Manache Shlok

Text

View

गणाधीश जो ईश सर्वा गुणांचा । मुळारंभ आरंभ तो निर्गुणाचा ॥ नमूं शारदा मूळ चत्वार वाचा । गमू पंथ आनंत या राघवाचा ॥ १ ॥

gaṇādhīśa jo īśa sarvā guṇāṃcā | muḷāraṃbha āraṃbha to nirguṇācā || namūṃ śāradā mūḷa catvāra vācā | gamū paṃtha ānaṃta yā rāghavācā || 1 ||

मना सज्जना भक्तिपंथेंचि जावें । तरी श्रीहरी पाविजेतों स्वभावें ॥ जनीं निंद्य तें सर्व सोडून द्यावें । जनीं वंद्य तें सर्व भावें करावें ॥ २ ॥

manā sajjanā bhaktipaṃtheṃci jāveṃ | tarī śrīharī pāvijetoṃ svabhāveṃ || janīṃ niṃdya teṃ sarva soḍūna dyāveṃ | janīṃ vaṃdya teṃ sarva bhāveṃ karāveṃ || 2 ||

प्रभाते मनीं राम चिंतीत जावा । पुढें वैखरी राम आधीं वदावा ॥ सदाचार हा थोर सोडूं नये तो । जनीं तोचि तो मानवी धन्य होतो ॥ ३ ॥

prabhāte manīṃ rāma ciṃtīta jāvā | puḍheṃ vaikharī rāma ādhīṃ vadāvā || sadācāra hā thora soḍūṃ naye to | janīṃ toci to mānavī dhanya hoto || 3 ||

मना वासना दुष्ट कामा न ये रे । मना सर्वथा पापबुद्धी नको रे ॥ मना सर्वथा नीति सोडूं नको हो । मना अंतरीं सार वीचार राहो ॥ ४ ॥

manā vāsanā duṣṭa kāmā na ye re | manā sarvathā pāpabuddhī nako re || manā sarvathā nīti soḍūṃ nako ho | manā aṃtarīṃ sāra vīcāra rāho || 4 ||

मना पापसंकल्प सोडूनि द्यावा । मना सत्यसंकल्प जीवीं धरावा ॥ मना कल्पना ते नको वीषयांची । विकारें घडे हो जनीं सर्व ची ची ॥ ५ ॥

manā pāpasaṃkalpa soḍūni dyāvā | manā satyasaṃkalpa jīvīṃ dharāvā || manā kalpanā te nako vīṣayāṃcī | vikāreṃ ghaḍe ho janīṃ sarva cī cī || 5 ||

नको रे मना क्रोध हा खेदकारी । नको रे मना काम नाना विकारी ॥ नको रे मना सर्वदा अंगिकारू । नको रे मना मत्सरू दंभ भारू ॥ ६ ॥

nako re manā krodha hā khedakārī | nako re manā kāma nānā vikārī || nako re manā sarvadā aṃgikārū | nako re manā matsarū daṃbha bhārū || 6 ||

मना श्रेष्ठ धारिष्ट जीवी धरावे । मना बोलणे नीच सोशीत जावे ॥ स्वये सर्वदा नम्र वाचे वदावे । मना सर्व लोकांसि रे नीववावे ॥ ७ ॥

manā śreṣṭha dhāriṣṭa jīvī dharāve | manā bolaṇe nīca sośīta jāve || svaye sarvadā namra vāce vadāve | manā sarva lokāṃsi re nīvavāve || 7 ||

देहे त्यागिता कीर्ति मागे उरावी । मना सज्जना हेचि क्रीया धरावी ॥ मना चंदनाचे परी त्वां झिजावे । परी अंतरी सज्जना नीववावे ॥ ८ ॥

dehe tyāgitā kīrti māge urāvī | manā sajjanā heci krīyā dharāvī || manā caṃdanāce parī tvāṃ jhijāve | parī aṃtarī sajjanā nīvavāve || 8 ||

नको रे मना द्रव्य ते पूढिलांचे । अति स्वार्थबुद्धी न रे पाप सांचे ॥ घडे भोगणे पाप ते कर्म खोटे । न होता मनासारिखे दुःख मोठे ॥ ९ ॥

nako re manā dravya te pūḍhilāṃce | ati svārthabuddhī na re pāpa sāṃce || ghaḍe bhogaṇe pāpa te karma khoṭe | na hotā manāsārikhe duḥkha moṭhe || 9 ||

सदा सर्वदा प्रीति रामीं धरावी । दुखाची स्वयें सांडि जीवीं करावी ॥ देहेदुःख तें सूख मानीत जावें । विवेकें सदा स्वस्वरूपीं भरावें ॥ १० ॥

sadā sarvadā prīti rāmīṃ dharāvī | dukhācī svayeṃ sāṃḍi jīvīṃ karāvī || deheduḥkha teṃ sūkha mānīta jāveṃ | vivekeṃ sadā svasvarūpīṃ bharāveṃ || 10 ||

जनीं सर्वसूखी असा कोण आहे । विचारें मना तूंचि शोधूनि पाहें ॥ मना त्वांचि रे पूर्वसंचीत केलें । तयासारिखें भोगणें प्राप्त झालें ॥ ११ ॥

janīṃ sarvasūkhī asā koṇa āhe | vicāreṃ manā tūṃci śodhūni pāheṃ || manā tvāṃci re pūrvasaṃcīta keleṃ | tayāsārikheṃ bhogaṇeṃ prāpta jhāleṃ || 11 ||

मना मानसी दुःख आणूं नको रे । मना सर्वथा शोक चिंता नको रे ॥ विवेकें देहेबुद्धि सोडूनि द्यावी । विदेहीपणें मुक्ति भोगीत जावी ॥ १२ ॥

manā mānasī duḥkha āṇūṃ nako re | manā sarvathā śoka ciṃtā nako re || vivekeṃ dehebuddhi soḍūni dyāvī | videhīpaṇeṃ mukti bhogīta jāvī || 12 ||

मना सांग पां रावणा काय जालें । अकस्मात तें राज्य सर्वै बुडालें ॥ म्हणोनी कुडी वासना सांडि वेगीं । बळें लागला काळ हा पाठिलागी ॥ १३ ॥

manā sāṃga pāṃ rāvaṇā kāya jāleṃ | akasmāta teṃ rājya sarvai buḍāleṃ || mhaṇonī kuḍī vāsanā sāṃḍi vegīṃ | baḷeṃ lāgalā kāḷa hā pāṭhilāgī || 13 ||

जिवा कर्मयोगें जनीं जन्म जाला । परी शेवटीं काळमूखीं निमाला ॥ महाथोर ते मृत्युपंथेंचि गेले । कितीएक ते जन्मले आणि मेले ॥ १४ ॥

jivā karmayogeṃ janīṃ janma jālā | parī śevaṭīṃ kāḷamūkhīṃ nimālā || mahāthora te mṛtyupaṃtheṃci gele | kitīeka te janmale āṇi mele || 14 ||

मना पाहतां सत्य हे मृत्युभूमी । जितां बोलती सर्वही जीव मी मी ॥ चिरंजीव हे सर्वही मानिताती । अकस्मात सांडूनिया सर्व जाती ॥ १५ ॥

manā pāhatāṃ satya he mṛtyubhūmī | jitāṃ bolatī sarvahī jīva mī mī || ciraṃjīva he sarvahī mānitātī | akasmāta sāṃḍūniyā sarva jātī || 15 ||

मरे एक त्याचा दुजा शोक वाहे । अकस्मात तोही पुढे जात आहे ॥ पुरेना जनीं लोभ रे क्षोभ त्यातें । म्हणोनी जनीं मागुता जन्म घेते ॥ १६ ॥

mare eka tyācā dujā śoka vāhe | akasmāta tohī puḍhe jāta āhe || purenā janīṃ lobha re kṣobha tyāteṃ | mhaṇonī janīṃ māgutā janma ghete || 16 ||

मनीं मानवी व्यर्थ चिंता वहातें । अकस्मात होणार होऊन जातें ॥ घडे भोगणे सर्वही कर्मयोगें । मतीमंद तें खेद मानी वियोगें ॥ १७ ॥

manīṃ mānavī vyartha ciṃtā vahāteṃ | akasmāta hoṇāra hoūna jāteṃ || ghaḍe bhogaṇe sarvahī karmayogeṃ | matīmaṃda teṃ kheda mānī viyogeṃ || 17 ||

मना राघवेंवीण आशा नको रे । मना मानवाची नको कीर्ति तूं रे ॥ जया वर्णिती वेद शास्त्रें पुराणें । तया वर्णिता सर्वही श्लाघ्यवाणे ॥ १८ ॥

manā rāghaveṃvīṇa āśā nako re | manā mānavācī nako kīrti tūṃ re || jayā varṇitī veda śāstreṃ purāṇeṃ | tayā varṇitā sarvahī ślāghyavāṇe || 18 ||

मना सर्वथा सत्य सांडूं नको रे । मना सर्वथा मिथ्य मांडूं नको रे ॥ मना सत्य ते सत्य वाचे वदावें । मना मिथ्य ते मिथ्य सोडूनि द्यावें ॥ १९ ॥

manā sarvathā satya sāṃḍūṃ nako re | manā sarvathā mithya māṃḍūṃ nako re || manā satya te satya vāce vadāveṃ | manā mithya te mithya soḍūni dyāveṃ || 19 ||

बहू हिंपुटी होईजे मायपोटीं । नको रे मना यातना तेचि मोठी ॥ निरोधें पचे कोंडिलें गर्भवासीं । अधोमूख रे दुःख त्या बाळकासी ॥ २० ॥

bahū hiṃpuṭī hoīje māyapoṭīṃ | nako re manā yātanā teci moṭhī || nirodheṃ pace koṃḍileṃ garbhavāsīṃ | adhomūkha re duḥkha tyā bāḷakāsī || 20 ||

मना वासना चूकवी येरझारा । मना कामना सोडि रे द्रव्यदारा ॥ मना यातना थोर हे गर्भवासी । मना सज्जना भेटवी राघवासी ॥ २१ ॥

manā vāsanā cūkavī yerajhārā | manā kāmanā soḍi re dravyadārā || manā yātanā thora he garbhavāsī | manā sajjanā bheṭavī rāghavāsī || 21 ||

मना सज्जना हीत माझे करावे । रघूनायका दृढ चित्ती धरावे ॥ महाराज तो स्वामि वायुसुताचा । जना उद्धरी नाथ लोकत्रयाचा ॥ २२ ॥

manā sajjanā hīta mājhe karāve | raghūnāyakā dṛḍha cittī dharāve || mahārāja to svāmi vāyusutācā | janā uddharī nātha lokatrayācā || 22 ||

न बोले मना राघवेवीण काही । मनी वाउगे बोलता सौख्य नाही ॥ घडीने घडी काळ आयुष्य नेतो । देहांती तुला कोण सोडू पहातो ॥ २३ ॥

na bole manā rāghavevīṇa kāhī | manī vāuge bolatā saukhya nāhī || ghaḍīne ghaḍī kāḷa āyuṣya neto | dehāṃtī tulā koṇa soḍū pahāto || 23 ||

रघूनायकावीण वाया शिणावे । जनासारिखे व्यर्थ का वोसणावे ॥ सदा सर्वदा नाम वाचे वसो दे । अहंता मनी पापिणी ते नसो दे ॥ २४ ॥

raghūnāyakāvīṇa vāyā śiṇāve | janāsārikhe vyartha kā vosaṇāve || sadā sarvadā nāma vāce vaso de | ahaṃtā manī pāpiṇī te naso de || 24 ||

मना वीट मानू नको बोलण्याचा । पुढे मागुता राम जोडेल कैचा ॥ सुखाची घडी लोटता सूख आहे । पुढे सर्व जाईल काही न राहे ॥ २५ ॥

manā vīṭa mānū nako bolaṇyācā | puḍhe māgutā rāma joḍela kaicā || sukhācī ghaḍī loṭatā sūkha āhe | puḍhe sarva jāīla kāhī na rāhe || 25 ||

देहेरक्षणाकारणे यत्न केला । परी शेवटी काळ घेऊन गेला । करी रे मना भक्ति या राघवाची । पुढे अंतरी सोडि चिंता भवाची ॥ २६ ॥

deherakṣaṇākāraṇe yatna kelā | parī śevaṭī kāḷa gheūna gelā | karī re manā bhakti yā rāghavācī | puḍhe aṃtarī soḍi ciṃtā bhavācī || 26 ||

भवाच्या भये काय भीतोस लंडी । धरी रे मना धीर धाकासि सांडी ॥ रघूनायकासारिखा स्वामि शीरी । नुपेक्षी कदा कोपल्या दंडधारी ॥ २७ ॥

bhavācyā bhaye kāya bhītosa laṃḍī | dharī re manā dhīra dhākāsi sāṃḍī || raghūnāyakāsārikhā svāmi śīrī | nupekṣī kadā kopalyā daṃḍadhārī || 27 ||

दिनानाथ हा राम कोदंडधारी । पुढे देखता काळ पोटी थरारी ॥ मना वाक्य नेमस्त हे सत्य मानी । नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी ॥ २८ ॥

dinānātha hā rāma kodaṃḍadhārī | puḍhe dekhatā kāḷa poṭī tharārī || manā vākya nemasta he satya mānī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 28 ||

पदी राघवाचे सदा ब्रीद गाजे । बळे भक्तरीपूशिरी कांबि वाजे ॥ पुरी वाहिली सर्व जेणें विमानी । नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी ॥ २९ ॥

padī rāghavāce sadā brīda gāje | baḷe bhaktarīpūśirī kāṃbi vāje || purī vāhilī sarva jeṇeṃ vimānī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 29 ||

समर्थाचिया सेवका वक्र पाहे । असा सर्व भूमंडळी कोण आहे ॥ जयाची लिला वर्णिती लोक तीन्ही । नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी ॥ ३० ॥

samarthāciyā sevakā vakra pāhe | asā sarva bhūmaṃḍaḷī koṇa āhe || jayācī lilā varṇitī loka tīnhī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 30 ||

