Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Bal Kand — बालकाण्ड

बालकाण्ड · दोहा १३४–१५२

Share

jeṃhi samāja baiṃṭhe muni jāī| hṛdayam̐ rūpa ahamiti adhikāī|| taham̐ baiṭha mahesa gana doū| biprabeṣa gati lakhai na koū||

karahiṃ kūṭi nāradahi sunāī| nīki dīnhi hari suṃdaratāī|| rījhahi rājakuam̐ri chabi dekhī| inhahi barihi hari jāni biseṣī||

munihi moha mana hātha parāem̐| ham̐sahiṃ saṃbhu gana ati sacu pāem̐|| jadapi sunahiṃ muni aṭapaṭi bānī| samujhi na parai buddhi bhrama sānī||

kāhum̐ na lakhā so carita biseṣā| so sarūpa nṛpakanyām̐ dekhā|| markaṭa badana bhayaṃkara dehī| dekhata hṛdayam̐ krodha bhā tehī||

Doha १३४

sakhīṃ saṃga lai kuam̐ri taba cali janu rājamarāla| dekhata phirai mahīpa saba kara saroja jayamāla|| 134||

jehi disi baiṭhe nārada phūlī| so disi dehi na bilokī bhūlī|| puni puni muni ukasahiṃ akulāhīṃ| dekhi dasā hara gana musakāhīṃ||

dhari nṛpatanu taham̐ gayau kṛpālā| kuam̐ri haraṣi meleu jayamālā|| dulahini lai ge lacchinivāsā| nṛpasamāja saba bhayau nirāsā||

muni ati bikala moṃham̐ mati nāṭhī| mani giri gaī chūṭi janu gām̐ṭhī|| taba hara gana bole musukāī| nija mukha mukura bilokahu jāī||

asa kahi dou bhāge bhayam̐ bhārī| badana dīkha muni bāri nihārī|| beṣu biloki krodha ati bāṛhā| tinhahi sarāpa dīnha ati gāṛhā||

Doha १३५

hohu nisācara jāi tumha kapaṭī pāpī dou| ham̐sehu hamahi so lehu phala bahuri ham̐sehu muni kou|| 135||

puni jala dīkha rūpa nija pāvā| tadapi hṛdayam̐ saṃtoṣa na āvā|| pharakata adhara kopa mana māhīṃ| sapadī cale kamalāpati pāhīṃ||

dehaum̐ śrāpa ki marihaum̐ jāī| jagata mora upahāsa karāī|| bīcahiṃ paṃtha mile danujārī| saṃga ramā soi rājakumārī||

bole madhura bacana surasāīṃ| muni kaham̐ cale bikala kī nāīṃ|| sunata bacana upajā ati krodhā| māyā basa na rahā mana bodhā||

para saṃpadā sakahu nahiṃ dekhī| tumhareṃ iriṣā kapaṭa biseṣī|| mathata siṃdhu rudrahi baurāyahu| suranha prerī biṣa pāna karāyahu||

Doha १३६

asura surā biṣa saṃkarahi āpu ramā mani cāru| svāratha sādhaka kuṭila tumha sadā kapaṭa byavahāru|| 136||

parama svataṃtra na sira para koī| bhāvai manahi karahu tumha soī|| bhalehi maṃda maṃdehi bhala karahū| bisamaya haraṣa na hiyam̐ kachu dharahū||

ḍahaki ḍahaki paricehu saba kāhū| ati asaṃka mana sadā uchāhū|| karama subhāsubha tumhahi na bādhā| aba lagi tumhahi na kāhūm̐ sādhā||

bhale bhavana aba bāyana dīnhā| pāvahuge phala āpana kīnhā|| baṃcehu mohi javani dhari dehā| soi tanu dharahu śrāpa mama ehā||

kapi ākṛti tumha kīnhi hamārī| karihahiṃ kīsa sahāya tumhārī|| mama apakāra kīnhī tumha bhārī| nārī biraham̐ tumha hoba dukhārī||

Doha १३७

śrāpa sīsa dharī haraṣi hiyam̐ prabhu bahu binatī kīnhi| nija māyā kai prabalatā karaṣi kṛpānidhi līnhi|| 137||

jaba hari māyā dūri nivārī| nahiṃ taham̐ ramā na rājakumārī|| taba muni ati sabhīta hari caranā| gahe pāhi pranatārati haranā||

mṛṣā hou mama śrāpa kṛpālā| mama icchā kaha dīnadayālā|| maiṃ durbacana kahe bahutere| kaha muni pāpa miṭihiṃ kimi mere||

japahu jāi saṃkara sata nāmā| hoihi hṛdayam̐ turaṃta biśrāmā|| kou nahiṃ siva samāna priya moreṃ| asi paratīti tajahu jani bhoreṃ||

jehi para kṛpā na karahiṃ purārī| so na pāva muni bhagati hamārī|| asa ura dhari mahi bicarahu jāī| aba na tumhahi māyā niarāī||

