Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Ayodhya Kand — अयोध्याकाण्ड

अयोध्याकाण्ड · दोहा ३७–५३

Share

rāma rāma raṭa bikala bhuālū| janu binu paṃkha bihaṃga behālū|| hṛdayam̐ manāva bhoru jani hoī| rāmahi jāi kahai jani koī||

udau karahu jani rabi raghukula gura| avadha biloki sūla hoihi ura|| bhūpa prīti kaikai kaṭhināī| ubhaya avadhi bidhi racī banāī||

bilapata nṛpahi bhayau bhinusārā| bīnā benu saṃkha dhuni dvārā|| paṛhahiṃ bhāṭa guna gāvahiṃ gāyaka| sunata nṛpahi janu lāgahiṃ sāyaka||

maṃgala sakala sohāhiṃ na kaiseṃ| sahagāminihi bibhūṣana jaiseṃ|| tehiṃ nisi nīda parī nahi kāhū| rāma darasa lālasā uchāhū||

Doha ३७

dvāra bhīra sevaka saciva kahahiṃ udita rabi dekhi| jāgeu ajahum̐ na avadhapati kāranu kavanu biseṣi|| 37||

pachile pahara bhūpu nita jāgā| āju hamahi baṛa acaraju lāgā|| jāhu sumaṃtra jagāvahu jāī| kījia kāju rajāyasu pāī||

gae sumaṃtru taba rāura māhī| dekhi bhayāvana jāta ḍerāhīṃ|| dhāi khāi janu jāi na herā| mānahum̐ bipati biṣāda baserā||

pūcheṃ kou na ūtaru deī| gae jeṃhiṃ bhavana bhūpa kaikaiī|| kahi jayajīva baiṭha siru nāī| daikhi bhūpa gati gayau sukhāī||

Sortha ४

soca bikala bibarana mahi pareū| mānahum̐ kamala mūlu parihareū|| saciu sabhīta sakai nahiṃ pūm̐chī| bolī asubha bharī subha chūchī||

Doha ३८

parī na rājahi nīda nisi hetu jāna jagadīsu| rāmu rāmu raṭi bhoru kiya kahai na maramu mahīsu|| 38||

ānahu rāmahi begi bolāī| samācāra taba pūm̐chehu āī|| caleu sumaṃtra rāya rūkha jānī| lakhī kucāli kīnhi kachu rānī||

Sortha २

soca bikala maga parai na pāū| rāmahi boli kahihi kā rāū|| ura dhari dhīraju gayau duāreṃ| pūcham̐hiṃ sakala dekhi manu māreṃ||

samādhānu kari so sabahī kā| gayau jahām̐ dinakara kula ṭīkā|| rāmu sumaṃtrahi āvata dekhā| ādaru kīnha pitā sama lekhā||

nirakhi badanu kahi bhūpa rajāī| raghukuladīpahi caleu levāī|| rāmu kubhām̐ti saciva sam̐ga jāhīṃ| dekhi loga jaham̐ taham̐ bilakhāhīṃ||

Doha ३९

jāi dīkha raghubaṃsamani narapati nipaṭa kusāju| sahami pareu lakhi siṃghinihi manahum̐ bṛddha gajarāju|| 39||

sūkhahiṃ adhara jarai sabu aṃgū| manahum̐ dīna manihīna bhuaṃgū|| saruṣa samīpa dīkhi kaikeī| mānahum̐ mīcu gharī gani leī||

karunāmaya mṛdu rāma subhāū| prathama dīkha dukhu sunā na kāū|| tadapi dhīra dhari samau bicārī| pūm̐chī madhura bacana mahatārī||

mohi kahu mātu tāta dukha kārana| karia jatana jehiṃ hoi nivārana|| sunahu rāma sabu kārana ehū| rājahi tuma para bahuta sanehū|

dena kahenhi mohi dui baradānā| māgeum̐ jo kachu mohi sohānā||

Sortha ४

so suni bhayau bhūpa ura socū| chāṛi na sakahiṃ tumhāra sam̐kocū||

Doha ४०

suta saneha ita bacanu uta saṃkaṭa pareu naresu| sakahu na āyasu dharahu sira meṭahu kaṭhina kalesu|| 40||

nidharaka baiṭhi kahai kaṭu bānī| sunata kaṭhinatā ati akulānī|| jībha kamāna bacana sara nānā| manahum̐ mahipa mṛdu laccha samānā||

