soi bharosa moreṃ mana āvā| kehiṃ na susaṃga baḍappanu pāvā||

dhūmau tajai sahaja karuāī| agaru prasaṃga sugaṃdha basāī|| bhaniti bhadesa bastu bhali baranī| rāma kathā jaga maṃgala karanī||

Chhand

maṃgala karani kalimalaharani tulasī kathā raghunātha kī| gati kūra kabitā sarita kī jyoṃ sarita pāvana pātha kī|| prabhusujasa saṃgati bhaniti bhali hoihi sujana mana bhāvanī| bhava aṃga bhūti masāna kī sumirata suhāvani pāvanī||

Doha १०(क)

priya lāgihi ati sabahi mama bhaniti rāma jasa saṃga| dāru bicāru ki karaṛa kou baṃdia malaya prasaṃga|| 10 ( ka )||

syāma surabhi paya bisada ati gunada karahiṃ saba pāna| girā grāmya siya rāma jasa gāvahiṃ sunahiṃ sujāna|| 10 ( kha )||

mani mānika mukutā chabi jaisī| ahi giri gaja sira soha na taisī|| nṛpa kirīṭa tarunī tanu pāī| lahahiṃ sakala sobhā adhikāī||

taisehiṃ sukabi kabita budha kahahīṃ| upajahiṃ anata anata chabi lahahīṃ|| bhagati hetu bidhi bhavana bihāī| sumirata sārada āvati dhāī||

rāma carita sara binu anhavāem̐| so śrama jāi na koṭi upāem̐|| kabi kobida asa hṛdayam̐ bicārī| gāvahiṃ hari jasa kali mala hārī||

kīnheṃ prākṛta jana guna gānā| sira dhuni girā lagata pachitānā|| hṛdaya siṃdhu mati sīpa samānā| svāti sāradā kahahiṃ sujānā||

jauṃ baraṣai bara bāri bicārū| hohiṃ kabita mukutāmani cārū||

Doha १४

juguti bedhi puni pohiahiṃ rāmacarita bara tāga| pahirahiṃ sajjana bimala ura sobhā ati anurāga|| 14||

je janame kalikāla karālā| karataba bāyasa beṣa marālā|| calata kupaṃtha beda maga chām̐ṛe| kapaṭa kalevara kali mala bhām̐ṛeṃ||

baṃcaka bhagata kahāi rāma ke| kiṃkara kaṃcana koha kāma ke|| tinha maham̐ prathama rekha jaga morī| dhīṃga dharamadhvaja dhaṃdhaka dhorī||

jauṃ apane avaguna saba kahaūm̐| bāṛhai kathā pāra nahiṃ lahaūm̐|| tāte maiṃ ati alapa bakhāne| thore mahum̐ jānihahiṃ sayāne||

samujhi bibidhi bidhi binatī morī| kou na kathā suni deihi khorī|| etehu para karihahiṃ je asaṃkā| mohi te adhika te jaṛa mati raṃkā||

kabi na houm̐ nahiṃ catura kahāvaum̐| mati anurūpa rāma guna gāvaum̐|| kaham̐ raghupati ke carita apārā| kaham̐ mati mori nirata saṃsārā||

jehiṃ māruta giri meru uṛāhīṃ| kahahu tūla kehi lekhe māhīṃ|| samujhata amita rāma prabhutāī| karata kathā mana ati kadarāī||

Doha १२

sārada sesa mahesa bidhi āgama nigama purāna| neti neti kahi jāsu guna karahiṃ niraṃtara gāna|| 12||

saba jānata prabhu prabhutā soī| tadapi kaheṃ binu rahā na koī|| tahām̐ beda asa kārana rākhā| bhajana prabhāu bhām̐ti bahu bhāṣā||

eka anīha arūpa anāmā| aja saccidānaṃda para dhāmā|| byāpaka bisvarūpa bhagavānā| tehiṃ dhari deha carita kṛta nānā||

Sortha ३

so kevala bhagatana hita lāgī| parama kṛpāla pranata anurāgī|| jehi jana para mamatā ati chohū| jehiṃ karunā kari kīnha na kohū||

gaī bahora garība nevājū| sarala sabala sāhiba raghurājū|| budha baranahiṃ hari jasa asa jānī| karahi punīta suphala nija bānī||

tehiṃ bala maiṃ raghupati guna gāthā| kahihaum̐ nāi rāma pada māthā|| muninha prathama hari kīrati gāī| tehiṃ maga calata sugama mohi bhāī||

