Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Aranya Kand — अरण्यकाण्ड

अरण्यकाण्ड · दोहा ६१–३०

Share
Doha ६१

bhaṭa kaṭata tana sata khaṃḍa| puni uṭhata kari pāṣaṃḍa|| nabha uṛata bahu bhuja muṃḍa| binu mauli dhāvata ruṃḍa||

Doha ७

khaga kaṃka kāka sṛgāla| kaṭakaṭahiṃ kaṭhina karāla||

Chhand १

kaṭakaṭahiṃ zaṃbuka bhūta preta pisāca kharpara saṃcahīṃ| betāla bīra kapāla tāla bajāi jogini naṃcahīṃ|| raghubīra bāna pracaṃḍa khaṃḍahiṃ bhaṭanha ke ura bhuja sirā| jaham̐ taham̐ parahiṃ uṭhi larahiṃ dhara dharu dharu karahiṃ bhayakara girā||

Doha २

aṃtāvarīṃ gahi uṛata gīdha pisāca kara gahi dhāvahīṃ| saṃgrāma pura bāsī manahum̐ bahu bāla guṛī uṛāvahīṃ|| māre pachāre ura bidāre bipula bhaṭa kaham̐rata pare| avaloki nija dala bikala bhaṭa tisirādi khara dūṣana phire|| 2||

Doha ३

sara sakti tomara parasu sūla kṛpāna ekahi bārahīṃ| kari kopa śrīraghubīra para aganita nisācara ḍārahīṃ|| prabhu nimiṣa mahum̐ ripu sara nivāri pacāri ḍāre sāyakā| dasa dasa bisikha ura mājha māre sakala nisicara nāyakā|| 3||

Doha ४

mahi parata uṭhi bhaṭa bhirata marata na karata māyā ati ghanī| sura ḍarata caudaha sahasa preta biloki eka avadha dhanī|| sura muni sabhaya prabhu dekhi māyānātha ati kautuka kar yo| dekhahi parasapara rāma kari saṃgrāma ripudala lari mar yo|| 4||

Doha २०(क)

rāma rāma kahi tanu tajahiṃ pāvahiṃ pada nirbāna| kari upāya ripu māre chana mahūm̐ kṛpānidhāna|| 20 (ka )||

Doha २०(ख)

haraghita baraṣahiṃ sumana sura bājahiṃ gagana nisāna| astutikari kari saba cale sobhita bibidha bimāna|| 20 ( kha )||

jaba raghunātha samara ripu jīte| sura nara muni saba ke bhaya bīte|| taba lachimana sītahi lai āe| prabhu pada parata haraṣi ura lāe||

sītā citava syāma mṛdu gātā| parama prema locana na aghātā|| paṃcavaṭīṃ basi śrīraghunāyaka| karata carita sura muni sukhadāyaka||

dhuām̐ dekhi kharadūṣana kerā| jāi supanakhām̐ rāvana prerā|| boli bacana krodha kari bhārī| desa kosa kai surati bisārī||

karasi pāna sovasi dinu rātī| sudhi nahiṃ tava sira para ārātī|| rāja nīti binu dhana binu dharmā| harihi samarpe binu satakarmā|| bidyā binu bibeka upajāem̐| śrama phala paṛhe kiem̐ aru pāem̐|| saṃga te jatī kumaṃtra te rājā| māna te gyāna pāna teṃ lājā||

prīti pranaya binu mada te gunī| nāsahi begi nīti asa sunī||

Sortha २१(क)

ripu ruja pāvaka pāpa prabhu ahi gania na choṭa kari| asa kahi bibidha bilāpa kari lāgī rodana karana|| 21 ( ka )||

Doha २१(ख)

sabhā mājha pari byākula bahu prakāra kaha roi| tohi jiata dasakaṃdhara mori ki asi gati hoi|| 21 (kha )||

sunata sabhāsada uṭhe akulāī| samujhāī gahi bāham̐ uṭhāī|| kaha laṃkesa kahasi nija bātā| keṃim̐ tava nāsā kāna nipātā||

avadha nṛpati dasaratha ke jāe| puruṣa siṃgha bana khelana āe|| samujhi parī mohi unha kai karanī| rahita nisācara karihahiṃ dharanī||

jinha kara bhujabala pāi dasānana| abhaya bhae bicarata muni kānana|| dekhata bālaka kāla samānā| parama dhīra dhanvī guna nānā||

atulita bala pratāpa dvau bhrātā| khala badha rata sura muni sukhadātā||

Sortha ४

sobhādhāma rāma asa nāmā| tinha ke saṃga nāri eka syāmā||

rupa rāsi bidhi nāri sam̐vārī| rati sata koṭi tāsu balihārī|| tāsu anuja kāṭe śruti nāsā| suni tava bhagini karahiṃ parihāsā||

khara dūṣana suni lage pukārā| chana mahum̐ sakala kaṭaka unha mārā|| khara dūṣana tisirā kara ghātā| suni dasasīsa jare saba gātā||

