Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Ayodhya Kand — अयोध्याकाण्ड

अयोध्याकाण्ड · दोहा २२४–२४२

Share

nija guna sahita rāma guna gāthā| sunata jāhiṃ sumirata raghunāthā|| tīratha muni āśrama suradhāmā| nirakhi nimajjahiṃ karahiṃ pranāmā||

manahīṃ mana māgahiṃ baru ehū| sīya rāma pada paduma sanehū|| milahiṃ kirāta kola banabāsī| baikhānasa baṭu jatī udāsī||

kari pranāmu pūm̐chahiṃ jehiṃ tehī| kehi bana lakhanu rāmu baidehī|| te prabhu samācāra saba kahahīṃ| bharatahi dekhi janama phalu lahahīṃ||

je jana kahahiṃ kusala hama dekhe| te priya rāma lakhana sama lekhe|| ehi bidhi būjhata sabahi subānī| sunata rāma banabāsa kahānī||

Doha २२४

tehi bāsara basi prātahīṃ cale sumiri raghunātha| rāma darasa kī lālasā bharata sarisa saba sātha|| 224||

maṃgala saguna hohiṃ saba kāhū| pharakahiṃ sukhada bilocana bāhū|| bharatahi sahita samāja uchāhū| milihahiṃ rāmu miṭahi dukha dāhū||

karata manoratha jasa jiyam̐ jāke| jāhiṃ saneha surām̐ saba chāke|| sithila aṃga paga maga ḍagi ḍolahiṃ| bihabala bacana pema basa bolahiṃ||

rāmasakhām̐ tehi samaya dekhāvā| saila siromani sahaja suhāvā|| jāsu samīpa sarita paya tīrā| sīya sameta basahiṃ dou bīrā||

dekhi karahiṃ saba daṃḍa pranāmā| kahi jaya jānaki jīvana rāmā|| prema magana asa rāja samājū| janu phiri avadha cale raghurājū||

Doha २२५

bharata premu tehi samaya jasa tasa kahi sakai na seṣu| kabihiṃ agama jimi brahmasukhu aha mama malina janeṣu|| 225||

sakala saneha sithila raghubara keṃ| gae kosa dui dinakara ḍharakeṃ|| jalu thalu dekhi base nisi bīteṃ| kīnha gavana raghunātha pirīteṃ||

uhām̐ rāmu rajanī avaseṣā| jāge sīyam̐ sapana asa dekhā|| sahita samāja bharata janu āe| nātha biyoga tāpa tana tāe||

sakala malina mana dīna dukhārī| dekhīṃ sāsu āna anuhārī|| suni siya sapana bhare jala locana| bhae socabasa soca bimocana||

lakhana sapana yaha nīka na hoī| kaṭhina kucāha sunāihi koī|| asa kahi baṃdhu sameta nahāne| pūji purāri sādhu sanamāne||

Chhand

sanamāni sura muni baṃdi baiṭhe utara disi dekhata bhae| nabha dhūri khaga mṛga bhūri bhāge bikala prabhu āśrama gae|| tulasī uṭhe avaloki kāranu kāha cita sacakita rahe| saba samācāra kirāta kolanhi āi tehi avasara kahe||

Sortha २२६

sunata sumaṃgala baina mana pramoda tana pulaka bhara| sarada saroruha naina tulasī bhare saneha jala|| 226||

bahuri socabasa bhe siyaravanū| kārana kavana bharata āgavanū|| eka āi asa kahā bahorī| sena saṃga caturaṃga na thorī||

Sortha २

so suni rāmahi bhā ati socū| ita pitu baca ita baṃdhu sakocū|| bharata subhāu samujhi mana māhīṃ| prabhu cita hita thiti pāvata nāhī||

samādhāna taba bhā yaha jāne| bharatu kahe mahum̐ sādhu sayāne|| lakhana lakheu prabhu hṛdayam̐ khabhārū| kahata samaya sama nīti bicārū||

binu pūm̐cha kachu kahaum̐ gosāīṃ| sevaku samayam̐ na ḍhīṭha ḍhiṭhāī|| tumha sarbagya siromani svāmī| āpani samujhi kahaum̐ anugāmī||

Doha २२७

nātha suhrada suṭhi sarala cita sīla saneha nidhāna| saba para prīti pratīti jiyam̐ jānia āpu samāna|| 227||

biṣaī jīva pāi prabhutāī| mūṛha moha basa hohiṃ janāī|| bharatu nīti rata sādhu sujānā| prabhu pada prema sakala jagu jānā||

teū āju rāma padu pāī| cale dharama marajāda meṭāī|| kuṭila kubaṃdha kuavasaru tākī| jāni rāma banavāsa ekākī||

kari kumaṃtru mana sāji samājū| āe karai akaṃṭaka rājū|| koṭi prakāra kalapi kuṭalāī| āe dala baṭori dou bhāī||

jauṃ jiyam̐ hoti na kapaṭa kucālī| kehi sohāti ratha bāji gajālī|| bharatahi dosu dei ko jāem̐| jaga baurāi rāja padu pāem̐||

