Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Ayodhya Kand — अयोध्याकाण्ड

अयोध्याकाण्ड · दोहा ३०६–३२२

Share

jāni tumhahi mṛdu kahaum̐ kaṭhorā| kusamayam̐ tāta na anucita morā|| hohiṃ kuṭhāyam̐ subaṃdhu suhāe| oṛiahiṃ hātha asanihu ke ghāe||

Doha ३०६

sevaka kara pada nayana se mukha so sāhibu hoi| tulasī prīti ki rīti suni sukabi sarāhahiṃ soi|| 306||

sabhā sakala suni raghubara bānī| prema payodhi amia janu sānī|| sithila samāja saneha samādhī| dekhi dasā cupa sārada sādhī||

bharatahi bhayau parama saṃtoṣū| sanamukha svāmi bimukha dukha doṣū|| mukha prasanna mana miṭā biṣādū| bhā janu gūm̐gehi girā prasādū||

kīnha saprema pranāmu bahorī| bole pāni paṃkaruha jorī|| nātha bhayau sukhu sātha gae ko| laheum̐ lāhu jaga janamu bhae ko||

aba kṛpāla jasa āyasu hoī| karauṃ sīsa dhari sādara soī||

Sortha ४

so avalaṃba deva mohi deī| avadhi pāru pāvauṃ jehi seī||

Doha ३०७

deva deva abhiṣeka hita gura anusāsanu pāi| āneum̐ saba tīratha salilu tehi kaham̐ kāha rajāi|| 307||

eku manorathu baṛa mana māhīṃ| sabhayam̐ sakoca jāta kahi nāhīṃ|| kahahu tāta prabhu āyasu pāī| bole bāni saneha suhāī||

citrakūṭa suci thala tīratha bana| khaga mṛga sara sari nirjhara girigana|| prabhu pada aṃkita avani biseṣī| āyasu hoi ta āvauṃ dekhī||

avasi atri āyasu sira dharahū| tāta bigatabhaya kānana carahū|| muni prasāda banu maṃgala dātā| pāvana parama suhāvana bhrātā||

riṣināyaku jaham̐ āyasu dehīṃ| rākhehu tīratha jalu thala tehīṃ|| suni prabhu bacana bharata sukha pāvā| muni pada kamala mudita siru nāvā||

Doha ३०८

bharata rāma saṃbādu suni sakala sumaṃgala mūla| sura svārathī sarāhi kula baraṣata surataru phūla|| 308||

dhanya bharata jaya rāma gosāīṃ| kahata deva haraṣata bariāī|| muni mithilesa sabhām̐ saba kāhū| bharata bacana suni bhayau uchāhū||

bharata rāma guna grāma sanehū| pulaki prasaṃsata rāu bidehū|| sevaka svāmi subhāu suhāvana| nemu pemu ati pāvana pāvana||

mati anusāra sarāhana lāge| saciva sabhāsada saba anurāge|| suni suni rāma bharata saṃbādū| duhu samāja hiyam̐ haraṣu biṣādū||

rāma mātu dukhu sukhu sama jānī| kahi guna rāma prabodhīṃ rānī|| eka kahahiṃ raghubīra baṛāī| eka sarāhata bharata bhalāī||

Doha ३०९

atri kaheu taba bharata sana saila samīpa sukūpa| rākhia tīratha toya taham̐ pāvana amia anūpa|| 309||

bharata atri anusāsana pāī| jala bhājana saba die calāī|| sānuja āpu atri muni sādhū| sahita gae jaham̐ kūpa agādhū||

pāvana pātha punyathala rākhā| pramudita prema atri asa bhāṣā|| tāta anādi siddha thala ehū| lopeu kāla bidita nahiṃ kehū||

taba sevakanha sarasa thalu dekhā| kinha sujala hita kūpa biseṣā|| bidhi basa bhayau bisva upakārū| sugama agama ati dharama bicārū||

bharatakūpa aba kahihahiṃ logā| ati pāvana tīratha jala jogā|| prema sanema nimajjata prānī| hoihahiṃ bimala karama mana bānī||