महासंकटी सोडिले देव जेणे । प्रतापे बळे आगळा सर्वगूणे ॥ जयाते स्मरे शैलजा शूलपाणी । नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी ॥ ३१ ॥

mahāsaṃkaṭī soḍile deva jeṇe | pratāpe baḷe āgaḷā sarvagūṇe || jayāte smare śailajā śūlapāṇī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 31 ||

अहल्या शिळा राघवे मुक्त केली । पदी लागता दिव्य होऊनि गेली ॥ जया वर्णिता शीणली वेदवाणी । नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी ॥ ३२ ॥

ahalyā śiḷā rāghave mukta kelī | padī lāgatā divya hoūni gelī || jayā varṇitā śīṇalī vedavāṇī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 32 ||

वसे मेरुमांदार हे सृष्टिलीला । शशी सूर्य तारांगणे मेघमाळा ॥ चिरंजीव केले जनीं दास दोन्ही । नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी ॥ ३३ ॥

vase merumāṃdāra he sṛṣṭilīlā | śaśī sūrya tārāṃgaṇe meghamāḷā || ciraṃjīva kele janīṃ dāsa donhī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 33 ||

उपेक्षा कदा रामरूपी असेना । जिवा मानवा निश्चयो तो वसेना ॥ शिरी भार वाहेन बोले पुराणी । नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी ॥ ३४ ॥

upekṣā kadā rāmarūpī asenā | jivā mānavā niścayo to vasenā || śirī bhāra vāhena bole purāṇī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 34 ||

असे हो जया अंतरी भाव जैसा । वसे हो तया अंतरी देव तैसा ॥ अनन्यास रक्षीतसे चापपाणी । नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी ॥ ३५ ॥

ase ho jayā aṃtarī bhāva jaisā | vase ho tayā aṃtarī deva taisā || ananyāsa rakṣītase cāpapāṇī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 35 ||

सदा सर्वदा देव सन्नीध आहे । कृपाळूपणे अल्प धारिष्ट पाहे ॥ सुखानंद आनंद कैवल्यदानी । नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी ॥ ३६ ॥

sadā sarvadā deva sannīdha āhe | kṛpāḷūpaṇe alpa dhāriṣṭa pāhe || sukhānaṃda ānaṃda kaivalyadānī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 36 ||

सदा चक्रवाकासि मार्तंड जैसा । उडी घालितो संकटी स्वामि तैसा ॥ हरीभक्तिचा घाव गाजे निशाणी । नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी ॥ ३७ ॥

sadā cakravākāsi mārtaṃḍa jaisā | uḍī ghālito saṃkaṭī svāmi taisā || harībhakticā ghāva gāje niśāṇī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 37 ||

मना प्रार्थना तूजला एक आहे । रघूराज थक्कीत होऊनि पाहे ॥ अवज्ञा कदा हो यदर्थी न कीजे । मना सज्जना राघवी वस्ति कीजे ॥ ३८ ॥

manā prārthanā tūjalā eka āhe | raghūrāja thakkīta hoūni pāhe || avajñā kadā ho yadarthī na kīje | manā sajjanā rāghavī vasti kīje || 38 ||

जया वर्णिती वेद शास्त्रे पुराणे । जयाचेनि योगे समाधान बाणे ॥ तयालागि हे सर्व चांचल्य दीजे । मना सज्जना राघवी वस्ति कीजे ॥ ३९ ॥

jayā varṇitī veda śāstre purāṇe | jayāceni yoge samādhāna bāṇe || tayālāgi he sarva cāṃcalya dīje | manā sajjanā rāghavī vasti kīje || 39 ||

मना पाविजे सर्वही सूख जेथे । अती आदरे ठेविजे लक्ष तेथे ॥ विवेके कुडी कल्पना पालटीजे । मना सज्जना राघवी वस्ति कीजे ॥ ४० ॥

manā pāvije sarvahī sūkha jethe | atī ādare ṭhevije lakṣa tethe || viveke kuḍī kalpanā pālaṭīje | manā sajjanā rāghavī vasti kīje || 40 ||

बहू हिंडता सौख्य होणार नाही । शिणावे परी नातुडे हीत काही ॥ विचारे बरे अंतरा बोधवीजे । मना सज्जना राघवी वस्ति कीजे ॥ ४१ ॥

bahū hiṃḍatā saukhya hoṇāra nāhī | śiṇāve parī nātuḍe hīta kāhī || vicāre bare aṃtarā bodhavīje | manā sajjanā rāghavī vasti kīje || 41 ||

बहुतांपरी हेचि आता धरावे । रघूनायका आपुलेसे करावे ॥ दिनानाथ हे तोडरी ब्रीद गाजे । मना सज्जना राघवी वस्ति कीजे ॥ ४२ ॥

bahutāṃparī heci ātā dharāve | raghūnāyakā āpulese karāve || dinānātha he toḍarī brīda gāje | manā sajjanā rāghavī vasti kīje || 42 ||

मना सज्जना एक जीवी धरावे । जनीं आपुले हीत तुवां करावे ॥ रघूनायकावीण बोलो नको हो । सदा मानसी तो निजध्यास राहो ॥ ४३ ॥

manā sajjanā eka jīvī dharāve | janīṃ āpule hīta tuvāṃ karāve || raghūnāyakāvīṇa bolo nako ho | sadā mānasī to nijadhyāsa rāho || 43 ||

मना रे जनीं मौनमुद्रा धरावी । कथा आदरे राघवाची करावी ॥ नसे राम ते धाम सोडूनि द्यावे । सुखालागि आरण्य सेवीत जावे ॥ ४४ ॥

manā re janīṃ maunamudrā dharāvī | kathā ādare rāghavācī karāvī || nase rāma te dhāma soḍūni dyāve | sukhālāgi āraṇya sevīta jāve || 44 ||

जयाचेनि संगे समाधान भंगे । अहंता अकस्मात येऊनि लागे ॥ तये संगतीची जनीं कोण गोडी । जिये संगतीने मती राम सोडी ॥ ४५ ॥

jayāceni saṃge samādhāna bhaṃge | ahaṃtā akasmāta yeūni lāge || taye saṃgatīcī janīṃ koṇa goḍī | jiye saṃgatīne matī rāma soḍī || 45 ||

मना जे घडी राघवेवीण गेली । जनीं आपुली ते तुवा हानि केली ॥ रघूनायकावीण तो शीण आहे । जनीं दक्ष तो लक्ष लावूनि पाहे ॥ ४६ ॥

manā je ghaḍī rāghavevīṇa gelī | janīṃ āpulī te tuvā hāni kelī || raghūnāyakāvīṇa to śīṇa āhe | janīṃ dakṣa to lakṣa lāvūni pāhe || 46 ||

मनीं लोचनी श्रीहरी तोचि पाहे । जनीं जाणता भक्त होऊनि राहे ॥ गुणी प्रीति राखे क्रमूं साधनाचा । जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा ॥ ४७ ॥

manīṃ locanī śrīharī toci pāhe | janīṃ jāṇatā bhakta hoūni rāhe || guṇī prīti rākhe kramūṃ sādhanācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 47 ||

सदा देवकाजी झिजे देह ज्याचा । सदा रामनामे वदे नित्य वाचा ॥ स्वधर्मेचि चाले सदा उत्तमाचा । जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा ॥ ४८ ॥

sadā devakājī jhije deha jyācā | sadā rāmanāme vade nitya vācā || svadharmeci cāle sadā uttamācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 48 ||

सदा बोलण्यासारिखे चालताहे । अनेकी सदा एक देवासि पाहे ॥ सगूणी भजे लेश नाही भ्रमाचा । जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा ॥ ४९ ॥

sadā bolaṇyāsārikhe cālatāhe | anekī sadā eka devāsi pāhe || sagūṇī bhaje leśa nāhī bhramācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 49 ||

नसे अंतरी काम नानाविकारी । उदासीन जो तापसी ब्रह्मचारी ॥ निवाला मनीं लेश नाही तमाचा । जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा ॥ ५० ॥

nase aṃtarī kāma nānāvikārī | udāsīna jo tāpasī brahmacārī || nivālā manīṃ leśa nāhī tamācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 50 ||

मदे मत्सरे सांडिली स्वार्थबुद्धी । प्रपंचीक नाही जयाते उपाधी ॥ सदा बोलणे नम्र वाचा सुवाचा । जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा ॥ ५१ ॥

made matsare sāṃḍilī svārthabuddhī | prapaṃcīka nāhī jayāte upādhī || sadā bolaṇe namra vācā suvācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 51 ||

क्रमी वेळ जो तत्त्वचिंतानुवादे । न लिंपे कदा दंभ वादे विवादे ॥ करी सूखसंवाद जो ऊगमाचा । जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा ॥ ५२ ॥

kramī veḷa jo tattvaciṃtānuvāde | na liṃpe kadā daṃbha vāde vivāde || karī sūkhasaṃvāda jo ūgamācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 52 ||

सदा आर्जवी प्रीय जो सर्व लोकी । सदा सर्वदा सत्यवादी विवेकी ॥ न बोले कदा मिथ्य वाचा त्रिवाचा । जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा ॥ ५३ ॥

sadā ārjavī prīya jo sarva lokī | sadā sarvadā satyavādī vivekī || na bole kadā mithya vācā trivācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 53 ||

सदा सेवि आरण्य तारुण्यकाळी । मिळेना कदा कल्पनेचेनि मेळी ॥ चळेना मनी निश्चयो दृढ ज्याचा । जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा ॥ ५४ ॥

sadā sevi āraṇya tāruṇyakāḷī | miḷenā kadā kalpaneceni meḷī || caḷenā manī niścayo dṛḍha jyācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 54 ||

नसे मानसी नष्ट आशा दुराशा । वसे अंतरी प्रेमपाशा पिपाशा ॥ ऋणी देव हा भक्तिभावे जयाचा । जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा ॥ ५५ ॥

nase mānasī naṣṭa āśā durāśā | vase aṃtarī premapāśā pipāśā || ṛṇī deva hā bhaktibhāve jayācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 55 ||

दिनाचा दयाळू मनाचा मवाळू । स्नेहाळू कृपाळू जनीं दासपाळू ॥ तया अंतरी क्रोध संताप कैचा । जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा ॥ ५६ ॥

dinācā dayāḷū manācā mavāḷū | snehāḷū kṛpāḷū janīṃ dāsapāḷū || tayā aṃtarī krodha saṃtāpa kaicā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 56 ||

जगी होइजे धन्य या रामनामे । क्रिया भक्ति ऊपासना नित्य नेमें ॥ उदासीनता तत्त्वता सार आहे । सदा सर्वदा मोकळी वृत्ति राहे ॥ ५७ ॥

jagī hoije dhanya yā rāmanāme | kriyā bhakti ūpāsanā nitya nemeṃ || udāsīnatā tattvatā sāra āhe | sadā sarvadā mokaḷī vṛtti rāhe || 57 ||

नको वासना वीषयी वृत्तिरूपे । पदार्थी जडे कामना पूर्वपापे ॥ सदा राम निष्काम चिंतीत जावा । मना कल्पनालेश तोहि नसावा ॥ ५८ ॥

nako vāsanā vīṣayī vṛttirūpe | padārthī jaḍe kāmanā pūrvapāpe || sadā rāma niṣkāma ciṃtīta jāvā | manā kalpanāleśa tohi nasāvā || 58 ||

मना कल्पना कल्पिता कल्पकोटी । नव्हे रे नव्हे सर्वथा रामभेटी ॥ मनी कामना राम नाही जयाला । अती आदरे प्रीति नाहि तयाला ॥ ५९ ॥

manā kalpanā kalpitā kalpakoṭī | navhe re navhe sarvathā rāmabheṭī || manī kāmanā rāma nāhī jayālā | atī ādare prīti nāhi tayālā || 59 ||

मना राम कल्पतरू कामधेनू । निधी सार चिंतामणी काय वानू ॥ जयाचेनि योगे घडे सर्व सत्ता । तया साम्यता कायसी कोण आता ॥ ६० ॥

manā rāma kalpatarū kāmadhenū | nidhī sāra ciṃtāmaṇī kāya vānū || jayāceni yoge ghaḍe sarva sattā | tayā sāmyatā kāyasī koṇa ātā || 60 ||

उभा कल्पवृक्षातळी दुःख वाहे । तया अंतरी सर्वदा तेचि आहे ॥ जनीं सज्जनीं वाद हा वाढवावा । पुढे मागुता शोक जीवी धरावा ॥ ६१ ॥

ubhā kalpavṛkṣātaḷī duḥkha vāhe | tayā aṃtarī sarvadā teci āhe || janīṃ sajjanīṃ vāda hā vāḍhavāvā | puḍhe māgutā śoka jīvī dharāvā || 61 ||

निजध्यास तो सर्व तूटोनी गेला । बळे अंतरी शोक संताप ठेला ॥ सुखानंद आनंद भेदे बुडाला । मना निश्चयो सर्व खेदे उडाला ॥ ६२ ॥

nijadhyāsa to sarva tūṭonī gelā | baḷe aṃtarī śoka saṃtāpa ṭhelā || sukhānaṃda ānaṃda bhede buḍālā | manā niścayo sarva khede uḍālā || 62 ||

घरी कामधेनू पुढे ताक मागे । हरीबोध सांडोनि वेवाद लागे ॥ करी सार चिंतामणी काचखंडे । तया मागता देत आहे उदंडे ॥ ६३ ॥

gharī kāmadhenū puḍhe tāka māge | harībodha sāṃḍoni vevāda lāge || karī sāra ciṃtāmaṇī kācakhaṃḍe | tayā māgatā deta āhe udaṃḍe || 63 ||

