Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Bal Kand — बालकाण्ड

बालकाण्ड · दोहा २६६–२८३

Share
Doha २६६

dekhahu rāmahi nayana bhari taji iriṣā madu kohu| lakhana roṣu pāvaku prabala jāni salabha jani hohu|| 266||

bainateya bali jimi caha kāgū| jimi sasu cahai nāga ari bhāgū|| jimi caha kusala akārana kohī| saba saṃpadā cahai sivadrohī||

lobhī lolupa kala kīrati cahaī| akalaṃkatā ki kāmī lahaī|| hari pada bimukha parama gati cāhā| tasa tumhāra lālacu naranāhā||

kolāhalu suni sīya sakānī| sakhīṃ lavāi gaīṃ jaham̐ rānī|| rāmu subhāyam̐ cale guru pāhīṃ| siya sanehu baranata mana māhīṃ||

rāninha sahita socabasa sīyā| aba dhauṃ bidhihi kāha karanīyā|| bhūpa bacana suni ita uta takahīṃ| lakhanu rāma ḍara boli na sakahīṃ||

Doha २६७

aruna nayana bhṛkuṭī kuṭila citavata nṛpanha sakopa| manahum̐ matta gajagana nirakhi siṃghakisorahi copa|| 267||

kharabharu dekhi bikala pura nārīṃ| saba mili dehiṃ mahīpanha gārīṃ|| tehiṃ avasara suni siva dhanu bhaṃgā| āyasu bhṛgukula kamala pataṃgā||

dekhi mahīpa sakala sakucāne| bāja jhapaṭa janu lavā lukāne|| gauri sarīra bhūti bhala bhrājā| bhāla bisāla tripuṃḍa birājā||

sīsa jaṭā sasibadanu suhāvā| risabasa kachuka aruna hoi āvā|| bhṛkuṭī kuṭila nayana risa rāte| sahajahum̐ citavata manahum̐ risāte||

bṛṣabha kaṃdha ura bāhu bisālā| cāru janeu māla mṛgachālā|| kaṭi muni basana tūna dui bām̐dheṃ| dhanu sara kara kuṭhāru kala kām̐dheṃ||

Doha २६८

sāṃta beṣu karanī kaṭhina barani na jāi sarupa| dhari munitanu janu bīra rasu āyau jaham̐ saba bhūpa|| 268||

dekhata bhṛgupati beṣu karālā| uṭhe sakala bhaya bikala bhuālā|| pitu sameta kahi kahi nija nāmā| lage karana saba daṃḍa pranāmā||

jehi subhāyam̐ citavahiṃ hitu jānī| so jānai janu āi khuṭānī|| janaka bahori āi siru nāvā| sīya bolāi pranāmu karāvā||

āsiṣa dīnhi sakhīṃ haraṣānīṃ| nija samāja lai gaī sayānīṃ|| bisvāmitru mile puni āī| pada saroja mele dou bhāī||

rāmu lakhanu dasaratha ke ḍhoṭā| dīnhi asīsa dekhi bhala joṭā|| rāmahi citai rahe thaki locana| rūpa apāra māra mada mocana||

Doha २६९

bahuri biloki bideha sana kahahu kāha ati bhīra| pūchata jāni ajāna jimi byāpeu kopu sarīra|| 269||

samācāra kahi janaka sunāe| jehi kārana mahīpa saba āe|| sunata bacana phiri anata nihāre| dekhe cāpakhaṃḍa mahi ḍāre||

ati risa bole bacana kaṭhorā| kahu jaṛa janaka dhanuṣa kai torā|| begi dekhāu mūṛha na ta ājū| ulaṭaum̐ mahi jaham̐ lahi tava rājū||

ati ḍaru utaru deta nṛpu nāhīṃ| kuṭila bhūpa haraṣe mana māhīṃ|| sura muni nāga nagara nara nārī| socahiṃ sakala trāsa ura bhārī||

mana pachitāti sīya mahatārī| bidhi aba sam̐varī bāta bigārī|| bhṛgupati kara subhāu suni sītā| aradha nimeṣa kalapa sama bītā||

