Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Aranya Kand — अरण्यकाण्ड

अरण्यकाण्ड · दोहा ४–४२(क)

Share

taba kaha gīdha bacana dhari dhīrā| sunahu rāma bhaṃjana bhava bhīrā|| nātha dasānana yaha gati kīnhī| tehi khala janakasutā hari līnhī||

lai dacchina disi gayau gosāī| bilapati ati kurarī kī nāī|| darasa lāgī prabhu rākheṃum̐ prānā| calana cahata aba kṛpānidhānā||

rāma kahā tanu rākhahu tātā| mukha musakāi kahī tehiṃ bātā|| jā kara nāma marata mukha āvā| adhamau mukuta hoī śruti gāvā||

Sortha ४

so mama locana gocara āgeṃ| rākhauṃ deha nātha kehi khām̐geṃ|| jala bhari nayana kahahiṃ raghurāī| tāta karma nija te gatiṃ pāī||

parahita basa jinha ke mana māhīṃ| tinha kahum̐ jaga durlabha kachu nāhīṃ|| tanu taji tāta jāhu mama dhāmā| deum̐ kāha tumha pūranakāmā||

Doha ३१

sītā harana tāta jani kahahu pitā sana jāi| jauṃ maiṃ rāma ta kula sahita kahihi dasānana āi|| 31||

gīdha deha taji dhari hari rupā| bhūṣana bahu paṭa pīta anūpā|| syāma gāta bisāla bhuja cārī| astuti karata nayana bhari bārī||

Chhand १

jaya rāma rūpa anūpa nirguna saguna guna preraka sahī| dasasīsa bāhu pracaṃḍa khaṃḍana caṃḍa sara maṃḍana mahī|| pāthoda gāta saroja mukha rājīva āyata locanaṃ| nita naumi rāmu kṛpāla bāhu bisāla bhava bhaya mocanaṃ||

Doha २

balamaprameyamanādimajamabyaktamekamagocaraṃ| gobiṃda gopara dṃdrahara bigyānaghana dharanīdhara|| je rāma maṃtra japaṃta saṃta anaṃta jana mana raṃjanaṃ| nita naumi rāma akāma priya kāmādi khala dala gaṃjanaṃ|| 2||

Doha

jehi śruti niraṃjana brahma byāpaka biraja aja kahi gāvahīṃ| kari dhyānagyāna birāga joga aneka muni jehi pāvahīṃ||

Sortha ३

pragaṭa karunā kaṃda sobhā būṃda aga jaga mohaī| mama hṛdaya paṃkaja bhṛṃga aṃga anaṃga bahu chavi sohaī|| 3||

Doha

jo agama sugama subhāva nirmala asama sama sītala sadā| pasyaṃti ja jogī jatana kari karata mana go basa sadā||

Sortha ४

rāma ramā nivāsa saṃtata dāsa basa tribhuvana dhanī| mama ura basau so samana saṃsṛti jāsu kīrati pāvanī|| 4||

Doha ३२

abrirala bhagati māgi bara gīdha gayau haridhāma| tehi kī kriyā jathocita nija kara kauीnhī rāma|| 32||

komala cita ati dīnadayālā| kārana binu raghunātha kṛpālā|| gīdha adhama khaga āmiṣa bhogī| gati dīnhi jo jācata jogī||

sunahu umā te loga abhāgī| hari taji hohiṃ biṣaya anurāgī|| puni sītahi khojata dvau bhāī| cale bilokata bana bahutāī||

saṃkula latā biṭapa ghana kānana| bahu khaga mṛga taham̐ gaja paṃcānana|| āvata paṃtha kabaṃdha nipātā| tehiṃ saba kahī sāpa kai bātā||

durabāsā mohi dīnhī sāpā| prabhu pada pekhi miṭā so pāpā|| sunu gaṃdharba kahaum̐ mai tohī| mohi na sohāi brahmakula drohī||

Doha ३३

mana krama bacana kapaṭa taji jo kara bhūsura seva| mohi sameta biraṃci siva basa tākeṃ saba deva|| 33||

sāpata tāṛata paruṣa kahaṃtā| bipra pūjya asa gāvahiṃ saṃtā|| pūjia bipra sīla guna hīnā| sūdra na guna gana gyāna prabīnā||

kahi nija dharma tāhi samujhāvā| nija pada prīti dekhi mana bhāvā|| raghupati carana kamala siru nāī| gayau gagana āpani gati pāī||

tāhi dei gati rāma udārā| sabarī keṃ āśrama pagu dhārā|| sabarī dekhi rāma gṛham̐ āe| muni ke bacana samujhi jiyam̐ bhāe||

sarasija locana bāhu bisālā| jaṭā mukuṭa sira ura banamālā|| syāma gaura suṃdara dou bhāī| sabarī parī carana lapaṭāī||

prema magana mukha bacana na āvā| puni puni pada saroja sira nāvā|| sādara jala lai carana pakhāre| puni suṃdara āsana baiṭhāre||