अती मूढ त्या दृढ बुद्धी असेना । अती काम त्या राम चित्ती वसेना ॥ अती लोभ त्या क्षोभ होईल जाणा । अती वीषयी सर्वदा दैन्यवाणा ॥ ६४ ॥

atī mūḍha tyā dṛḍha buddhī asenā | atī kāma tyā rāma cittī vasenā || atī lobha tyā kṣobha hoīla jāṇā | atī vīṣayī sarvadā dainyavāṇā || 64 ||

नको दैन्यवाणे जिणे भक्तिऊणे । अती मूर्ख त्या सर्वदा दुःख दूणे ॥ धरी रे मना आदरे प्रीति रामी । नको वासना हेमधामी विरामी ॥ ६५ ॥

nako dainyavāṇe jiṇe bhaktiūṇe | atī mūrkha tyā sarvadā duḥkha dūṇe || dharī re manā ādare prīti rāmī | nako vāsanā hemadhāmī virāmī || 65 ||

नव्हे सार संसार हा घोर आहे । मना सज्जना सत्य शोधूनि पाहे ॥ जनीं वीष खाता पुढे सूख कैचे । करी रे मना ध्यान या राघवाचे ॥ ६६ ॥

navhe sāra saṃsāra hā ghora āhe | manā sajjanā satya śodhūni pāhe || janīṃ vīṣa khātā puḍhe sūkha kaice | karī re manā dhyāna yā rāghavāce || 66 ||

घनश्याम हा राम लावण्यरूपी । महाधीर गंभीर पूर्णप्रतापी ॥ करी संकटी सेवकांचा कुडावा । प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा ॥ ६७ ॥

ghanaśyāma hā rāma lāvaṇyarūpī | mahādhīra gaṃbhīra pūrṇapratāpī || karī saṃkaṭī sevakāṃcā kuḍāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 67 ||

बळे आगळा राम कोदंडधारी । महाकाळ विक्राळ तोही थरारी ॥ पुढे मानवा किंकरा कोण केवा । प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा ॥ ६८ ॥

baḷe āgaḷā rāma kodaṃḍadhārī | mahākāḷa vikrāḷa tohī tharārī || puḍhe mānavā kiṃkarā koṇa kevā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 68 ||

सुखानंदकारी निवारी भयाते । जनीं भक्तिभावे भजावे तयाते ॥ विवेके त्यजावा अनाचार हेवा । प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा ॥ ६९ ॥

sukhānaṃdakārī nivārī bhayāte | janīṃ bhaktibhāve bhajāve tayāte || viveke tyajāvā anācāra hevā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 69 ||

सदा रामनामे वदा पूर्णकामे । कदा बाधिजेना पदा नित्य नेमे ॥ मदालस्य हा सर्व सोडोनि द्यावा । प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा ॥ ७० ॥

sadā rāmanāme vadā pūrṇakāme | kadā bādhijenā padā nitya neme || madālasya hā sarva soḍoni dyāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 70 ||

जयाचेनि नामे महादोष जाती । जयाचेनि नामे गती पाविजेती ॥ जयाचेनि नावे घडे पुण्यठेवा । प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा ॥ ७१ ॥

jayāceni nāme mahādoṣa jātī | jayāceni nāme gatī pāvijetī || jayāceni nāve ghaḍe puṇyaṭhevā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 71 ||

न वेचे कदा ग्रंथिचे अर्थ काही । मुखे नाम उच्चारिता कष्ट नाही ॥ महाघोर संसारशत्रू जिणावा । प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा ॥ ७२ ॥

na vece kadā graṃthice artha kāhī | mukhe nāma uccāritā kaṣṭa nāhī || mahāghora saṃsāraśatrū jiṇāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 72 ||

देहेदंडणेचे महादुःख आहे । महादुःख ते नाम घेता न राहे ॥ सदाशीव चिंतीतसे देवदेवा । प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा ॥ ७३ ॥

dehedaṃḍaṇece mahāduḥkha āhe | mahāduḥkha te nāma ghetā na rāhe || sadāśīva ciṃtītase devadevā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 73 ||

बहुतांपरी संकटे साधनांची । व्रते दान उद्यापने ती धनाची ॥ दिनाचा दयाळू मनी आठवावा । प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा ॥ ७४ ॥

bahutāṃparī saṃkaṭe sādhanāṃcī | vrate dāna udyāpane tī dhanācī || dinācā dayāḷū manī āṭhavāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 74 ||

समस्तांमधे सार साचार आहे । कळेना तरी सर्व शोधून पाहे ॥ जिवा संशयो वाउगा तो त्यजावा । प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा ॥ ७५ ॥

samastāṃmadhe sāra sācāra āhe | kaḷenā tarī sarva śodhūna pāhe || jivā saṃśayo vāugā to tyajāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 75 ||

नव्हे कर्म ना धर्म ना योग काही । नव्हे भोग ना त्याग ना सांग पाही ॥ म्हणे दास विश्वास नामी धरावा । प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा ॥ ७६ ॥

navhe karma nā dharma nā yoga kāhī | navhe bhoga nā tyāga nā sāṃga pāhī || mhaṇe dāsa viśvāsa nāmī dharāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 76 ||

करी काम निष्काम या राघवाचे । करी रूप स्वरूप सर्वां जिवांचे ॥ करी छंद निर्द्वंद्व हे गूण गाता । हरीकीर्तनी वृत्तिविश्वास होता ॥ ७७ ॥

karī kāma niṣkāma yā rāghavāce | karī rūpa svarūpa sarvāṃ jivāṃce || karī chaṃda nirdvaṃdva he gūṇa gātā | harīkīrtanī vṛttiviśvāsa hotā || 77 ||

अहो ज्या नरा रामविश्वास नाही । तया पामरा बाधिजे सर्व काही ॥ महाराज तो स्वामि कैवल्यदाता । वृथा वाहणे देहसंसारचिंता ॥ ७८ ॥

aho jyā narā rāmaviśvāsa nāhī | tayā pāmarā bādhije sarva kāhī || mahārāja to svāmi kaivalyadātā | vṛthā vāhaṇe dehasaṃsāraciṃtā || 78 ||

मना पावना भावना राघवाची । धरी अंतरी सोडि चिंता भवाची ॥ भवाची जिवा मानवा भूलि ठेली । नसे वस्तुची धारणा व्यर्थ गेली ॥ ७९ ॥

manā pāvanā bhāvanā rāghavācī | dharī aṃtarī soḍi ciṃtā bhavācī || bhavācī jivā mānavā bhūli ṭhelī | nase vastucī dhāraṇā vyartha gelī || 79 ||

धरा श्रीवरा त्या हरा अंतराते । तरा दुस्तरा त्या परा सागराते ॥ सरा वीसरा त्या भरा दुर्भराते । करा नीकरा त्या खरा मत्सराते ॥ ८० ॥

dharā śrīvarā tyā harā aṃtarāte | tarā dustarā tyā parā sāgarāte || sarā vīsarā tyā bharā durbharāte | karā nīkarā tyā kharā matsarāte || 80 ||

मना मत्सरे नाम सांडू नको हो । अती आदरे हा निजध्यास राहो ॥ समस्तांमधे नाम हे सार आहे । दुजी तूळणा तूळिताही न साहे ॥ ८१ ॥

manā matsare nāma sāṃḍū nako ho | atī ādare hā nijadhyāsa rāho || samastāṃmadhe nāma he sāra āhe | dujī tūḷaṇā tūḷitāhī na sāhe || 81 ||

बहू नाम या रामनामी तुळेना । अभाग्या नरा पामरा हे कळेना ॥ विषा औषधा घेतले पार्वतीशे । जिवा मानवा किंकरा कोण पूसे ॥ ८२ ॥

bahū nāma yā rāmanāmī tuḷenā | abhāgyā narā pāmarā he kaḷenā || viṣā auṣadhā ghetale pārvatīśe | jivā mānavā kiṃkarā koṇa pūse || 82 ||

जेणे जाळिला काम तो राम ध्यातो । उमेसी अती आदरे गूण गातो ॥ बहु ज्ञान वैराग्य सामर्थ्य जेथे । परी अंतरी नामविश्वास तेथे ॥ ८३ ॥

jeṇe jāḷilā kāma to rāma dhyāto | umesī atī ādare gūṇa gāto || bahu jñāna vairāgya sāmarthya jethe | parī aṃtarī nāmaviśvāsa tethe || 83 ||

विठोने शिरी वाहिला देवराणा । तया अंतरी ध्यास रे त्यासि नेणा ॥ निवाला स्वये तापसी चंद्रमौळी । जिवा सोडवी राम हा अंतकाळी ॥ ८४ ॥

viṭhone śirī vāhilā devarāṇā | tayā aṃtarī dhyāsa re tyāsi neṇā || nivālā svaye tāpasī caṃdramauḷī | jivā soḍavī rāma hā aṃtakāḷī || 84 ||

भजा राम विश्राम योगेश्वरांचा । जपू नेमिला नेम गौरीहराचा ॥ स्वये नीववी तापसी चंद्रमौळी । तुम्हां सोडवी राम हा अंतकाळी ॥ ८५ ॥

bhajā rāma viśrāma yogeśvarāṃcā | japū nemilā nema gaurīharācā || svaye nīvavī tāpasī caṃdramauḷī | tumhāṃ soḍavī rāma hā aṃtakāḷī || 85 ||

मुखी राम विश्राम तेथेचि आहे । सदानंद आनंद सेवोनि राहे ॥ तयावीण तो शीण संदेहकारी । निजधाम हे नाम शोकापहारी ॥ ८६ ॥

mukhī rāma viśrāma tetheci āhe | sadānaṃda ānaṃda sevoni rāhe || tayāvīṇa to śīṇa saṃdehakārī | nijadhāma he nāma śokāpahārī || 86 ||

मुखी राम त्या काम बाधू शकेना । गुणे इष्ट धारिष्ट त्याचे चुकेना ॥ हरीभक्त तो शक्त कामास भारी । जगी धन्य तो मारुती ब्रह्मचारी ॥ ८७ ॥

mukhī rāma tyā kāma bādhū śakenā | guṇe iṣṭa dhāriṣṭa tyāce cukenā || harībhakta to śakta kāmāsa bhārī | jagī dhanya to mārutī brahmacārī || 87 ||

बहू चांगले नाम या राघवाचे । अती साजिरे स्वल्प सोपे फुकाचे ॥ करी मूळ निर्मूळ घेता भवाचे । जिवा मानवा हेचि कैवल्य साचे ॥ ८८ ॥

bahū cāṃgale nāma yā rāghavāce | atī sājire svalpa sope phukāce || karī mūḷa nirmūḷa ghetā bhavāce | jivā mānavā heci kaivalya sāce || 88 ||

जनीं भोजनीं नाम वाचे वदावे । अती आदरे गद्यघोषे म्हणावे ॥ हरीचिंतने अन्न सेवीत जावे । तरी श्रीहरी पाविजेतो स्वभावे ॥ ८९ ॥

janīṃ bhojanīṃ nāma vāce vadāve | atī ādare gadyaghoṣe mhaṇāve || harīciṃtane anna sevīta jāve | tarī śrīharī pāvijeto svabhāve || 89 ||

न ये राम वाणी तया थोर हाणी । जनीं व्यर्थ प्राणी तया नाम काणी ॥ हरीनाम हे वेदशास्त्री पुराणी । बहू आगळे बोलिली व्यासवाणी ॥ ९० ॥

na ye rāma vāṇī tayā thora hāṇī | janīṃ vyartha prāṇī tayā nāma kāṇī || harīnāma he vedaśāstrī purāṇī | bahū āgaḷe bolilī vyāsavāṇī || 90 ||

नको वीट मानू रघूनायकाचा । अती आदरे बोलिजे राम वाचा ॥ न वेचे मुखी सापडे रे फुकाचा । करी घोष त्या जानकीवल्लभाचा ॥ ९१ ॥

nako vīṭa mānū raghūnāyakācā | atī ādare bolije rāma vācā || na vece mukhī sāpaḍe re phukācā | karī ghoṣa tyā jānakīvallabhācā || 91 ||

अती आदरे सर्वही नामघोषे । गिरीकंदरी जाईजे दूरि दोषे ॥ हरी तिष्ठतू तोषला नामघोषे । विशेषे हरामानसी रामपीसे ॥ ९२ ॥

atī ādare sarvahī nāmaghoṣe | girīkaṃdarī jāīje dūri doṣe || harī tiṣṭhatū toṣalā nāmaghoṣe | viśeṣe harāmānasī rāmapīse || 92 ||

जगी पाहता देव हा अन्नदाता । तया लागली तत्त्वता सार चिंता ॥ तयाचे मुखी नाम घेता फुकाचे । मना सांग पा रे तुझे काय वेचे ॥ ९३ ॥

jagī pāhatā deva hā annadātā | tayā lāgalī tattvatā sāra ciṃtā || tayāce mukhī nāma ghetā phukāce | manā sāṃga pā re tujhe kāya vece || 93 ||

तिन्ही लोक जाळू शके कोप येता । निवाला हरू तो मुखे नाम घेता ॥ जपे आदरे पार्वती विश्वमाता । म्हणोनी म्हणा तेचि हे नाम आता ॥ ९४ ॥

tinhī loka jāḷū śake kopa yetā | nivālā harū to mukhe nāma ghetā || jape ādare pārvatī viśvamātā | mhaṇonī mhaṇā teci he nāma ātā || 94 ||

अजामेळ पापी वदे पुत्रकामे । तया मुक्ति नारायणाचेनि नामे ॥ शुकाकारणे कुंटणी राम वाणी । मुखे बोलिता ख्याति जाली पुराणी ॥ ९५ ॥

ajāmeḷa pāpī vade putrakāme | tayā mukti nārāyaṇāceni nāme || śukākāraṇe kuṃṭaṇī rāma vāṇī | mukhe bolitā khyāti jālī purāṇī || 95 ||

महाभक्त प्रल्हाद हा दैत्यकूळी । जपे रामनामावळी नित्यकाळी ॥ पिता पापरूपी तया देखवेना । जनीं दैत्य तो नाम मूखे म्हणेना ॥ ९६ ॥

mahābhakta pralhāda hā daityakūḷī | jape rāmanāmāvaḷī nityakāḷī || pitā pāparūpī tayā dekhavenā | janīṃ daitya to nāma mūkhe mhaṇenā || 96 ||

