Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Ayodhya Kand — अयोध्याकाण्ड

अयोध्याकाण्ड · दोहा २०–३६

Share

kaikayasutā sunata kaṭu bānī| kahi na sakai kachu sahami sukhānī|| tana paseu kadalī jimi kām̐pī| kubarīṃ dasana jībha taba cām̐pī||

kahi kahi koṭika kapaṭa kahānī| dhīraju dharahu prabodhisi rānī|| phirā karamu priya lāgi kucālī| bakihi sarāhai māni marālī||

sunu maṃtharā bāta phuri torī| dahini ām̐khi nita pharakai morī|| dina prati dekhaum̐ rāti kusapane| kahaum̐ na tohi moha basa apane||

kāha karau sakhi sūdha subhāū| dāhina bāma na jānaum̐ kāū||

Doha २०

apane calata na āju lagi anabhala kāhuka kīnha| kehiṃ agha ekahi bāra mohi daiam̐ dusaha dukhu dīnha|| 20||

naihara janamu bharaba baru jāi| jiata na karabi savati sevakāī|| ari basa daiu jiāvata jāhī| maranu nīka tehi jīvana cāhī||

dīna bacana kaha bahubidhi rānī| suni kubarīṃ tiyamāyā ṭhānī|| asa kasa kahahu māni mana ūnā| sukhu sohāgu tumha kahum̐ dina dūnā||

jehiṃ rāura ati anabhala tākā| soi pāihi yahu phalu paripākā|| jaba teṃ kumata sunā maiṃ svāmini| bhūkha na bāsara nīṃda na jāmini||

pūm̐cheu guninha rekha tinha khām̐cī| bharata bhuāla hohiṃ yaha sām̐cī|| bhāmini karahu ta kahauṃ upāū| hai tumharīṃ sevā basa rāū||

Doha २१

paraum̐ kūpa tua bacana para sakaum̐ pūta pati tyāgi| kahasi mora dukhu dekhi baṛa kasa na karaba hita lāgi|| 21||

kubarīṃ kari kabulī kaikeī| kapaṭa churī ura pāhana ṭeī|| lakhai na rāni nikaṭa dukhu kaiṃse| carai harita tina balipasu jaiseṃ||

sunata bāta mṛdu aṃta kaṭhorī| deti manahum̐ madhu māhura ghorī|| kahai ceri sudhi ahai ki nāhī| svāmini kahihu kathā mohi pāhīṃ||

dui baradāna bhūpa sana thātī| māgahu āju juṛāvahu chātī|| sutahi rāju rāmahi banavāsū| dehu lehu saba savati hulāsu||

bhūpati rāma sapatha jaba karaī| taba māgehu jehiṃ bacanu na ṭaraī|| hoi akāju āju nisi bīteṃ| bacanu mora priya mānehu jī teṃ||

Doha २२

baṛa kughātu kari pātakini kahesi kopagṛham̐ jāhu| kāju sam̐vārehu sajaga sabu sahasā jani patiāhu|| 22||

kubarihi rāni prānapriya jānī| bāra bāra baṛi buddhi bakhānī|| tohi sama hita na mora saṃsārā| bahe jāta kai bhaisi adhārā||

jauṃ bidhi puraba manorathu kālī| karauṃ tohi cakha pūtari ālī|| bahubidhi cerihi ādaru deī| kopabhavana gavani kaikeī||

bipati bīju baraṣā ritu cerī| bhuim̐ bhai kumati kaikeī kerī|| pāi kapaṭa jalu aṃkura jāmā| bara dou dala dukha phala parināmā||

kopa samāju sāji sabu soī| rāju karata nija kumati bigoī|| rāura nagara kolāhalu hoī| yaha kucāli kachu jāna na koī||

Doha २३

pramudita pura nara nāri saba sajahiṃ sumaṃgalacāra| eka prabisahiṃ eka nirgamahiṃ bhīra bhūpa darabāra|| 23||

bāla sakhā suna hiyam̐ haraṣāhīṃ| mili dasa pām̐ca rāma pahiṃ jāhīṃ|| prabhu ādarahiṃ premu pahicānī| pūm̐chahiṃ kusala khema mṛdu bānī||

phirahiṃ bhavana priya āyasu pāī| karata parasapara rāma baṛāī|| ko raghubīra sarisa saṃsārā| sīlu saneha nibāhanihārā||

jeṃhi jeṃhi joni karama basa bhramahīṃ| taham̐ taham̐ īsu deu yaha hamahīṃ|| sevaka hama svāmī siyanāhū| hou nāta yaha ora nibāhū||

asa abhilāṣu nagara saba kāhū| kaikayasutā hdayam̐ ati dāhū|| ko na kusaṃgati pāi nasāī| rahai na nīca mateṃ caturāī||

