Ayodhya Kand — अयोध्याकाण्ड
अयोध्याकाण्ड · दोहा १४४–१५७
guha sārathihi phireu pahum̐cāī| birahu biṣādu barani nahiṃ jāī|| cale avadha lei rathahi niṣādā| hohi chanahiṃ chana magana biṣādā||
soca sumaṃtra bikala dukha dīnā| dhiga jīvana raghubīra bihīnā|| rahihi na aṃtahum̐ adhama sarīrū| jasu na laheu bichurata raghubīrū||
bhae ajasa agha bhājana prānā| kavana hetu nahiṃ karata payānā|| ahaha maṃda manu avasara cūkā| ajahum̐ na hṛdaya hota dui ṭūkā||
mīji hātha siru dhuni pachitāī| manaham̐ kṛpana dhana rāsi gavām̐ī|| birida bām̐dhi bara bīru kahāī| caleu samara janu subhaṭa parāī||
bipra bibekī bedabida saṃmata sādhu sujāti| jimi dhokheṃ madapāna kara saciva soca tehi bhām̐ti || 144||
jimi kulīna tiya sādhu sayānī| patidevatā karama mana bānī|| rahai karama basa parihari nāhū| saciva hṛdayam̐ timi dāruna dāhu||
locana sajala ḍīṭhi bhai thorī| sunai na śravana bikala mati bhorī|| sūkhahiṃ adhara lāgi muham̐ lāṭī| jiu na jāi ura avadhi kapāṭī||
bibarana bhayau na jāi nihārī| māresi manahum̐ pitā mahatārī|| hāni galāni bipula mana byāpī| jamapura paṃtha soca jimi pāpī||
bacanu na āva hṛdayam̐ pachitāī| avadha kāha maiṃ dekhaba jāī|| rāma rahita ratha dekhihi joī| sakucihi mohi bilokata soī||
-dhāi pūm̐chihahiṃ mohi jaba bikala nagara nara nāri| utaru deba maiṃ sabahi taba hṛdayam̐ bajru baiṭhāri || 145||
puchihahiṃ dīna dukhita saba mātā| kahaba kāha maiṃ tinhahi bidhātā|| pūchihi jabahiṃ lakhana mahatārī| kahihaum̐ kavana sam̐desa sukhārī||
rāma janani jaba āihi dhāī| sumiri bacchu jimi dhenu lavāī|| pūm̐chata utaru deba maiṃ tehī| ge banu rāma lakhanu baidehī||
joi pūm̐chihi tehi ūtaru debā| jāi avadha aba yahu sukhu lebā|| pūm̐chihi jabahiṃ rāu dukha dīnā| jivanu jāsu raghunātha adhīnā||
dehaum̐ utaru kaunu muhu lāī| āyaum̐ kusala kuam̐ra pahum̐cāī|| sunata lakhana siya rāma sam̐desū| tṛna jimi tanu pariharihi naresū||
-hradau na bidareu paṃka jimi bichurata prītamu nīru| jānata hauṃ mohi dīnha bidhi yahu jātanā sarīru || 146||
ehi bidhi karata paṃtha pachitāvā| tamasā tīra turata rathu āvā|| bidā kie kari binaya niṣādā| phire pāyam̐ pari bikala biṣādā||
paiṭhata nagara saciva sakucāī| janu māresi gura bām̐bhana gāī|| baiṭhi biṭapa tara divasu gavām̐vā| sām̐jha samaya taba avasaru pāvā||
avadha prabesu kīnha am̐dhiāreṃ| paiṭha bhavana rathu rākhi duāreṃ|| jinha jinha samācāra suni pāe| bhūpa dvāra rathu dekhana āe||
rathu pahicāni bikala lakhi ghore| garahiṃ gāta jimi ātapa ore|| nagara nāri nara byākula kaiṃseṃ| nighaṭata nīra mīnagana jaiṃseṃ||
-saciva āgamanu sunata sabu bikala bhayau ranivāsu| bhavana bhayaṃkaru lāga tehi mānahum̐ preta nivāsu || 147||
ati ārati saba pūm̐chahiṃ rānī| utaru na āva bikala bhai bānī|| sunai na śravana nayana nahiṃ sūjhā| kahahu kahām̐ nṛpa tehi tehi būjhā||
dāsinha dīkha saciva bikalāī| kausalyā gṛham̐ gaīṃ lavāī|| jāi sumaṃtra dīkha kasa rājā| amia rahita janu caṃdu birājā||
āsana sayana bibhūṣana hīnā| pareu bhūmitala nipaṭa malīnā|| lei usāsu soca ehi bhām̐tī| surapura teṃ janu kham̐seu jajātī||