मुखी नाम नाही तया मुक्ति कैची । अहंतागुणे यातना ते फुकाची ॥ पुढे अंत येईल तो दैन्यवाणा । म्हणोनी म्हणा रे म्हणा देवराणा ॥ ९७ ॥

mukhī nāma nāhī tayā mukti kaicī | ahaṃtāguṇe yātanā te phukācī || puḍhe aṃta yeīla to dainyavāṇā | mhaṇonī mhaṇā re mhaṇā devarāṇā || 97 ||

हरीनाम नेमस्त पाषाण तारी । बहू तारिले मानवी देहधारी ॥ तया रामनामी सदा जो विकल्पी । वदेना कदा जीव तो पापरूपी ॥ ९८ ॥

harīnāma nemasta pāṣāṇa tārī | bahū tārile mānavī dehadhārī || tayā rāmanāmī sadā jo vikalpī | vadenā kadā jīva to pāparūpī || 98 ||

जगी धन्य वाराणसी पुण्यराशी । तयेमाजि जाता गती पूर्वजांसी ॥ मुखे रामनामावळी नित्यकाळी । जिवा हीत सांगे सदा चंद्रमौळी ॥ ९९ ॥

jagī dhanya vārāṇasī puṇyarāśī | tayemāji jātā gatī pūrvajāṃsī || mukhe rāmanāmāvaḷī nityakāḷī | jivā hīta sāṃge sadā caṃdramauḷī || 99 ||

यथासांग रे कर्म तेही घडेना । घडे धर्म ते पुण्यगाठी पडेना ॥ दया पाहता सर्व भूती असेना । फुकाचे मुखी नाम तेही वसेना ॥ १०० ॥

yathāsāṃga re karma tehī ghaḍenā | ghaḍe dharma te puṇyagāṭhī paḍenā || dayā pāhatā sarva bhūtī asenā | phukāce mukhī nāma tehī vasenā || 100 ||

जया नावडे नाम त्या येम जाची । विकल्पे उठे तर्क त्या नर्क ची ची ॥ म्हणोनी अती आदरे नाम घ्यावे । मुखे बोलता दोष जाती स्वभावे ॥ १०१ ॥

jayā nāvaḍe nāma tyā yema jācī | vikalpe uṭhe tarka tyā narka cī cī || mhaṇonī atī ādare nāma ghyāve | mukhe bolatā doṣa jātī svabhāve || 101 ||

अती लीनता सर्वभावे स्वभावे । जना सज्जनालागि संतोषवावे ॥ देहे कारणी सर्व लावीत जावे । सगूणी अती आदरेसी भजावे ॥ १०२ ॥

atī līnatā sarvabhāve svabhāve | janā sajjanālāgi saṃtoṣavāve || dehe kāraṇī sarva lāvīta jāve | sagūṇī atī ādaresī bhajāve || 102 ||

हरीकीर्तनी प्रीति रामी धरावी । देहेबुद्धि नीरूपणी वीसरावी ॥ परद्रव्य आणीक कांता परावी । यदर्थी मना सांडि जीवी करावी ॥ १०३ ॥

harīkīrtanī prīti rāmī dharāvī | dehebuddhi nīrūpaṇī vīsarāvī || paradravya āṇīka kāṃtā parāvī | yadarthī manā sāṃḍi jīvī karāvī || 103 ||

क्रियेवीण नानापरी बोलिजेते । परी चित्त दुश्चित्त ते लाजवीते ॥ मना कल्पना धीट सैराट धावे । तया मानवा देव कैसेनि पावे ॥ १०४ ॥

kriyevīṇa nānāparī bolijete | parī citta duścitta te lājavīte || manā kalpanā dhīṭa sairāṭa dhāve | tayā mānavā deva kaiseni pāve || 104 ||

विवेके क्रिया आपुली पालटावी । अती आदरे शुद्ध क्रीया धरावी ॥ जनीं बोलण्यासारिखे चाल बापा । मना कल्पना सोडि संसारतापा ॥ १०५ ॥

viveke kriyā āpulī pālaṭāvī | atī ādare śuddha krīyā dharāvī || janīṃ bolaṇyāsārikhe cāla bāpā | manā kalpanā soḍi saṃsāratāpā || 105 ||

बरी स्नानसंध्या करी एकनिष्ठा । विवेके मना आवरी स्थानभ्रष्टा ॥ दया सर्वभूती जया मानवाला । सदा प्रेमळू भक्तिभावे निवाला ॥ १०६ ॥

barī snānasaṃdhyā karī ekaniṣṭhā | viveke manā āvarī sthānabhraṣṭā || dayā sarvabhūtī jayā mānavālā | sadā premaḷū bhaktibhāve nivālā || 106 ||

मना कोप आरोपणा ते नसावी । मना बुद्धि हे साधुसंगी वसावी ॥ मना नष्ट चांडाळ तो संग त्यागी । मना होइ रे मोक्षभागी विभागी ॥ १०७ ॥

manā kopa āropaṇā te nasāvī | manā buddhi he sādhusaṃgī vasāvī || manā naṣṭa cāṃḍāḷa to saṃga tyāgī | manā hoi re mokṣabhāgī vibhāgī || 107 ||

मना सर्वदा सज्जनाचेनि योगे । क्रिया पालटे भक्तिभावार्थ लागे ॥ क्रियेवीण वाचाळता ते निवारी । तुटे वाद संवाद तो हीतकारी ॥ १०८ ॥

manā sarvadā sajjanāceni yoge | kriyā pālaṭe bhaktibhāvārtha lāge || kriyevīṇa vācāḷatā te nivārī | tuṭe vāda saṃvāda to hītakārī || 108 ||

जनीं वादवेवाद सोडूनि द्यावा । जनीं सूखसंवाद सूखे करावा ॥ जगी तोचि तो शोकसंतापहारी । तुटे वाद संवाद तो हीतकारी ॥ १०९ ॥

janīṃ vādavevāda soḍūni dyāvā | janīṃ sūkhasaṃvāda sūkhe karāvā || jagī toci to śokasaṃtāpahārī | tuṭe vāda saṃvāda to hītakārī || 109 ||

तुटे वाद संवाद त्याते म्हणावे । विवेके अहंभाव याते जिणावे ॥ अहंतागुणे वाद नाना विकारी । तुटे वाद संवाद तो हीतकारी ॥ ११० ॥

tuṭe vāda saṃvāda tyāte mhaṇāve | viveke ahaṃbhāva yāte jiṇāve || ahaṃtāguṇe vāda nānā vikārī | tuṭe vāda saṃvāda to hītakārī || 110 ||

हिताकारणे बोलणे सत्य आहे । हिताकारणे सर्व शोधूनि पाहे ॥ हिताकारणे बंड पाखांड वारी । तुटे वाद संवाद तो हीतकारी ॥ १११ ॥

hitākāraṇe bolaṇe satya āhe | hitākāraṇe sarva śodhūni pāhe || hitākāraṇe baṃḍa pākhāṃḍa vārī | tuṭe vāda saṃvāda to hītakārī || 111 ||

जनीं सांगता ऐकता जन्म गेला । परी वादवेवाद तैसाचि ठेला ॥ उठे संशयो वाद हा दंभधारी । तुटे वाद संवाद तो हीतकारी ॥ ११२ ॥

janīṃ sāṃgatā aikatā janma gelā | parī vādavevāda taisāci ṭhelā || uṭhe saṃśayo vāda hā daṃbhadhārī | tuṭe vāda saṃvāda to hītakārī || 112 ||

जनीं हीत पंडीत सांडीत गेले । अहंतागुणे ब्रह्मराक्षस जाले ॥ तयाहून व्युत्पन्न तो कोण आहे । मना सर्व जाणीव सांडूनि राहे ॥ ११३ ॥

janīṃ hīta paṃḍīta sāṃḍīta gele | ahaṃtāguṇe brahmarākṣasa jāle || tayāhūna vyutpanna to koṇa āhe | manā sarva jāṇīva sāṃḍūni rāhe || 113 ||

फुकाचे मुखी बोलता काय वेचे । दिसंदीस अभ्यंतरी गर्व सांचे ॥ क्रियेवीण वाचाळता व्यर्थ आहे । विचारे तुझा तूचि शोधूनि पाहे ॥ ११४ ॥

phukāce mukhī bolatā kāya vece | disaṃdīsa abhyaṃtarī garva sāṃce || kriyevīṇa vācāḷatā vyartha āhe | vicāre tujhā tūci śodhūni pāhe || 114 ||

तुटे वाद संवाद तेथे करावा । विवेके अहंभाव हा पालटावा ॥ जनीं बोलण्यासारखे आचरावे । क्रियापालटे भक्तिपंथेचि जावे ॥ ११५ ॥

tuṭe vāda saṃvāda tethe karāvā | viveke ahaṃbhāva hā pālaṭāvā || janīṃ bolaṇyāsārakhe ācarāve | kriyāpālaṭe bhaktipaṃtheci jāve || 115 ||

बहू श्रापिता कष्टला अंबऋषी । तयाचे स्वये श्रीहरी जन्म सोशी ॥ दिला क्षीरसिंधु तया ऊपमानी । नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी ॥ ११६ ॥

bahū śrāpitā kaṣṭalā aṃbaṛṣī | tayāce svaye śrīharī janma sośī || dilā kṣīrasiṃdhu tayā ūpamānī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 116 ||

धुरू लेंकरु बापुडे दैन्यवाणे । कृपा भाकिता दीधली भेटि जेणे ॥ चिरंजीव तारांगणी प्रेमखाणी । नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी ॥ ११७ ॥

dhurū leṃkaru bāpuḍe dainyavāṇe | kṛpā bhākitā dīdhalī bheṭi jeṇe || ciraṃjīva tārāṃgaṇī premakhāṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 117 ||

गजेंद्रू महासंकटी वाट पाहे । तयाकारणे श्रीहरी धावताहे ॥ उडी घातली जाहला जीवदानी । नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी ॥ ११८ ॥

gajeṃdrū mahāsaṃkaṭī vāṭa pāhe | tayākāraṇe śrīharī dhāvatāhe || uḍī ghātalī jāhalā jīvadānī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 118 ||

अजामेळ पापी तया अंत आला । कृपाळूपणे तो जनीं मुक्त केला ॥ अनाथासि आधार हा चक्रपाणी । नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी ॥ ११९ ॥

ajāmeḷa pāpī tayā aṃta ālā | kṛpāḷūpaṇe to janīṃ mukta kelā || anāthāsi ādhāra hā cakrapāṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 119 ||

विधीकारणे जाहला मत्स्य वेगी । धरी कूर्मरूपे धरा पृष्ठभागी ॥ जना रक्षणाकारणे नीच योनी । नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी ॥ १२० ॥

vidhīkāraṇe jāhalā matsya vegī | dharī kūrmarūpe dharā pṛṣṭhabhāgī || janā rakṣaṇākāraṇe nīca yonī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 120 ||

महाभक्त प्रल्हाद हा कष्टवीला । म्हणोनी तयाकारणे सिंह जाला ॥ न ये ज्वाळ वीशाळ सन्नीध कोणी । नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी ॥ १२१ ॥

mahābhakta pralhāda hā kaṣṭavīlā | mhaṇonī tayākāraṇe siṃha jālā || na ye jvāḷa vīśāḷa sannīdha koṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 121 ||

कृपा भाकिता जाहला वज्रपाणी । तया कारणे वामनू चक्रपाणी ॥ द्विजांकारणे भार्गवू चापपाणी । नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी ॥ १२२ ॥

kṛpā bhākitā jāhalā vajrapāṇī | tayā kāraṇe vāmanū cakrapāṇī || dvijāṃkāraṇe bhārgavū cāpapāṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 122 ||

अहल्येसतीलागी आरण्यपंथे । कुडावा पुढे देव बंदी तयाते ॥ बळे सोडिता घाव घाली निशाणी । नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी ॥ १२३ ॥

ahalyesatīlāgī āraṇyapaṃthe | kuḍāvā puḍhe deva baṃdī tayāte || baḷe soḍitā ghāva ghālī niśāṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 123 ||

तये द्रौपदीकारणे लागवेगे । त्वरे धावतो सर्व सांडूनि मागे ॥ कळीलागि जाला असे बौद्ध मौनी । नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी ॥ १२४ ॥

taye draupadīkāraṇe lāgavege | tvare dhāvato sarva sāṃḍūni māge || kaḷīlāgi jālā ase bauddha maunī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 124 ||

अनाथां दिनांकारणे जन्मताहे । कलंकी पुढे देव होणार आहे ॥ तया वर्णिता शीणली वेदवाणी । नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी ॥ १२५ ॥

anāthāṃ dināṃkāraṇe janmatāhe | kalaṃkī puḍhe deva hoṇāra āhe || tayā varṇitā śīṇalī vedavāṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 125 ||

जनांकारणे देव लीलावतारी । बहुतांपरी आदरे वेषधारी ॥ तया नेणती ते जन पापरूपी । दुरात्मे महानष्ट चांडाळ पापी ॥ १२६ ॥

janāṃkāraṇe deva līlāvatārī | bahutāṃparī ādare veṣadhārī || tayā neṇatī te jana pāparūpī | durātme mahānaṣṭa cāṃḍāḷa pāpī || 126 ||

जगी धन्य तो राममूखे निवाला । कथा ऐकता सर्व तल्लीन जाला ॥ देहेभावना रामबोधे उडाली । मनोवासना रामरूपी बुडाली ॥ १२७ ॥

jagī dhanya to rāmamūkhe nivālā | kathā aikatā sarva tallīna jālā || dehebhāvanā rāmabodhe uḍālī | manovāsanā rāmarūpī buḍālī || 127 ||

