Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Ayodhya Kand — अयोध्याकाण्ड

अयोध्याकाण्ड · दोहा २८७–२०५

Share

cakka cakki jimi pura nara nārī| cahata prāta ura ārata bhārī|| jāgata saba nisi bhayau bihānā| bharata bolāe saciva sujānā||

kaheu lehu sabu tilaka samājū| banahiṃ deba muni rāmahiṃ rājū|| begi calahu suni saciva johāre| turata turaga ratha nāga sam̐vāre||

aruṃdhatī aru agini samāū| ratha caṛhi cale prathama munirāū|| bipra bṛṃda caṛhi bāhana nānā| cale sakala tapa teja nidhānā||

nagara loga saba saji saji jānā| citrakūṭa kaham̐ kīnha payānā|| sibikā subhaga na jāhiṃ bakhānī| caṛhi caṛhi calata bhaī saba rānī||

Doha २८७

sauṃpi nagara suci sevakani sādara sakala calāi| sumiri rāma siya carana taba cale bharata dou bhāi|| 287||

rāma darasa basa saba nara nārī| janu kari karini cale taki bārī|| bana siya rāmu samujhi mana māhīṃ| sānuja bharata payādehiṃ jāhīṃ||

dekhi sanehu loga anurāge| utari cale haya gaya ratha tyāge|| jāi samīpa rākhi nija ḍolī| rāma mātu mṛdu bānī bolī||

tāta caṛhahu ratha bali mahatārī| hoihi priya parivāru dukhārī|| tumhareṃ calata calihi sabu logū| sakala soka kṛsa nahiṃ maga jogū||

sira dhari bacana carana siru nāī| ratha caṛhi calata bhae dou bhāī|| tamasā prathama divasa kari bāsū| dūsara gomati tīra nivāsū||

Doha २८८

paya ahāra phala asana eka nisi bhojana eka loga| karata rāma hita nema brata parihari bhūṣana bhoga|| 288||

saī tīra basi cale bihāne| sṛṃgaberapura saba niarāne|| samācāra saba sune niṣādā| hṛdayam̐ bicāra karai sabiṣādā||

kārana kavana bharatu bana jāhīṃ| hai kachu kapaṭa bhāu mana māhīṃ|| jauṃ pai jiyam̐ na hoti kuṭilāī| tau kata līnha saṃga kaṭakāī||

jānahiṃ sānuja rāmahi mārī| karaum̐ akaṃṭaka rāju sukhārī|| bharata na rājanīti ura ānī| taba kalaṃku aba jīvana hānī||

sakala surāsura jurahiṃ jujhārā| rāmahi samara na jītanihārā|| kā ācaraju bharatu asa karahīṃ| nahiṃ biṣa beli amia phala pharahīṃ||

Doha १८९

asa bicāri guham̐ gyāti sana kaheu sajaga saba hohu| hathavām̐sahu borahu tarani kījia ghāṭārohu|| 189||

hohu sam̐joila rokahu ghāṭā| ṭhāṭahu sakala marai ke ṭhāṭā|| sanamukha loha bharata sana leūm̐| jiata na surasari utarana deūm̐||

samara maranu puni surasari tīrā| rāma kāju chanabhaṃgu sarīrā|| bharata bhāi nṛpu mai jana nīcū| baṛeṃ bhāga asi pāia mīcū||

svāmi kāja karihaum̐ rana rārī| jasa dhavalihaum̐ bhuvana dasa cārī|| tajaum̐ prāna raghunātha nihoreṃ| duhūm̐ hātha muda modaka moreṃ||

sādhu samāja na jākara lekhā| rāma bhagata mahum̐ jāsu na rekhā|| jāyam̐ jiata jaga so mahi bhārū| jananī jaubana biṭapa kuṭhārū||

Doha १९०

bigata biṣāda niṣādapati sabahi baṛhāi uchāhu| sumiri rāma māgeu turata tarakasa dhanuṣa sanāhu|| 190||

begahu bhāihu sajahu sam̐joū| suni rajāi kadarāi na koū|| bhalehiṃ nātha saba kahahiṃ saharaṣā| ekahiṃ eka baṛhāvai karaṣā||

cale niṣāda johāri johārī| sūra sakala rana rūcai rārī|| sumiri rāma pada paṃkaja panahīṃ| bhāthīṃ bām̐dhi caṛhāinhi dhanahīṃ||

am̐garī pahiri kūm̐ṛi sira dharahīṃ| pharasā bām̐sa sela sama karahīṃ|| eka kusala ati oṛana khām̐ṛe| kūdahi gagana manahum̐ chiti chām̐ṛe||

nija nija sāju samāju banāī| guha rāutahi johāre jāī|| dekhi subhaṭa saba lāyaka jāne| lai lai nāma sakala sanamāne||