Doha २७०

sabhaya biloke loga saba jāni jānakī bhīru| hṛdayam̐ na haraṣu biṣādu kachu bole śrīraghubīru|| 270||

nātha saṃbhudhanu bhaṃjanihārā| hoihi keu eka dāsa tumhārā|| āyasu kāha kahia kina mohī| suni risāi bole muni kohī||

sevaku so jo karai sevakāī| ari karanī kari karia larāī|| sunahu rāma jehiṃ sivadhanu torā| sahasabāhu sama so ripu morā||

Sortha ३

so bilagāu bihāi samājā| na ta māre jaihahiṃ saba rājā|| suni muni bacana lakhana musukāne| bole parasudharahi apamāne||

bahu dhanuhīṃ torīṃ larikāīṃ| kabahum̐ na asi risa kīnhi gosāīṃ|| ehi dhanu para mamatā kehi hetū| suni risāi kaha bhṛgukulaketū||

Doha २७१

re nṛpa bālaka kālabasa bolata tohi na sam̐māra| dhanuhī sama tipurāri dhanu bidita sakala saṃsāra|| 271||

lakhana kahā ham̐si hamareṃ jānā| sunahu deva saba dhanuṣa samānā|| kā chati lābhu jūna dhanu taureṃ| dekhā rāma nayana ke bhoreṃ||

chuata ṭūṭa raghupatihu na dosū| muni binu kāja karia kata rosū|| bole citai parasu kī orā| re saṭha sunehi subhāu na morā||

bālaku boli badhaum̐ nahiṃ tohī| kevala muni jaṛa jānahi mohī|| bāla brahmacārī ati kohī| bisva bidita chatriyakula drohī||

bhujabala bhūmi bhūpa binu kīnhī| bipula bāra mahidevanha dīnhī|| sahasabāhu bhuja chedanihārā| parasu biloku mahīpakumārā||

Doha २७२

mātu pitahi jani socabasa karasi mahīsakisora| garbhanha ke arbhaka dalana parasu mora ati ghora|| 272||

bihasi lakhanu bole mṛdu bānī| aho munīsu mahā bhaṭamānī|| puni puni mohi dekhāva kuṭhārū| cahata uṛāvana phūm̐ki pahārū||

ihām̐ kumhaṛabatiyā kou nāhīṃ| je tarajanī dekhi mari jāhīṃ|| dekhi kuṭhāru sarāsana bānā| maiṃ kachu kahā sahita abhimānā||

bhṛgusuta samujhi janeu bilokī| jo kachu kahahu sahaum̐ risa rokī|| sura mahisura harijana aru gāī| hamareṃ kula inha para na surāī||

badheṃ pāpu apakīrati hāreṃ| māratahūm̐ pā paria tumhāreṃ|| koṭi kulisa sama bacanu tumhārā| byartha dharahu dhanu bāna kuṭhārā||

Doha २७३

jo biloki anucita kaheum̐ chamahu mahāmuni dhīra| suni saroṣa bhṛgubaṃsamani bole girā gabhīra|| 273||

kausika sunahu maṃda yahu bālaku| kuṭila kālabasa nija kula ghālaku|| bhānu baṃsa rākesa kalaṃkū| nipaṭa niraṃkusa abudha asaṃkū||

kāla kavalu hoihi chana māhīṃ| kahaum̐ pukāri khori mohi nāhīṃ|| tumha haṭakau jauṃ cahahu ubārā| kahi pratāpu balu roṣu hamārā||

lakhana kaheu muni sujasa tumhārā| tumhahi achata ko baranai pārā|| apane mum̐ha tumha āpani karanī| bāra aneka bhām̐ti bahu baranī||

nahiṃ saṃtoṣu ta puni kachu kahahū| jani risa roki dusaha dukha sahahū|| bīrabratī tumha dhīra achobhā| gārī deta na pāvahu sobhā||

Doha २७४

sūra samara karanī karahiṃ kahi na janāvahiṃ āpu| bidyamāna rana pāi ripu kāyara kathahiṃ pratāpu|| 274||

tumha tau kālu hām̐ka janu lāvā| bāra bāra mohi lāgi bolāvā|| sunata lakhana ke bacana kaṭhorā| parasu sudhāri dhareu kara ghorā||

aba jani dei dosu mohi logū| kaṭubādī bālaku badhajogū|| bāla biloki bahuta maiṃ bām̐cā| aba yahu maranihāra bhā sām̐cā||

kausika kahā chamia aparādhū| bāla doṣa guna ganahiṃ na sādhū|| khara kuṭhāra maiṃ akaruna kohī| āgeṃ aparādhī gurudrohī||

utara deta choṛaum̐ binu māreṃ| kevala kausika sīla tumhāreṃ|| na ta ehi kāṭi kuṭhāra kaṭhoreṃ| gurahi urina hoteum̐ śrama thoreṃ||