leta soca bhari chinu chinu chātī| janu jari paṃkha pareu saṃpātī|| rāma rāma kaha rāma sanehī| puni kaha rāma lakhana baidehī||
dekhi sacivam̐ jaya jīva kahi kīnheu daṃḍa pranāmu| sunata uṭheu byākula nṛpati kahu sumaṃtra kaham̐ rāmu || 148||
bhūpa sumaṃtru līnha ura lāī| būṛata kachu adhāra janu pāī|| sahita saneha nikaṭa baiṭhārī| pūm̐chata rāu nayana bhari bārī||
rāma kusala kahu sakhā sanehī| kaham̐ raghunāthu lakhanu baidehī|| āne pheri ki banahi sidhāe| sunata saciva locana jala chāe||
soka bikala puni pūm̐cha naresū| kahu siya rāma lakhana saṃdesū|| rāma rūpa guna sīla subhāū| sumiri sumiri ura socata rāū||
rāu sunāi dīnha banabāsū| suni mana bhayau na haraṣu harām̐sū||
so suta bichurata gae na prānā| ko pāpī baṛa mohi samānā||
sakhā rāmu siya lakhanu jaham̐ tahām̐ mohi pahum̐cāu| nāhiṃ ta cāhata calana aba prāna kahaum̐ satibhāu || 149||
puni puni pūm̐chata maṃtrahi rāū| priyatama suana sam̐desa sunāū|| karahi sakhā soi begi upāū| rāmu lakhanu siya nayana dekhāū||
saciva dhīra dhari kaha mudu bānī| mahārāja tumha paṃḍita gyānī|| bīra sudhīra dhuraṃdhara devā| sādhu samāju sadā tumha sevā||
janama marana saba dukha bhogā| hāni lābha priya milana biyogā|| kāla karama basa hauhiṃ gosāīṃ| barabasa rāti divasa kī nāīṃ||
sukha haraṣahiṃ jaṛa dukha bilakhāhīṃ| dou sama dhīra dharahiṃ mana māhīṃ|| dhīraja dharahu bibeku bicārī| chāṛia soca sakala hitakārī||
prathama bāsu tamasā bhayau dūsara surasari tīra| nhāī rahe jalapānu kari siya sameta dou bīra || 150||
kevaṭa kīnhi bahuta sevakāī| so jāmini siṃgaraura gavām̐ī|| hota prāta baṭa chīru magāvā| jaṭā mukuṭa nija sīsa banāvā||
rāma sakhām̐ taba nāva magāī| priyā caṛhāi caṛhe raghurāī|| lakhana bāna dhanu dhare banāī| āpu caṛhe prabhu āyasu pāī||
bikala biloki mohi raghubīrā| bole madhura bacana dhari dhīrā|| tāta pranāmu tāta sana kahehu| bāra bāra pada paṃkaja gahehū|
karabi pāyam̐ pari binaya bahorī| tāta karia jani ciṃtā morī|| bana maga maṃgala kusala hamāreṃ| kṛpā anugraha punya tumhāreṃ||
tumhareṃ anugraha tāta kānana jāta saba sukhu pāihauṃ| pratipāli āyasu kusala dekhana pāya puni phiri āihaum̐|| jananīṃ sakala paritoṣi pari pari pāye kari binatī ghanī| tulasī karehu soi jatanu jehiṃ kusalī rahahiṃ kosaladhanī||
gura sana kahaba seṃdesu bāra bāra pada paduma gahi| karaba soi upadesu jehiṃ na soca mohi avadhapati || 151||
purajana parijana sakala nihorī| tāta sunāehu binatī morī||
soi saba bhām̐ti mora hitakārī| jāteṃ raha naranāhu sukhārī||
kahaba sam̐desu bharata ke āem̐| nīti na tajia rājapadu pāem̐|| pālehu prajahi karama mana bānī| seehu mātu sakala sama jānī||
ora nibāhehu bhāyapa bhāī| kari pitu mātu sujana sevakāī|| tāta bhām̐ti tehi rākhaba rāū| soca mora jehiṃ karai na kāū||
lakhana kahe kachu bacana kaṭhorā| baraji rāma puni mohi nihorā|| bāra bāra nija sapatha devāī| kahabi na tāta lakhana larikāī||
kahi pranāma kachu kahana liya siya bhai sithila saneha| thakita bacana locana sajala pulaka pallavita deha || 152||
tehi avasara raghubara rūkha pāī| kevaṭa pārahi nāva calāī|| raghukulatilaka cale ehi bhām̐tī| dekhaum̐ ṭhāṛha kulisa dhari chātī||