Doha २४

sām̐sa samaya sānaṃda nṛpu gayau kaikeī geham̐| gavanu niṭhuratā nikaṭa kiya janu dhari deha saneham̐|| 24||

kopabhavana suni sakuceu rāu| bhaya basa agahuṛa parai na pāū|| surapati basai bāham̐bala jāke| narapati sakala rahahiṃ rukha tākeṃ||

Sortha २

so suni tiya risa gayau sukhāī| dekhahu kāma pratāpa baṛāī|| sūla kulisa asi am̐gavanihāre| te ratinātha sumana sara māre||

sabhaya naresu priyā pahiṃ gayaū| dekhi dasā dukhu dāruna bhayaū|| bhūmi sayana paṭu moṭa purānā| die ḍāri tana bhūṣaṇa nānā||

kumatihi kasi kubeṣatā phābī| ana ahivātu sūca janu bhābī|| jāi nikaṭa nṛpu kaha mṛdu bānī| prānapriyā kehi hetu risānī||

Chhand

kehi hetu rāni risāni parasata pāni patihi nevāraī| mānahum̐ saroṣa bhuaṃga bhāmini biṣama bhām̐ti nihāraī||

Doha

u bāsanā rasanā dasana bara marama ṭhāharu dekhaḍa| tulasī nṛpati bhavatabyatā ?' basa kāma kautuka lekha||

Sortha २५

bāra bāra kaha rāu sumukhi sulocani pikabacani| kārana mohi sunāu gajagāmini nija kopa kara|| 25||

anahita tora priyā keim̐ kīnhā| kehi dui sira kehi jamu caha līnhā|| kahu kehi raṃkahi karau naresū| kahu kehi nṛpahi nikāsauṃ desū||

sakaum̐ tora ari amarau mārī| kāha kīṭa bapure nara nārī|| jānasi mora subhāu barorū| manu tava ānana caṃda cakorū||

priyā prāna suta sarabasu moreṃ| parijana prajā sakala basa toreṃ|| jauṃ kachu kahau kapaṭu kari tohī| bhāmini rāma sapatha sata mohī||

bihasi māgu manabhāvati bātā| bhūṣana sajahi manohara gātā|| gharī kugharī samujhi jiyam̐ dekhū| begi priyā pariharahi kubeṣū||

Doha २६

yaha suni mana guni sapatha baṛi bihasi uṭhī matimaṃda| bhūṣana sajati biloki mṛgu manahum̐ kirātini phaṃda|| 26||

puni kaha rāu suhrada jiyam̐ jānī| prema pulaki mṛdu maṃjula bānī|| bhāmini bhayau tora manabhāvā| ghara ghara nagara anaṃda badhāvā||

rāmahi deum̐ kāli jubarājū| sajahi sulocani maṃgala sājū|| dalaki uṭheu suni hradau kaṭhorū| janu chui gayau pāka baratorū||

aisiu pīra bihasi tehi goī| cora nāri jimi pragaṭi na roī|| lakhahiṃ na bhūpa kapaṭa caturāī| koṭi kuṭila mani gurū paṛhāī||

jadyapi nīti nipuna naranāhū| nāricarita jalanidhi avagāhū|| kapaṭa sanehu baṛhāi bahorī| bolī bihasi nayana muhu morī||

Doha २७

māgu māgu pai kahahu piya kabahum̐ na dehu na lehu| dena kahehu baradāna dui teu pāvata saṃdehu|| 27||

jāneum̐ maramu rāu ham̐si kahaī| tumhahi kohāba parama priya ahaī|| thāti rākhi na māgihu kāū| bisari gayau mohi bhora subhāū||

jhūṭhehum̐ hamahi doṣu jani dehū| dui kai cāri māgi maku lehū|| raghukula rīti sadā cali āī| prāna jāhum̐ baru bacanu na jāī||

nahiṃ asatya sama pātaka puṃjā| giri sama hohiṃ ki koṭika guṃjā|| satyamūla saba sukṛta suhāe| beda purāna bidita manu gāe||

tehi para rāma sapatha kari āī| sukṛta saneha avadhi raghurāī|| bāta dṛṛhāi kumati ham̐si bolī| kumata kubihaga kulaha janu kholī||