Doha २२

supanakhahi samujhāi kari bala bolesi bahu bhām̐ti| gayau bhavana ati socabasa nīda parai nahiṃ rāti|| 22||

sura nara asura nāga khaga māhīṃ| more anucara kaham̐ kou nāhīṃ|| khara dūṣana mohi sama balavaṃtā| tinhahi ko mārai binu bhagavaṃtā||

sura raṃjana bhaṃjana mahi bhārā| jauṃ bhagavaṃta līnha avatārā|| tau mai jāi bairu haṭhi karaūm̐| prabhu sara prāna tajeṃ bhava taraūm̐||

hoihi bhajanu na tāmasa dehā| mana krama bacana maṃtra dṛṛha ehā|| jauṃ nararupa bhūpasuta koū| harihaum̐ nāri jīti rana doū||

calā akela jāna caḍhi tahavām̐| basa mārīca siṃdhu taṭa jahavām̐|| ihām̐ rāma jasi juguti banāī| sunahu umā so kathā suhāī||

Doha २३

lachimana gae banahiṃ jaba lena mūla phala kaṃda| janakasutā sana bole bihasi kṛpā sukha bṛṃda|| 23||

sunahu priyā brata rucira susīlā| maiṃ kachu karabi lalita naralīlā|| tumha pāvaka mahum̐ karahu nivāsā| jau lagi karauṃ nisācara nāsā||

jabahiṃ rāma saba kahā bakhānī| prabhu pada dhari hiyam̐ anala samānī|| nija pratibiṃba rākhi taham̐ sītā| taisai sīla rupa subinītā||

lachimanahūm̐ yaha maramu na jānā| jo kachu carita racā bhagavānā|| dasamukha gayau jahām̐ mārīcā| nāi mātha svāratha rata nīcā||

navani nīca kai ati dukhadāī| jimi aṃkusa dhanu uraga bilāī|| bhayadāyaka khala kai priya bānī| jimi akāla ke kusuma bhavānī||

Doha २४

kari pūjā mārīca taba sādara pūchī bāta| kavana hetu mana byagra ati akasara āyahu tāta|| 24||

dasamukha sakala kathā tehi āgeṃ| kahī sahita abhimāna abhāgeṃ|| hohu kapaṭa mṛga tumha chalakārī| jehi bidhi hari ānau nṛpanārī||

tehiṃ puni kahā sunahu dasasīsā| te nararupa carācara īsā|| tāsoṃ tāta bayaru nahiṃ kīje| māreṃ maria jiāem̐ jījai||

muni makha rākhana gayau kumārā| binu phara sara raghupati mohi mārā|| sata jojana āyaum̐ chana māhīṃ| tinha sana bayaru kiem̐ bhala nāhīṃ||

bhai mama kīṭa bhṛṃga kī nāī| jaham̐ taham̐ maiṃ dekhaum̐ dou bhāī|| jauṃ nara tāta tadapi ati sūrā| tinhahi birodhi na āihi pūrā||

Doha २५

jehiṃ tāṛakā subāhu hati khaṃḍeu hara kodaṃḍa| khara dūṣana tisirā badheu manuja ki asa baribaṃḍa|| 25||

jāhu bhavana kula kusala bicārī| sunata jarā dīnhisi bahu gārī|| guru jimi mūṛha karasi mama bodhā| kahu jaga mohi samāna ko jodhā||

taba mārīca hṛdayam̐ anumānā| navahi birodheṃ nahiṃ kalyānā|| sastrī marmī prabhu saṭha dhanī| baida baṃdi kabi bhānasa gunī||

ubhaya bhām̐ti dekhā nija maranā| taba tākisi raghunāyaka saranā|| utaru deta mohi badhaba abhāgeṃ| kasa na marauṃ raghupati sara lāgeṃ||

asa jiyam̐ jāni dasānana saṃgā| calā rāma pada prema abhaṃgā|| mana ati haraṣa janāva na tehī| āju dekhihaum̐ parama sanehī||

