Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Ayodhya Kand — अयोध्याकाण्ड

अयोध्याकाण्ड · दोहा २४३–२६०

Share

sīlasiṃdhu suni gura āgavanū| siya samīpa rākhe ripudavanū|| cale sabega rāmu tehi kālā| dhīra dharama dhura dīnadayālā||

gurahi dekhi sānuja anurāge| daṃḍa pranāma karana prabhu lāge|| munibara dhāi lie ura lāī| prema umagi bheṃṭe dou bhāī||

prema pulaki kevaṭa kahi nāmū| kīnha dūri teṃ daṃḍa pranāmū|| rāmasakhā riṣi barabasa bheṃṭā| janu mahi luṭhata saneha sameṭā||

raghupati bhagati sumaṃgala mūlā| nabha sarāhi sura barisahiṃ phūlā|| ehi sama nipaṭa nīca kou nāhīṃ| baṛa basiṣṭha sama ko jaga māhīṃ||

Doha

jehi lakhi lakhanahu teṃ adhika mile mudita munirāu|

Sortha २४३

so sītāpati bhajana ko pragaṭa pratāpa prabhāu|| 243||

ārata loga rāma sabu jānā| karunākara sujāna bhagavānā|| jo jehi bhāyam̐ rahā abhilāṣī| tehi tehi kai tasi tasi rukha rākhī||

sānuja mili pala mahu saba kāhū| kīnha dūri dukhu dāruna dāhū|| yaha baṛi bātam̐ rāma kai nāhīṃ| jimi ghaṭa koṭi eka rabi chāhīṃ||

mili kevaṭihi umagi anurāgā| purajana sakala sarāhahiṃ bhāgā|| dekhīṃ rāma dukhita mahatārīṃ| janu subeli avalīṃ hima mārīṃ||

prathama rāma bheṃṭī kaikeī| sarala subhāyam̐ bhagati mati bheī|| paga pari kīnha prabodhu bahorī| kāla karama bidhi sira dhari khorī||

Doha २४४

bheṭīṃ raghubara mātu saba kari prabodhu paritoṣu| aṃba īsa ādhīna jagu kāhu na deia doṣu|| 244||

guratiya pada baṃde duhu bhāī| sahita bipratiya je sam̐ga āī|| gaṃga gauri sama saba sanamānīṃ| dehiṃ asīsa mudita mṛdu bānī||

gahi pada lage sumitrā aṃkā| janu bheṭīṃ saṃpati ati raṃkā|| puni janani caranani dou bhrātā| pare pema byākula saba gātā||

ati anurāga aṃba ura lāe| nayana saneha salila anhavāe|| tehi avasara kara haraṣa biṣādū| kimi kabi kahai mūka jimi svādū||

mili jananahi sānuja raghurāū| gura sana kaheu ki dhāria pāū|| purajana pāi munīsa niyogū| jala thala taki taki utareu logū||

Doha २४५

mahisura maṃtrī mātu gura gane loga lie sātha| pāvana āśrama gavanu kiya bharata lakhana raghunātha| 25||

sīya āi munibara paga lāgī| ucita asīsa lahī mana māgī|| gurapatinihi munitiyanha sametā| milī pemu kahi jāi na jetā||

baṃdi baṃdi paga siya sabahī ke| āsirabacana lahe priya jī ke|| sāsu sakala jaba sīyam̐ nihārīṃ| mūde nayana sahami sukumārīṃ||

parīṃ badhika basa manahum̐ marālīṃ| kāha kīnha karatāra kucālīṃ|| tinha siya nirakhi nipaṭa dukhu pāvā| so sabu sahia jo daiu sahāvā||

janakasutā taba ura dhari dhīrā| nīla nalina loyana bhari nīrā|| milī sakala sāsunha siya jāī| tehi avasara karunā mahi chāī||

Doha २४६

lāgi lāgi paga sabani siya bheṃṭati ati anurāga| hṛdayam̐ asīsahiṃ pema basa rahiahu bharī sohāga|| 246||

bikala saneham̐ sīya saba rānīṃ| baiṭhana sabahi kaheu gura gyānīṃ|| kahi jaga gati māyika munināthā| kahe kachuka paramāratha gāthā||

nṛpa kara surapura gavanu sunāvā| suni raghunātha dusaha dukhu pāvā|| marana hetu nija nehu bicārī| bhe ati bikala dhīra dhura dhārī||

kulisa kaṭhora sunata kaṭu bānī| bilapata lakhana sīya saba rānī||

Sortha ३

soka bikala ati sakala samājū| mānahum̐ rāju akājeu ājū||

munibara bahuri rāma samujhāe| sahita samāja susarita nahāe|| bratu niraṃbu tehi dina prabhu kīnhā| munihu kaheṃ jalu kāhum̐ na līnhā||