janu kaṭhorapanu dhareṃ sarīrū| sikhai dhanuṣabidyā bara bīrū|| saba prasaṃgu raghupatihi sunāī| baiṭhi manahum̐ tanu dhari niṭhurāī||

mana musakāi bhānukula bhānu| rāmu sahaja ānaṃda nidhānū|| bole bacana bigata saba dūṣana| mṛdu maṃjula janu bāga bibhūṣana||

sunu jananī soi sutu baṛabhāgī| jo pitu mātu bacana anurāgī|| tanaya mātu pitu toṣanihārā| durlabha janani sakala saṃsārā||

Doha ४१

munigana milanu biseṣi bana sabahi bhām̐ti hita mora| tehi maham̐ pitu āyasu bahuri saṃmata jananī tora|| 41||

bharata prānapriya pāvahiṃ rājū| bidhi saba bidhi mohi sanamukha āju|| joṃ na jāum̐ bana aisehu kājā| prathama gania mohi mūṛha samājā||

sevahiṃ aram̐ḍu kalapataru tyāgī| parihari amṛta lehiṃ biṣu māgī|| teu na pāi asa samau cukāhīṃ| dekhu bicāri mātu mana māhīṃ||

aṃba eka dukhu mohi biseṣī| nipaṭa bikala naranāyaku dekhī|| thorihiṃ bāta pitahi dukha bhārī| hoti pratīti na mohi mahatārī||

rāu dhīra guna udadhi agādhū| bhā mohi te kachu baṛa aparādhū|| jāteṃ mohi na kahata kachu rāū| mori sapatha tohi kahu satibhāū||

Doha ४२

sahaja sarala raghubara bacana kumati kuṭila kari jāna| calai joṃka jala bakragati jadyapi salilu samāna|| 42||

rahasī rāni rāma rukha pāī| bolī kapaṭa sanehu janāī|| sapatha tumhāra bharata kai ānā| hetu na dūsara mai kachu jānā||

tumha aparādha jogu nahiṃ tātā| jananī janaka baṃdhu sukhadātā|| rāma satya sabu jo kachu kahahū| tumha pitu mātu bacana rata ahahū||

pitahi bujhāi kahahu bali soī| cautheṃpana jehiṃ ajasu na hoī|| tumha sama suana sukṛta jehiṃ dīnhe| ucita na tāsu nirādaru kīnhe||

lāgahiṃ kumukha bacana subha kaise| magaham̐ gayādika tīratha jaise|| rāmahi mātu bacana saba bhāe| jimi surasari gata salila suhāe||

Doha ४३

gai muruchā rāmahi sumiri nṛpa phiri karavaṭa līnha| saciva rāma āgamana kahi binaya samaya sama kīnha|| 43||

avanipa akani rāmu pagu dhāre| dhari dhīraju taba nayana ughāre|| sacivam̐ sam̐bhāri rāu baiṭhāre| carana parata nṛpa rāmu nihāre||

lie saneha bikala ura lāī| gai mani manahum̐ phanika phiri pāī|| rāmahi citai raheu naranāhū| calā bilocana bāri prabāhū||

Sortha ३

soka bibasa kachu kahai na pārā| hṛdayam̐ lagāvata bārahiṃ bārā|| bidhihi manāva rāu mana māhīṃ| jehiṃ raghunātha na kānana jāhīṃ||

sumiri mahesahi kahai nihorī| binatī sunahu sadāsiva morī|| āsutoṣa tumha avaḍhara dānī| ārati harahu dīna janu jānī||

Doha ४४

tumha preraka saba ke hṛdayam̐ so mati rāmahi dehu| bacanu mora taji rahahi ghara parihari sīlu sanehu|| 44||

ajasu hou jaga sujasu nasāū| naraka parau baru surapuru jāū|| saba dukha dusaha sahāvahu mohī| locana oṭa rāmu jani hoṃhī||

asa mana gunai rāu nahiṃ bolā| pīpara pāta sarisa manu ḍolā|| raghupati pitahi premabasa jānī| puni kachu kahihi mātu anumānī||

desa kāla avasara anusārī| bole bacana binīta bicārī|| tāta kahaum̐ kachu karaum̐ ḍhiṭhāī| anucitu chamaba jāni larikāī||

ati laghu bāta lāgi dukhu pāvā| kāhum̐ na mohi kahi prathama janāvā|| dekhi gosāim̐hi pūm̐chium̐ mātā| suni prasaṃgu bhae sītala gātā||