maiṃ āpana kimi kahauṃ kalesū| jiata phireum̐ lei rāma sam̐desū|| asa kahi saciva bacana rahi gayaū| hāni galāni soca basa bhayaū||
suta bacana sunatahiṃ naranāhū| pareu dharani ura dāruna dāhū|| talaphata biṣama moha mana māpā| mājā manahum̐ mīna kahum̐ byāpā||
kari bilāpa saba rovahiṃ rānī| mahā bipati kimi jāi bakhānī|| suni bilāpa dukhahū dukhu lāgā| dhīrajahū kara dhīraju bhāgā||
bhayau kolāhalu avadha ati suni nṛpa rāura soru| bipula bihaga bana pareu nisi mānahum̐ kulisa kaṭhoru || 153||
prāna kaṃṭhagata bhayau bhuālū| mani bihīna janu byākula byālū|| idrīṃ sakala bikala bhaim̐ bhārī| janu sara sarasija banu binu bārī||
kausalyām̐ nṛpu dīkha malānā| rabikula rabi am̐thayau jiyam̐ jānā|| ura dhari dhīra rāma mahatārī| bolī bacana samaya anusārī||
nātha samujhi mana karia bicārū| rāma biyoga payodhi apārū|| karanadhāra tumha avadha jahājū| caṛheu sakala priya pathika samājū||
dhīraju dharia ta pāia pārū| nāhiṃ ta būṛihi sabu parivārū|| jauṃ jiyam̐ dharia binaya piya morī| rāmu lakhanu siya milahiṃ bahorī||
priyā bacana mṛdu sunata nṛpu citayau ām̐khi ughāri| talaphata mīna malīna janu sīṃcata sītala bāri || 154||
dhari dhīraju uṭhī baiṭha bhuālū| kahu sumaṃtra kaham̐ rāma kṛpālū|| kahām̐ lakhanu kaham̐ rāmu sanehī| kaham̐ priya putrabadhū baidehī||
bilapata rāu bikala bahu bhām̐tī| bhai juga sarisa sirāti na rātī|| tāpasa aṃdha sāpa sudhi āī| kausalyahi saba kathā sunāī||
bhayau bikala baranata itihāsā| rāma rahita dhiga jīvana āsā||
so tanu rākhi karaba maiṃ kāhā| jeṃhi na prema panu mora nibāhā||
hā raghunaṃdana prāna pirīte| tumha binu jiata bahuta dina bīte|| hā jānakī lakhana hā raghubara| hā pitu hita cita cātaka jaladhara||
rāma rāma kahi rāma kahi rāma rāma kahi rāma| tanu parihari raghubara biraham̐ rāu gayau suradhāma || 155||
jiana marana phalu dasaratha pāvā| aṃḍa aneka amala jasu chāvā|| jiata rāma bidhu badanu nihārā| rāma biraha kari maranu sam̐vārā||
soka bikala saba rovahiṃ rānī| rūpu sīla balu teju bakhānī|| karahiṃ bilāpa aneka prakārā| parahīṃ bhūmitala bārahiṃ bārā||
bilapahiṃ bikala dāsa aru dāsī| ghara ghara rudanu karahiṃ purabāsī|| am̐thayau āju bhānukula bhānū| dharama avadhi guna rūpa nidhānū||
gārīṃ sakala kaikaihi dehīṃ| nayana bihīna kīnha jaga jehīṃ|| ehi bidhi bilapata raini bihānī| āe sakala mahāmuni gyānī||
taba basiṣṭha muni samaya sama kahi aneka itihāsa|
soka nevāreu sabahi kara nija bigyāna prakāsa || 156||
tela nām̐va bhari nṛpa tanu rākhā| dūta bolāi bahuri asa bhāṣā|| dhāvahu begi bharata pahiṃ jāhū| nṛpa sudhi katahum̐ kahahu jani kāhū||
etanei kahehu bharata sana jāī| gura bolāī paṭhayau dou bhāī|| suni muni āyasu dhāvana dhāe| cale bega bara bāji lajāe||
anarathu avadha araṃbheu jaba teṃ| kusaguna hohiṃ bharata kahum̐ taba teṃ|| dekhahiṃ rāti bhayānaka sapanā| jāgi karahiṃ kaṭu koṭi kalapanā||
bipra jevām̐i dehiṃ dina dānā| siva abhiṣeka karahiṃ bidhi nānā|| māgahiṃ hṛdayam̐ mahesa manāī| kusala mātu pitu parijana bhāī||
ehi bidhi socata bharata mana dhāvana pahum̐ce āi| gura anusāsana śravana suni cale ganesu manāi || 157||