Doha २२८

sasi gura tiya gāmī naghuṣu caṛheu bhūmisura jāna| loka beda teṃ bimukha bhā adhama na bena samāna|| 228||

sahasabāhu suranāthu trisaṃkū| kehi na rājamada dīnha kalaṃkū|| bharata kīnha yaha ucita upāū| ripu rina raṃca na rākhaba kāū||

eka kīnhi nahiṃ bharata bhalāī| nidare rāmu jāni asahāī|| samujhi parihi sou āju biseṣī| samara saroṣa rāma mukhu pekhī||

etanā kahata nīti rasa bhūlā| rana rasa biṭapu pulaka misa phūlā|| prabhu pada baṃdi sīsa raja rākhī| bole satya sahaja balu bhāṣī||

anucita nātha na mānaba morā| bharata hamahi upacāra na thorā|| kaham̐ lagi sahia rahia manu māreṃ| nātha sātha dhanu hātha hamāreṃ||

Doha २२९

chatri jāti raghukula janamu rāma anuga jagu jāna| lātahum̐ māreṃ caṛhati sira nīca ko dhūri samāna|| 229||

uṭhi kara jori rajāyasu māgā| manahum̐ bīra rasa sovata jāgā|| bām̐dhi jaṭā sira kasi kaṭi bhāthā| sāji sarāsanu sāyaku hāthā||

āju rāma sevaka jasu leūm̐| bharatahi samara sikhāvana deūm̐|| rāma nirādara kara phalu pāī| sovahum̐ samara seja dou bhāī||

āi banā bhala sakala samājū| pragaṭa karaum̐ risa pāchila ājū|| jimi kari nikara dalai mṛgarājū| lei lapeṭi lavā jimi bājū||

taisehiṃ bharatahi sena sametā| sānuja nidari nipātaum̐ khetā|| jauṃ sahāya kara saṃkaru āī| tau māraum̐ rana rāma dohāī||

Doha २३०

ati saroṣa mākhe lakhanu lakhi suni sapatha pravāna| sabhaya loka saba lokapati cāhata bhabhari bhagāna|| 230||

jagu bhaya magana gagana bhai bānī| lakhana bāhubalu bipula bakhānī|| tāta pratāpa prabhāu tumhārā| ko kahi sakai ko jānanihārā||

anucita ucita kāju kichu hoū| samujhi karia bhala kaha sabu koū|| sahasā kari pāchaiṃ pachitāhīṃ| kahahiṃ beda budha te budha nāhīṃ||

suni sura bacana lakhana sakucāne| rāma sīyam̐ sādara sanamāne|| kahī tāta tumha nīti suhāī| saba teṃ kaṭhina rājamadu bhāī||

jo acavam̐ta nṛpa mātahiṃ teī| nāhina sādhusabhā jehiṃ seī|| sunahu lakhana bhala bharata sarīsā| bidhi prapaṃca maham̐ sunā na dīsā||

Doha २३१

bharatahi hoi na rājamadu bidhi hari hara pada pāi| kabahum̐ ki kām̐jī sīkarani chīrasiṃdhu binasāi|| 231||

timiru taruna taranihi maku gilaī| gaganu magana maku meghahiṃ milaī|| gopada jala būṛahiṃ ghaṭajonī| sahaja chamā baru chāṛai chonī||

masaka phūm̐ka maku meru uṛāī| hoi na nṛpamadu bharatahi bhāī|| lakhana tumhāra sapatha pitu ānā| suci subaṃdhu nahiṃ bharata samānā||

saguna khīru avaguna jalu tātā| milai racai parapaṃcu bidhātā|| bharatu haṃsa rabibaṃsa taṛāgā| janami kīnha guna doṣa bibhāgā||

gahi guna paya taji avaguna bārī| nija jasa jagata kīnhi ujiārī|| kahata bharata guna sīlu subhāū| pema payodhi magana raghurāū||