Doha २७५

gādhisūnu kaha hṛdayam̐ ham̐si munihi hariarai sūjha| ayamaya khām̐ḍa na ūkhamaya ajahum̐ na būjha abūjha|| 275||

kaheu lakhana muni sīlu tumhārā| ko nahi jāna bidita saṃsārā|| mātā pitahi urina bhae nīkeṃ| gura rinu rahā socu baṛa jīkeṃ||

Sortha २

so janu hamarehi māthe kāṛhā| dina cali gae byāja baṛa bāṛhā|| aba ānia byavahariā bolī| turata deum̐ maiṃ thailī kholī||

suni kaṭu bacana kuṭhāra sudhārā| hāya hāya saba sabhā pukārā|| bhṛgubara parasu dekhāvahu mohī| bipra bicāri bacaum̐ nṛpadrohī||

mile na kabahum̐ subhaṭa rana gāṛhe| dvija devatā gharahi ke bāṛhe|| anucita kahi saba loga pukāre| raghupati sayanahiṃ lakhanu nevāre||

Doha २७६

lakhana utara āhuti sarisa bhṛgubara kopu kṛsānu| baṛhata dekhi jala sama bacana bole raghukulabhānu|| 276||

nātha karahu bālaka para chohū| sūdha dūdhamukha karia na kohū|| jauṃ pai prabhu prabhāu kachu jānā| tau ki barābari karata ayānā||

jauṃ larikā kachu acagari karahīṃ| gura pitu mātu moda mana bharahīṃ|| karia kṛpā sisu sevaka jānī| tumha sama sīla dhīra muni gyānī||

rāma bacana suni kachuka juṛāne| kahi kachu lakhanu bahuri musakāne|| ham̐sata dekhi nakha sikha risa byāpī| rāma tora bhrātā baṛa pāpī||

gaura sarīra syāma mana māhīṃ| kālakūṭamukha payamukha nāhīṃ|| sahaja ṭeṛha anuharai na tohī| nīcu mīcu sama dekha na mauhīṃ||

Doha २७७

lakhana kaheu ham̐si sunahu muni krodhu pāpa kara mūla| jehi basa jana anucita karahiṃ carahiṃ bisva pratikūla|| 277||

maiṃ tumhāra anucara munirāyā| parihari kopu karia aba dāyā|| ṭūṭa cāpa nahiṃ jurahi risāne| baiṭhia hoihiṃ pāya pirāne||

jau ati priya tau karia upāī| joria kou baṛa gunī bolāī|| bolata lakhanahiṃ janaku ḍerāhīṃ| maṣṭa karahu anucita bhala nāhīṃ||

thara thara kāpahiṃ pura nara nārī| choṭa kumāra khoṭa baṛa bhārī|| bhṛgupati suni suni nirabhaya bānī| risa tana jarai hoi bala hānī||

bole rāmahi dei nihorā| bacaum̐ bicāri baṃdhu laghu torā|| manu malīna tanu suṃdara kaiseṃ| biṣa rasa bharā kanaka ghaṭu jaisaiṃ||

Doha २७८

suni lachimana bihase bahuri nayana tarere rāma| gura samīpa gavane sakuci parihari bānī bāma|| 278||

ati binīta mṛdu sītala bānī| bole rāmu jori juga pānī|| sunahu nātha tumha sahaja sujānā| bālaka bacanu karia nahiṃ kānā||

bararai bālaka eku subhāū| inhahi na saṃta bidūṣahiṃ kāū|| tehiṃ nāhīṃ kachu kāja bigārā| aparādhī meṃ nātha tumhārā||

kṛpā kopu badhu bam̐dhaba gosāīṃ| mo para karia dāsa kī nāī|| kahia begi jehi bidhi risa jāī| munināyaka soi karauṃ upāī||

kaha muni rāma jāi risa kaiseṃ| ajahum̐ anuja tava citava anaiseṃ|| ehi ke kaṃṭha kuṭhāru na dīnhā| tau maiṃ kāha kopu kari kīnhā||