मना वासना वासुदेवी वसो दे । मना वासना कामसंगी नसो दे ॥ मना कल्पना वाउगी ते न कीजे । मना सज्जना सज्जनीं वस्ति कीजे ॥ १२८ ॥

manā vāsanā vāsudevī vaso de | manā vāsanā kāmasaṃgī naso de || manā kalpanā vāugī te na kīje | manā sajjanā sajjanīṃ vasti kīje || 128 ||

गतीकारणे संगती सज्जनाची । मती पालटे सूमती दुर्जनाची ॥ रतीनायिकेचा पती नष्ट आहे । म्हणोनी मनातीत होवोनी राहे ॥ १२९ ॥

gatīkāraṇe saṃgatī sajjanācī | matī pālaṭe sūmatī durjanācī || ratīnāyikecā patī naṣṭa āhe | mhaṇonī manātīta hovonī rāhe || 129 ||

मना अल्प संकल्प तोही नसावा । सदा सत्यसंकल्प चित्ती वसावा ॥ जनीं जल्प वीकल्प तोही त्यजावा । रमाकांत एकांतकाळी भजावा ॥ १३० ॥

manā alpa saṃkalpa tohī nasāvā | sadā satyasaṃkalpa cittī vasāvā || janīṃ jalpa vīkalpa tohī tyajāvā | ramākāṃta ekāṃtakāḷī bhajāvā || 130 ||

भजावा जनीं पाहता राम एकू । करी बाण एकू मुखी शब्द एकू ॥ क्रिया पाहता उद्धरे सर्व लोकू । धरा जानकीनायकाचा विवेकू ॥ १३१ ॥

bhajāvā janīṃ pāhatā rāma ekū | karī bāṇa ekū mukhī śabda ekū || kriyā pāhatā uddhare sarva lokū | dharā jānakīnāyakācā vivekū || 131 ||

विचारूनि बोले विवंचूनि चाले । तयाचेनि संतप्त तेही निवाले ॥ बरे शोधल्यावीण बोलो नको हो । जनीं चालणे शुद्ध नेमस्त राहो ॥ १३२ ॥

vicārūni bole vivaṃcūni cāle | tayāceni saṃtapta tehī nivāle || bare śodhalyāvīṇa bolo nako ho | janīṃ cālaṇe śuddha nemasta rāho || 132 ||

हरीभक्त वीरक्त विज्ञान राशी । जेणे मानसी स्थापिले निश्चयासी ॥ तया दर्शने स्पर्शने पुण्य जोडे । तया भाषणे नष्ट संदेह मोडे ॥ १३३ ॥

harībhakta vīrakta vijñāna rāśī | jeṇe mānasī sthāpile niścayāsī || tayā darśane sparśane puṇya joḍe | tayā bhāṣaṇe naṣṭa saṃdeha moḍe || 133 ||

नसे गर्व आंगी सदा वीतरागी । क्षमा शांति भोगी दयादक्ष योगी ॥ नसे लोभ ना क्षोभ ना दैन्यवाणा । इही लक्षणी जाणिजे योगिराणा ॥ १३४ ॥

nase garva āṃgī sadā vītarāgī | kṣamā śāṃti bhogī dayādakṣa yogī || nase lobha nā kṣobha nā dainyavāṇā | ihī lakṣaṇī jāṇije yogirāṇā || 134 ||

धरी रे मना संगती सज्जनाची । जेणे वृत्ति हे पालटे दुर्जनाची ॥ बळे भाव सद्बुद्धि सन्मार्ग लागे । महाक्रूर तो काळ विक्राळ भंगे ॥ १३५ ॥

dharī re manā saṃgatī sajjanācī | jeṇe vṛtti he pālaṭe durjanācī || baḷe bhāva sadbuddhi sanmārga lāge | mahākrūra to kāḷa vikrāḷa bhaṃge || 135 ||

भये व्यापिले सर्व ब्रह्मांड आहे । भयातीत ते संत आनंत पाहे ॥ जया पाहता द्वैत काही दिसेना । भयो मानसी सर्वथाही असेना ॥ १३६ ॥

bhaye vyāpile sarva brahmāṃḍa āhe | bhayātīta te saṃta ānaṃta pāhe || jayā pāhatā dvaita kāhī disenā | bhayo mānasī sarvathāhī asenā || 136 ||

जिवा श्रेष्ठ ते स्पष्ट सांगोनि गेले । परी जीव अज्ञान तैसेचि ठेले ॥ देहेबुद्धिचे कर्म खोटे टळेना । जुने ठेवणे मीपणे आकळेना ॥ १३७ ॥

jivā śreṣṭha te spaṣṭa sāṃgoni gele | parī jīva ajñāna taiseci ṭhele || dehebuddhice karma khoṭe ṭaḷenā | june ṭhevaṇe mīpaṇe ākaḷenā || 137 ||

भ्रमे नाढळे वित्त ते गुप्त जाले । जिवा जन्मदारिद्र्य ठाकूनि आले ॥ देहेबुद्धिचा निश्चयो ज्या टळेना । जुने ठेवणे मीपणे आकळेना ॥ १३८ ॥

bhrame nāḍhaḷe vitta te gupta jāle | jivā janmadāridrya ṭhākūni āle || dehebuddhicā niścayo jyā ṭaḷenā | june ṭhevaṇe mīpaṇe ākaḷenā || 138 ||

पुढे पाहता सर्वही कोंदलेसे । अभाग्यास हे दृश्य पाषाण भासे ॥ अभावे कदा पुण्य गाठी पडेना । जुने ठेवणे मीपणे आकळेना ॥ १३९ ॥

puḍhe pāhatā sarvahī koṃdalese | abhāgyāsa he dṛśya pāṣāṇa bhāse || abhāve kadā puṇya gāṭhī paḍenā | june ṭhevaṇe mīpaṇe ākaḷenā || 139 ||

जयाचे तया चूकले प्राप्त नाही । गुणे गोविले जाहले दुःख देही ॥ गुणावेगळी वृत्ति तेही वळेना । जुने ठेवणे मीपणे आकळेना ॥ १४० ॥

jayāce tayā cūkale prāpta nāhī | guṇe govile jāhale duḥkha dehī || guṇāvegaḷī vṛtti tehī vaḷenā | june ṭhevaṇe mīpaṇe ākaḷenā || 140 ||

म्हणे दास सायास त्याचे करावे । जनीं जाणता पाय त्याचे धरावे ॥ गुरू अंजनेवीण ते आकळेना । जुने ठेवणे मीपणे आकळेना ॥ १४१ ॥

mhaṇe dāsa sāyāsa tyāce karāve | janīṃ jāṇatā pāya tyāce dharāve || gurū aṃjanevīṇa te ākaḷenā | june ṭhevaṇe mīpaṇe ākaḷenā || 141 ||

कळेना कळेना कळेना ढळेना । ढळे नाढळे संशयोही ढळेना ॥ गळेना गळेना अहंता गळेना । बळे आकळेना मिळेना मिळेना ॥ १४२ ॥

kaḷenā kaḷenā kaḷenā ḍhaḷenā | ḍhaḷe nāḍhaḷe saṃśayohī ḍhaḷenā || gaḷenā gaḷenā ahaṃtā gaḷenā | baḷe ākaḷenā miḷenā miḷenā || 142 ||

अविद्यागुणे मानवा ऊमजेना । भ्रमे चूकले हीत ते आकळेना ॥ परीक्षेविणे बांधले दृढ नाणे । परी सत्य मिथ्या असे कोण जाणे ॥ १४३ ॥

avidyāguṇe mānavā ūmajenā | bhrame cūkale hīta te ākaḷenā || parīkṣeviṇe bāṃdhale dṛḍha nāṇe | parī satya mithyā ase koṇa jāṇe || 143 ||

जगी पाहता साच ते काय आहे । अती आदरे सत्य शोधून पाहे ॥ पुढे पाहता पाहता देव जोडे । भ्रम भ्रांति अज्ञान हे सर्व मोडे ॥ १४४ ॥

jagī pāhatā sāca te kāya āhe | atī ādare satya śodhūna pāhe || puḍhe pāhatā pāhatā deva joḍe | bhrama bhrāṃti ajñāna he sarva moḍe || 144 ||

सदा वीषयो चिंतिता जीव जाला । अहंभाव अज्ञान जन्मास आला ॥ विवेके सदा स्वस्वरूपी भरावे । जिवा ऊगमी जन्म नाही स्वभावे ॥ १४५ ॥

sadā vīṣayo ciṃtitā jīva jālā | ahaṃbhāva ajñāna janmāsa ālā || viveke sadā svasvarūpī bharāve | jivā ūgamī janma nāhī svabhāve || 145 ||

दिसे लोचनी ते नसे कल्पकोडी । अकस्मात आकारले काळ मोडी ॥ पुढे सर्व जाईल काही न राहे । मना संत आनंत शोधूनि पाहे ॥ १४६ ॥

dise locanī te nase kalpakoḍī | akasmāta ākārale kāḷa moḍī || puḍhe sarva jāīla kāhī na rāhe | manā saṃta ānaṃta śodhūni pāhe || 146 ||

फुटेना तुटेना चळेना ढळेना । सदा संचले मीपणे ते कळेना ॥ तया एकरूपासि दूजे न साहे । मना संत आनंत शोधूनि पाहे ॥ १४७ ॥

phuṭenā tuṭenā caḷenā ḍhaḷenā | sadā saṃcale mīpaṇe te kaḷenā || tayā ekarūpāsi dūje na sāhe | manā saṃta ānaṃta śodhūni pāhe || 147 ||

निराकार आधार ब्रह्मादिकांचा । जया सांगता शीणली वेदवाचा ॥ विवेके तदाकार होऊनि राहे । मना संत आनंत शोधूनि पाहे ॥ १४८ ॥

nirākāra ādhāra brahmādikāṃcā | jayā sāṃgatā śīṇalī vedavācā || viveke tadākāra hoūni rāhe | manā saṃta ānaṃta śodhūni pāhe || 148 ||

जगी पाहता चर्मचक्षी न लक्षे । जगी पाहता ज्ञानचक्षी निरक्षे ॥ जनीं पाहता पाहणे जात आहे । मना संत आनंत शोधूनि पाहे ॥ १४९ ॥

jagī pāhatā carmacakṣī na lakṣe | jagī pāhatā jñānacakṣī nirakṣe || janīṃ pāhatā pāhaṇe jāta āhe | manā saṃta ānaṃta śodhūni pāhe || 149 ||

नसे पीत ना श्वेत ना श्याम काही । नसे व्यक्त अव्यक्त ना नीळ नाही ॥ म्हणे दास विश्वासता मुक्ति लाहे । मना संत आनंत शोधूनि पाहे ॥ १५० ॥

nase pīta nā śveta nā śyāma kāhī | nase vyakta avyakta nā nīḷa nāhī || mhaṇe dāsa viśvāsatā mukti lāhe | manā saṃta ānaṃta śodhūni pāhe || 150 ||

खरे शोधिता शोधिता शोधिताहे । मना बोधिता बोधिता बोधिताहे ॥ परी सर्वही सज्जनाचेनि योगे । बरा निश्चयो पाविजे सानुरागे ॥ १५१ ॥

khare śodhitā śodhitā śodhitāhe | manā bodhitā bodhitā bodhitāhe || parī sarvahī sajjanāceni yoge | barā niścayo pāvije sānurāge || 151 ||

बहूतांपरी कूसरी तत्त्वझाडा । परी अंतरी पाहिजे तो निवाडा ॥ मना सार साचार ते वेगळे रे । समस्तांमधे एक ते आगळे रे ॥ १५२ ॥

bahūtāṃparī kūsarī tattvajhāḍā | parī aṃtarī pāhije to nivāḍā || manā sāra sācāra te vegaḷe re | samastāṃmadhe eka te āgaḷe re || 152 ||

नव्हे पिंडज्ञाने नव्हे तत्त्वज्ञाने । समाधान काही नव्हे तानमाने ॥ नव्हे योगयागे नव्हे भोगत्यागे । समाधान ते सज्जनाचेनि योगे ॥ १५३ ॥

navhe piṃḍajñāne navhe tattvajñāne | samādhāna kāhī navhe tānamāne || navhe yogayāge navhe bhogatyāge | samādhāna te sajjanāceni yoge || 153 ||

महावाक्य तत्त्वादिके पंचकर्णे । खुणे पाविजे संतसंगे विवर्णे ॥ द्वितीयेसि संकेत जो दाविजेतो । तया सांडुनी चंद्रमा भाविजेतो ॥ १५४ ॥

mahāvākya tattvādike paṃcakarṇe | khuṇe pāvije saṃtasaṃge vivarṇe || dvitīyesi saṃketa jo dāvijeto | tayā sāṃḍunī caṃdramā bhāvijeto || 154 ||

दिसेना जनीं तेची शोधूनि पाहे । बरे पाहता गूज तेथेचि आहे ॥ करीं घेउं जाता कदा आढळेना । जनीं सर्व कोंदाटले ते कळेना ॥ १५५ ॥

disenā janīṃ tecī śodhūni pāhe | bare pāhatā gūja tetheci āhe || karīṃ gheuṃ jātā kadā āḍhaḷenā | janīṃ sarva koṃdāṭale te kaḷenā || 155 ||

म्हणे जाणता तो जनीं मूर्ख पाहे । अतर्कासि तर्की असा कोण आहे ॥ जनीं मीपणे पाहता पाहवेना । तया लक्षिता वेगळे राहवेना ॥ १५६ ॥

mhaṇe jāṇatā to janīṃ mūrkha pāhe | atarkāsi tarkī asā koṇa āhe || janīṃ mīpaṇe pāhatā pāhavenā | tayā lakṣitā vegaḷe rāhavenā || 156 ||

बहू शास्त्र धुंडाळिता वाड आहे । जया निश्चयो येक तोही न साहे ॥ मती भांडती शास्त्रबोधे विरोधे । गती खुंटती ज्ञानबोधे प्रबोधे ॥ १५७ ॥

bahū śāstra dhuṃḍāḷitā vāḍa āhe | jayā niścayo yeka tohī na sāhe || matī bhāṃḍatī śāstrabodhe virodhe | gatī khuṃṭatī jñānabodhe prabodhe || 157 ||

