Chapter 10 — दशम अध्याय — Durga Saptashati

। ध्यानम् । ॐ उत्तप्तहेमरुचिरां रविचन्द्रवह्नि- नेत्रां धनुश्शरयुताङ्कुशपाशशूलम् । रम्यैर्भुजैश्च दधतीं शिवशक्तिरूपां कामेश्वरीं हृदि भजामि धृतेन्दुलेखाम् ॥

| dhyānam | oṃ uttaptahemarucirāṃ ravicandravahni- netrāṃ dhanuśśarayutāṅkuśapāśaśūlam | ramyairbhujaiśca dadhatīṃ śivaśaktirūpāṃ kāmeśvarīṃ hṛdi bhajāmi dhṛtendulekhām ||

ॐ ऋषिरुवाच ॥ १०.१॥

oṃ ṛṣiruvāca || 10.1||

निशुम्भं निहतं दृष्ट्वा भ्रातरं प्राणसम्मितम् । हन्यमानं बलं चैव शुम्भः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः ॥ १०.२॥

niśumbhaṃ nihataṃ dṛṣṭvā bhrātaraṃ prāṇasammitam | hanyamānaṃ balaṃ caiva śumbhaḥ kruddho'bravīdvacaḥ || 10.2||

बलावलेपदुष्टे त्वं मा दुर्गे गर्वमावह । अन्यासां बलमाश्रित्य युद्ध्यसे चातिमानिनी ॥ १०.३॥

balāvalepaduṣṭe tvaṃ mā durge garvamāvaha | anyāsāṃ balamāśritya yuddhyase cātimāninī || 10.3||

देव्युवाच ॥ १०.४॥

devyuvāca || 10.4||

एकैवाहं जगत्यत्र द्वितीया का ममापरा । पश्यैता दुष्ट मय्येव विशन्त्यो मद्विभूतयः ॥ १०.५॥

ekaivāhaṃ jagatyatra dvitīyā kā mamāparā | paśyaitā duṣṭa mayyeva viśantyo madvibhūtayaḥ || 10.5||

ततः समस्तास्ता देव्यो ब्रह्माणीप्रमुखा लयम् । तस्या देव्यास्तनौ जग्मुरेकैवासीत्तदाम्बिका ॥ १०.६॥

tataḥ samastāstā devyo brahmāṇīpramukhā layam | tasyā devyāstanau jagmurekaivāsīttadāmbikā || 10.6||

देव्युवाच ॥ १०.७॥

devyuvāca || 10.7||

अहं विभूत्या बहुभिरिह रूपैर्यदास्थिता । तत्संहृतं मयैकैव तिष्ठाम्याजौ स्थिरो भव ॥ १०.८॥

ahaṃ vibhūtyā bahubhiriha rūpairyadāsthitā | tatsaṃhṛtaṃ mayaikaiva tiṣṭhāmyājau sthiro bhava || 10.8||

ऋषिरुवाच ॥ १०.९॥

ṛṣiruvāca || 10.9||

ततः प्रववृते युद्धं देव्याः शुम्भस्य चोभयोः । पश्यतां सर्वदेवानामसुराणां च दारुणम् ॥ १०.१०॥

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ devyāḥ śumbhasya cobhayoḥ | paśyatāṃ sarvadevānāmasurāṇāṃ ca dāruṇam || 10.10||

शरवर्षैः शितैः शस्त्रैस्तथा चास्त्रैः सुदारुणैः । तयोर्युद्धमभूद्भूयः सर्वलोकभयङ्करम् ॥ १०.११॥

śaravarṣaiḥ śitaiḥ śastraistathā cāstraiḥ sudāruṇaiḥ | tayoryuddhamabhūdbhūyaḥ sarvalokabhayaṅkaram || 10.11||

दिव्यान्यस्त्राणि शतशो मुमुचे यान्यथाम्बिका । बभञ्ज तानि दैत्येन्द्रस्तत्प्रतीघातकर्तृभिः ॥ १०.१२॥

divyānyastrāṇi śataśo mumuce yānyathāmbikā | babhañja tāni daityendrastatpratīghātakartṛbhiḥ || 10.12||

मुक्तानि तेन चास्त्राणि दिव्यानि परमेश्वरी । बभञ्ज लीलयैवोग्रहुङ्कारोच्चारणादिभिः ॥ १०.१३॥

muktāni tena cāstrāṇi divyāni parameśvarī | babhañja līlayaivograhuṅkāroccāraṇādibhiḥ || 10.13||

ततः शरशतैर्देवीमाच्छादयत सोऽसुरः । सापि तत्कुपिता देवी धनुश्चिच्छेद चेषुभिः ॥ १०.१४॥

tataḥ śaraśatairdevīmācchādayata so'suraḥ | sāpi tatkupitā devī dhanuściccheda ceṣubhiḥ || 10.14||

छिन्ने धनुषि दैत्येन्द्रस्तथा शक्तिमथाददे । चिच्छेद देवी चक्रेण तामप्यस्य करे स्थिताम् ॥ १०.१५॥

chinne dhanuṣi daityendrastathā śaktimathādade | ciccheda devī cakreṇa tāmapyasya kare sthitām || 10.15||

ततः खड्गमुपादाय शतचन्द्रं च भानुमत् । अभ्यधा वत तां देवीं दैत्यानामधिपेश्वरः ॥ १०.१६॥

tataḥ khaḍgamupādāya śatacandraṃ ca bhānumat | abhyadhā vata tāṃ devīṃ daityānāmadhipeśvaraḥ || 10.16||