Doha ३४

kaṃda mūla phala surasa ati die rāma kahum̐ āni| prema sahita prabhu khāe bāraṃbāra bakhāni|| 34||

pāni jori āgeṃ bhai ṭhāṛhī| prabhuhi biloki prīti ati bāṛhī|| kehi bidhi astuti karau tumhārī| adhama jāti maiṃ jaṛamati bhārī||

adhama te adhama adhama ati nārī| tinha maham̐ maiṃ matimaṃda aghārī|| kaha raghupati sunu bhāmini bātā| mānaum̐ eka bhagati kara nātā||

jāti pām̐ti kula dharma baṛāī| dhana bala parijana guna caturāī|| bhagati hīna nara sohai kaisā| binu jala bārida dekhia jaisā||

navadhā bhagati kahaum̐ tohi pāhīṃ| sāvadhāna sunu dharu mana māhīṃ|| prathama bhagati saṃtanha kara saṃgā| dūsari rati mama kathā prasaṃgā||

Doha ३५

gura pada paṃkaja sevā tīsari bhagati amāna| cauthi bhagati mama guna gana karai kapaṭa taji gāna|| 35||

maṃtra jāpa mama dṛṛha bisvāsā| paṃcama bhajana so beda prakāsā|| chaṭha dama sīla birati bahu karamā| nirata niraṃtara sajjana dharamā||

sātavam̐ sama mohi maya jaga dekhā| moteṃ saṃta adhika kari lekhā|| āṭhavam̐ jathālābha saṃtoṣā| sapanehum̐ nahiṃ dekhai paradoṣā||

navama sarala saba sana chalahīnā| mama bharosa hiyam̐ haraṣa na dīnā|| nava mahum̐ ekau jinha ke hoī| nāri puruṣa sacarācara koī||

Sortha ४

soi atisaya priya bhāmini more| sakala prakāra bhagati dṛṛha toreṃ|| jogi bṛṃda duralabha gati joī| to kahum̐ āju sulabha bhai soī||

mama darasana phala parama anūpā| jīva pāva nija sahaja sarūpā|| janakasutā kai sudhi bhāminī| jānahi kahu karibaragāminī||

paṃpā sarahi jāhu raghurāī| taham̐ hoihi sugrīva mitāī||

Sortha ६

so saba kahihi deva raghubīrā| jānatahūm̐ pūchahu matidhīrā||

bāra bāra prabhu pada siru nāī| prema sahita saba kathā sunāī||

Chhand

kahi kathā sakala biloki hari mukha hṛdayeṃ pada paṃkaja dhare| taji joga pāvaka deha hari pada līna bhaṛa jahem̐ nahiṃ phire|| nara bibidha karma adharma bahu mata sokaprada saba tyāgahū| bisvāsa kari kaha dāsa tulasī rāma pada anurāgahū||

Doha ३६

jāti hīna agha janma mahi mukta kīnhi asi nāri| mahāmaṃda mana sukha cahasi aise prabhuhi bisāri|| 36||

cale rāma tyāgā bana soū| atulita bala nara kehari doū|| birahī iva prabhu karata biṣādā| kahata kathā aneka saṃbādā||

lachimana dekhu bipina kai sobhā| dekhata kehi kara mana nahiṃ chobhā|| nāri sahita saba khaga mṛga bṛṃdā| mānahum̐ mori karata hahiṃ niṃdā||

hamahi dekhi mṛga nikara parāhīṃ| mṛgīṃ kahahiṃ tumha kaham̐ bhaya nāhīṃ|| tumha ānaṃda karahu mṛga jāe| kaṃcana mṛga khojana e āe||

saṃga lāi karinīṃ kari lehīṃ| mānahum̐ mohi sikhāvanu dehīṃ|| sāstra suciṃtita puni puni dekhia| bhūpa susevita basa nahiṃ lekhia||

rākhia nāri jadapi ura māhīṃ| jubatī sāstra nṛpati basa nāhīṃ|| dekhahu tāta basaṃta suhāvā| priyā hīna mohi bhaya upajāvā||

Doha ३७(क)

biraha bikala balahīna mohi jānesi nipaṭa akela| sahita bipina madhukara khaga madana kīnha bagamela|| 37 ( ka )||

Doha ३७(ख)

dekhi gayau bhrātā sahita tāsu dūta suni bāta| ḍerā kīnheu manahum̐ taba kaṭaku haṭaki manajāta|| 37 (kha )||

biṭapa bisāla latā arujhānī| bibidha bitāna die janu tānī|| kadali tāla bara dhujā patākā| daikhi na moha dhīra mana jākā||

bibidha bhām̐ti phūle taru nānā| janu bānaita bane bahu bānā|| kahum̐ kahum̐ sundara biṭapa suhāe| janu bhaṭa bilaga bilaga hoi chāe||

kūjata pika mānahum̐ gaja māte| ḍheka mahokha ūm̐ṭa bisarāte|| mora cakora kīra bara bājī| pārāvata marāla saba tājī||

tītira lāvaka padacara jūthā| barani na jāi manoja baruthā|| ratha giri silā duṃdubhī jharanā| cātaka baṃdī guna gana baranā||

madhukara mukhara bheri sahanāī| tribidha bayāri basīṭhīṃ āī|| caturaṃginī sena sam̐ga līnheṃ| bicarata sabahi cunautī dīnheṃ||

lachimana dekhata kāma anīkā| rahahiṃ dhīra tinha kai jaga līkā|| ehi keṃ eka parama bala nārī| tehi teṃ ubara subhaṭa soi bhārī||