Doha ३१०

kahata kūpa mahimā sakala gae jahām̐ raghurāu| atri sunāyau raghubarahi tīratha punya prabhāu|| 310||

kahata dharama itihāsa saprītī| bhayau bhoru nisi so sukha bītī|| nitya nibāhi bharata dou bhāī| rāma atri gura āyasu pāī||

sahita samāja sāja saba sādeṃ| cale rāma bana aṭana payādeṃ|| komala carana calata binu panahīṃ| bhai mṛdu bhūmi sakuci mana manahīṃ||

kusa kaṃṭaka kām̐karīṃ kurāīṃ| kaṭuka kaṭhora kubastu durāīṃ|| mahi maṃjula mṛdu māraga kīnhe| bahata samīra tribidha sukha līnhe||

sumana baraṣi sura ghana kari chāhīṃ| biṭapa phūli phali tṛna mṛdutāhīṃ|| mṛga biloki khaga boli subānī| sevahiṃ sakala rāma priya jānī||

Doha ३११

sulabha siddhi saba prākṛtahu rāma kahata jamuhāta| rāma prāna priya bharata kahum̐ yaha na hoi baṛi bāta|| 311||

ehi bidhi bharatu phirata bana māhīṃ| nemu premu lakhi muni sakucāhīṃ|| punya jalāśraya bhūmi bibhāgā| khaga mṛga taru tṛna giri bana bāgā||

cāru bicitra pabitra biseṣī| būjhata bharatu dibya saba dekhī|| suni mana mudita kahata riṣirāū| hetu nāma guna punya prabhāū||

katahum̐ nimajjana katahum̐ pranāmā| katahum̐ bilokata mana abhirāmā|| katahum̐ baiṭhi muni āyasu pāī| sumirata sīya sahita dou bhāī||

dekhi subhāu sanehu susevā| dehiṃ asīsa mudita banadevā|| phirahiṃ gaem̐ dinu pahara aṛhāī| prabhu pada kamala bilokahiṃ āī||

Doha ३१२

dekhe thala tīratha sakala bharata pām̐ca dina mājha| kahata sunata hari hara sujasu gayau divasu bhai sām̐jha|| 312||

bhora nhāi sabu jurā samājū| bharata bhūmisura terahuti rājū|| bhala dina āju jāni mana māhīṃ| rāmu kṛpāla kahata sakucāhīṃ||

gura nṛpa bharata sabhā avalokī| sakuci rāma phiri avani bilokī|| sīla sarāhi sabhā saba socī| kahum̐ na rāma sama svāmi sam̐kocī||

bharata sujāna rāma rukha dekhī| uṭhi saprema dhari dhīra biseṣī|| kari daṃḍavata kahata kara jorī| rākhīṃ nātha sakala ruci morī||

mohi lagi saheu sabahiṃ saṃtāpū| bahuta bhām̐ti dukhu pāvā āpū|| aba gosāim̐ mohi deu rajāī| sevauṃ avadha avadhi bhari jāī||

Doha

jehiṃ upāya puni pāya janu dekhai dīnadayāla|

Sortha ३१३

so sikha deia avadhi lagi kosalapāla kṛpāla|| 313||

purajana parijana prajā gosāī| saba suci sarasa saneham̐ sagāī|| rāura badi bhala bhava dukha dāhū| prabhu binu bādi parama pada lāhū||

svāmi sujānu jāni saba hī kī| ruci lālasā rahani jana jī kī|| pranatapālu pālihi saba kāhū| deu duhū disi ora nibāhū||

asa mohi saba bidhi bhūri bharoso| kiem̐ bicāru na socu kharo so|| ārati mora nātha kara chohū| duhum̐ mili kīnha ḍhīṭhu haṭhi mohū||

yaha baṛa doṣu dūri kari svāmī| taji sakoca sikhaia anugāmī|| bharata binaya suni sabahiṃ prasaṃsī| khīra nīra bibarana gati haṃsī||