Doha १९१

bhāihu lāvahu dhokha jani āju kāja baṛa mohi| suni saroṣa bole subhaṭa bīra adhīra na hohi|| 191||

rāma pratāpa nātha bala tore| karahiṃ kaṭaku binu bhaṭa binu ghore|| jīvata pāu na pācheṃ dharahīṃ| ruṃḍa muṃḍamaya medini karahīṃ||

dīkha niṣādanātha bhala ṭolū| kaheu bajāu jujhāū ḍholū|| etanā kahata chīṃka bhai bām̐e| kaheu sagunianha kheta suhāe||

būṛhu eku kaha saguna bicārī| bharatahi milia na hoihi rārī|| rāmahi bharatu manāvana jāhīṃ| saguna kahai asa bigrahu nāhīṃ||

suni guha kahai nīka kaha būṛhā| sahasā kari pachitāhiṃ bimūṛhā|| bharata subhāu sīlu binu būjheṃ| baṛi hita hāni jāni binu jūjheṃ||

Doha १९२

gahahu ghāṭa bhaṭa samiṭi saba leum̐ marama mili jāi| būjhi mitra ari madhya gati tasa taba karihaum̐ āi|| 192||

lakhana sanehu subhāyam̐ suhāem̐| bairu prīti nahiṃ duraim̐ durāem̐|| asa kahi bheṃṭa sam̐jovana lāge| kaṃda mūla phala khaga mṛga māge||

mīna pīna pāṭhīna purāne| bhari bhari bhāra kahāranha āne|| milana sāju saji milana sidhāe| maṃgala mūla saguna subha pāe||

dekhi dūri teṃ kahi nija nāmū| kīnha munīsahi daṃḍa pranāmū|| jāni rāmapriya dīnhi asīsā| bharatahi kaheu bujhāi munīsā||

rāma sakhā suni saṃdanu tyāgā| cale utari umagata anurāgā|| gāum̐ jāti guham̐ nāum̐ sunāī| kīnha johāru mātha mahi lāī||

Doha १९३

karata daṃḍavata dekhi tehi bharata līnha ura lāi| manahum̐ lakhana sana bheṃṭa bhai prema na hṛdayam̐ samāi|| 193||

bheṃṭata bharatu tāhi ati prītī| loga sihāhiṃ prema kai rītī|| dhanya dhanya dhuni maṃgala mūlā| sura sarāhi tehi barisahiṃ phūlā||

loka beda saba bhām̐tihiṃ nīcā| jāsu chām̐ha chui leia sīṃcā|| tehi bhari aṃka rāma laghu bhrātā| milata pulaka paripūrita gātā||

rāma rāma kahi je jamuhāhīṃ| tinhahi na pāpa puṃja samuhāhīṃ|| yaha tau rāma lāi ura līnhā| kula sameta jagu pāvana kīnhā||

karamanāsa jalu surasari paraī| tehi ko kahahu sīsa nahiṃ dharaī|| ulaṭā nāmu japata jagu jānā| bālamīki bhae brahma samānā||

Doha १९४

svapaca sabara khasa jamana jaṛa pāvam̐ra kola kirāta| rāmu kahata pāvana parama hota bhuvana bikhyāta|| 194||

nahiṃ aciraju juga juga cali āī| kehi na dīnhi raghubīra baṛāī|| rāma nāma mahimā sura kahahīṃ| suni suni avadhaloga sukhu lahahīṃ||

rāmasakhahi mili bharata sapremā| pūm̐chī kusala sumaṃgala khemā|| dekhi bharata kara sīla sanehū| bhā niṣāda tehi samaya bidehū||

sakuca sanehu modu mana bāṛhā| bharatahi citavata ekaṭaka ṭhāṛhā|| dhari dhīraju pada baṃdi bahorī| binaya saprema karata kara jorī||

kusala mūla pada paṃkaja pekhī| maiṃ tihum̐ kāla kusala nija lekhī|| aba prabhu parama anugraha toreṃ| sahita koṭi kula maṃgala moreṃ||

Doha १९५

samujhi mori karatūti kulu prabhu mahimā jiyam̐ joi| jo na bhajai raghubīra pada jaga bidhi baṃcita soi|| 195||

kapaṭī kāyara kumati kujātī| loka beda bāhera saba bhām̐tī|| rāma kīnha āpana jabahī teṃ| bhayaum̐ bhuvana bhūṣana tabahī teṃ||

dekhi prīti suni binaya suhāī| mileu bahori bharata laghu bhāī|| kahi niṣāda nija nāma subānīṃ| sādara sakala johārīṃ rānīṃ||

jāni lakhana sama dehiṃ asīsā| jiahu sukhī saya lākha barīsā|| nirakhi niṣādu nagara nara nārī| bhae sukhī janu lakhanu nihārī||

kahahiṃ laheu ehiṃ jīvana lāhū| bheṃṭeu rāmabhadra bhari bāhū|| suni niṣādu nija bhāga baṛāī| pramudita mana lai caleu levāī||