Doha ३८(क)

tāta tīni ati prabala khala kāma krodha aru lobha| muni bigyāna dhāma mana karahiṃ nimiṣa mahum̐ chobha|| 38 ( ka )||

lobha keṃ icchā daṃbha bala kāma keṃ kevala nāri| krodha ke paruṣa bacana bala munibara kahahiṃ bicāri|| 38 ( kha )||

gunātīta sacarācara svāmī| rāma umā saba aṃtarajāmī|| kāminha kai dīnatā dekhāī| dhīranha keṃ mana birati dṛṛhāī||

krodha manoja lobha mada māyā| chūṭahiṃ sakala rāma kīṃ dāyā||

Sortha २

so nara iṃdrajāla nahiṃ bhūlā| jā para hoi so naṭa anukūlā||

umā kahaum̐ maiṃ anubhava apanā| sata hari bhajanu jagata saba sapanā|| puni prabhu gae sarobara tīrā| paṃpā nāma subhaga gaṃbhīrā||

saṃta hṛdaya jasa nirmala bārī| bām̐dhe ghāṭa manohara cārī|| jaham̐ taham̐ piahiṃ bibidha mṛga nīrā| janu udāra gṛha jācaka bhīrā||

Doha ३९(क)

puraini sabana oṭa jala begi na pāia marma| māyāchanna na dekhiai jaise nirguna brahma||

sukhi mīna saba ekarasa ati agādha jala māhiṃ| jathā dharmasīlanha ke dina sukha saṃjuta jāhiṃ|| 39 (kha )||

bikase sarasija nānā raṃgā| madhura mukhara guṃjata bahu bhṛṃgā|| bolata jalakukkuṭa kalahaṃsā| prabhu biloki janu karata prasaṃsā||

cakravāka baka khaga samudāī| dekhata banai barani nahiṃ jāī|| sundara khaga gana girā suhāī| jāta pathika janu leta bolāī||

tāla samīpa muninha gṛha chāe| cahu disi kānana biṭapa suhāe|| caṃpaka bakula kadaṃba tamālā| pāṭala panasa parāsa rasālā||

nava pallava kusumita taru nānā| caṃcarīka paṭalī kara gānā|| sītala maṃda sugaṃdha subhāū| saṃtata bahai manohara bāū||

kuhū kuhū kokila dhuni karahīṃ| suni rava sarasa dhyāna muni ṭarahīṃ||

Doha ४०

phala bhārana nami biṭapa saba rahe bhūmi niarāi| para upakārī puruṣa jimi navahiṃ susaṃpati pāi|| 40||

dekhi rāma ati rucira talāvā| majjanu kīnha parama sukha pāvā|| dekhī suṃdara tarubara chāyā| baiṭhe anuja sahita raghurāyā||

taham̐ puni sakala deva muni āe| astuti kari nija dhāma sidhāe|| baiṭhe parama prasanna kṛpālā| kahata anuja sana kathā rasālā||

birahavaṃta bhagavaṃtahi dekhī| nārada mana bhā soca biseṣī|| mora sāpa kari aṃgīkārā| sahata rāma nānā dukha bhārā||

aise prabhuhi bilokaum̐ jāī| puni na banihi asa avasaru āī|| yaha bicāri nārada kara bīnā| gae jahām̐ prabhu sukha āsīnā||

gāvata rāma carita mṛdu bānī| prema sahita bahu bhām̐ti bakhānī|| karata daṃḍavata lie uṭhāī| rākhe bahuta bāra ura lāī||

svāgata pūm̐chi nikaṭa baiṭhāre| lachimana sādara carana pakhāre||

Doha ४१

nānā bidhi binatī kari prabhu prasanna jiyam̐ jāni| nārada bole bacana taba jori saroruha pāni|| 41||

sunahu udāra sahaja raghunāyaka| suṃdara agama sugama bara dāyaka|| dehu eka bara māgaum̐ svāmī| jadyapi jānata aṃtarajāmī||

jānahu muni tumha mora subhāū| jana sana kabahum̐ ki karaum̐ durāū|| kavana bastu asi priya mohi lāgī| jo munibara na sakahu tumha māgī||

jana kahum̐ kachu adeya nahiṃ moreṃ| asa bisvāsa tajahu jani bhoreṃ|| taba nārada bole haraṣāī| asa bara māgaum̐ karaum̐ ḍhiṭhāī||

jadyapi prabhu ke nāma anekā| śruti kaha adhika eka teṃ ekā|| rāma sakala nāmanha te adhikā| hou nātha agha khaga gana badhikā||

Doha ४२(क)

rākā rajanī bhagati tava rāma nāma soi soma| apara nāma uḍagana bimala basuhum̐ bhagata ura byoma|| 42 (ka )||