Chhand

nija parama prītama dekhi locana suphala kari sukha pāihauṃ| śrī sahita anuja sameta kṛpāniketa pada mana lāihauṃ|| nirbāna dāyaka krodha jā kara bhagati abasahi basakarī| nija pāni sara saṃdhāni so mohi badhihi sukhasāgara harī||

Doha २६

mama pācheṃ dhara dhāvata dhareṃ sarāsana bāna| phiri phiri prabhuhi bilokihaum̐ dhanya na mo sama āna|| 26||

tehi bana nikaṭa dasānana gayaū| taba mārīca kapaṭamṛga bhayaū|| ati bicitra kachu barani na jāī| kanaka deha mani racita banāī||

sītā parama rucira mṛga dekhā| aṃga aṃga sumanohara beṣā|| sunahu deva raghubīra kṛpālā| ehi mṛga kara ati suṃdara chālā||

satyasaṃdha prabhu badhi kari ehī| ānahu carma kahati baidehī|| taba raghupati jānata saba kārana| uṭhe haraṣi sura kāju sam̐vārana||

mṛga biloki kaṭi parikara bām̐dhā| karatala cāpa rucira sara sām̐dhā|| prabhu lachimanihi kahā samujhāī| phirata bipina nisicara bahu bhāī||

sītā keri karehu rakhavārī| budhi bibeka bala samaya bicārī|| prabhuhi biloki calā mṛga bhājī| dhāe rāmu sarāsana sājī||

nigama neti siva dhyāna na pāvā| māyāmṛga pācheṃ so dhāvā|| kabahum̐ nikaṭa puni dūri parāī| kabahum̐ka pragaṭai kabahum̐ chapāī||

pragaṭata durata karata chala bhūrī| ehi bidhi prabhuhi gayau lai dūrī|| taba taki rāma kaṭhina sara mārā| dharani pareu kari ghora pukārā||

lachimana kara prathamahiṃ lai nāmā| pācheṃ sumiresi mana mahum̐ rāmā|| prāna tajata pragaṭesi nija dehā| sumiresi rāmu sameta sanehā||

aṃtara prema tāsu pahicānā| muni durlabha gati dīnhi sujānā|| 9||

Doha २७

bipula sumana sura baraṣahiṃ gāvahiṃ prabhu guna gātha| nija pada dīnha asura kahum̐ dīnabaṃdhu raghunātha|| 27||

khala badhi turata phire raghubīrā| soha cāpa kara kaṭi tūnīrā|| ārata girā sunī jaba sītā| kaha lachimana sana parama sabhītā||

jāhu begi saṃkaṭa ati bhrātā| lachimana bihasi kahā sunu mātā|| bhṛkuṭi bilāsa sṛṣṭi laya hoī| sapanehum̐ saṃkaṭa parai ki soī||

marama bacana jaba sītā bolā| hari prerita lachimana mana ḍolā|| bana disi deva sauṃpi saba kāhū| cale jahām̐ rāvana sasi rāhū||

sūna bīca dasakaṃdhara dekhā| āvā nikaṭa jatī keṃ beṣā|| jākeṃ ḍara sura asura ḍerāhīṃ| nisi na nīda dina anna na khāhīṃ||

Sortha

so dasasīsa svāna kī nāī| ita uta citai calā bhaṛihāī|| imi kupaṃtha paga deta khagesā| raha na teja budhi bala lesā||

nānā bidhi kari kathā suhāī| rājanīti bhaya prīti dekhāī|| kaha sītā sunu jatī gosāīṃ| bolehu bacana duṣṭa kī nāīṃ||

taba rāvana nija rūpa dekhāvā| bhaī sabhaya jaba nāma sunāvā|| kaha sītā dhari dhīraju gāṛhā| āi gayau prabhu rahu khala ṭhāṛhā||

jimi haribadhuhi chudra sasa cāhā| bhaesi kālabasa nisicara nāhā|| sunata bacana dasasīsa risānā| mana mahum̐ carana baṃdi sukha mānā||