Doha २४७१

bhoru bhaem̐ raghunaṃdanahi jo muni āyasu dīnha| śraddhā bhagati sameta prabhu so sabu sādaru kīnha|| 2471||

kari pitu kriyā beda jasi baranī| bhe punīta pātaka tama taranī|| jāsu nāma pāvaka agha tūlā| sumirata sakala sumaṃgala mūlā||

suddha so bhayau sādhu saṃmata asa| tīratha āvāhana surasari jasa|| suddha bhaem̐ dui bāsara bīte| bole gura sana rāma pirīte||

nātha loga saba nipaṭa dukhārī| kaṃda mūla phala aṃbu ahārī|| sānuja bharatu saciva saba mātā| dekhi mohi pala jimi juga jātā||

saba sameta pura dhāria pāū| āpu ihām̐ amarāvati rāū|| bahuta kaheum̐ saba kiyaum̐ ḍhiṭhāī| ucita hoi tasa karia gosām̐ī||

Doha २४८

dharma setu karunāyatana kasa na kahahu asa rāma| loga dukhita dina dui darasa dekhi lahahum̐ biśrāma|| 248||

rāma bacana suni sabhaya samājū| janu jalanidhi mahum̐ bikala jahājū|| suni gura girā sumaṃgala mūlā| bhayau manahum̐ māruta anukulā||

pāvana payam̐ tihum̐ kāla nahāhīṃ| jo biloki aṃgha ogha nasāhīṃ|| maṃgalamūrati locana bhari bhari| nirakhahiṃ haraṣi daṃḍavata kari kari||

rāma saila bana dekhana jāhīṃ| jaham̐ sukha sakala sakala dukha nāhīṃ|| jharanā jharihiṃ sudhāsama bārī| tribidha tāpahara tribidha bayārī||

biṭapa beli tṛna aganita jātī| phala prasūna pallava bahu bhām̐tī|| suṃdara silā sukhada taru chāhīṃ| jāi barani bana chabi kehi pāhīṃ||

Doha २४९

sarani saroruha jala bihaga kūjata guṃjata bhṛṃga| baira bigata biharata bipina mṛga bihaṃga bahuraṃga|| 249||

kola kirāta bhilla banabāsī| madhu suci suṃdara svādu sudhā sī|| bhari bhari parana puṭīṃ raci rurī| kaṃda mūla phala aṃkura jūrī||

sabahi dehiṃ kari binaya pranāmā| kahi kahi svāda bheda guna nāmā|| dehiṃ loga bahu mola na lehīṃ| pherata rāma dohāī dehīṃ||

kahahiṃ saneha magana mṛdu bānī| mānata sādhu pema pahicānī|| tumha sukṛtī hama nīca niṣādā| pāvā darasanu rāma prasādā||

hamahi agama ati darasu tumhārā| jasa maru dharani devadhuni dhārā|| rāma kṛpāla niṣāda nevājā| parijana prajau cahia jasa rājā||

Doha २५०

yaha jiṃyam̐ jāni sam̐kocu taji karia chohu lakhi nehu| hamahi kṛtāratha karana lagi phala tṛna aṃkura lehu|| 250||

tumha priya pāhune bana pagu dhāre| sevā jogu na bhāga hamāre|| deba kāha hama tumhahi gosām̐ī| īdhanu pāta kirāta mitāī||

yaha hamāri ati baṛi sevakāī| lehi na bāsana basana corāī|| hama jaṛa jīva jīva gana ghātī| kuṭila kucālī kumati kujātī||

pāpa karata nisi bāsara jāhīṃ| nahiṃ paṭa kaṭi nahi peṭa aghāhīṃ|| saponehum̐ dharama buddhi kasa kāū| yaha raghunaṃdana darasa prabhāū||

jaba teṃ prabhu pada paduma nihāre| miṭe dusaha dukha doṣa hamāre|| bacana sunata purajana anurāge| tinha ke bhāga sarāhana lāge||

Chhand

lāge sarāhana bhāga saba anurāga bacana sunāvahīṃ| bolani milani siya rāma carana sanehu lakhi sukhu pāvahīṃ|| naranāri nidrahiṃ nehu nija suni kola bhaśillani kī girā| tulasī kṛpā raghubaṃsamani kī loha le laukā tirā||

