Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Bal Kand — बालकाण्ड

बालकाण्ड · दोहा २८४–३०२

Share

deva danuja bhūpati bhaṭa nānā| samabala adhika hou balavānā|| jauṃ rana hamahi pacārai koū| larahiṃ sukhena kālu kina hoū||

chatriya tanu dhari samara sakānā| kula kalaṃku tehiṃ pāvam̐ra ānā|| kahaum̐ subhāu na kulahi prasaṃsī| kālahu ḍarahiṃ na rana raghubaṃsī||

biprabaṃsa kai asi prabhutāī| abhaya hoi jo tumhahi ḍerāī|| sunu mṛdu gūṛha bacana raghupati ke| ughare paṭala parasudhara mati ke||

rāma ramāpati kara dhanu lehū| khaiṃcahu miṭai mora saṃdehū|| deta cāpu āpuhiṃ cali gayaū| parasurāma mana bisamaya bhayaū||

Doha २८४

jānā rāma prabhāu taba pulaka praphullita gāta| jori pāni bole bacana hdayam̐ na premu amāta|| 284||

jaya raghubaṃsa banaja bana bhānū| gahana danuja kula dahana kṛsānu|| jaya sura bipra dhenu hitakārī| jaya mada moha koha bhrama hārī||

binaya sīla karunā guna sāgara| jayati bacana racanā ati nāgara|| sevaka sukhada subhaga saba aṃgā| jaya sarīra chabi koṭi anaṃgā||

karauṃ kāha mukha eka prasaṃsā| jaya mahesa mana mānasa haṃsā|| anucita bahuta kaheum̐ agyātā| chamahu chamāmaṃdira dou bhrātā||

kahi jaya jaya jaya raghukulaketū| bhṛgupati gae banahi tapa hetū|| apabhayam̐ kuṭila mahīpa ḍerāne| jaham̐ taham̐ kāyara gavam̐hiṃ parāne||

Doha २८५

devanha dīnhīṃ duṃdubhīṃ prabhu para baraṣahiṃ phūla| haraṣe pura nara nāri saba miṭī mohamaya sūla|| 285||

ati gahagahe bājane bāje| sabahiṃ manohara maṃgala sāje|| jūtha jūtha mili sumukha sunayanīṃ| karahiṃ gāna kala kokilabayanī||

sukhu bideha kara barani na jāī| janmadaridra manahum̐ nidhi pāī|| gata trāsa bhai sīya sukhārī| janu bidhu udayam̐ cakorakumārī||

janaka kīnha kausikahi pranāmā| prabhu prasāda dhanu bhaṃjeu rāmā|| mohi kṛtakṛtya kīnha duhum̐ bhāīṃ| aba jo ucita so kahia gosāī||

kaha muni sunu naranātha prabīnā| rahā bibāhu cāpa ādhīnā|| ṭūṭatahīṃ dhanu bhayau bibāhū| sura nara nāga bidita saba kāhu||

Doha २८६

tadapi jāi tumha karahu aba jathā baṃsa byavahāru| būjhi bipra kulabṛddha gura beda bidita ācāru|| 286||

dūta avadhapura paṭhavahu jāī| ānahiṃ nṛpa dasarathahi bolāī|| mudita rāu kahi bhalehiṃ kṛpālā| paṭhae dūta boli tehi kālā||

bahuri mahājana sakala bolāe| āi sabanhi sādara sira nāe|| hāṭa bāṭa maṃdira surabāsā| nagaru sam̐vārahu cārihum̐ pāsā||

haraṣi cale nija nija gṛha āe| puni paricāraka boli paṭhāe|| racahu bicitra bitāna banāī| sira dhari bacana cale sacu pāī||

paṭhae boli gunī tinha nānā| je bitāna bidhi kusala sujānā|| bidhihi baṃdi tinha kīnha araṃbhā| birace kanaka kadali ke khaṃbhā||

Doha २८७

harita maninha ke patra phala padumarāga ke phūla| racanā dekhi bicitra ati manu biraṃci kara bhūla|| 287||

beni harita manimaya saba kīnhe| sarala saparaba parahiṃ nahiṃ cīnhe|| kanaka kalita ahibela banāī| lakhi nahi parai saparana suhāī||

tehi ke raci paci baṃdha banāe| bica bica mukatā dāma suhāe|| mānika marakata kulisa pirojā| cīri kori paci race sarojā||

kie bhṛṃga bahuraṃga bihaṃgā| guṃjahiṃ kūjahiṃ pavana prasaṃgā|| sura pratimā khaṃbhana gaṛhī kāṛhī| maṃgala drabya liem̐ saba ṭhāṛhī||