श्रुती न्याय मीमांसके तर्कशास्त्रे । स्मृती वेद वेदांतवाक्ये विचित्रे ॥ स्वये शेष मौनावला स्थीर राहे । मना सर्व जाणीव सांडून पाहे ॥ १५८ ॥

śrutī nyāya mīmāṃsake tarkaśāstre | smṛtī veda vedāṃtavākye vicitre || svaye śeṣa maunāvalā sthīra rāhe | manā sarva jāṇīva sāṃḍūna pāhe || 158 ||

जेणे मक्षिका भक्षिली जाणिवेची । तया भोजनाची रुची प्राप्त कैची ॥ अहंभाव ज्या मानसीचा विरेना । तया ज्ञान हे अन्न पोटी जिरेना ॥ १५९ ॥

jeṇe makṣikā bhakṣilī jāṇivecī | tayā bhojanācī rucī prāpta kaicī || ahaṃbhāva jyā mānasīcā virenā | tayā jñāna he anna poṭī jirenā || 159 ||

नको रे मना वाद हा खेदकारी । नको रे मना भेद नना विकारी ॥ नको रे मना शीकवू पूढिलांसी । अहंभाव जो राहिला तूजपासी ॥ १६० ॥

nako re manā vāda hā khedakārī | nako re manā bheda nanā vikārī || nako re manā śīkavū pūḍhilāṃsī | ahaṃbhāva jo rāhilā tūjapāsī || 160 ||

अहंतागुणे सर्वही दुःख होते । मुखे बोलिले ज्ञान ते व्यर्थ जाते ॥ सुखी राहता सर्वही सूख आहे । अहंता तुझी तुंची शोधून पाहे ॥ १६१ ॥

ahaṃtāguṇe sarvahī duḥkha hote | mukhe bolile jñāna te vyartha jāte || sukhī rāhatā sarvahī sūkha āhe | ahaṃtā tujhī tuṃcī śodhūna pāhe || 161 ||

अहंतागुणे नीति सांडी विवेकी । अनीतीबळे श्लाघ्यता सर्व लोकी ॥ परी अंतरी सर्वही साक्ष येते । प्रमाणांतरे बुद्धि सांडूनि जाते ॥ १६२ ॥

ahaṃtāguṇe nīti sāṃḍī vivekī | anītībaḷe ślāghyatā sarva lokī || parī aṃtarī sarvahī sākṣa yete | pramāṇāṃtare buddhi sāṃḍūni jāte || 162 ||

देहेबुद्धिचा निश्चयो दृढ जाला । देहातीत ते हीत सांडीत गेला ॥ देहेबुद्धि ते आत्मबुद्धि करावी । सदा संगती सज्जनाची धरावी ॥ १६३ ॥

dehebuddhicā niścayo dṛḍha jālā | dehātīta te hīta sāṃḍīta gelā || dehebuddhi te ātmabuddhi karāvī | sadā saṃgatī sajjanācī dharāvī || 163 ||

मने कल्पिला वीषयो सोडवावा । मने देव निर्गूण तो ओळखावा ॥ मने कल्पिता कल्पना ते सरावी । सदा संगती सज्जनाची धरावी ॥ १६४ ॥

mane kalpilā vīṣayo soḍavāvā | mane deva nirgūṇa to oḷakhāvā || mane kalpitā kalpanā te sarāvī | sadā saṃgatī sajjanācī dharāvī || 164 ||

देहादीक प्रपंच हा चिंतियेला । परी अंतरी लोभ निश्चित ठेला ॥ हरीचिंतने मुक्तिकांता वरावी । सदा संगती सज्जनाची धरावी ॥ १६५ ॥

dehādīka prapaṃca hā ciṃtiyelā | parī aṃtarī lobha niścita ṭhelā || harīciṃtane muktikāṃtā varāvī | sadā saṃgatī sajjanācī dharāvī || 165 ||

अहंकार विस्तारला या देहाचा । स्त्रियापुत्रमित्रादिके मोह त्यांचा ॥ बळे भ्रांति हे जन्मचिंता हरावी । सदा संगती सज्जनाची धरावी ॥ १६६ ॥

ahaṃkāra vistāralā yā dehācā | striyāputramitrādike moha tyāṃcā || baḷe bhrāṃti he janmaciṃtā harāvī | sadā saṃgatī sajjanācī dharāvī || 166 ||

बरा निश्चयो शाश्वताचा करावा । म्हणे दास संदेह तो वीसरावा ॥ घडीने घडी सार्थकाची धरावी । सदा संगती सज्जनाची धरावी ॥ १६७ ॥

barā niścayo śāśvatācā karāvā | mhaṇe dāsa saṃdeha to vīsarāvā || ghaḍīne ghaḍī sārthakācī dharāvī | sadā saṃgatī sajjanācī dharāvī || 167 ||

करी वृत्ति जो संत तो संत जाणा । दुराशागुणे जो नव्हे दैन्यवाणा ॥ उपाधी देहेबुद्धिते वाढवीते । परी सज्जना केवि बाधू शके ते ॥ १६८ ॥

karī vṛtti jo saṃta to saṃta jāṇā | durāśāguṇe jo navhe dainyavāṇā || upādhī dehebuddhite vāḍhavīte | parī sajjanā kevi bādhū śake te || 168 ||

नसे अंत आनंत संता पुसावा । अहंकारविस्तार हा नीरसावा ॥ गुणेवीण निर्गूण तो आठवावा । देहेबुद्धिचा आठवू नाठवावा ॥ १६९ ॥

nase aṃta ānaṃta saṃtā pusāvā | ahaṃkāravistāra hā nīrasāvā || guṇevīṇa nirgūṇa to āṭhavāvā | dehebuddhicā āṭhavū nāṭhavāvā || 169 ||

देहेबुद्धि हे ज्ञानबोधे त्यजावी । विवेके तये वस्तुची भेटी घ्यावी ॥ तदाकार हे वृत्ति नाही स्वभावे । म्हणोनि सदा तेचि शोधीत जावे ॥ १७० ॥

dehebuddhi he jñānabodhe tyajāvī | viveke taye vastucī bheṭī ghyāvī || tadākāra he vṛtti nāhī svabhāve | mhaṇoni sadā teci śodhīta jāve || 170 ||

असे सार साचार ते चोरलेसे । इही लोचनी पाहता दृश्य भासे ॥ निराभास निर्गूण ते आकळेना । अहंतागुणे कल्पिताही कळेना ॥ १७१ ॥

ase sāra sācāra te coralese | ihī locanī pāhatā dṛśya bhāse || nirābhāsa nirgūṇa te ākaḷenā | ahaṃtāguṇe kalpitāhī kaḷenā || 171 ||

स्फुरे वीषयी कल्पना ते अविद्या । स्फुरे ब्रह्म रे जाण माया सुविद्या ॥ मुळी कल्पना दो रुपे तेचि जाली । विवेके तरी स्वस्वरूपी मिळाली ॥ १७२ ॥

sphure vīṣayī kalpanā te avidyā | sphure brahma re jāṇa māyā suvidyā || muḷī kalpanā do rupe teci jālī | viveke tarī svasvarūpī miḷālī || 172 ||

स्वरूपी उदेला अहंकार राहो । तेणे सर्व आच्छादिले व्योम पाहो ॥ दिशा पाहता ते निशा वाढताहे । विवेके विचारे विवंचूनि पाहे ॥ १७३ ॥

svarūpī udelā ahaṃkāra rāho | teṇe sarva ācchādile vyoma pāho || diśā pāhatā te niśā vāḍhatāhe | viveke vicāre vivaṃcūni pāhe || 173 ||

जया चक्षुने लक्षिता लक्षवेना । भवा भक्षिता रक्षिता रक्षवेना ॥ क्षयातीत तो अक्षयी मोक्ष देतो । दयादक्ष तो साक्षिने पक्ष घेतो ॥ १७४ ॥

jayā cakṣune lakṣitā lakṣavenā | bhavā bhakṣitā rakṣitā rakṣavenā || kṣayātīta to akṣayī mokṣa deto | dayādakṣa to sākṣine pakṣa gheto || 174 ||

विधी निर्मिता लीहितो सर्व भाळी । परी लीहितो कोण त्याचे कपाळी ॥ हरू जाळितो लोक संहारकाळी । परी शेवटी शंकरा कोण जाळी ॥ १७५ ॥

vidhī nirmitā līhito sarva bhāḷī | parī līhito koṇa tyāce kapāḷī || harū jāḷito loka saṃhārakāḷī | parī śevaṭī śaṃkarā koṇa jāḷī || 175 ||

जगी द्वादशादित्य हे रुद्र अक्रा । असंख्यात संख्या करी कोण शक्रा ॥ जगी देव धुंडाळिता आढळेना । जगी मुख्य तो कोण कैसा कळेना ॥ १७६ ॥

jagī dvādaśāditya he rudra akrā | asaṃkhyāta saṃkhyā karī koṇa śakrā || jagī deva dhuṃḍāḷitā āḍhaḷenā | jagī mukhya to koṇa kaisā kaḷenā || 176 ||

तुटेना फुटेना कदा देवराणा । चळेना ढळेना कदा दैन्यवाणा ॥ कळेना कळेना कदा लोचनासी । वसेना दिसेना जगी मीपणासी ॥ १७७ ॥

tuṭenā phuṭenā kadā devarāṇā | caḷenā ḍhaḷenā kadā dainyavāṇā || kaḷenā kaḷenā kadā locanāsī | vasenā disenā jagī mīpaṇāsī || 177 ||

जया मानला देव तो पूजिताहे । परी देव शोधूनि कोणी न पाहे ॥ जगी पाहता देव कोट्यानुकोटी । जया मानली भक्ति जे तेचि मोठी ॥ १७८ ॥

jayā mānalā deva to pūjitāhe | parī deva śodhūni koṇī na pāhe || jagī pāhatā deva koṭyānukoṭī | jayā mānalī bhakti je teci moṭhī || 178 ||

तिन्ही लोक जेथूनि निर्माण झाले । तया देवरायासि कोणी न बोले ॥ जगी थोरला देव तो चोरलासे । गुरूवीण तो सर्वथाही न दीसे ॥ १७९ ॥

tinhī loka jethūni nirmāṇa jhāle | tayā devarāyāsi koṇī na bole || jagī thoralā deva to coralāse | gurūvīṇa to sarvathāhī na dīse || 179 ||

गुरु पाहता पाहता लक्ष कोटी । बहूसाल मंत्रावळी शक्ति मोठी ॥ मनी कामना चेटके धातमाता । जनीं व्यर्थ रे तो नव्हे मुक्तिदाता ॥ १८० ॥

guru pāhatā pāhatā lakṣa koṭī | bahūsāla maṃtrāvaḷī śakti moṭhī || manī kāmanā ceṭake dhātamātā | janīṃ vyartha re to navhe muktidātā || 180 ||

नव्हे चेटकी चाळकू द्रव्यभोंदू । नव्हे निंदकू मत्सरू भक्तिमंदू ॥ नव्हे उन्मतू वेसनी संगबाधू । जनीं ज्ञानिया तोचि साधू अगाधू ॥ १८१ ॥

navhe ceṭakī cāḷakū dravyabhoṃdū | navhe niṃdakū matsarū bhaktimaṃdū || navhe unmatū vesanī saṃgabādhū | janīṃ jñāniyā toci sādhū agādhū || 181 ||

नव्हे वाउगी चाहुटी काम पोटी । क्रियेवीण वाचाळता तेचि मोठी ॥ मुखे बोलिल्यासारखे चालताहे । मना सद्गुरू तोचि शोधूनि पाहे ॥ १८२ ॥

navhe vāugī cāhuṭī kāma poṭī | kriyevīṇa vācāḷatā teci moṭhī || mukhe bolilyāsārakhe cālatāhe | manā sadgurū toci śodhūni pāhe || 182 ||

जनीं भक्त ज्ञानी विवेकी विरागी । कृपाळू मनस्वी क्षमावंत योगी ॥ प्रभू दक्ष व्युत्पन्न चातुर्य जाणे । तयाचेनि योगे समाधान बाणे ॥ १८३ ॥

janīṃ bhakta jñānī vivekī virāgī | kṛpāḷū manasvī kṣamāvaṃta yogī || prabhū dakṣa vyutpanna cāturya jāṇe | tayāceni yoge samādhāna bāṇe || 183 ||

नव्हे तेचि जाले नसे तेचि आले । कळो लागले सज्जनाचेनि बोले ॥ अनिर्वाच्य ते वाच्य वाचे वदावे । मना संत आनंत शोधीत जावे ॥ १८४ ॥

navhe teci jāle nase teci āle | kaḷo lāgale sajjanāceni bole || anirvācya te vācya vāce vadāve | manā saṃta ānaṃta śodhīta jāve || 184 ||

लपावे अती आदरे रामरूपी । भयातीत निश्चीत ये स्वस्वरूपी ॥ कदा तो जनीं पाहताही दिसेना । सदा ऐक्य तो भिन्नभावे वसेना ॥ १८५ ॥

lapāve atī ādare rāmarūpī | bhayātīta niścīta ye svasvarūpī || kadā to janīṃ pāhatāhī disenā | sadā aikya to bhinnabhāve vasenā || 185 ||

सदा सर्वदा राम सन्नीध आहे । मना सज्जना सत्य शोधून पाहे ॥ अखंडीत भेटी रघूराजयोगू । मना सांडि रे मीपणाचा वियोगू ॥ १८६ ॥

sadā sarvadā rāma sannīdha āhe | manā sajjanā satya śodhūna pāhe || akhaṃḍīta bheṭī raghūrājayogū | manā sāṃḍi re mīpaṇācā viyogū || 186 ||