Doha २८

krodhavaṃta taba rāvana līnhisi ratha baiṭhāi| calā gaganapatha ātura bhayam̐ ratha hām̐ki na jāi|| 28||

hā jaga eka bīra raghurāyā| kehiṃ aparādha bisārehu dāyā|| ārati harana sarana sukhadāyaka| hā raghukula saroja dinanāyaka||

hā lachimana tumhāra nahiṃ dosā| so phalu pāyaum̐ kīnheum̐ rosā|| bibidha bilāpa karati baidehī| bhūri kṛpā prabhu dūri sanehī||

bipati mori ko prabhuhi sunāvā| puroḍāsa caha rāsabha khāvā|| sītā kai bilāpa suni bhārī| bhae carācara jīva dukhārī||

gīdharāja suni ārata bānī| raghukulatilaka nāri pahicānī|| adhama nisācara līnhe jāī| jimi malecha basa kapilā gāī||

sīte putri karasi jani trāsā| karihaum̐ jātudhāna kara nāsā|| dhāvā krodhavaṃta khaga kaiseṃ| chūṭai pabi parabata kahum̐ jaise||

re re duṣṭa ṭhāṛha kina hohī| nirbhaya calesi na jānehi mohī|| āvata dekhi kṛtāṃta samānā| phiri dasakaṃdhara kara anumānā||

kī maināka ki khagapati hoī| mama bala jāna sahita pati soī|| jānā jaraṭha jaṭāyū ehā| mama kara tīratha chām̐ṛihi dehā||

sunata gīdha krodhātura dhāvā| kaha sunu rāvana mora sikhāvā|| taji jānakihi kusala gṛha jāhū| nāhiṃ ta asa hoihi bahubāhū||

rāma roṣa pāvaka ati ghorā| hoihi sakala salabha kula torā|| utaru na deta dasānana jodhā| tabahiṃ gīdha dhāvā kari krodhā||

dhari kaca biratha kīnha mahi girā| sītahi rākhi gīdha puni phirā|| caucanha māri bidāresi dehī| daṃḍa eka bhai muruchā tehī||

taba sakrodha nisicara khisiānā| kāṛhesi parama karāla kṛpānā|| kāṭesi paṃkha parā khaga dharanī| sumiri rāma kari adabhuta karanī||

sītahi jāni caṛhāi bahorī| calā utāila trāsa na thorī|| karati bilāpa jāti nabha sītā| byādha bibasa janu mṛgī sabhītā||

giri para baiṭhe kapinha nihārī| kahi hari nāma dīnha paṭa ḍārī|| ehi bidhi sītahi so lai gayaū| bana asoka maham̐ rākhata bhayaū||

Doha २९(क)

hāri parā khala bahu bidhi bhaya aru prīti dekhāi| taba asoka pādapa tara rākhisi jatana karāi|| 29 (ka )||

Doha

jehi bidhi kapaṭa kuraṃga sam̐ga dhāi cale śrīrāma|

Sortha २९(ख)

so chabi sītā rākhi ura raṭati rahati harināma|| 29 ( kha )||

raghupati anujahi āvata dekhī| bāhija ciṃtā kīnhi biseṣī|| janakasutā pariharihu akelī| āyahu tāta bacana mama pelī||

nisicara nikara phirahiṃ bana māhīṃ| mama mana sītā āśrama nāhīṃ|| gahi pada kamala anuja kara jorī| kaheu nātha kachu mohi na khorī||

anuja sameta gae prabhu tahavām̐| godāvari taṭa āśrama jahavām̐|| āśrama dekhi jānakī hīnā| bhae bikala jasa prākṛta dīnā||

hā guna khāni jānakī sītā| rūpa sīla brata nema punītā|| lachimana samujhāe bahu bhām̐tī| pūchata cale latā taru pām̐tī||

he khaga mṛga he madhukara śrenī| tumha dekhī sītā mṛganainī|| khaṃjana suka kapota mṛga mīnā| madhupa nikara kokilā prabīnā||

kuṃda kalī dāṛima dāminī| kamala sarada sasi ahibhāminī|| baruna pāsa manoja dhanu haṃsā| gaja kehari nija sunata prasaṃsā||

śrīphala kanaka kadali haraṣāhīṃ| neku na saṃka sakuca mana māhīṃ|| sunu jānakī tohi binu ājū| haraṣe sakala pāi janu rājū||

kimi sahi jāta anakha tohi pāhīṃ| priyā begi pragaṭasi kasa nāhīṃ|| ehi bidhi khaujata bilapata svāmī| manahum̐ mahā birahī ati kāmī||

pūranakāma rāma sukha rāsī| manuja carita kara aja abināsī|| āge parā gīdhapati dekhā| sumirata rāma carana jinha rekhā||

Doha ३०

kara saroja sira paraseu kṛpāsiṃdhu radhubīra| nirakhi rāma chabi dhāma mukha bigata bhaī saba pīra|| 30||