तस्यापतत एवाशु खड्गं चिच्छेद चण्डिका । धनुर्मुक्तैः शितैर्बाणैश्चर्म चार्ककरामलम् । अश्वांश्च पातयामास रथं सारथिना सह ॥ १०.१७॥

tasyāpatata evāśu khaḍgaṃ ciccheda caṇḍikā | dhanurmuktaiḥ śitairbāṇaiścarma cārkakarāmalam | aśvāṃśca pātayāmāsa rathaṃ sārathinā saha || 10.17||

हताश्वः स तदा दैत्यश्छिन्नधन्वा विसारथिः । जग्राह मुद्गरं घोरमम्बिकानिधनोद्यतः ॥ १०.१८॥

hatāśvaḥ sa tadā daityaśchinnadhanvā visārathiḥ | jagrāha mudgaraṃ ghoramambikānidhanodyataḥ || 10.18||

चिच्छेदापततस्तस्य मुद्गरं निशितैः शरैः । तथापि सोऽभ्यधावत्तां मुष्टिमुद्यम्य वेगवान् ॥ १०.१९॥

cicchedāpatatastasya mudgaraṃ niśitaiḥ śaraiḥ | tathāpi so'bhyadhāvattāṃ muṣṭimudyamya vegavān || 10.19||

स मुष्टिं पातयामास हृदये दैत्यपुङ्गवः । देव्यास्तं चापि सा देवी तलेनोरस्यताडयत् ॥ १०.२०॥

sa muṣṭiṃ pātayāmāsa hṛdaye daityapuṅgavaḥ | devyāstaṃ cāpi sā devī talenorasyatāḍayat || 10.20||

तलप्रहाराभिहतो निपपात महीतले । स दैत्यराजः सहसा पुनरेव तथोत्थितः ॥ १०.२१॥

talaprahārābhihato nipapāta mahītale | sa daityarājaḥ sahasā punareva tathotthitaḥ || 10.21||

उत्पत्य च प्रगृह्योच्चैर्देवीं गगनमास्थितः । तत्रापि सा निराधारा युयुधे तेन चण्डिका ॥ १०.२२॥

utpatya ca pragṛhyoccairdevīṃ gaganamāsthitaḥ | tatrāpi sā nirādhārā yuyudhe tena caṇḍikā || 10.22||

नियुद्धं खे तदा दैत्यश्चण्डिका च परस्परम् । चक्रतुः प्रथमं सिद्धमुनिविस्मयकारकम् ॥ १०.२३॥

niyuddhaṃ khe tadā daityaścaṇḍikā ca parasparam | cakratuḥ prathamaṃ siddhamunivismayakārakam || 10.23||

ततो नियुद्धं सुचिरं कृत्वा तेनाम्बिका सह । उत्पाट्य भ्रामयामास चिक्षेप धरणीतले ॥ १०.२४॥

tato niyuddhaṃ suciraṃ kṛtvā tenāmbikā saha | utpāṭya bhrāmayāmāsa cikṣepa dharaṇītale || 10.24||

स क्षिप्तो धरणीं प्राप्य मुष्टिमुद्यम्य वेगवान् । अभ्यधावत दुष्टात्मा चण्डिकानिधनेच्छया ॥ १०.२५॥

sa kṣipto dharaṇīṃ prāpya muṣṭimudyamya vegavān | abhyadhāvata duṣṭātmā caṇḍikānidhanecchayā || 10.25||

तमायान्तं ततो देवी सर्वदैत्यजनेश्वरम् । जगत्यां पातयामास भित्त्वा शूलेन वक्षसि ॥ १०.२६॥

tamāyāntaṃ tato devī sarvadaityajaneśvaram | jagatyāṃ pātayāmāsa bhittvā śūlena vakṣasi || 10.26||

स गतासुः पपातोर्व्यां देवी शूलाग्रविक्षतः । चालयन् सकलां पृथ्वीं साब्धिद्वीपां सपर्वताम् ॥ १०.२७॥

sa gatāsuḥ papātorvyāṃ devī śūlāgravikṣataḥ | cālayan sakalāṃ pṛthvīṃ sābdhidvīpāṃ saparvatām || 10.27||

ततः प्रसन्नमखिलं हते तस्मिन् दुरात्मनि । जगत्स्वास्थ्यमतीवाप निर्मलं चाभवन्नभः ॥ १०.२८॥

tataḥ prasannamakhilaṃ hate tasmin durātmani | jagatsvāsthyamatīvāpa nirmalaṃ cābhavannabhaḥ || 10.28||

उत्पातमेघाः सोल्का ये प्रागासंस्ते शमं ययुः । सरितो मार्गवाहिन्यस्तथासंस्तत्र पातिते ॥ १०.२९॥

utpātameghāḥ solkā ye prāgāsaṃste śamaṃ yayuḥ | sarito mārgavāhinyastathāsaṃstatra pātite || 10.29||

ततो देवगणाः सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः । बभूवुर्निहते तस्मिन् गन्धर्वा ललितं जगुः ॥ १०.३०॥

tato devagaṇāḥ sarve harṣanirbharamānasāḥ | babhūvurnihate tasmin gandharvā lalitaṃ jaguḥ || 10.30||

अवादयंस्तथैवान्ये ननृतुश्चाप्सरोगणाः । ववुः पुण्यास्तथा वाताः सुप्रभोऽभूद्दिवाकरः ॥ १०.३१॥

avādayaṃstathaivānye nanṛtuścāpsarogaṇāḥ | vavuḥ puṇyāstathā vātāḥ suprabho'bhūddivākaraḥ || 10.31||

जज्वलुश्चाग्नयः शान्ताः शान्ता दिग्जनितस्वनाः ॥ १०.३२॥

jajvaluścāgnayaḥ śāntāḥ śāntā digjanitasvanāḥ || 10.32||