Doha २८

bhūpa manoratha subhaga banu sukha subihaṃga samāju| bhillani jimi chāṛana cahati bacanu bhayaṃkaru bāju|| 28||

sunahu prānapriya bhāvata jī kā| dehu eka bara bharatahi ṭīkā|| māgaum̐ dūsara bara kara jorī| puravahu nātha manoratha morī||

tāpasa beṣa biseṣi udāsī| caudaha barisa rāmu banabāsī|| suni mṛdu bacana bhūpa hiyam̐ sokū| sasi kara chuata bikala jimi kokū||

gayau sahami nahiṃ kachu kahi āvā| janu sacāna bana jhapaṭeu lāvā|| bibarana bhayau nipaṭa narapālū| dāmini haneu manahum̐ taru tālū||

māthe hātha mūdi dou locana| tanu dhari socu lāga janu socana|| mora manorathu surataru phūlā| pharata karini jimi hateu samūlā||

avadha ujāri kīnhi kaikeīṃ| dīnhasi acala bipati kai neīṃ||

Doha २९

kavaneṃ avasara kā bhayau gayaum̐ nāri bisvāsa| joga siddhi phala samaya jimi jatihi abidyā nāsa|| 29||

ehi bidhi rāu manahiṃ mana jhām̐khā| dekhi kubhām̐ti kumati mana mākhā|| bharatu ki rāura pūta na hohīṃ| ānehu mola besāhi ki mohī||

jo suni saru asa lāga tumhāreṃ| kāhe na bolahu bacanu sam̐bhāre|| dehu utaru anu karahu ki nāhīṃ| satyasaṃdha tumha raghukula māhīṃ||

dena kahehu aba jani baru dehū| tajahum̐ satya jaga apajasu lehū|| satya sarāhi kahehu baru denā| jānehu leihi māgi cabenā||

sibi dadhīci bali jo kachu bhāṣā| tanu dhanu tajeu bacana panu rākhā|| ati kaṭu bacana kahati kaikeī| mānahum̐ lona jare para deī||

Doha ३०

dharama dhuraṃdhara dhīra dhari nayana ughāre rāyam̐| siru dhuni līnhi usāsa asi māresi mohi kuṭhāyam̐|| 30||

āgeṃ dīkhi jarata risa bhārī| manahum̐ roṣa taravāri ughārī|| mūṭhi kubuddhi dhāra niṭhurāī| dharī kūbarīṃ sāna banāī||

lakhī mahīpa karāla kaṭhorā| satya ki jīvanu leihi morā|| bole rāu kaṭhina kari chātī| bānī sabinaya tāsu sohātī||

priyā bacana kasa kahasi kubhām̐tī| bhīra pratīti prīti kari hām̐tī|| moreṃ bharatu rāmu dui ām̐khī| satya kahaum̐ kari saṃkarū sākhī||

avasi dūtu maiṃ paṭhaiba prātā| aihahiṃ begi sunata dou bhrātā|| sudina sodhi sabu sāju sajāī| deum̐ bharata kahum̐ rāju bajāī||

Doha ३१

lobhu na rāmahi rāju kara bahuta bharata para prīti| maiṃ baṛa choṭa bicāri jiyam̐ karata raheum̐ nṛpanīti|| 31||

rāma sapatha sata kahuum̐ subhāū| rāmamātu kachu kaheu na kāū|| maiṃ sabu kīnha tohi binu pūm̐cheṃ| tehi teṃ pareu manorathu chūcheṃ||

risa pariharū aba maṃgala sājū| kachu dina gaem̐ bharata jubarājū|| ekahi bāta mohi dukhu lāgā| bara dūsara asamaṃjasa māgā||

ajahum̐ hṛdaya jarata tehi ām̐cā| risa parihāsa ki sām̐cehum̐ sām̐cā|| kahu taji roṣu rāma aparādhū| sabu kou kahai rāmu suṭhi sādhū||

tuhūm̐ sarāhasi karasi sanehū| aba suni mohi bhayau saṃdehū|| jāsu subhāu arihi anukūlā| so kimi karihi mātu pratikūlā||