भुते पिंड ब्रह्मांड हे ऐक्य आहे । परी सर्वही स्वस्वरूपी न साहे ॥ मना भासले सर्व काही पहावे । परी संग सोडूनि सूखी रहावे ॥ १८७ ॥

bhute piṃḍa brahmāṃḍa he aikya āhe | parī sarvahī svasvarūpī na sāhe || manā bhāsale sarva kāhī pahāve | parī saṃga soḍūni sūkhī rahāve || 187 ||

देहेभान हे ज्ञानशस्त्रे खुडावे । विदेहीपणे भक्तिमार्गेचि जावे ॥ विरक्तीबळे निंद्य सर्वै त्यजावे । परी संग सोडूनि सूखे रहावे ॥ १८८ ॥

dehebhāna he jñānaśastre khuḍāve | videhīpaṇe bhaktimārgeci jāve || viraktībaḷe niṃdya sarvai tyajāve | parī saṃga soḍūni sūkhe rahāve || 188 ||

मही निर्मिली देव तो ओळखावा । जया पाहता मोक्ष तत्काळ जीवा ॥ तया निर्गुणालागी गूणी पहावे । परी संग सोडूनि सूखी रहावे ॥ १८९ ॥

mahī nirmilī deva to oḷakhāvā | jayā pāhatā mokṣa tatkāḷa jīvā || tayā nirguṇālāgī gūṇī pahāve | parī saṃga soḍūni sūkhī rahāve || 189 ||

नव्हे कार्यकर्ता नव्हे सृष्टिभर्ता । परेहून पर्ता न लिंपे विवर्ता ॥ तया निर्विकल्पासि कल्पीत जावे । परी संग सोडूनि सूखी रहावे ॥ १९० ॥

navhe kāryakartā navhe sṛṣṭibhartā | parehūna partā na liṃpe vivartā || tayā nirvikalpāsi kalpīta jāve | parī saṃga soḍūni sūkhī rahāve || 190 ||

देहेबुद्धिचा निश्चयो ज्या ढळेना । तया ज्ञान कल्पांतकाळी कळेना ॥ परब्रह्म ते मीपणे आकळेना । मनी शून्य अज्ञान हे मावळेना ॥ १९१ ॥

dehebuddhicā niścayo jyā ḍhaḷenā | tayā jñāna kalpāṃtakāḷī kaḷenā || parabrahma te mīpaṇe ākaḷenā | manī śūnya ajñāna he māvaḷenā || 191 ||

मना ना कळे ना ढळे रूप ज्याचे । दुजेवीण ते ध्यान सर्वोत्तमाचे ॥ तया खूण ते हीन दृष्टांत पाहे । तेथे संग निःसंग दोन्ही न साहे ॥ १९२ ॥

manā nā kaḷe nā ḍhaḷe rūpa jyāce | dujevīṇa te dhyāna sarvottamāce || tayā khūṇa te hīna dṛṣṭāṃta pāhe | tethe saṃga niḥsaṃga donhī na sāhe || 192 ||

नव्हे जाणता नेणता देवराणा । न ये वर्णिता वेदशास्त्रा पुराणा ॥ नव्हे दृश्य अदृश्य साक्षी तयाचा । श्रुती नेणती नेणती अंत त्याचा ॥ १९३ ॥

navhe jāṇatā neṇatā devarāṇā | na ye varṇitā vedaśāstrā purāṇā || navhe dṛśya adṛśya sākṣī tayācā | śrutī neṇatī neṇatī aṃta tyācā || 193 ||

वसे हृदयी देव तो कोण कैसा । पुसे आदरे साधकू प्रश्न ऐसा ॥ देहे टाकिता देव कोठे रहातो । परी मागुता ठाव कोठे पहातो ॥ १९४ ॥

vase hṛdayī deva to koṇa kaisā | puse ādare sādhakū praśna aisā || dehe ṭākitā deva koṭhe rahāto | parī māgutā ṭhāva koṭhe pahāto || 194 ||

वसे हृदयी देव तो जाण ऐसा । नभाचेपरी व्यापकू जाण तैसा ॥ सदा संचला येत ना जात काही । तयावीण कोठे रिता ठाव नाही ॥ १९५ ॥

vase hṛdayī deva to jāṇa aisā | nabhāceparī vyāpakū jāṇa taisā || sadā saṃcalā yeta nā jāta kāhī | tayāvīṇa koṭhe ritā ṭhāva nāhī || 195 ||

नभी वावरे जो अणूरेणु काही । रिता ठाव या राघवेवीण नाही ॥ तया पाहता पाहता तेंचि जाले । तेथे लक्ष आलक्ष सर्वै बुडाले ॥ १९६ ॥

nabhī vāvare jo aṇūreṇu kāhī | ritā ṭhāva yā rāghavevīṇa nāhī || tayā pāhatā pāhatā teṃci jāle | tethe lakṣa ālakṣa sarvai buḍāle || 196 ||

नभासारिखे रूप या राघवाचे । मनी चिंतिता मूळ तूटे भवाचे ॥ तया पाहता देहबुद्धि उरेना । सदा सर्वदा आर्त पोटी पुरेना ॥ १९७ ॥

nabhāsārikhe rūpa yā rāghavāce | manī ciṃtitā mūḷa tūṭe bhavāce || tayā pāhatā dehabuddhi urenā | sadā sarvadā ārta poṭī purenā || 197 ||

नभे व्यापिले सर्व सृष्टीस आहे । रघूनायका ऊपमा ते न साहे ॥ दुजेवीण जो तोचि तो हा स्वभावे । तया व्यापकू व्यर्थ कैसे म्हणावे ॥ १९८ ॥

nabhe vyāpile sarva sṛṣṭīsa āhe | raghūnāyakā ūpamā te na sāhe || dujevīṇa jo toci to hā svabhāve | tayā vyāpakū vyartha kaise mhaṇāve || 198 ||

अती जीर्ण विस्तीर्ण ते रूप आहे । तेथे तर्क संपर्क तोही न साहे ॥ अती गूढ ते दृश्य तत्काळ सोपे । दुजेवीण जे खूण स्वामिप्रतापे ॥ १९९ ॥

atī jīrṇa vistīrṇa te rūpa āhe | tethe tarka saṃparka tohī na sāhe || atī gūḍha te dṛśya tatkāḷa sope | dujevīṇa je khūṇa svāmipratāpe || 199 ||

कळे आकळे रूप ते ज्ञान होता । तेथे आटली सर्वसाक्षी अवस्था ॥ मना उन्मनी शब्द कुंठीत राहे । तो रे तोचि तो राम सर्वत्र पाहे ॥ २०० ॥

kaḷe ākaḷe rūpa te jñāna hotā | tethe āṭalī sarvasākṣī avasthā || manā unmanī śabda kuṃṭhīta rāhe | to re toci to rāma sarvatra pāhe || 200 ||

कदा ओळखीमाजि दूजे दिसेना । मनी मानसी द्वैत काही वसेना ॥ बहूतां दिसां आपली भेटि जाली । विदेहीपणे सर्व काया निवाली ॥ २०१ ॥

kadā oḷakhīmāji dūje disenā | manī mānasī dvaita kāhī vasenā || bahūtāṃ disāṃ āpalī bheṭi jālī | videhīpaṇe sarva kāyā nivālī || 201 ||

मना गूज रे तूज हे प्राप्त झाले । परी अंतरी पाहिजे यत्न केले ॥ सदा श्रवणे पाविजे निश्चयासी । धरी सज्जनीं संगती धन्य होसी ॥ २०२ ॥

manā gūja re tūja he prāpta jhāle | parī aṃtarī pāhije yatna kele || sadā śravaṇe pāvije niścayāsī | dharī sajjanīṃ saṃgatī dhanya hosī || 202 ||

मना सर्वही संग सोडूनि द्यावा । अती आदरे सज्जनाचा धरावा ॥ जयाचेनि संगे महादुःख भंगे । जनीं साधनेवीण सन्मार्ग लागे ॥ २०३ ॥

manā sarvahī saṃga soḍūni dyāvā | atī ādare sajjanācā dharāvā || jayāceni saṃge mahāduḥkha bhaṃge | janīṃ sādhanevīṇa sanmārga lāge || 203 ||

मना संग हा सर्वसंगास तोडी । मना संग हा मोक्ष तात्काळ जोडी ॥ मना संग हा साधना शीघ्र सोडी । मना संग हा द्वैत निःशेष मोडी ॥ २०४ ॥

manā saṃga hā sarvasaṃgāsa toḍī | manā saṃga hā mokṣa tātkāḷa joḍī || manā saṃga hā sādhanā śīghra soḍī | manā saṃga hā dvaita niḥśeṣa moḍī || 204 ||

मनाची शते ऐकता दोष जाती । मतीमंद ते साधना योग्य होती ॥ चढे ज्ञान वैराग्य सामर्थ्य अंगी । म्हणे दास विश्वासता मुक्ति भोगी ॥ २०५ ॥

manācī śate aikatā doṣa jātī | matīmaṃda te sādhanā yogya hotī || caḍhe jñāna vairāgya sāmarthya aṃgī | mhaṇe dāsa viśvāsatā mukti bhogī || 205 ||

Verse 1

gaṇādhīśa jo īśa sarvā guṇāṃcā | muḷāraṃbha āraṃbha to nirguṇācā || namūṃ śāradā mūḷa catvāra vācā | gamū paṃtha ānaṃta yā rāghavācā || 1 ||

Verse 2

Verse 3

prabhāte manīṃ rāma ciṃtīta jāvā | puḍheṃ vaikharī rāma ādhīṃ vadāvā || sadācāra hā thora soḍūṃ naye to | janīṃ toci to mānavī dhanya hoto || 3 ||

Verse 4

manā vāsanā duṣṭa kāmā na ye re | manā sarvathā pāpabuddhī nako re || manā sarvathā nīti soḍūṃ nako ho | manā aṃtarīṃ sāra vīcāra rāho || 4 ||

Verse 5

manā pāpasaṃkalpa soḍūni dyāvā | manā satyasaṃkalpa jīvīṃ dharāvā || manā kalpanā te nako vīṣayāṃcī | vikāreṃ ghaḍe ho janīṃ sarva cī cī || 5 ||

Verse 6

nako re manā krodha hā khedakārī | nako re manā kāma nānā vikārī || nako re manā sarvadā aṃgikārū | nako re manā matsarū daṃbha bhārū || 6 ||

Verse 7

manā śreṣṭha dhāriṣṭa jīvī dharāve | manā bolaṇe nīca sośīta jāve || svaye sarvadā namra vāce vadāve | manā sarva lokāṃsi re nīvavāve || 7 ||

Verse 8

dehe tyāgitā kīrti māge urāvī | manā sajjanā heci krīyā dharāvī || manā caṃdanāce parī tvāṃ jhijāve | parī aṃtarī sajjanā nīvavāve || 8 ||

Verse 9

nako re manā dravya te pūḍhilāṃce | ati svārthabuddhī na re pāpa sāṃce || ghaḍe bhogaṇe pāpa te karma khoṭe | na hotā manāsārikhe duḥkha moṭhe || 9 ||

Verse 10

sadā sarvadā prīti rāmīṃ dharāvī | dukhācī svayeṃ sāṃḍi jīvīṃ karāvī || deheduḥkha teṃ sūkha mānīta jāveṃ | vivekeṃ sadā svasvarūpīṃ bharāveṃ || 10 ||

Verse 11

janīṃ sarvasūkhī asā koṇa āhe | vicāreṃ manā tūṃci śodhūni pāheṃ || manā tvāṃci re pūrvasaṃcīta keleṃ | tayāsārikheṃ bhogaṇeṃ prāpta jhāleṃ || 11 ||

Verse 12

manā mānasī duḥkha āṇūṃ nako re | manā sarvathā śoka ciṃtā nako re || vivekeṃ dehebuddhi soḍūni dyāvī | videhīpaṇeṃ mukti bhogīta jāvī || 12 ||

Verse 13

manā sāṃga pāṃ rāvaṇā kāya jāleṃ | akasmāta teṃ rājya sarvai buḍāleṃ || mhaṇonī kuḍī vāsanā sāṃḍi vegīṃ | baḷeṃ lāgalā kāḷa hā pāṭhilāgī || 13 ||

Verse 14

jivā karmayogeṃ janīṃ janma jālā | parī śevaṭīṃ kāḷamūkhīṃ nimālā || mahāthora te mṛtyupaṃtheṃci gele | kitīeka te janmale āṇi mele || 14 ||

Verse 15

manā pāhatāṃ satya he mṛtyubhūmī | jitāṃ bolatī sarvahī jīva mī mī || ciraṃjīva he sarvahī mānitātī | akasmāta sāṃḍūniyā sarva jātī || 15 ||

Verse 16

mare eka tyācā dujā śoka vāhe | akasmāta tohī puḍhe jāta āhe || purenā janīṃ lobha re kṣobha tyāteṃ | mhaṇonī janīṃ māgutā janma ghete || 16 ||

Verse 17

manīṃ mānavī vyartha ciṃtā vahāteṃ | akasmāta hoṇāra hoūna jāteṃ || ghaḍe bhogaṇe sarvahī karmayogeṃ | matīmaṃda teṃ kheda mānī viyogeṃ || 17 ||

Verse 18

manā rāghaveṃvīṇa āśā nako re | manā mānavācī nako kīrti tūṃ re || jayā varṇitī veda śāstreṃ purāṇeṃ | tayā varṇitā sarvahī ślāghyavāṇe || 18 ||

Verse 19

manā sarvathā satya sāṃḍūṃ nako re | manā sarvathā mithya māṃḍūṃ nako re || manā satya te satya vāce vadāveṃ | manā mithya te mithya soḍūni dyāveṃ || 19 ||

Verse 20

bahū hiṃpuṭī hoīje māyapoṭīṃ | nako re manā yātanā teci moṭhī || nirodheṃ pace koṃḍileṃ garbhavāsīṃ | adhomūkha re duḥkha tyā bāḷakāsī || 20 ||

Verse 21

manā vāsanā cūkavī yerajhārā | manā kāmanā soḍi re dravyadārā || manā yātanā thora he garbhavāsī | manā sajjanā bheṭavī rāghavāsī || 21 ||