Sortha २५१

biharahiṃ bana cahu ora pratidina pramudita loga saba| jala jyoṃ dādura mora bhae pīna pāvasa prathama|| 251||

pura jana nāri magana ati prītī| bāsara jāhiṃ palaka sama bītī|| sīya sāsu prati beṣa banāī| sādara karai sarisa sevakāī||

lakhā na maramu rāma binu kāhūm̐| māyā saba siya māyā māhūm̐|| sīyam̐ sāsu sevā basa kīnhīṃ| tinha lahi sukha sikha āsiṣa dīnhīṃ||

lakhi siya sahita sarala dou bhāī| kuṭila rāni pachitāni aghāī|| avani jamahi jācati kaikeī| mahi na bīcu bidhi mīcu na deī||

lokahum̐ beda bidita kabi kahahīṃ| rāma bimukha thalu naraka na lahahīṃ|| yahu saṃsau saba ke mana māhīṃ| rāma gavanu bidhi avadha ki nāhīṃ||

Doha २५२

nisi na nīda nahiṃ bhūkha dina bharatu bikala suci soca| nīca kīca bica magana jasa mīnahi salila sam̐koca|| 252||

kīnhī mātu misa kāla kucālī| īti bhīti jasa pākata sālī|| kehi bidhi hoi rāma abhiṣekū| mohi avakalata upāu na ekū||

avasi phirahiṃ gura āyasu mānī| muni puni kahaba rāma ruci jānī|| mātu kahehum̐ bahurahiṃ raghurāū| rāma janani haṭha karabi ki kāū||

mohi anucara kara ketika bātā| tehi maham̐ kusamau bāma bidhātā|| jauṃ haṭha karaum̐ ta nipaṭa kukaramū| haragiri teṃ guru sevaka dharamū||

ekau juguti na mana ṭhaharānī| socata bharatahi raini bihānī|| prāta nahāi prabhuhi sira nāī| baiṭhata paṭhae riṣayam̐ bolāī||

Doha २५३

gura pada kamala pranāmu kari baiṭhe āyasu pāi| bipra mahājana saciva saba jure sabhāsada āi|| 253||

bole munibaru samaya samānā| sunahu sabhāsada bharata sujānā|| dharama dhurīna bhānukula bhānū| rājā rāmu svabasa bhagavānū||

satyasaṃdha pālaka śruti setū| rāma janamu jaga maṃgala hetū|| gura pitu mātu bacana anusārī| khala dalu dalana deva hitakārī||

nīti prīti paramāratha svārathu| kou na rāma sama jāna jathārathu|| bidhi hari haru sasi rabi disipālā| māyā jīva karama kuli kālā||

ahipa mahipa jaham̐ lagi prabhutāī| joga siddhi nigamāgama gāī|| kari bicāra jiṃyam̐ dekhahu nīkeṃ| rāma rajāi sīsa sabahī keṃ||

Doha २५४

rākheṃ rāma rajāi rukha hama saba kara hita hoi| samujhi sayāne karahu aba saba mili saṃmata soi|| 254||

saba kahum̐ sukhada rāma abhiṣekū| maṃgala moda mūla maga ekū|| kehi bidhi avadha calahiṃ raghurāū| kahahu samujhi soi karia upāū||

saba sādara suni munibara bānī| naya paramāratha svāratha sānī|| utaru na āva loga bhae bhore| taba siru nāi bharata kara jore||

bhānubaṃsa bhae bhūpa ghanere| adhika eka teṃ eka baṛere|| janamu hetu saba kaham̐ pitu mātā| karama subhāsubha dei bidhātā||

dali dukha sajai sakala kalyānā| asa asīsa rāuri jagu jānā||

Sortha ४

so gosāim̐ bidhi gati jehiṃ cheṃkī| sakai ko ṭāri ṭeka jo ṭekī||

Doha २५५

būjhia mohi upāu aba so saba mora abhāgu| suni sanehamaya bacana gura ura umagā anurāgu|| 255||

tāta bāta phuri rāma kṛpāhīṃ| rāma bimukha sidhi sapanehum̐ nāhīṃ|| sakucaum̐ tāta kahata eka bātā| aradha tajahiṃ budha sarabasa jātā||

tumha kānana gavanahu dou bhāī| pheriahiṃ lakhana sīya raghurāī|| suni subacana haraṣe dou bhrātā| bhe pramoda paripūrana gātā||

mana prasanna tana teju birājā| janu jiya rāu rāmu bhae rājā|| bahuta lābha loganha laghu hānī| sama dukha sukha saba rovahiṃ rānī||

kahahiṃ bharatu muni kahā so kīnhe| phalu jaga jīvanha abhimata dīnhe|| kānana karaum̐ janama bhari bāsū| ehiṃ teṃ adhika na mora supāsū||