Doha १९६

sanakāre sevaka sakala cale svāmi rukha pāi| ghara taru tara sara bāga bana bāsa banāenhi jāi|| 196||

sṛṃgaberapura bharata dīkha jaba| bhe saneham̐ saba aṃga sithila taba||

Sortha १

sohata diem̐ niṣādahi lāgū| janu tanu dhareṃ binaya anurāgū||

ehi bidhi bharata senu sabu saṃgā| dīkhi jāi jaga pāvani gaṃgā|| rāmaghāṭa kaham̐ kīnha pranāmū| bhā manu maganu mile janu rāmū||

karahiṃ pranāma nagara nara nārī| mudita brahmamaya bāri nihārī|| kari majjanu māgahiṃ kara jorī| rāmacaṃdra pada prīti na thorī||

bharata kaheu surasari tava renū| sakala sukhada sevaka suradhenū|| jori pāni bara māgaum̐ ehū| sīya rāma pada sahaja sanehū||

Doha १९७

ehi bidhi majjanu bharatu kari gura anusāsana pāi| mātu nahānīṃ jāni saba ḍerā cale lavāi|| 197||

jaham̐ taham̐ loganha ḍerā kīnhā| bharata sodhu sabahī kara līnhā|| sura sevā kari āyasu pāī| rāma mātu pahiṃ ge dou bhāī||

carana cām̐pi kahi kahi mṛdu bānī| jananīṃ sakala bharata sanamānī|| bhāihi sauṃpi mātu sevakāī| āpu niṣādahi līnha bolāī||

cale sakhā kara soṃ kara joreṃ| sithila sarīra saneha na thoreṃ|| pūm̐chata sakhahi so ṭhāum̐ dekhāū| neku nayana mana jarani juṛāū||

jaham̐ siya rāmu lakhanu nisi soe| kahata bhare jala locana koe|| bharata bacana suni bhayau biṣādū| turata tahām̐ lai gayau niṣādū||

Doha १९८

jaham̐ siṃsupā punīta tara raghubara kiya biśrāmu| ati saneham̐ sādara bharata kīnheu daṃḍa pranāmu|| 198||

kusa sām̐tharīnihāri suhāī| kīnha pranāmu pradacchina jāī|| carana rekha raja ām̐khinha lāī| banai na kahata prīti adhikāī||

kanaka biṃdu dui cārika dekhe| rākhe sīsa sīya sama lekhe|| sajala bilocana hṛdayam̐ galānī| kahata sakhā sana bacana subānī||

śrīhata sīya biraham̐ dutihīnā| jathā avadha nara nāri bilīnā|| pitā janaka deum̐ paṭatara kehī| karatala bhogu jogu jaga jehī||

sasura bhānukula bhānu bhuālū| jehi sihāta amarāvatipālū|| prānanāthu raghunātha gosāī| jo baṛa hota so rāma baṛāī||

Doha १९९

pati devatā sutīya mani sīya sām̐tharī dekhi| biharata hradau na hahari hara pabi teṃ kaṭhina biseṣi|| 199||

lālana jogu lakhana laghu lone| bhe na bhāi asa ahahiṃ na hone|| purajana priya pitu mātu dulāre| siya raghubarahi prānapiāre||

mṛdu mūrati sukumāra subhāū| tāta bāu tana lāga na kāū|| te bana sahahiṃ bipati saba bhām̐tī| nidare koṭi kulisa ehiṃ chātī||

rāma janami jagu kīnha ujāgara| rūpa sīla sukha saba guna sāgara|| purajana parijana gura pitu mātā| rāma subhāu sabahi sukhadātā||

bairiu rāma baṛāī karahīṃ| bolani milani binaya mana harahīṃ|| sārada koṭi koṭi sata seṣā| kari na sakahiṃ prabhu guna gana lekhā||

Doha २००

sukhasvarupa raghubaṃsamani maṃgala moda nidhāna| te sovata kusa ḍāsi mahi bidhi gati ati balavāna|| 200||

rāma sunā dukhu kāna na kāū| jīvanataru jimi jogavai rāū|| palaka nayana phani mani jehi bhām̐tī| jogavahiṃ janani sakala dina rātī||

te aba phirata bipina padacārī| kaṃda mūla phala phūla ahārī|| dhiga kaikeī amaṃgala mūlā| bhaisi prāna priyatama pratikūlā||

maiṃ dhiga dhiga agha udadhi abhāgī| sabu utapātu bhayau jehi lāgī|| kula kalaṃku kari sṛjeu bidhātām̐| sāim̐doha mohi kīnha kumātām̐||

suni saprema samujhāva niṣādū| nātha karia kata bādi biṣādū|| rāma tumhahi priya tumha priya rāmahi| yaha nirajosu dosu bidhi bāmahi||

