Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Ayodhya Kand — अयोध्याकाण्ड

अयोध्याकाण्ड · दोहा १५८–१

Share

cale samīra bega haya hām̐ke| nāghata sarita saila bana bām̐ke|| hṛdayam̐ socu baṛa kachu na sohāī| asa jānahiṃ jiyam̐ jāum̐ uṛāī||

eka nimeṣa barasa sama jāī| ehi bidhi bharata nagara niarāī|| asaguna hohiṃ nagara paiṭhārā| raṭahiṃ kubhām̐ti kukheta karārā||

khara siāra bolahiṃ pratikūlā| suni suni hoi bharata mana sūlā|| śrīhata sara saritā bana bāgā| nagaru biseṣi bhayāvanu lāgā||

khaga mṛga haya gaya jāhiṃ na joe| rāma biyoga kuroga bigoe|| nagara nāri nara nipaṭa dukhārī| manahum̐ sabanhi saba saṃpati hārī||

Doha १५८

purajana milihiṃ na kahahiṃ kachu gavam̐hiṃ johārahiṃ jāhiṃ| bharata kusala pūm̐chi na sakahiṃ bhaya biṣāda mana māhiṃ|| 158||

hāṭa bāṭa nahiṃ jāi nihārī| janu pura daham̐ disi lāgi davārī|| āvata suta suni kaikayanaṃdini| haraṣī rabikula jalaruha caṃdini||

bharata dukhita parivāru nihārā| mānahum̐ tuhina banaja banu mārā||

kaikeī haraṣita ehi bhām̐ti| manahum̐ mudita dava lāi kirātī|| sutahi sasoca dekhi manu māreṃ| pūm̐chati naihara kusala hamāreṃ||

sakala kusala kahi bharata sunāī| pūm̐chī nija kula kusala bhalāī|| kahu kaham̐ tāta kahām̐ saba mātā| kaham̐ siya rāma lakhana priya bhrātā||

Doha १५९

suni suta bacana sanehamaya kapaṭa nīra bhari naina| bharata śravana mana sūla sama pāpini bolī baina|| 159||

tāta bāta maiṃ sakala sam̐vārī| bhai maṃtharā sahāya bicārī|| kachuka kāja bidhi bīca bigāreu| bhūpati surapati pura pagu dhāreu||

sunata bharatu bhae bibasa biṣādā| janu sahameu kari kehari nādā|| tāta tāta hā tāta pukārī| pare bhūmitala byākula bhārī||

calata na dekhana pāyaum̐ tohī| tāta na rāmahi sauṃpehu mohī|| bahuri dhīra dhari uṭhe sam̐bhārī| kahu pitu marana hetu mahatārī||

suni suta bacana kahati kaikeī| maramu pām̐chi janu māhura deī|| ādihu teṃ saba āpani karanī| kuṭila kaṭhora mudita mana baranī||

Doha १६०

bharatahi bisareu pitu marana sunata rāma bana gaunu| hetu apanapau jāni jiyam̐ thakita rahe dhari maunu|| 160||

bikala biloki sutahi samujhāvati| manahum̐ jare para lonu lagāvati|| tāta rāu nahiṃ soce jogū| biṛhai sukṛta jasu kīnheu bhogū||

jīvata sakala janama phala pāe| aṃta amarapati sadana sidhāe|| asa anumāni soca pariharahū| sahita samāja rāja pura karahū||

suni suṭhi sahameu rājakumārū| pākeṃ chata janu lāga am̐gārū|| dhīraja dhari bhari lehiṃ usāsā| pāpani sabahi bhām̐ti kula nāsā||

jauṃ pai kuruci rahī ati tohī| janamata kāhe na māre mohī|| peṛa kāṭi taiṃ pālau sīṃcā| mīna jiana niti bāri ulīcā||

Doha २६१

haṃsabaṃsu dasarathu janaku rāma lakhana se bhāi| jananī tūm̐ jananī bhaī bidhi sana kachu na basāi|| 261||

jaba taiṃ kumati kumata jiyam̐ ṭhayaū| khaṃḍa khaṃḍa hoi hradau na gayaū|| bara māgata mana bhai nahiṃ pīrā| gari na jīha muham̐ pareu na kīrā||

bhūpam̐ pratīta tori kimi kīnhī| marana kāla bidhi mati hari līnhī|| bidhihum̐ na nāri hṛdaya gati jānī| sakala kapaṭa agha avaguna khānī||

sarala susīla dharama rata rāū| so kimi jānai tīya subhāū|| asa ko jīva jaṃtu jaga māhīṃ| jehi raghunātha prānapriya nāhīṃ||

bhe ati ahita rāmu teu tohī| ko tū ahasi satya kahu mohī|| jo hasi so hasi muham̐ masi lāī| ām̐khi oṭa uṭhi baiṭhahiṃ jāī||