Doha १३८

bahubidhi munihi prabodhi prabhu taba bhae aṃtaradhāna| satyaloka nārada cale karata rāma guna gāna|| 138||

hara gana munihi jāta patha dekhī| bigatamoha mana haraṣa biseṣī|| ati sabhīta nārada pahiṃ āe| gahi pada ārata bacana sunāe||

hara gana hama na bipra munirāyā| baṛa aparādha kīnha phala pāyā|| śrāpa anugraha karahu kṛpālā| bole nārada dīnadayālā||

nisicara jāi hohu tumha doū| baibhava bipula teja bala hoū|| bhujabala bisva jitaba tumha jahiā| dharihahiṃ biṣnu manuja tanu tahiā||

samara marana hari hātha tumhārā| hoihahu mukuta na puni saṃsārā|| cale jugala muni pada sira nāī| bhae nisācara kālahi pāī||

Doha १३९

eka kalapa ehi hetu prabhu līnha manuja avatāra| sura raṃjana sajjana sukhada hari bhaṃjana bhubi bhāra|| 139||

ehi bidhi janama karama hari kere| suṃdara sukhada bicitra ghanere|| kalapa kalapa prati prabhu avatarahīṃ| cāru carita nānābidhi karahīṃ||

taba taba kathā munīsanha gāī| parama punīta prabaṃdha banāī|| bibidha prasaṃga anūpa bakhāne| karahiṃ na suni ācaraju sayāne||

hari anaṃta harikathā anaṃtā| kahahiṃ sunahiṃ bahubidhi saba saṃtā|| rāmacaṃdra ke carita suhāe| kalapa koṭi lagi jāhiṃ na gāe||

yaha prasaṃga maiṃ kahā bhavānī| harimāyām̐ mohahiṃ muni gyānī|| prabhu kautukī pranata hitakārī| sevata sulabha sakala dukha hārī||

Sortha १४०

sura nara muni kou nāhiṃ jehi na moha māyā prabala| asa bicāri mana māhiṃ bhajia mahāmāyā patihi|| 140||

apara hetu sunu sailakumārī| kahaum̐ bicitra kathā bistārī|| jehi kārana aja aguna arūpā| brahma bhayau kosalapura bhūpā||

jo prabhu bipina phirata tumha dekhā| baṃdhu sameta dhareṃ munibeṣā|| jāsu carita avaloki bhavānī| satī sarīra rahihu baurānī||

ajahum̐ na chāyā miṭati tumhārī| tāsu carita sunu bhrama ruja hārī|| līlā kīnhi jo tehiṃ avatārā| so saba kahihaum̐ mati anusārā||

bharadvāja suni saṃkara bānī| sakuci saprema umā musakānī|| lage bahuri barane bṛṣaketū| so avatāra bhayau jehi hetū||

Doha १४९

so maiṃ tumha sana kahaum̐ sabu sunu munīsa mana lāī| rāma kathā kali mala harani maṃgala karani suhāi|| 149||

svāyaṃbhū manu aru satarūpā| jinha teṃ bhai narasṛṣṭi anūpā|| daṃpati dharama ācarana nīkā| ajahum̐ gāva śruti jinha kai līkā||

nṛpa uttānapāda suta tāsū| dhruva hari bhagata bhayau suta jāsū|| laghu suta nāma priyrabrata tāhī| beda purāna prasaṃsahi jāhī||

devahūti puni tāsu kumārī| jo muni kardama kai priya nārī|| ādideva prabhu dīnadayālā| jaṭhara dhareu jehiṃ kapila kṛpālā||

sāṃkhya sāstra jinha pragaṭa bakhānā| tatva bicāra nipuna bhagavānā|| tehiṃ manu rāja kīnha bahu kālā| prabhu āyasu saba bidhi pratipālā||

Sortha १४२

hoi na biṣaya birāga bhavana basata bhā cauthapana| hṛdayam̐ bahuta dukha lāga janama gayau haribhagati binu|| 142||

barabasa rāja sutahi taba dīnhā| nāri sameta gavana bana kīnhā|| tīratha bara naimiṣa bikhyātā| ati punīta sādhaka sidhi dātā||

basahiṃ tahām̐ muni siddha samājā| taham̐ hiyam̐ haraṣi caleu manu rājā|| paṃtha jāta sohahiṃ matidhīrā| gyāna bhagati janu dhareṃ sarīrā||

pahum̐ce jāi dhenumati tīrā| haraṣi nahāne niramala nīrā|| āe milana siddha muni gyānī| dharama dhuraṃdhara nṛpariṣi jānī||

jaham̐ jam̐ha tīratha rahe suhāe| muninha sakala sādara karavāe|| kṛsa sarīra munipaṭa paridhānā| sata samāja nita sunahiṃ purānā||