Doha

maṃgala samaya saneha basa soca pariharia tāta| āyasu deia haraṣi hiyam̐ kahi pulake prabhu gāta|| 'ḍhaṃ5||

dhanya janamu jagatītala tāsū| pitahi pramodu carita suni jāsū|| cāri padāratha karatala tākeṃ| priya pitu mātu prāna sama jākeṃ||

āyasu pāli janama phalu pāī| aihaum̐ begihiṃ hou rajāī|| bidā mātu sana āvaum̐ māgī| calihaum̐ banahi bahuri paga lāgī||

asa kahi rāma gavanu taba kīnhā| bhūpa soka basu utaru na dīnhā|| nagara byāpi gai bāta sutīchī| chuata caṛhī janu saba tana bīchī||

suni bhae bikala sakala nara nārī| beli biṭapa jimi dekhi davārī|| jo jaham̐ sunai dhunai siru soī| baṛa biṣādu nahiṃ dhīraju hoī||

Doha ४६

mukha sukhāhiṃ locana stravahi soku na hṛdayam̐ samāi| manahum̐ karuna rasa kaṭakaī utarī avadha bajāi|| 46||

milehi mājha bidhi bāta begārī| jaham̐ taham̐ dehiṃ kaikeihi gārī|| ehi pāpinihi būjhi kā pareū| chāi bhavana para pāvaku dhareū||

nija kara nayana kāṛhi caha dīkhā| ḍāri sudhā biṣu cāhata cīkhā|| kuṭila kaṭhora kubuddhi abhāgī| bhai raghubaṃsa benu bana āgī||

pālava baiṭhi peṛu ehiṃ kāṭā| sukha mahum̐ soka ṭhāṭu dhari ṭhāṭā|| sadā rāmu ehi prāna samānā| kārana kavana kuṭilapanu ṭhānā||

satya kahahiṃ kabi nāri subhāū| saba bidhi agahu agādha durāū|| nija pratibiṃbu baruku gahi jāī| jāni na jāi nāri gati bhāī||

Doha ४७

kāha na pāvaku jāri saka kā na samudra samāi| kā na karai abalā prabala kehi jaga kālu na khāi|| '47||

kā sunāi bidhi kāha sunāvā| kā dekhāi caha kāha dekhāvā|| eka kahahiṃ bhala bhūpa na kīnhā| baru bicāri nahiṃ kumatihi dīnhā||

jo haṭhi bhayau sakala dukha bhājanu| abalā bibasa gyānu gunu gā janu|| eka dharama paramiti pahicāne| nṛpahi dosu nahiṃ dehiṃ sayāne||

sibi dadhīci haricaṃda kahānī| eka eka sana kahahiṃ bakhānī|| eka bharata kara saṃmata kahahīṃ| eka udāsa bhāyam̐ suni rahahīṃ||

kāna mūdi kara rada gahi jīhā| eka kahahiṃ yaha bāta alīhā|| sukṛta jāhiṃ asa kahata tumhāre| rāmu bharata kahum̐ prānapiāre||

Doha ४८

caṃdu cavai baru anala kana sudhā hoi biṣatūla| sapanehum̐ kabahum̐ na karahiṃ kichu bharatu rāma pratikūla|| 48||

eka bidhātahiṃ dūṣanu deṃhīṃ| sudhā dekhāi dīnha biṣu jehīṃ|| kharabharu nagara socu saba kāhū| dusaha dāhu ura miṭā uchāhū||

biprabadhū kulamānya jaṭherī| je priya parama kaikeī kerī|| lagīṃ dena sikha sīlu sarāhī| bacana bānasama lāgahiṃ tāhī||

bharatu na mohi priya rāma samānā| sadā kahahu yahu sabu jagu jānā|| karahu rāma para sahaja sanehū| kehiṃ aparādha āju banu dehū||

kabahum̐ na kiyahu savati āresū| prīti pratīti jāna sabu desū|| kausalyām̐ aba kāha bigārā| tumha jehi lāgi bajra pura pārā||