Doha १६२

rāma birodhī hṛdaya teṃ pragaṭa kīnha bidhi mohi| mo samāna ko pātakī bādi kahaum̐ kachu tohi|| 162||

suni satrughuna mātu kuṭilāī| jarahiṃ gāta risa kachu na basāī|| tehi avasara kubarī taham̐ āī| basana bibhūṣana bibidha banāī||

lakhi risa bhareu lakhana laghu bhāī| barata anala ghṛta āhuti pāī|| humagi lāta taki kūbara mārā| pari muha bhara mahi karata pukārā||

kūbara ṭūṭeu phūṭa kapārū| dalita dasana mukha rudhira pracārū|| āha daia maiṃ kāha nasāvā| karata nīka phalu anaisa pāvā||

suni ripuhana lakhi nakha sikha khoṭī| lage ghasīṭana dhari dhari jhoṃṭī|| bharata dayānidhi dīnhi chaṛāī| kausalyā pahiṃ ge dou bhāī||

Doha १६३

malina basana bibarana bikala kṛsa sarīra dukha bhāra| kanaka kalapa bara beli bana mānahum̐ hanī tusāra|| 163||

bharatahi dekhi mātu uṭhi dhāī| muruchita avani parī jhaim̐ āī|| dekhata bharatu bikala bhae bhārī| pare carana tana dasā bisārī||

mātu tāta kaham̐ dehi dekhāī| kaham̐ siya rāmu lakhanu dou bhāī|| kaikai kata janamī jaga mājhā| jauṃ janami ta bhai kāhe na bām̐jhā||

kula kalaṃku jehiṃ janameu mohī| apajasa bhājana priyajana drohī|| ko tibhuvana mohi sarisa abhāgī| gati asi tori mātu jehi lāgī||

pitu surapura bana raghubara ketū| maiṃ kevala saba anaratha hetu|| dhiga mohi bhayaum̐ benu bana āgī| dusaha dāha dukha dūṣana bhāgī||

Doha १६४

mātu bharata ke bacana mṛdu suni suni uṭhī sam̐bhāri| lie uṭhāi lagāi ura locana mocati bāri|| 164||

sarala subhāya māyam̐ hiyam̐ lāe| ati hita manahum̐ rāma phiri āe|| bheṃṭeu bahuri lakhana laghu bhāī| soku sanehu na hṛdayam̐ samāī||

dekhi subhāu kahata sabu koī| rāma mātu asa kāhe na hoī|| mātām̐ bharatu goda baiṭhāre| ām̐su pauṃchi mṛdu bacana ucāre||

ajahum̐ baccha bali dhīraja dharahū| kusamau samujhi soka pariharahū|| jani mānahu hiyam̐ hāni galānī| kāla karama gati aghaṭita jāni||

kāhuhi dosu dehu jani tātā| bhā mohi saba bidhi bāma bidhātā|| jo etehum̐ dukha mohi jiāvā| ajahum̐ ko jānai kā tehi bhāvā||

Doha १६५

pitu āyasa bhūṣana basana tāta taje raghubīra| bisamau haraṣu na hṛdayam̐ kachu pahire balakala cīra|| 165||

mukha prasanna mana raṃga na roṣū| saba kara saba bidhi kari paritoṣū|| cale bipina suni siya sam̐ga lāgī| rahai na rāma carana anurāgī||

sunatahiṃ lakhanu cale uṭhi sāthā| rahahiṃ na jatana kie raghunāthā|| taba raghupati sabahī siru nāī| cale saṃga siya aru laghu bhāī||

rāmu lakhanu siya banahi sidhāe| gaium̐ na saṃga na prāna paṭhāe|| yahu sabu bhā inha ām̐khinha āgeṃ| tau na tajā tanu jīva abhāgeṃ||

mohi na lāja nija nehu nihārī| rāma sarisa suta maiṃ mahatārī|| jiai marai bhala bhūpati jānā| mora hṛdaya sata kulisa samānā||

Doha १६६

kausalyā ke bacana suni bharata sahita ranivāsa| byākula bilapata rājagṛha mānahum̐ soka nevāsu|| 166||

bilapahiṃ bikala bharata dou bhāī| kausalyām̐ lie hṛdayam̐ lagāī|| bhām̐ti aneka bharatu samujhāe| kahi bibekamaya bacana sunāe||

bharatahum̐ mātu sakala samujhāīṃ| kahi purāna śruti kathā suhāīṃ| chala bihīna suci sarala subānī| bole bharata jori juga pānī||

je agha mātu pitā suta māreṃ| gāi goṭha mahisura pura jāreṃ|| je agha tiya bālaka badha kīnheṃ| mīta mahīpati māhura dīnheṃ||

je pātaka upapātaka ahahīṃ| karama bacana mana bhava kabi kahahīṃ|| te pātaka mohi hohum̐ bidhātā| jauṃ yahu hoi mora mata mātā||