Doha १४३

dvādasa acchara maṃtra puni japahiṃ sahita anurāga| bāsudeva pada paṃkaruha daṃpati mana ati lāga|| 143||

karahiṃ ahāra sāka phala kaṃdā| sumirahiṃ brahma saccidānaṃdā|| puni hari hetu karana tapa lāge| bāri adhāra mūla phala tyāge||

ura abhilāṣa niṃraṃtara hoī| dekhaa nayana parama prabhu soī|| aguna akhaṃḍa anaṃta anādī| jehi ciṃtahiṃ paramārathabādī||

neti neti jehi beda nirūpā| nijānaṃda nirupādhi anūpā|| saṃbhu biraṃci biṣnu bhagavānā| upajahiṃ jāsu aṃsa teṃ nānā||

aiseu prabhu sevaka basa ahaī| bhagata hetu līlātanu gahaī|| jauṃ yaha bacana satya śruti bhāṣā| tau hamāra pūjahi abhilāṣā||

Doha १४४

ehi bidhi bīteṃ baraṣa ṣaṭa sahasa bāri āhāra| saṃbata sapta sahastra puni rahe samīra adhāra|| 144||

baraṣa sahasa dasa tyāgeu soū| ṭhāṛhe rahe eka pada doū|| bidhi hari tapa dekhi apārā| manu samīpa āe bahu bārā||

māgahu bara bahu bhām̐ti lobhāe| parama dhīra nahiṃ calahiṃ calāe|| asthimātra hoi rahe sarīrā| tadapi manāga manahiṃ nahiṃ pīrā||

prabhu sarbagya dāsa nija jānī| gati ananya tāpasa nṛpa rānī|| māgu māgu baru bhai nabha bānī| parama gabhīra kṛpāmṛta sānī||

mṛtaka jiāvani girā suhāī| śrabana raṃdhra hoi ura jaba āī|| hraṣṭapuṣṭa tana bhae suhāe| mānahum̐ abahiṃ bhavana te āe||

Doha २४५

śravana sudhā sama bacana suni pulaka praphullita gāta| bole manu kari daṃḍavata prema na hṛdayam̐ samāta|| 245||

sunu sevaka surataru suradhenu| bidhi hari hara baṃdita pada renū|| sevata sulabha sakala sukha dāyaka| pranatapāla sacarācara nāyaka||

jauṃ anātha hita hama para nehū| tau prasanna hoi yaha bara dehū|| jo sarūpa basa siva mana māhīṃ| jehi kārana muni jatana karāhīṃ||

jo bhusuṃḍi mana mānasa haṃsā| saguna aguna jehi nigama prasaṃsā|| dekhahiṃ hama so rūpa bhari locana| kṛpā karahu pranatārati mocana||

daṃpati bacana parama priya lāge| mudula binīta prema rasa pāge|| bhagata bachala prabhu kṛpānidhānā| bisvabāsa pragaṭe bhagavānā||

Doha १४६

nīla saroruha nīla mani nīla nīradhara syāma| lājahiṃ tana sobhā nirakhi koṭi koṭi sata kāma|| 146||

sarada mayaṃka badana chabi sīṃvā| cāru kapola cibuka dara grīvā|| adhara aruna rada suṃdara nāsā| bidhu kara nikara biniṃdaka hāsā||

nava abuṃja aṃbaka chabi nīkī| citavani lalita bhāvam̐tī jī kī|| bhukuṭi manoja cāpa chabi hārī| tilaka lalāṭa paṭala dutikārī||

kuṃḍala makara mukuṭa sira bhrājā| kuṭila kesa janu madhupa samājā|| ura śrībatsa rucira banamālā| padika hāra bhūṣana manijālā||

kehari kaṃdhara cāru janeu| bāhu bibhūṣana suṃdara teū|| kari kara sari subhaga bhujadaṃḍā| kaṭi niṣaṃga kara sara kodaṃḍā||