Doha ३१४

dīnabaṃdhu suni baṃdhu ke bacana dīna chalahīna| desa kāla avasara sarisa bole rāmu prabīna|| 314||

tāta tumhāri mori parijana kī| ciṃtā gurahi nṛpahi ghara bana kī|| māthe para gura muni mithilesū| hamahi tumhahi sapanehum̐ na kalesū||

mora tumhāra parama puruṣārathu| svārathu sujasu dharamu paramārathu|| pitu āyasu pālihiṃ duhu bhāī| loka beda bhala bhūpa bhalāī||

gura pitu mātu svāmi sikha pāleṃ| calehum̐ kumaga paga parahiṃ na khāleṃ|| asa bicāri saba soca bihāī| pālahu avadha avadhi bhari jāī||

desu kosu parijana parivārū| gura pada rajahiṃ lāga charubhārū|| tumha muni mātu saciva sikha mānī| pālehu puhumi prajā rajadhānī||

Doha ३१५

mukhiā mukhu so cāhiai khāna pāna kahum̐ eka| pālai poṣai sakala am̐ga tulasī sahita bibeka|| 315||

rājadharama sarabasu etanoī| jimi mana māham̐ manoratha goī|| baṃdhu prabodhu kīnha bahu bhām̐tī| binu adhāra mana toṣu na sām̐tī||

bharata sīla gura saciva samājū| sakuca saneha bibasa raghurājū|| prabhu kari kṛpā pām̐varīṃ dīnhīṃ| sādara bharata sīsa dhari līnhīṃ||

caranapīṭha karunānidhāna ke| janu juga jāmika prajā prāna ke|| saṃpuṭa bharata saneha ratana ke| ākhara juga juna jīva jatana ke||

kula kapāṭa kara kusala karama ke| bimala nayana sevā sudharama ke|| bharata mudita avalaṃba lahe teṃ| asa sukha jasa siya rāmu rahe teṃ||

Doha ३१६

māgeu bidā pranāmu kari rāma lie ura lāi| loga ucāṭe amarapati kuṭila kuavasaru pāi|| 316||

Sortha १

so kucāli saba kaham̐ bhai nīkī| avadhi āsa sama jīvani jī kī|| nataru lakhana siya sama biyogā| hahari marata saba loga kurogā||

rāmakṛpām̐ avareba sudhārī| bibudha dhāri bhai gunada gohārī|| bheṃṭata bhuja bhari bhāi bharata so| rāma prema rasu kahi na parata so||

tana mana bacana umaga anurāgā| dhīra dhuraṃdhara dhīraju tyāgā|| bārija locana mocata bārī| dekhi dasā sura sabhā dukhārī||

munigana gura dhura dhīra janaka se| gyāna anala mana kaseṃ kanaka se|| je biraṃci niralepa upāe| paduma patra jimi jaga jala jāe||

Doha ३१७

teu biloki raghubara bharata prīti anūpa apāra| bhae magana mana tana bacana sahita birāga bicāra|| 317||

jahām̐ janaka gura mati bhorī| prākṛta prīti kahata baṛi khorī|| baranata raghubara bharata biyogū| suni kaṭhora kabi jānihi logū||

Sortha २

so sakoca rasu akatha subānī| samau sanehu sumiri sakucānī|| bheṃṭi bharata raghubara samujhāe| puni ripudavanu haraṣi hiyam̐ lāe||

sevaka saciva bharata rukha pāī| nija nija kāja lage saba jāī|| suni dāruna dukhu duhūm̐ samājā| lage calana ke sājana sājā||

prabhu pada paduma baṃdi dou bhāī| cale sīsa dhari rāma rajāī|| muni tāpasa banadeva nihorī| saba sanamāni bahori bahorī||