Doha २७९

garbha stravahiṃ avanipa ravani suni kuṭhāra gati ghora| parasu achata dekhaum̐ jiata bairī bhūpakisora|| 279||

bahai na hāthu dahai risa chātī| bhā kuṭhāru kuṃṭhita nṛpaghātī|| bhayau bāma bidhi phireu subhāū| more hṛdayam̐ kṛpā kasi kāū||

āju dayā dukhu dusaha sahāvā| suni saumitra bihasi siru nāvā|| bāu kṛpā mūrati anukūlā| bolata bacana jharata janu phūlā||

jauṃ pai kṛpām̐ jarihiṃ muni gātā| krodha bhaem̐ tanu rākha bidhātā|| dekhu janaka haṭhi bālaka ehū| kīnha cahata jaṛa jamapura gehū||

begi karahu kina ām̐khinha oṭā| dekhata choṭa khoṭa nṛpa ḍhoṭā|| bihase lakhanu kahā mana māhīṃ| mūdeṃ ām̐khi katahum̐ kou nāhīṃ||

Doha २८०

parasurāmu taba rāma prati bole ura ati krodhu| saṃbhu sarāsanu tori saṭha karasi hamāra prabodhu|| 280||

baṃdhu kahai kaṭu saṃmata toreṃ| tū chala binaya karasi kara joreṃ|| karu paritoṣu mora saṃgrāmā| nāhiṃ ta chāṛa kahāuba rāmā||

chalu taji karahi samaru sivadrohī| baṃdhu sahita na ta māraum̐ tohī|| bhṛgupati bakahiṃ kuṭhāra uṭhāem̐| mana musakāhiṃ rāmu sira nāem̐||

gunaha lakhana kara hama para roṣū| katahum̐ sudhāihu te baṛa doṣū|| ṭeṛha jāni saba baṃdai kāhū| bakra caṃdramahi grasai na rāhū||

rāma kaheu risa tajia munīsā| kara kuṭhāru āgeṃ yaha sīsā|| jeṃhiṃ risa jāi karia soi svāmī| mohi jāni āpana anugāmī||

Doha २८१

prabhuhi sevakahi samaru kasa tajahu biprabara rosu| beṣu bilokeṃ kahesi kachu bālakahū nahiṃ dosu|| 281||

dekhi kuṭhāra bāna dhanu dhārī| bhai larikahi risa bīru bicārī|| nāmu jāna pai tumhahi na cīnhā| baṃsa subhāyam̐ utaru teṃhiṃ dīnhā||

jauṃ tumha autehu muni kī nāīṃ| pada raja sira sisu dharata gosāīṃ|| chamahu cūka anajānata kerī| cahia bipra ura kṛpā ghanerī||

hamahi tumhahi saribari kasi nāthā| kahahu na kahām̐ carana kaham̐ māthā|| rāma mātra laghu nāma hamārā| parasu sahita baṛa nāma tohārā

deva eku gunu dhanuṣa hamāreṃ| nava guna parama punīta tumhāreṃ|| saba prakāra hama tumha sana hāre| chamahu bipra aparādha hamāre||

Doha २८२

bāra bāra muni biprabara kahā rāma sana rāma| bole bhṛgupati saruṣa hasi tahūm̐ baṃdhu sama bāma|| 282||

nipaṭahiṃ dvija kari jānahi mohī| maiṃ jasa bipra sunāvaum̐ tohī|| cāpa struvā sara āhuti jānū| kopa mora ati ghora kṛsānu||

samidhi sena caturaṃga suhāī| mahā mahīpa bhae pasu āī|| mai ehi parasu kāṭi bali dīnhe| samara jagya japa koṭinha kīnhe||

mora prabhāu bidita nahiṃ toreṃ| bolasi nidari bipra ke bhoreṃ|| bhaṃjeu cāpu dāpu baṛa bāṛhā| ahamiti manahum̐ jīti jagu ṭhāṛhā||

rāma kahā muni kahahu bicārī| risa ati baṛi laghu cūka hamārī|| chuatahiṃ ṭūṭa pināka purānā| maiṃ kahi hetu karauṃ abhimānā||

Doha २८३

jauṃ hama nidarahiṃ bipra badi satya sunahu bhṛgunātha| tau asa ko jaga subhaṭu jehi bhaya basa nāvahiṃ mātha|| 283||