Doha १४७

taḍita biniṃdaka pīta paṭa udara rekha bara tīni| nābhi manohara leti janu jamuna bhavam̐ra chabi chīni|| 147||

pada rājīva barani nahi jāhīṃ| muni mana madhupa basahiṃ jenha māhīṃ|| bāma bhāga sobhati anukūlā| ādisakti chabinidhi jagamūlā||

jāsu aṃsa upajahiṃ gunakhānī| aganita lacchi umā brahmānī|| bhṛkuṭi bilāsa jāsu jaga hoī| rāma bāma disi sītā soī||

chabisamudra hari rūpa bilokī| ekaṭaka rahe nayana paṭa rokī|| citavahiṃ sādara rūpa anūpā| tṛpti na mānahiṃ manu satarūpā||

haraṣa bibasa tana dasā bhulānī| pare daṃḍa iva gahi pada pānī|| sira parase prabhu nija kara kaṃjā| turata uṭhāe karunāpuṃjā||

Doha १४८

bole kṛpānidhāna puni ati prasanna mohi jāni| māgahu bara joi bhāva mana mahādāni anumāni|| 148||

suni prabhu bacana jori juga pānī| dhari dhīraju bolī mṛdu bānī|| nātha dekhi pada kamala tumhāre| aba pūre saba kāma hamāre||

eka lālasā baṛi ura māhī| sugama agama kahi jāta so nāhīṃ|| tumhahi deta ati sugama gosāīṃ| agama lāga mohi nija kṛpanāīṃ||

jathā daridra bibudhataru pāī| bahu saṃpati māgata sakucāī|| tāsu prabhā jāna nahiṃ soī| tathā hṛdayam̐ mama saṃsaya hoī||

Sortha ४

so tumha jānahu aṃtarajāmī| puravahu mora manoratha svāmī|| sakuca bihāi māgu nṛpa mohi| moreṃ nahiṃ adeya kachu tohī||

Doha १४९

dāni siromani kṛpānidhi nātha kahaum̐ satibhāu| cāhaum̐ tumhahi samāna suta prabhu sana kavana durāu|| 149||

dekhi prīti suni bacana amole| evamastu karunānidhi bole|| āpu sarisa khojauṃ kaham̐ jāī| nṛpa tava tanaya hoba maiṃ āī||

satarūpahi biloki kara joreṃ| debi māgu baru jo ruci tore|| jo baru nātha catura nṛpa māgā| soi kṛpāla mohi ati priya lāgā||

prabhu paraṃtu suṭhi hoti ḍhiṭhāī| jadapi bhagata hita tumhahi sohāī|| tumha brahmādi janaka jaga svāmī| brahma sakala ura aṃtarajāmī||

asa samujhata mana saṃsaya hoī| kahā jo prabhu pravāna puni soī|| je nija bhagata nātha tava ahahīṃ| jo sukha pāvahiṃ jo gati lahahīṃ||

Doha

soi sukha soi gati soi bhagati soi nija carana sanehu|

Sortha १५०

soi bibeka soi rahani prabhu hamahi kṛpā kari dehu|| 150||

sunu mṛdu gūṛha rucira bara racanā| kṛpāsiṃdhu bole mṛdu bacanā|| jo kachu ruci tumhera mana māhīṃ| maiṃ so dīnha saba saṃsaya nāhīṃ||

mātu bibeka alokika toreṃ| kabahum̐ na miṭihi anugraha moreṃ|| baṃdi carana manu kaheu bahorī| avara eka binati prabhu morī||

suta biṣaika tava pada rati hoū| mohi baṛa mūṛha kahai kina koū|| mani binu phani jimi jala binu mīnā| mama jīvana timi tumhahi adhīnā||

asa baru māgi carana gahi raheū| evamastu karunānidhi kaheū|| aba tumha mama anusāsana mānī| basahu jāi surapati rajadhānī||

Sortha १५१

taham̐ kari bhoga bisāla tāta gaum̐ kachu kāla puni| hoihahu avadha bhuāla taba maiṃ hoba tumhāra suta|| 151||

icchāmaya narabeṣa sam̐vāreṃ| hoihaum̐ pragaṭa niketa tumhāre|| aṃsanha sahita deha dhari tātā| karihaum̐ carita bhagata sukhadātā||

je suni sādara nara baṛabhāgī| bhava tarihahiṃ mamatā mada tyāgī|| ādisakti jehiṃ jaga upajāyā| sou avatarihi mori yaha māyā||

purauba maiṃ abhilāṣa tumhārā| satya satya pana satya hamārā|| puni puni asa kahi kṛpānidhānā| aṃtaradhāna bhae bhagavānā||

daṃpati ura dhari bhagata kṛpālā| tehiṃ āśrama nivase kachu kālā|| samaya pāi tanu taji anayāsā| jāi kīnha amarāvati bāsā||

Doha १५२

yaha itihāsa punīta ati umahi kahī bṛṣaketu| bharadvāja sunu apara puni rāma janama kara hetu|| 152||