Doha ३१८

lakhanahi bheṃṭi pranāmu kari sira dhari siya pada dhūri| cale saprema asīsa suni sakala sumaṃgala mūri|| 318||

sānuja rāma nṛpahi sira nāī| kīnhi bahuta bidhi binaya baṛāī|| deva dayā basa baṛa dukhu pāyau| sahita samāja kānanahiṃ āyau||

pura pagu dhāria dei asīsā| kīnha dhīra dhari gavanu mahīsā|| muni mahideva sādhu sanamāne| bidā kie hari hara sama jāne||

sāsu samīpa gae dou bhāī| phire baṃdi paga āsiṣa pāī|| kausika bāmadeva jābālī| purajana parijana saciva sucālī||

jathā jogu kari binaya pranāmā| bidā kie saba sānuja rāmā|| nāri puruṣa laghu madhya baṛere| saba sanamāni kṛpānidhi phere||

Doha ३१९

bharata mātu pada baṃdi prabhu suci saneham̐ mili bheṃṭi| bidā kīnha saji pālakī sakuca soca saba meṭi|| 319||

parijana mātu pitahi mili sītā| phirī prānapriya prema punītā|| kari pranāmu bheṃṭī saba sāsū| prīti kahata kabi hiyam̐ na hulāsū||

suni sikha abhimata āsiṣa pāī| rahī sīya duhu prīti samāī|| raghupati paṭu pālakīṃ magāīṃ| kari prabodhu saba mātu caṛhāī||

bāra bāra hili mili duhu bhāī| sama saneham̐ jananī pahum̐cāī|| sāji bāji gaja bāhana nānā| bharata bhūpa dala kīnha payānā||

hṛdayam̐ rāmu siya lakhana sametā| cale jāhiṃ saba loga acetā|| basaha bāji gaja pasu hiyam̐ hāreṃ| cale jāhiṃ parabasa mana māreṃ||

Doha ३२०

gura guratiya pada baṃdi prabhu sītā lakhana sameta| phire haraṣa bisamaya sahita āe parana niketa|| 320||

bidā kīnha sanamāni niṣādū| caleu hṛdayam̐ baṛa biraha biṣādū|| kola kirāta bhilla banacārī| phere phire johāri johārī||

prabhu siya lakhana baiṭhi baṭa chāhīṃ| priya parijana biyoga bilakhāhīṃ|| bharata saneha subhāu subānī| priyā anuja sana kahata bakhānī||

prīti pratīti bacana mana karanī| śrīmukha rāma prema basa baranī|| tehi avasara khaga mṛga jala mīnā| citrakūṭa cara acara malīnā||

bibudha biloki dasā raghubara kī| baraṣi sumana kahi gati ghara ghara kī|| prabhu pranāmu kari dīnha bharoso| cale mudita mana ḍara na kharo so||

Doha ३२१

sānuja sīya sameta prabhu rājata parana kuṭīra| bhagati gyānu bairāgya janu sohata dhareṃ sarīra|| 321||

muni mahisura gura bharata bhuālū| rāma biraham̐ sabu sāju bihālū|| prabhu guna grāma ganata mana māhīṃ| saba cupacāpa cale maga jāhīṃ||

jamunā utari pāra sabu bhayaū| so bāsaru binu bhojana gayaū|| utari devasari dūsara bāsū| rāmasakhām̐ saba kīnha supāsū||

saī utari gomatīṃ nahāe| cautheṃ divasa avadhapura āe|| janaku rahe pura bāsara cārī| rāja kāja saba sāja sam̐bhārī||

sauṃpi saciva gura bharatahi rājū| terahuti cale sāji sabu sājū|| nagara nāri nara gura sikha mānī| base sukhena rāma rajadhānī||

Doha ३२२

rāma darasa lagi loga saba karata nema upabāsa| taji taji bhūṣana bhoga sukha jiata avadhi kīṃ āsa|| 322||