Doha १३

ati apāra je sarita bara jauṃ nṛpa setu karāhiṃ| caḍhi pipīlikau parama laghu binu śrama pārahi jāhiṃ|| 13||

ehi prakāra bala manahi dekhāī| karihaum̐ raghupati kathā suhāī|| byāsa ādi kabi puṃgava nānā| jinha sādara hari sujasa bakhānā||

carana kamala baṃdaum̐ tinha kere| puravahum̐ sakala manoratha mere|| kali ke kabinha karaum̐ paranāmā| jinha barane raghupati guna grāmā||

je prākṛta kabi parama sayāne| bhāṣām̐ jinha hari carita bakhāne|| bhae je ahahiṃ je hoihahiṃ āgeṃ| pranavaum̐ sabahiṃ kapaṭa saba tyāgeṃ||

hohu prasanna dehu baradānū| sādhu samāja bhaniti sanamānū|| jo prabaṃdha budha nahiṃ ādarahīṃ| so śrama bādi bāla kabi karahīṃ||

kīrati bhaniti bhūti bhali soī| surasari sama saba kaham̐ hita hoī|| rāma sukīrati bhaniti bhadesā| asamaṃjasa asa mohi am̐desā||

tumharī kṛpā sulabha sou more| siani suhāvani ṭāṭa paṭore||

Doha १४(क)

sarala kabita kīrati bimala soi ādarahiṃ sujāna| sahaja bayara bisarāi ripu jo suni karahiṃ bakhāna|| 14 ( ka )||

Sortha १४(ख)

so na hoi binu bimala mati mohi mati bala ati thora| karahu kṛpā hari jasa kahaum̐ puni puni karaum̐ nihora|| 14 ( kha )||

Doha १४(ग)

kabi kobida raghubara carita mānasa maṃju marāla| bāla binaya suni suruci lakhi mopara hohu kṛpāla|| 14 ( ga )||

Sortha १४(घ)

baṃdaum̐ muni pada kaṃju rāmāyana jehiṃ niramayau| sakhara sukomala maṃju doṣa rahita dūṣana sahita|| 14 (gha )||

Doha

baṃdaum̐ cāriu beda bhava bāridhi bohita sarisa| jinhahi na sapanehum̐ kheda baranata raghubara bisada jasu|| 14 ( ḍa)||

Doha

baṃdaum̐ bidhi pada renu bhava sāgara jehi kīnha jaham̐| saṃta sudhā sasi dhenu pragaṭe khala biṣa bārunī|| 14 (ca)||

Doha

bibudha bipra budha graha carana baṃdi kahaum̐ kara jori| hoi prasanna puravahu sakala maṃju manoratha mori|| 14 ( cha )||

puni baṃdaum̐ sārada surasaritā| jugala punīta manohara caritā|| majjana pāna pāpa hara ekā| kahata sunata eka hara abibekā||

gura pitu mātu mahesa bhavānī| pranavaum̐ dīnabaṃdhu dina dānī|| sevaka svāmi sakhā siya pī ke| hita nirupadhi saba bidhi tulasīke||

kali biloki jaga hita hara girijā| sābara maṃtra jāla jinha sirijā|| anamila ākhara aratha na jāpū| pragaṭa prabhāu mahesa pratāpū||

Sortha ४

so umesa mohi para anukūlā| karihiṃ kathā muda maṃgala mūlā|| sumiri sivā siva pāi pasāū| baranaum̐ rāmacarita cita cāū||

bhaniti mori siva kṛpām̐ bibhātī| sasi samāja mili manahum̐ surātī|| je ehi kathahi saneha sametā| kahihahiṃ sunihahiṃ samujhi sacetā|| hoihahiṃ rāma carana anurāgī| kali mala rahita sumaṃgala bhāgī||

Doha २५

sapanehum̐ sācehum̐ mohi para jauṃ hara gauri pasāu| tau phura hou jo kaheum̐ saba bhāṣā bhaniti prabhāu|| 25||

baṃdaum̐ avadha purī ati pāvani| sarajū sari kali kaluṣa nasāvani|| pranavaum̐ pura nara nāri bahorī| mamatā jinha para prabhuhi na thorī||

siya niṃdaka agha ogha nasāe| loka bisoka banāi basāe|| baṃdaum̐ kausalyā disi prācī| kīrati jāsu sakala jaga mācī||

pragaṭeu jaham̐ raghupati sasi cārū| bisva sukhada khala kamala tusārū|| dasaratha rāu sahita saba rānī| sukṛta sumaṃgala mūrati mānī|| karaum̐ pranāma karama mana bānī| karahu kṛpā suta sevaka jānī|| jinhahi biraci baṛa bhayau bidhātā| mahimā avadhi rāma pitu mātā||