Doha ३२

priyā hāsa risa pariharahi māgu bicāri bibeku| jehiṃ dekhām̐ aba nayana bhari bharata rāja abhiṣeku|| 32||

jiai mīna barū bāri bihīnā| mani binu phaniku jiai dukha dīnā|| kahaum̐ subhāu na chalu mana māhīṃ| jīvanu mora rāma binu nāhīṃ||

samujhi dekhu jiyam̐ priyā prabīnā| jīvanu rāma darasa ādhīnā|| suni mradu bacana kumati ati jaraī| manahum̐ anala āhuti ghṛta paraī||

kahai karahu kina koṭi upāyā| ihām̐ na lāgihi rāuri māyā|| dehu ki lehu ajasu kari nāhīṃ| mohi na bahuta prapaṃca sohāhīṃ||

rāmu sādhu tumha sādhu sayāne| rāmamātu bhali saba pahicāne|| jasa kausilām̐ mora bhala tākā| tasa phalu unhahi deum̐ kari sākā||

Doha ३३

hota prāta munibeṣa dhari jauṃ na rāmu bana jāhiṃ| mora maranu rāura ajasa nṛpa samujhia mana māhiṃ|| 33||

asa kahi kuṭila bhaī uṭhi ṭhāṛhī| mānahum̐ roṣa taraṃgini bāṛhī|| pāpa pahāra pragaṭa bhai soī| bharī krodha jala jāi na joī||

Doha २

dou bara kūla kaṭhina haṭha dhārā| bhavam̐ra kūbarī bacana pracārā|| ḍhāhata bhūparūpa taru mūlā| calī bipati bāridhi anukūlā||

lakhī naresa bāta phuri sām̐cī| tiya misa mīcu sīsa para nācī|| gahi pada binaya kīnha baiṭhārī| jani dinakara kula hosi kuṭhārī||

māgu mātha abahīṃ deum̐ tohī| rāma biraham̐ jani mārasi mohī|| rākhu rāma kahum̐ jehi tehi bhām̐tī| nāhiṃ ta jarihi janama bhari chātī||

Doha ३४

dekhī byādhi asādha nṛpu pareu dharani dhuni mātha| kahata parama ārata bacana rāma rāma raghunātha||

byākula rāu sithila saba gātā| karini kalapataru manahum̐ nipātā|| kaṃṭhu sūkha mukha āva na bānī| janu pāṭhīnu dīna binu pānī||

puni kaha kaṭu kaṭhora kaikeī| manahum̐ ghāya mahum̐ māhura deī|| jauṃ aṃtahum̐ asa karatabu raheū| māgu māgu tumha kehiṃ bala kaheū||

dui ki hoi eka samaya bhuālā| ham̐saba ṭhaṭhāi phulāuba gālā|| dāni kahāuba aru kṛpanāī| hoi ki khema kusala rautāī||

chāṛahu bacanu ki dhīraju dharahū| jani abalā jimi karunā karahū|| tanu tiya tanaya dhāmu dhanu dharanī| satyasaṃdha kahum̐ tṛna sama baranī||

Doha ३५

marama bacana suni rāu kaha kahu kachu doṣu na tora| lāgeu tohi pisāca jimi kālu kahāvata mora|| 35||

cahata na bharata bhūpatahi bhoreṃ| bidhi basa kumati basī jiya toreṃ||

Sortha १

so sabu mora pāpa parināmū| bhayau kuṭhāhara jehiṃ bidhi bāmū||

subasa basihi phiri avadha suhāī| saba guna dhāma rāma prabhutāī|| karihahiṃ bhāi sakala sevakāī| hoihi tihum̐ pura rāma baṛāī||

tora kalaṃku mora pachitāū| muehum̐ na miṭahi na jāihi kāū|| aba tohi nīka lāga karu soī| locana oṭa baiṭhu muhu goī||

jaba lagi jiauṃ kahaum̐ kara jorī| taba lagi jani kachu kahasi bahorī|| phiri pachitaihasi aṃta abhāgī| mārasi gāi nahāru lāgī||

Doha ३६

pareu rāu kahi koṭi bidhi kāhe karasi nidānu| kapaṭa sayāni na kahati kachu jāgati manahum̐ masānu|| 36||