Doha २५६

am̐tarajāmī rāmu siya tumha sarabagya sujāna| jo phura kahahu ta nātha nija kījia bacanu pravāna|| 256||

bharata bacana suni dekhi sanehū| sabhā sahita muni bhae bidehū|| bharata mahā mahimā jalarāsī| muni mati ṭhāṛhi tīra abalā sī||

gā caha pāra jatanu hiyam̐ herā| pāvati nāva na bohitu berā|| auru karihi ko bharata baṛāī| sarasī sīpi ki siṃdhu samāī||

bharatu munihi mana bhītara bhāe| sahita samāja rāma pahiṃ āe|| prabhu pranāmu kari dīnha suāsanu| baiṭhe saba suni muni anusāsanu||

bole munibaru bacana bicārī| desa kāla avasara anuhārī|| sunahu rāma sarabagya sujānā| dharama nīti guna gyāna nidhānā||

Doha २५७

saba ke ura aṃtara basahu jānahu bhāu kubhāu| purajana jananī bharata hita hoi so kahia upāu|| 257||

ārata kahahiṃ bicāri na kāū| sūjha jūārihi āpana dāū|| suni muni bacana kahata raghurāū| nātha tumhārehi hātha upāū||

saba kara hita rukha rāuri rākheṃ| āyasu kiem̐ mudita phura bhāṣeṃ|| prathama jo āyasu mo kahum̐ hoī| mātheṃ māni karau sikha soī||

puni jehi kaham̐ jasa kahaba gosāīṃ| so saba bhām̐ti ghaṭihi sevakāīṃ|| kaha muni rāma satya tumha bhāṣā| bharata saneham̐ bicāru na rākhā||

tehi teṃ kahaum̐ bahori bahorī| bharata bhagati basa bhai mati morī|| moreṃ jāna bharata ruci rākhi| jo kījia so subha siva sākhī||

Doha २५८

bharata binaya sādara sunia karia bicāru bahori| karaba sādhumata lokamata nṛpanaya nigama nicori|| 258||

guru anurāga bharata para dekhī| rāma hdayam̐ ānaṃdu biseṣī|| bharatahi dharama dhuraṃdhara jānī| nija sevaka tana mānasa bānī||

bole gura āyasa anukūlā| bacana maṃju mṛdu maṃgalamūlā|| nātha sapatha pitu carana dohāī| bhayau na bhuana bharata sama bhāī||

je gura pada aṃbuja anurāgī| te lokahum̐ bedahum̐ baṛabhāgī|| rāura jā para asa anurāgū| ko kahi sakai bharata kara bhāgū||

lakhi laghu baṃdhu buddhi sakucāī| karata badana para bharata baṛāī|| bharatu kahahīṃ soi kiem̐ bhalāī| asa kahi rāma rahe aragāī||

Doha २५९

taba muni bole bharata sana saba sam̐kocu taji tāta| kṛpāsiṃdhu priya baṃdhu sana kahahu hṛdaya kai bāta|| 259||

suni muni bacana rāma rukha pāī| guru sāhiba anukūla aghāī|| lakhi apane sira sabu charu bhārū| kahi na sakahiṃ kachu karahiṃ bicārū||

pulaki sarīra sabhām̐ bhae ṭhāḍheṃ| nīraja nayana neha jala bāṛheṃ|| kahaba mora muninātha nibāhā| ehi teṃ adhika kahauṃ maiṃ kāhā||

maiṃ jānaum̐ nija nātha subhāū| aparādhihu para koha na kāū|| mo para kṛpā saneha biseṣī| khelata khunisa na kabahūm̐ dekhī||

sisupana tema parihareum̐ na saṃgū| kabahum̐ na kīnha mora mana bhaṃgū|| maiṃ prabhu kṛpā rīti jiyam̐ johī| hārehum̐ khela jitāvahiṃ mohī||

Doha २६०

mahūm̐ saneha sakoca basa sanamukha kahī na baina| darasana tṛpita na āju lagi pema piāse naina|| 260||