Doha २३२

suni raghubara bānī bibudha dekhi bharata para hetu| sakala sarāhata rāma so prabhu ko kṛpāniketu|| 232||

jauṃ na hota jaga janama bharata ko| sakala dharama dhura dharani dharata ko|| kabi kula agama bharata guna gāthā| ko jānai tumha binu raghunāthā||

lakhana rāma siyam̐ suni sura bānī| ati sukhu laheu na jāi bakhānī|| ihām̐ bharatu saba sahita sahāe| maṃdākinīṃ punīta nahāe||

sarita samīpa rākhi saba logā| māgi mātu gura saciva niyogā|| cale bharatu jaham̐ siya raghurāī| sātha niṣādanāthu laghu bhāī||

samujhi mātu karataba sakucāhīṃ| karata kutaraka koṭi mana māhīṃ|| rāmu lakhanu siya suni mama nāūm̐| uṭhi jani anata jāhiṃ taji ṭhāūm̐||

Doha २३३

mātu mate mahum̐ māni mohi jo kachu karahiṃ so thora| agha avaguna chami ādarahiṃ samujhi āpanī ora|| 233||

jauṃ pariharahiṃ malina manu jānī| jau sanamānahiṃ sevaku mānī|| moreṃ sarana rāmahi kī panahī| rāma susvāmi dosu saba janahī||

jaga jasa bhājana cātaka mīnā| nema pema nija nipuna nabīnā|| asa mana gunata cale maga jātā| sakuca saneham̐ sithila saba gātā||

pherata manahum̐ mātu kṛta khorī| calata bhagati bala dhīraja dhorī|| jaba samujhata raghunātha subhāū| taba patha parata utāila pāū

bharata dasā tehi avasara kaisī| jala prabāham̐ jala ali gati jaisī|| dekhi bharata kara socu sanehū| bhā niṣāda tehi samayam̐ bidehū||

Doha २३४

lage hona maṃgala saguna suni guni kahata niṣādu| miṭihi socu hoihi haraṣu puni parināma biṣādu|| 234||

sevaka bacana satya saba jāne| āśrama nikaṭa jāi niarāne|| bharata dīkha bana saila samājū| mudita chudhita janu pāi sunājū||

īti bhīti janu prajā dukhārī| tribidha tāpa pīṛita graha mārī|| jāi surāja sudesa sukhārī| hohiṃ bharata gati tehi anuhārī||

rāma bāsa bana saṃpati bhrājā| sukhī prajā janu pāi surājā|| saciva birāgu bibeku naresū| bipina suhāvana pāvana desū||

bhaṭa jama niyama saila rajadhānī| sāṃti sumati suci suṃdara rānī|| sakala aṃga saṃpanna surāū| rāma carana āśrita cita cāū||

Doha २३५

jīti moha mahipālu dala sahita bibeka bhuālu| karata akaṃṭaka rāju puram̐ sukha saṃpadā sukālu|| 235||

bana pradesa muni bāsa ghanere| janu pura nagara gāum̐ gana khere|| bipula bicitra bihaga mṛga nānā| prajā samāju na jāi bakhānā||

khagahā kari hari bāgha barāhā| dekhi mahiṣa bṛṣa sāju sarāhā|| bayaru bihāi carahiṃ eka saṃgā| jaham̐ taham̐ manahum̐ sena caturaṃgā||

jharanā jharahiṃ matta gaja gājahiṃ| manahum̐ nisāna bibidhi bidhi bājahiṃ|| caka cakora cātaka suka pika gana| kūjata maṃju marāla mudita mana||

aligana gāvata nācata morā| janu surāja maṃgala cahu orā|| beli biṭapa tṛna saphala saphūlā| saba samāju muda maṃgala mūlā||

Doha २३६

rāma saila sobhā nirakhi bharata hṛdayam̐ ati pemu| tāpasa tapa phalu pāi jimi sukhī sirāneṃ nemu|| 236||

taba kevaṭa ūm̐ceṃ caṛhi dhāī| kaheu bharata sana bhujā uṭhāī|| nātha dekhiahiṃ biṭapa bisālā| pākari jaṃbu rasāla tamālā||

jinha tarubaranha madhya baṭu sohā| maṃju bisāla dekhi manu mohā|| nīla saghana pallva phala lālā| abirala chāham̐ sukhada saba kālā||

mānahum̐ timira arunamaya rāsī| biracī bidhi sam̐keli suṣamā sī|| e taru sarita samīpa gosām̐ī| raghubara paranakuṭī jaham̐ chāī||

tulasī tarubara bibidha suhāe| kahum̐ kahum̐ siyam̐ kahum̐ lakhana lagāe|| baṭa chāyām̐ bedikā banāī| siyam̐ nija pāni saroja suhāī||