cauṃkeṃ bhām̐ti aneka purāīṃ| siṃdhura manimaya sahaja suhāī||

Doha २८८

saurabha pallava subhaga suṭhi kie nīlamani kori| hema baura marakata ghavari lasata pāṭamaya ḍori|| 288||

race rucira bara baṃdanibāre| manahūṃ manobhaveṃ phaṃda saṃvāre|| maṃgala kalasa aneka banāe| dhvaja patāka paṭa camara suhāe||

dīpa manohara manimaya nānā| jāi na barani bicitra bitānā|| jehiṃ maṃḍapa dulahini baidehī| so baranai asi mati kabi kehī||

dūlahu rāmu rūpa guna sāgara| so bitānu tihum̐ loka ujāgara|| janaka bhavana kai saubhā jaisī| gṛha gṛha prati pura dekhia taisī||

jehiṃ terahuti tehi samaya nihārī| tehi laghu lagahiṃ bhuvana dasa cārī|| jo saṃpadā nīca gṛha sohā| so biloki suranāyaka mohā||

Doha २८९

basai nagara jehi laccha kari kapaṭa nāri bara beṣu| tehi pura kai sobhā kahata sakucahiṃ sārada seṣu|| 289||

pahum̐ce dūta rāma pura pāvana| haraṣe nagara biloki suhāvana|| bhūpa dvāra tinha khabari janāī| dasaratha nṛpa suni lie bolāī||

kari pranāmu tinha pātī dīnhī| mudita mahīpa āpu uṭhi līnhī|| bāri bilocana bācata pām̐tī| pulaka gāta āī bhari chātī||

rāmu lakhanu ura kara bara cīṭhī| rahi gae kahata na khāṭī mīṭhī|| puni dhari dhīra patrikā bām̐cī| haraṣī sabhā bāta suni sām̐cī||

khelata rahe tahām̐ sudhi pāī| āe bharatu sahita hita bhāī|| pūchata ati saneham̐ sakucāī| tāta kahām̐ teṃ pātī āī

Doha २९०

kusala prānapriya baṃdhu dou ahahiṃ kahahu kehiṃ desa| suni saneha sāne bacana bācī bahuri naresa|| 290||

suni pātī pulake dou bhrātā| adhika sanehu samāta na gātā|| prīti punīta bharata kai dekhī| sakala sabhām̐ sukhu laheu biseṣī||

taba nṛpa dūta nikaṭa baiṭhāre| madhura manohara bacana ucāre|| bhaiyā kahahu kusala dou bāre| tumha nīkeṃ nija nayana nihāre||

syāmala gaura dhareṃ dhanu bhāthā| baya kisora kausika muni sāthā|| pahicānahu tumha kahahu subhāū| prema bibasa puni puni kaha rāū||

jā dina teṃ muni gae lavāī| taba teṃ āju sām̐ci sudhi pāī|| kahahu bideha kavana bidhi jāne| suni priya bacana dūta musakāne||

Doha २९१

sunahu mahīpati mukuṭa mani tumha sama dhanya na kou| rāmu lakhanu jinha ke tanaya bisva bibhūṣana dou|| 291||

pūchana jogu na tanaya tumhāre| puruṣasiṃgha tihu pura ujiāre|| jinha ke jasa pratāpa keṃ āge| sasi malīna rabi sītala lāge||

tinha kaham̐ kahia nātha kimi cīnhe| dekhia rabi ki dīpa kara līnhe|| sīya svayaṃbara bhūpa anekā| samiṭe subhaṭa eka teṃ ekā||

saṃbhu sarāsanu kāhum̐ na ṭārā| hāre sakala bīra bariārā|| tīni loka maham̐ je bhaṭamānī| sabha kai sakati saṃbhu dhanu bhānī||

sakai uṭhāi sarāsura merū| sou hiyam̐ hāri gayau kari pherū|| jehi kautuka sivasailu uṭhāvā| sou tehi sabhām̐ parābhau pāvā||

Doha २९२

tahām̐ rāma raghubaṃsa mani sunia mahā mahipāla| bhaṃjeu cāpa prayāsa binu jimi gaja paṃkaja nāla|| 292||

suni saroṣa bhṛgunāyaku āe| bahuta bhām̐ti tinha ām̐khi dekhāe|| dekhi rāma balu nija dhanu dīnhā| kari bahu binaya gavanu bana kīnhā||

rājana rāmu atulabala jaiseṃ| teja nidhāna lakhanu puni taiseṃ|| kaṃpahi bhūpa bilokata jākeṃ| jimi gaja hari kisora ke tākeṃ||

deva dekhi tava bālaka doū| aba na ām̐khi tara āvata koū|| dūta bacana racanā priya lāgī| prema pratāpa bīra rasa pāgī||

sabhā sameta rāu anurāge| dūtanha dena nichāvari lāge|| kahi anīti te mūdahiṃ kānā| dharamu bicāri sabahiṃ sukha mānā||