Doha ४९

sīya ki piya sam̐gu pariharihi lakhanu ki rahihahiṃ dhāma| rāju ki bhūm̐jaba bharata pura nṛpu ki jiihi binu rāma|| 49||

asa bicāri ura chāṛahu kohū| soka kalaṃka koṭhi jani hohū|| bharatahi avasi dehu jubarājū| kānana kāha rāma kara kājū||

nāhina rāmu rāja ke bhūkhe| dharama dhurīna biṣaya rasa rūkhe|| gura gṛha basahum̐ rāmu taji gehū| nṛpa sana asa baru dūsara lehū||

jauṃ nahiṃ lagihahu kaheṃ hamāre| nahiṃ lāgihi kachu hātha tumhāre|| jauṃ parihāsa kīnhi kachu hoī| tau kahi pragaṭa janāvahu soī||

rāma sarisa suta kānana jogū| kāha kahihi suni tumha kahum̐ logū|| uṭhahu begi soi karahu upāī| jehi bidhi soku kalaṃku nasāī||

Chhand

jehi bhām̐ti soku kalaṃku jāi upāya kari kula pālahī| haṭhi pherū rāmahi jāta bana jani bāta dūsari cālahī|| jimi bhānubinudinuprāna binutanucaṃda binujimi jāminī| timi avadha tulasīdāsa prabhubinusamujhi dhauṃ jiyeṃ bhāminī||

Sortha ५०

sakhinha sikhāvanu dīnha sunata madhura parināma hita| teiī kacha kāna na kīnha kuṭila prabodhī kūbarī|| 50||

utaru na dei dusaha risa rūkhī| mṛginha citava janu bāghini bhūkhī|| byādhi asādhi jāni tinha tyāgī| calīṃ kahata matimaṃda abhāgī||

rāju karata yaha daiam̐ bigoī| kīnhesi asa jasa karai na koī|| ehi bidhi bilapahiṃ pura nara nārīṃ| dehiṃ kucālihi koṭika gārīṃ||

jarahiṃ biṣama jara lehiṃ usāsā| kavani rāma binu jīvana āsā|| bipula biyoga prajā akulānī| janu jalacara gana sūkhata pānī||

ati biṣāda basa loga logāī| gae mātu pahiṃ rāmu gosāī|| mukha prasanna cita cauguna cāū| miṭā socu jani rākhai rāū||

Doha ५१

nava gayaṃdu raghubīra manu rāju alāna samāna| chūṭa jāni bana gavanu suni ura anaṃdu adhikāna|| 51||

raghukulatilaka jori dou hāthā| mudita mātu pada nāyau māthā|| dīnhi asīsa lāi ura līnhe| bhūṣana basana nichāvari kīnhe||

bāra bāra mukha cuṃbati mātā| nayana neha jalu pulakita gātā|| goda rākhi puni hṛdayam̐ lagāe| stravata prenarasa payada suhāe||

premu pramodu na kachu kahi jāī| raṃka dhanada padabī janu pāī|| sādara suṃdara badanu nihārī| bolī madhura bacana mahatārī||

kahahu tāta jananī balihārī| kabahiṃ lagana muda maṃgalakārī|| sukṛta sīla sukha sīvam̐ suhāī| janama lābha kai avadhi aghāī||

Doha ५२

jehi cāhata nara nāri saba ati ārata ehi bhām̐ti| jimi cātaka cātaki tṛṣita bṛṣṭi sarada ritu svāti|| 52||

tāta jāum̐ bali begi nahāhū| jo mana bhāva madhura kachu khāhū|| pitu samīpa taba jāehu bhaiā| bhai baṛi bāra jāi bali maiā||

mātu bacana suni ati anukūlā| janu saneha surataru ke phūlā|| sukha makaraṃda bhare śriyamūlā| nirakhi rāma manu bhavarum̐ na bhūlā||

dharama dhurīna dharama gati jānī| kaheu mātu sana ati mṛdu bānī|| pitām̐ dīnha mohi kānana rājū| jaham̐ saba bhām̐ti mora baṛa kājū||

āyasu dehi mudita mana mātā| jehiṃ muda maṃgala kānana jātā|| jani saneha basa ḍarapasi bhoreṃ| ānam̐du aṃba anugraha toreṃ||

Doha ५३

baraṣa cāridasa bipina basi kari pitu bacana pramāna| āi pāya puni dekhihaum̐ manu jani karasi malāna|| 53||