Doha १६७

je parihari hari hara carana bhajahiṃ bhūtagana ghora| tehi kai gati mohi deu bidhi jauṃ jananī mata mora|| 167||

becahiṃ bedu dharamu duhi lehīṃ| pisuna parāya pāpa kahi dehīṃ|| kapaṭī kuṭila kalahapriya krodhī| beda bidūṣaka bisva birodhī||

lobhī laṃpaṭa lolupacārā| je tākahiṃ paradhanu paradārā|| pāvauṃ maiṃ tinha ke gati ghorā| jauṃ jananī yahu saṃmata morā||

je nahiṃ sādhusaṃga anurāge| paramāratha patha bimukha abhāge|| je na bhajahiṃ hari naratanu pāī| jinhahi na hari hara sujasu sohāī||

taji śrutipaṃthu bāma patha calahīṃ| baṃcaka biraci beṣa jagu chalahīṃ|| tinha kai gati mohi saṃkara deū| jananī jauṃ yahu jānauṃ bheū||

Doha १६८

mātu bharata ke bacana suni sām̐ce sarala subhāyam̐| kahati rāma priya tāta tumha sadā bacana mana kāyam̐|| 168||

rāma prānahu teṃ prāna tumhāre| tumha raghupatihi prānahu teṃ pyāre|| bidhu biṣa cavai stravai himu āgī| hoi bāricara bāri birāgī||

bhaem̐ gyānu baru miṭai na mohū| tumha rāmahi pratikūla na hohū|| mata tumhāra yahu jo jaga kahahīṃ| so sapanehum̐ sukha sugati na lahahīṃ||

asa kahi mātu bharatu hiyam̐ lāe| thana paya stravahiṃ nayana jala chāe|| karata bilāpa bahuta yahi bhām̐tī| baiṭhehiṃ bīti gai saba rātī||

bāmadeu basiṣṭha taba āe| saciva mahājana sakala bolāe|| muni bahu bhām̐ti bharata upadese| kahi paramāratha bacana sudese||

Doha १६९

tāta hṛdayam̐ dhīraju dharahu karahu jo avasara āju| uṭhe bharata gura bacana suni karana kaheu sabu sāju|| 169||

nṛpatanu beda bidita anhavāvā| parama bicitra bimānu banāvā|| gahi pada bharata mātu saba rākhī| rahīṃ rāni darasana abhilāṣī||

caṃdana agara bhāra bahu āe| amita aneka sugaṃdha suhāe||

ehi bidhi dāha kriyā saba kīnhī| bidhivata nhāi tilāṃjuli dīnhī||

Sortha ३

sodhi sumṛti saba beda purānā| kīnha bharata dasagāta bidhānā||

jaham̐ jasa munibara āyasu dīnhā| taham̐ tasa sahasa bhām̐ti sabu kīnhā|| bhae bisuddha die saba dānā| dhenu bāji gaja bāhana nānā||

Doha १७०

siṃghāsana bhūṣana basana anna dharani dhana dhāma| die bharata lahi bhūmisura bhe paripūrana kāma|| 170||

pitu hita bharata kīnhi jasi karanī| so mukha lākha jāi nahiṃ baranī|| sudinu sodhi munibara taba āe| saciva mahājana sakala bolāe||

baiṭhe rājasabhām̐ saba jāī| paṭhae boli bharata dou bhāī|| bharatu basiṣṭha nikaṭa baiṭhāre| nīti dharamamaya bacana ucāre||

prathama kathā saba munibara baranī| kaikai kuṭila kīnhi jasi karanī|| bhūpa dharamabratu satya sarāhā| jehiṃ tanu parihari premu nibāhā||

kahata rāma guna sīla subhāū| sajala nayana pulakeu munirāū|| bahuri lakhana siya prīti bakhānī| soka saneha magana muni gyānī||

Doha १७१

sunahu bharata bhāvī prabala bilakhi kaheu muninātha| hāni lābhu jīvana maranu jasu apajasu bidhi hātha|| 171||

asa bicāri kehi deia dosū| byaratha kāhi para kījia rosū|| tāta bicāru kehi karahu mana māhīṃ| soca jogu dasarathu nṛpu nāhīṃ||

Sortha

socia bipra jo beda bihīnā| taji nija dharamu biṣaya layalīnā||

Sortha २

socia nṛpati jo nīti na jānā| jehi na prajā priya prāna samānā||

Sortha

socia bayasu kṛpana dhanavānū| jo na atithi siva bhagati sujānū||

Sortha ३

socia sūdru bipra avamānī| mukhara mānapriya gyāna gumānī||

Sortha

socia puni pati baṃcaka nārī| kuṭila kalahapriya icchācārī||

Sortha ४

socia baṭu nija bratu pariharaī| jo nahiṃ gura āyasu anusaraī||

Doha

socia gṛhī jo moha basa karai karama patha tyāga|

Sortha १७९२

socia jati praṃpaca rata bigata bibeka birāga|| 1792||

bekhānasa soṛa soce jogū| tapu bihāi jehi bhāvai bhogū||

Sortha १

socia pisuna akārana krodhī| janani janaka gura baṃdhu birodhī||