Doha २९३

taba uṭhi bhūpa basiṣṭha kahum̐ dīnhi patrikā jāi| kathā sunāī gurahi saba sādara dūta bolāi|| 293||

suni bole gura ati sukhu pāī| punya puruṣa kahum̐ mahi sukha chāī|| jimi saritā sāgara mahum̐ jāhīṃ| jadyapi tāhi kāmanā nāhīṃ||

timi sukha saṃpati binahiṃ bolāem̐| dharamasīla pahiṃ jāhiṃ subhāem̐|| tumha gura bipra dhenu sura sebī| tasi punīta kausalyā debī||

sukṛtī tumha samāna jaga māhīṃ| bhayau na hai kou honeu nāhīṃ|| tumha te adhika punya baṛa kākeṃ| rājana rāma sarisa suta jākeṃ||

bīra binīta dharama brata dhārī| guna sāgara bara bālaka cārī|| tumha kahum̐ sarba kāla kalyānā| sajahu barāta bajāi nisānā||

Doha २९४

calahu begi suni gura bacana bhalehiṃ nātha siru nāi| bhūpati gavane bhavana taba dūtanha bāsu devāi|| 294||

rājā sabu ranivāsa bolāī| janaka patrikā bāci sunāī|| suni saṃdesu sakala haraṣānīṃ| apara kathā saba bhūpa bakhānīṃ||

prema praphullita rājahiṃ rānī| manahum̐ sikhini suni bārida banī|| mudita asīsa dehiṃ guru nārīṃ| ati ānaṃda magana mahatārīṃ||

lehiṃ paraspara ati priya pātī| hṛdayam̐ lagāi juṛāvahiṃ chātī|| rāma lakhana kai kīrati karanī| bārahiṃ bāra bhūpabara baranī||

muni prasādu kahi dvāra sidhāe| rāninha taba mahideva bolāe|| die dāna ānaṃda sametā| cale biprabara āsiṣa detā||

Sortha २९५

jācaka lie ham̐kāri dīnhi nichāvari koṭi bidhi| ciru jīvahum̐ suta cāri cakrabarti dasarattha ke|| 295||

kahata cale pahireṃ paṭa nānā| haraṣi hane gahagahe nisānā|| samācāra saba loganha pāe| lāge ghara ghara hone badhāe||

bhuvana cāri dasa bharā uchāhū| janakasutā raghubīra biāhū|| suni subha kathā loga anurāge| maga gṛha galīṃ sam̐vārana lāge||

jadyapi avadha sadaiva suhāvani| rāma purī maṃgalamaya pāvani|| tadapi prīti kai prīti suhāī| maṃgala racanā racī banāī||

dhvaja patāka paṭa cāmara cāru| chāvā parama bicitra bajārū|| kanaka kalasa torana mani jālā| harada dūba dadhi acchata mālā||

Doha २९६

maṃgalamaya nija nija bhavana loganha race banāi| bīthīṃ sīcīṃ caturasama caukeṃ cāru purāi|| 296||

jaham̐ taham̐ jūtha jūtha mili bhāmini| saji nava sapta sakala duti dāmini|| bidhubadanīṃ mṛga sāvaka locani| nija sarupa rati mānu bimocani||

gāvahiṃ maṃgala maṃjula bānīṃ| sunikala rava kalakaṃṭhi lajānīṃ|| bhūpa bhavana kimi jāi bakhānā| bisva bimohana raceu bitānā||

maṃgala drabya manohara nānā| rājata bājata bipula nisānā|| katahum̐ birida baṃdī uccarahīṃ| katahum̐ beda dhuni bhūsura karahīṃ||

gāvahiṃ suṃdari maṃgala gītā| lai lai nāmu rāmu aru sītā|| bahuta uchāhu bhavanu ati thorā| mānahum̐ umagi calā cahu orā||