Doha २३७

jahām̐ baiṭhi munigana sahita nita siya rāmu sujāna| sunahiṃ kathā itihāsa saba āgama nigama purāna|| 237||

sakhā bacana suni biṭapa nihārī| umage bharata bilocana bārī|| karata pranāma cale dou bhāī| kahata prīti sārada sakucāī||

haraṣahiṃ nirakhi rāma pada aṃkā| mānahum̐ pārasu pāyau raṃkā|| raja sira dhari hiyam̐ nayananhi lāvahiṃ| raghubara milana sarisa sukha pāvahiṃ||

dekhi bharata gati akatha atīvā| prema magana mṛga khaga jaṛa jīvā|| sakhahi saneha bibasa maga bhūlā| kahi supaṃtha sura baraṣahiṃ phūlā||

nirakhi siddha sādhaka anurāge| sahaja sanehu sarāhana lāge|| hota na bhūtala bhāu bharata ko| acara sacara cara acara karata ko||

Doha २३८

pema amia maṃdaru birahu bharatu payodhi gam̐bhīra| mathi pragaṭeu sura sādhu hita kṛpāsiṃdhu raghubīra|| 238||

sakhā sameta manohara joṭā| lakheu na lakhana saghana bana oṭā|| bharata dīkha prabhu āśramu pāvana| sakala sumaṃgala sadanu suhāvana||

karata prabesa miṭe dukha dāvā| janu jogīṃ paramārathu pāvā|| dekhe bharata lakhana prabhu āge| pūm̐che bacana kahata anurāge||

sīsa jaṭā kaṭi muni paṭa bām̐dheṃ| tūna kaseṃ kara saru dhanu kām̐dheṃ|| bedī para muni sādhu samājū| sīya sahita rājata raghurājū||

balakala basana jaṭila tanu syāmā| janu muni beṣa kīnha rati kāmā|| kara kamalani dhanu sāyaku pherata| jiya kī jarani harata ham̐si herata||

Doha २३९

lasata maṃju muni maṃḍalī madhya sīya raghucaṃdu| gyāna sabhām̐ janu tanu dhare bhagati saccidānaṃdu|| 239||

sānuja sakhā sameta magana mana| bisare haraṣa soka sukha dukha gana|| pāhi nātha kahi pāhi gosāī| bhūtala pare lakuṭa kī nāī||

bacana sapema lakhana pahicāne| karata pranāmu bharata jiyam̐ jāne|| baṃdhu saneha sarasa ehi orā| uta sāhiba sevā basa jorā||

mili na jāi nahiṃ gudarata banaī| sukabi lakhana mana kī gati bhanaī|| rahe rākhi sevā para bhārū| caṛhī caṃga janu khaiṃca khelārū||

kahata saprema nāi mahi māthā| bharata pranāma karata raghunāthā|| uṭhe rāmu suni pema adhīrā| kahum̐ paṭa kahum̐ niṣaṃga dhanu tīrā||

Doha २४०

barabasa lie uṭhāi ura lāe kṛpānidhāna| bharata rāma kī milani lakhi bisare sabahi apāna|| 240||

milani prīti kimi jāi bakhānī| kabikula agama karama mana bānī|| parama pema pūrana dou bhāī| mana budhi cita ahamiti bisarāī||

kahahu supema pragaṭa ko karaī| kehi chāyā kabi mati anusaraī|| kabihi aratha ākhara balu sām̐cā| anuhari tāla gatihi naṭu nācā||

agama saneha bharata raghubara ko| jaham̐ na jāi manu bidhi hari hara ko||

Sortha

so maiṃ kumati kahauṃ kehi bhām̐tī| bāja surāga ki gām̐ḍara tām̐tī||

milani biloki bharata raghubara kī| suragana sabhaya dhakadhakī dharakī|| samujhāe suraguru jaṛa jāge| baraṣi prasūna prasaṃsana lāge||

Doha २४१

mili sapema ripusūdanahi kevaṭu bheṃṭeu rāma| bhūri bhāyam̐ bheṃṭe bharata lachimana karata pranāma|| 241||

bheṃṭeu lakhana lalaki laghu bhāī| bahuri niṣādu līnha ura lāī|| puni munigana duhum̐ bhāinha baṃde| abhimata āsiṣa pāi anaṃde||

sānuja bharata umagi anurāgā| dhari sira siya pada paduma parāgā|| puni puni karata pranāma uṭhāe| sira kara kamala parasi baiṭhāe||

sīyam̐ asīsa dīnhi mana māhīṃ| magana saneham̐ deha sudhi nāhīṃ|| saba bidhi sānukūla lakhi sītā| bhe nisoca ura apaḍara bītā||

kou kichu kahai na kou kichu pūm̐chā| prema bharā mana nija gati chūm̐chā|| tehi avasara kevaṭu dhīraju dhari| jori pāni binavata pranāmu kari||

Doha २४२

nātha sātha muninātha ke mātu sakala pura loga| sevaka senapa saciva saba āe bikala biyoga|| 242||