Chhand

bidhi bāma kī karanī kaṭhina jehiṃ mātu kīnhī bāvarī| tehi rāti puni puni karahiṃ prabhu sādara sarahanā rāvarī|| tulasī na tumha so rāma prītamu kahatu hauṃ sauṃheṃ kiem̐| parināma maṃgala jāni apane ānie dhīraju hiem̐||

Sortha २०

aṃtarajāmī rāmu sakuca saprema kṛpāyatana| calia karia biśrāmu yaha bicāri dṛṛha āni mana|| 20||

sakhā bacana suni ura dhari dhīrā| bāsa cale sumirata raghubīrā|| yaha sudhi pāi nagara nara nārī| cale bilokana ārata bhārī||

paradakhinā kari karahiṃ pranāmā| dehiṃ kaikaihi khori nikāmā|| bharī bhari bāri bilocana leṃhīṃ| bāma bidhātāhi dūṣana dehīṃ||

eka sarāhahiṃ bharata sanehū| kou kaha nṛpati nibāheu nehū|| niṃdahiṃ āpu sarāhi niṣādahi| ko kahi sakai bimoha biṣādahi||

ehi bidhi rāti logu sabu jāgā| bhā bhinusāra gudārā lāgā|| gurahi sunāvam̐ caṛhāi suhāīṃ| naīṃ nāva saba mātu caṛhāīṃ||

daṃḍa cāri maham̐ bhā sabu pārā| utari bharata taba sabahi sam̐bhārā||

Doha २०२

prātakriyā kari mātu pada baṃdi gurahi siru nāi| āgeṃ kie niṣāda gana dīnheu kaṭaku calāi|| 202||

kiyau niṣādanāthu aguāīṃ| mātu pālakīṃ sakala calāīṃ|| sātha bolāi bhāi laghu dīnhā| bipranha sahita gavanu gura kīnhā||

āpu surasarihi kīnha pranāmū| sumire lakhana sahita siya rāmū|| gavane bharata payodehiṃ pāe| kotala saṃga jāhiṃ ḍoriāe||

kahahiṃ susevaka bārahiṃ bārā| hoia nātha asva asavārā|| rāmu payodehi pāyam̐ sidhāe| hama kaham̐ ratha gaja bāji banāe||

sira bhara jāum̐ ucita asa morā| saba teṃ sevaka dharamu kaṭhorā|| dekhi bharata gati suni mṛdu bānī| saba sevaka gana garahiṃ galānī||

Doha २०३

bharata tīsare pahara kaham̐ kīnha prabesu prayāga| kahata rāma siya rāma siya umagi umagi anurāga|| 203||

jhalakā jhalakata pāyanha kaiṃseṃ| paṃkaja kosa osa kana jaiseṃ|| bharata payādehiṃ āe ājū| bhayau dukhita suni sakala samājū||

khabari līnha saba loga nahāe| kīnha pranāmu tribenihiṃ āe|| sabidhi sitāsita nīra nahāne| die dāna mahisura sanamāne||

dekhata syāmala dhavala halore| pulaki sarīra bharata kara jore|| sakala kāma prada tīratharāū| beda bidita jaga pragaṭa prabhāū||

māgaum̐ bhīkha tyāgi nija dharamū| ārata kāha na karai kukaramū|| asa jiyam̐ jāni sujāna sudānī| saphala karahiṃ jaga jācaka bānī||

Doha २०४

aratha na dharama na kāma ruci gati na cahaum̐ nirabāna| janama janama rati rāma pada yaha baradānu na āna||

jānahum̐ rāmu kuṭila kari mohī| loga kahau gura sāhiba drohī|| sītā rāma carana rati moreṃ| anudina baṛhau anugraha toreṃ||

jaladu janama bhari surati bisārau| jācata jalu pabi pāhana ḍārau|| cātaku raṭani ghaṭeṃ ghaṭi jāī| baṛhe premu saba bhām̐ti bhalāī||

kanakahiṃ bāna caṛhai jimi dāheṃ| timi priyatama pada nema nibāheṃ|| bharata bacana suni mājha tribenī| bhai mṛdu bāni sumaṃgala denī||

tāta bharata tumha saba bidhi sādhū| rāma carana anurāga agādhū|| bāda galāni karahu mana māhīṃ| tumha sama rāmahi kou priya nāhīṃ||

Doha २०५

tanu pulakeu hiyam̐ haraṣu suni beni bacana anukūla| bharata dhanya kahi dhanya sura haraṣita baraṣahiṃ phūla|| 205||