Sortha १६

baṃdaum̐ avadha bhuāla satya prema jehi rāma pada| bichurata dīnadayāla priya tanu tṛna iva parihareu|| 16||

pranavaum̐ parijana sahita bidehū| jāhi rāma pada gūṛha sanehū|| joga bhoga maham̐ rākheu goī| rāma bilokata pragaṭeu soī||

pranavaum̐ prathama bharata ke caranā| jāsu nema brata jāi na baranā|| rāma carana paṃkaja mana jāsū| lubudha madhupa iva tajai na pāsū||

baṃdaum̐ lachimana pada jalajātā| sītala subhaga bhagata sukha dātā|| raghupati kīrati bimala patākā| daṃḍa samāna bhayau jasa jākā||

seṣa sahastrasīsa jaga kārana| jo avatareu bhūmi bhaya ṭārana|| sadā so sānukūla raha mo para| kṛpāsiṃdhu saumitri gunākara||

ripusūdana pada kamala namāmī| sūra susīla bharata anugāmī|| mahāvīra binavaum̐ hanumānā| rāma jāsu jasa āpa bakhānā||

Sortha १७

pranavaum̐ pavanakumāra khala bana pāvaka gyānadhana| jāsu hṛdaya āgāra basahiṃ rāma sara cāpa dhara|| 17||

kapipati rīcha nisācara rājā| aṃgadādi je kīsa samājā|| baṃdaum̐ saba ke carana suhāe| adhama sarīra rāma jinha pāe||

raghupati carana upāsaka jete| khaga mṛga sura nara asura samete|| baṃdaum̐ pada saroja saba kere| je binu kāma rāma ke cere||

suka sanakādi bhagata muni nārada| je munibara bigyāna bisārada|| pranavaum̐ sabahiṃ dharani dhari sīsā| karahu kṛpā jana jāni munīsā||

janakasutā jaga janani jānakī| atisaya priya karunā nidhāna kī|| tāke juga pada kamala manāvaum̐| jāsu kṛpām̐ niramala mati pāvaum̐||

puni mana bacana karma raghunāyaka| carana kamala baṃdaum̐ saba lāyaka|| rājivanayana dhareṃ dhanu sāyaka| bhagata bipati bhaṃjana sukha dāyaka||

Doha १८

girā aratha jala bīci sama kahiata bhinna na bhinna| badaum̐ sītā rāma pada jinhahi parama priya khinna|| 18||

baṃdaum̐ nāma rāma raghuvara ko| hetu kṛsānu bhānu himakara ko|| bidhi hari haramaya beda prāna so| aguna anūpama guna nidhāna so||

mahāmaṃtra joi japata mahesū| kāsīṃ mukuti hetu upadesū|| mahimā jāsu jāna ganarāu| prathama pūjiata nāma prabhāū||

jāna ādikabi nāma pratāpū| bhayau suddha kari ulaṭā jāpū|| sahasa nāma sama suni siva bānī| japi jeī piya saṃga bhavānī||

haraṣe hetu heri hara hī ko| kiya bhūṣana tiya bhūṣana tī ko|| nāma prabhāu jāna siva nīko| kālakūṭa phalu dīnha amī ko||

Doha १९

baraṣā ritu raghupati bhagati tulasī sāli sudāsa| rāma nāma bara barana juga sāvana bhādava māsa||

ākhara madhura manohara doū| barana bilocana jana jiya joū|| sumirata sulabha sukhada saba kāhū| loka lāhu paraloka nibāhū||

kahata sunata sumirata suṭhi nīke| rāma lakhana sama priya tulasī ke|| baranata barana prīti bilagātī| brahma jīva sama sahaja sam̐ghātī||

nara nārāyana sarisa subhrātā| jaga pālaka biseṣi jana trātā|| bhagati sutiya kala karana bibhūṣana| jaga hita hetu bimala bidhu pūṣana||

svāda toṣa sama sugati sudhā ke| kamaṭha seṣa sama dhara basudhā ke|| jana mana maṃju kaṃja madhukara se| jīha jasomati hari haladhara se||

Doha २०

eku chatru eku mukuṭamani saba baranani para jou| tulasī raghubara nāma ke barana birājata dou|| 20||

samujhata sarisa nāma aru nāmī| prīti parasapara prabhu anugāmī|| nāma rūpa dui īsa upādhī| akatha anādi susāmujhi sādhī||

ko baṛa choṭa kahata aparādhū| suni guna bheda samujhihahiṃ sādhū|| dekhiahiṃ rūpa nāma ādhīnā| rūpa gyāna nahiṃ nāma bihīnā||

rūpa biseṣa nāma binu jāneṃ| karatala gata na parahiṃ pahicāneṃ|| sumiria nāma rūpa binu dekheṃ| āvata hṛdayam̐ saneha biseṣeṃ||

nāma rūpa gati akatha kahānī| samujhata sukhada na parati bakhānī|| aguna saguna bica nāma susākhī| ubhaya prabodhaka catura dubhāṣī||

Doha २१

rāma nāma manidīpa dharu jīha deharī dvāra| tulasī bhītara bāherahum̐ jauṃ cāhasi ujiāra|| 21||