Doha २९७

sobhā dasaratha bhavana kai ko kabi baranai pāra| jahām̐ sakala sura sīsa mani rāma līnha avatāra|| 297||

bhūpa bharata puni lie bolāī| haya gaya syaṃdana sājahu jāī|| calahu begi raghubīra barātā| sunata pulaka pūre dou bhrātā||

bharata sakala sāhanī bolāe| āyasu dīnha mudita uṭhi dhāe|| raci ruci jīna turaga tinha sāje| barana barana bara bāji birāje||

subhaga sakala suṭhi caṃcala karanī| aya iva jarata dharata paga dharanī|| nānā jāti na jāhiṃ bakhāne| nidari pavanu janu cahata uṛāne||

tinha saba chayala bhae asavārā| bharata sarisa baya rājakumārā|| saba suṃdara saba bhūṣanadhārī| kara sara cāpa tūna kaṭi bhārī||

Doha २९८

chare chabīle chayala saba sūra sujāna nabīna| juga padacara asavāra prati je asikalā prabīna|| 298||

bām̐dhe birada bīra rana gāṛhe| nikasi bhae pura bāhera ṭhāṛhe|| pherahiṃ catura turaga gati nānā| haraṣahiṃ suni suni pavana nisānā||

ratha sārathinha bicitra banāe| dhvaja patāka mani bhūṣana lāe|| cavam̐ra cāru kiṃkina dhuni karahī| bhānu jāna sobhā apaharahīṃ||

sāvam̐karana aganita haya hote| te tinha rathanha sārathinha jote|| suṃdara sakala alaṃkṛta sohe| jinhahi bilokata muni mana mohe||

je jala calahiṃ thalahi kī nāī| ṭāpa na būṛa bega adhikāī|| astra sastra sabu sāju banāī| rathī sārathinha lie bolāī||

Doha २९९

caṛhi caṛhi ratha bāhera nagara lāgī jurana barāta| hota saguna sundara sabahi jo jehi kāraja jāta|| 299||

kalita karibaranhi parīṃ am̐bārīṃ| kahi na jāhiṃ jehi bhām̐ti sam̐vārīṃ|| cale mattagaja ghaṃṭa birājī| manahum̐ subhaga sāvana ghana rājī||

bāhana apara aneka bidhānā| sibikā subhaga sukhāsana jānā|| tinha caṛhi cale biprabara bṛndā| janu tanu dhareṃ sakala śruti chaṃdā||

māgadha sūta baṃdi gunagāyaka| cale jāna caṛhi jo jehi lāyaka|| besara ūm̐ṭa bṛṣabha bahu jātī| cale bastu bhari aganita bhām̐tī||

koṭinha kām̐vari cale kahārā| bibidha bastu ko baranai pārā|| cale sakala sevaka samudāī| nija nija sāju samāju banāī||

Doha ३००

saba keṃ ura nirbhara haraṣu pūrita pulaka sarīra| kabahiṃ dekhibe nayana bhari rāmu lakhanū dou bīra|| 300||

garajahiṃ gaja ghaṃṭā dhuni ghorā| ratha rava bāji hiṃsa cahu orā|| nidari ghanahi ghurmmarahiṃ nisānā| nija parāi kachu sunia na kānā||

mahā bhīra bhūpati ke dvāreṃ| raja hoi jāi paṣāna pabāreṃ||

gāvahiṃ gīta manohara nānā| ati ānaṃdu na jāi bakhānā|| taba sumaṃtra dui spaṃdana sājī| jote rabi haya niṃdaka bājī||

Doha ४

dou ratha rucira bhūpa pahiṃ āne| nahiṃ sārada pahiṃ jāhiṃ bakhāne|| rāja samāju eka ratha sājā| dūsara teja puṃja ati bhrājā||

Doha ३०१

tehiṃ ratha rucira basiṣṭha kahum̐ haraṣi caṛhāi naresu| āpu caṛheu spaṃdana sumiri hara gura gauri ganesu|| 301||

sahita basiṣṭha soha nṛpa kaiseṃ| sura gura saṃga puraṃdara jaiseṃ|| kari kula rīti beda bidhi rāū| dekhi sabahi saba bhām̐ti banāū||

sumiri rāmu gura āyasu pāī| cale mahīpati saṃkha bajāī|| haraṣe bibudha biloki barātā| baraṣahiṃ sumana sumaṃgala dātā||

bhayau kolāhala haya gaya gāje| byoma barāta bājane bāje|| sura nara nāri sumaṃgala gāī| sarasa rāga bājahiṃ sahanāī||

ghaṃṭa ghaṃṭi dhuni barani na jāhīṃ| sarava karahiṃ pāika phaharāhīṃ|| karahiṃ bidūṣaka kautuka nānā| hāsa kusala kala gāna sujānā||

Doha ३०२

turaga nacāvahiṃ kum̐ara bara akani mṛdaṃga nisāna| nāgara naṭa citavahiṃ cakita ḍagahiṃ na tāla bam̐dhāna|| 302||