Verse 22

manā sajjanā hīta mājhe karāve | raghūnāyakā dṛḍha cittī dharāve || mahārāja to svāmi vāyusutācā | janā uddharī nātha lokatrayācā || 22 ||

Verse 23

na bole manā rāghavevīṇa kāhī | manī vāuge bolatā saukhya nāhī || ghaḍīne ghaḍī kāḷa āyuṣya neto | dehāṃtī tulā koṇa soḍū pahāto || 23 ||

Verse 24

raghūnāyakāvīṇa vāyā śiṇāve | janāsārikhe vyartha kā vosaṇāve || sadā sarvadā nāma vāce vaso de | ahaṃtā manī pāpiṇī te naso de || 24 ||

Verse 25

manā vīṭa mānū nako bolaṇyācā | puḍhe māgutā rāma joḍela kaicā || sukhācī ghaḍī loṭatā sūkha āhe | puḍhe sarva jāīla kāhī na rāhe || 25 ||

Verse 26

deherakṣaṇākāraṇe yatna kelā | parī śevaṭī kāḷa gheūna gelā | karī re manā bhakti yā rāghavācī | puḍhe aṃtarī soḍi ciṃtā bhavācī || 26 ||

Verse 27

bhavācyā bhaye kāya bhītosa laṃḍī | dharī re manā dhīra dhākāsi sāṃḍī || raghūnāyakāsārikhā svāmi śīrī | nupekṣī kadā kopalyā daṃḍadhārī || 27 ||

Verse 28

dinānātha hā rāma kodaṃḍadhārī | puḍhe dekhatā kāḷa poṭī tharārī || manā vākya nemasta he satya mānī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 28 ||

Verse 29

padī rāghavāce sadā brīda gāje | baḷe bhaktarīpūśirī kāṃbi vāje || purī vāhilī sarva jeṇeṃ vimānī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 29 ||

Verse 30

samarthāciyā sevakā vakra pāhe | asā sarva bhūmaṃḍaḷī koṇa āhe || jayācī lilā varṇitī loka tīnhī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 30 ||

Verse 31

mahāsaṃkaṭī soḍile deva jeṇe | pratāpe baḷe āgaḷā sarvagūṇe || jayāte smare śailajā śūlapāṇī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 31 ||

Verse 32

ahalyā śiḷā rāghave mukta kelī | padī lāgatā divya hoūni gelī || jayā varṇitā śīṇalī vedavāṇī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 32 ||

Verse 33

vase merumāṃdāra he sṛṣṭilīlā | śaśī sūrya tārāṃgaṇe meghamāḷā || ciraṃjīva kele janīṃ dāsa donhī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 33 ||

Verse 34

upekṣā kadā rāmarūpī asenā | jivā mānavā niścayo to vasenā || śirī bhāra vāhena bole purāṇī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 34 ||

Verse 35

ase ho jayā aṃtarī bhāva jaisā | vase ho tayā aṃtarī deva taisā || ananyāsa rakṣītase cāpapāṇī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 35 ||

Verse 36

sadā sarvadā deva sannīdha āhe | kṛpāḷūpaṇe alpa dhāriṣṭa pāhe || sukhānaṃda ānaṃda kaivalyadānī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 36 ||

Verse 37

sadā cakravākāsi mārtaṃḍa jaisā | uḍī ghālito saṃkaṭī svāmi taisā || harībhakticā ghāva gāje niśāṇī | nupekṣī kadā rāma dāsābhimānī || 37 ||

Verse 38

manā prārthanā tūjalā eka āhe | raghūrāja thakkīta hoūni pāhe || avajñā kadā ho yadarthī na kīje | manā sajjanā rāghavī vasti kīje || 38 ||

Verse 39

jayā varṇitī veda śāstre purāṇe | jayāceni yoge samādhāna bāṇe || tayālāgi he sarva cāṃcalya dīje | manā sajjanā rāghavī vasti kīje || 39 ||

Verse 40

manā pāvije sarvahī sūkha jethe | atī ādare ṭhevije lakṣa tethe || viveke kuḍī kalpanā pālaṭīje | manā sajjanā rāghavī vasti kīje || 40 ||

Verse 41

bahū hiṃḍatā saukhya hoṇāra nāhī | śiṇāve parī nātuḍe hīta kāhī || vicāre bare aṃtarā bodhavīje | manā sajjanā rāghavī vasti kīje || 41 ||

Verse 42

bahutāṃparī heci ātā dharāve | raghūnāyakā āpulese karāve || dinānātha he toḍarī brīda gāje | manā sajjanā rāghavī vasti kīje || 42 ||

Verse 43

manā sajjanā eka jīvī dharāve | janīṃ āpule hīta tuvāṃ karāve || raghūnāyakāvīṇa bolo nako ho | sadā mānasī to nijadhyāsa rāho || 43 ||

Verse 44

manā re janīṃ maunamudrā dharāvī | kathā ādare rāghavācī karāvī || nase rāma te dhāma soḍūni dyāve | sukhālāgi āraṇya sevīta jāve || 44 ||

Verse 45

jayāceni saṃge samādhāna bhaṃge | ahaṃtā akasmāta yeūni lāge || taye saṃgatīcī janīṃ koṇa goḍī | jiye saṃgatīne matī rāma soḍī || 45 ||

Verse 46

manā je ghaḍī rāghavevīṇa gelī | janīṃ āpulī te tuvā hāni kelī || raghūnāyakāvīṇa to śīṇa āhe | janīṃ dakṣa to lakṣa lāvūni pāhe || 46 ||

Verse 47

manīṃ locanī śrīharī toci pāhe | janīṃ jāṇatā bhakta hoūni rāhe || guṇī prīti rākhe kramūṃ sādhanācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 47 ||

Verse 48

sadā devakājī jhije deha jyācā | sadā rāmanāme vade nitya vācā || svadharmeci cāle sadā uttamācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 48 ||

Verse 49

sadā bolaṇyāsārikhe cālatāhe | anekī sadā eka devāsi pāhe || sagūṇī bhaje leśa nāhī bhramācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 49 ||

Verse 50

nase aṃtarī kāma nānāvikārī | udāsīna jo tāpasī brahmacārī || nivālā manīṃ leśa nāhī tamācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 50 ||

Verse 51

made matsare sāṃḍilī svārthabuddhī | prapaṃcīka nāhī jayāte upādhī || sadā bolaṇe namra vācā suvācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 51 ||

Verse 52

kramī veḷa jo tattvaciṃtānuvāde | na liṃpe kadā daṃbha vāde vivāde || karī sūkhasaṃvāda jo ūgamācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 52 ||

Verse 53

sadā ārjavī prīya jo sarva lokī | sadā sarvadā satyavādī vivekī || na bole kadā mithya vācā trivācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 53 ||

Verse 54

sadā sevi āraṇya tāruṇyakāḷī | miḷenā kadā kalpaneceni meḷī || caḷenā manī niścayo dṛḍha jyācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 54 ||

Verse 55

nase mānasī naṣṭa āśā durāśā | vase aṃtarī premapāśā pipāśā || ṛṇī deva hā bhaktibhāve jayācā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 55 ||

Verse 56

dinācā dayāḷū manācā mavāḷū | snehāḷū kṛpāḷū janīṃ dāsapāḷū || tayā aṃtarī krodha saṃtāpa kaicā | jagī dhanya to dāsa sarvottamācā || 56 ||

Verse 57

jagī hoije dhanya yā rāmanāme | kriyā bhakti ūpāsanā nitya nemeṃ || udāsīnatā tattvatā sāra āhe | sadā sarvadā mokaḷī vṛtti rāhe || 57 ||

Verse 58

nako vāsanā vīṣayī vṛttirūpe | padārthī jaḍe kāmanā pūrvapāpe || sadā rāma niṣkāma ciṃtīta jāvā | manā kalpanāleśa tohi nasāvā || 58 ||

Verse 59

manā kalpanā kalpitā kalpakoṭī | navhe re navhe sarvathā rāmabheṭī || manī kāmanā rāma nāhī jayālā | atī ādare prīti nāhi tayālā || 59 ||

Verse 60

manā rāma kalpatarū kāmadhenū | nidhī sāra ciṃtāmaṇī kāya vānū || jayāceni yoge ghaḍe sarva sattā | tayā sāmyatā kāyasī koṇa ātā || 60 ||

Verse 61

ubhā kalpavṛkṣātaḷī duḥkha vāhe | tayā aṃtarī sarvadā teci āhe || janīṃ sajjanīṃ vāda hā vāḍhavāvā | puḍhe māgutā śoka jīvī dharāvā || 61 ||

Verse 62

nijadhyāsa to sarva tūṭonī gelā | baḷe aṃtarī śoka saṃtāpa ṭhelā || sukhānaṃda ānaṃda bhede buḍālā | manā niścayo sarva khede uḍālā || 62 ||

Verse 63

gharī kāmadhenū puḍhe tāka māge | harībodha sāṃḍoni vevāda lāge || karī sāra ciṃtāmaṇī kācakhaṃḍe | tayā māgatā deta āhe udaṃḍe || 63 ||

Verse 64

atī mūḍha tyā dṛḍha buddhī asenā | atī kāma tyā rāma cittī vasenā || atī lobha tyā kṣobha hoīla jāṇā | atī vīṣayī sarvadā dainyavāṇā || 64 ||

Verse 65

nako dainyavāṇe jiṇe bhaktiūṇe | atī mūrkha tyā sarvadā duḥkha dūṇe || dharī re manā ādare prīti rāmī | nako vāsanā hemadhāmī virāmī || 65 ||

Verse 66

navhe sāra saṃsāra hā ghora āhe | manā sajjanā satya śodhūni pāhe || janīṃ vīṣa khātā puḍhe sūkha kaice | karī re manā dhyāna yā rāghavāce || 66 ||

Verse 67

ghanaśyāma hā rāma lāvaṇyarūpī | mahādhīra gaṃbhīra pūrṇapratāpī || karī saṃkaṭī sevakāṃcā kuḍāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 67 ||

Verse 68

baḷe āgaḷā rāma kodaṃḍadhārī | mahākāḷa vikrāḷa tohī tharārī || puḍhe mānavā kiṃkarā koṇa kevā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 68 ||

Verse 69

sukhānaṃdakārī nivārī bhayāte | janīṃ bhaktibhāve bhajāve tayāte || viveke tyajāvā anācāra hevā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 69 ||

Verse 70

sadā rāmanāme vadā pūrṇakāme | kadā bādhijenā padā nitya neme || madālasya hā sarva soḍoni dyāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 70 ||

Verse 71

jayāceni nāme mahādoṣa jātī | jayāceni nāme gatī pāvijetī || jayāceni nāve ghaḍe puṇyaṭhevā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 71 ||

Verse 72

na vece kadā graṃthice artha kāhī | mukhe nāma uccāritā kaṣṭa nāhī || mahāghora saṃsāraśatrū jiṇāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 72 ||

Verse 73

dehedaṃḍaṇece mahāduḥkha āhe | mahāduḥkha te nāma ghetā na rāhe || sadāśīva ciṃtītase devadevā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 73 ||

Verse 74

bahutāṃparī saṃkaṭe sādhanāṃcī | vrate dāna udyāpane tī dhanācī || dinācā dayāḷū manī āṭhavāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 74 ||

Verse 75

samastāṃmadhe sāra sācāra āhe | kaḷenā tarī sarva śodhūna pāhe || jivā saṃśayo vāugā to tyajāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 75 ||

Verse 76

navhe karma nā dharma nā yoga kāhī | navhe bhoga nā tyāga nā sāṃga pāhī || mhaṇe dāsa viśvāsa nāmī dharāvā | prabhāte manī rāma ciṃtīta jāvā || 76 ||

Verse 77

karī kāma niṣkāma yā rāghavāce | karī rūpa svarūpa sarvāṃ jivāṃce || karī chaṃda nirdvaṃdva he gūṇa gātā | harīkīrtanī vṛttiviśvāsa hotā || 77 ||

Verse 78

aho jyā narā rāmaviśvāsa nāhī | tayā pāmarā bādhije sarva kāhī || mahārāja to svāmi kaivalyadātā | vṛthā vāhaṇe dehasaṃsāraciṃtā || 78 ||

Verse 79

manā pāvanā bhāvanā rāghavācī | dharī aṃtarī soḍi ciṃtā bhavācī || bhavācī jivā mānavā bhūli ṭhelī | nase vastucī dhāraṇā vyartha gelī || 79 ||

Verse 80

dharā śrīvarā tyā harā aṃtarāte | tarā dustarā tyā parā sāgarāte || sarā vīsarā tyā bharā durbharāte | karā nīkarā tyā kharā matsarāte || 80 ||

Verse 81

manā matsare nāma sāṃḍū nako ho | atī ādare hā nijadhyāsa rāho || samastāṃmadhe nāma he sāra āhe | dujī tūḷaṇā tūḷitāhī na sāhe || 81 ||

Verse 82

bahū nāma yā rāmanāmī tuḷenā | abhāgyā narā pāmarā he kaḷenā || viṣā auṣadhā ghetale pārvatīśe | jivā mānavā kiṃkarā koṇa pūse || 82 ||

Verse 83

jeṇe jāḷilā kāma to rāma dhyāto | umesī atī ādare gūṇa gāto || bahu jñāna vairāgya sāmarthya jethe | parī aṃtarī nāmaviśvāsa tethe || 83 ||

Verse 84

viṭhone śirī vāhilā devarāṇā | tayā aṃtarī dhyāsa re tyāsi neṇā || nivālā svaye tāpasī caṃdramauḷī | jivā soḍavī rāma hā aṃtakāḷī || 84 ||

Verse 85

bhajā rāma viśrāma yogeśvarāṃcā | japū nemilā nema gaurīharācā || svaye nīvavī tāpasī caṃdramauḷī | tumhāṃ soḍavī rāma hā aṃtakāḷī || 85 ||

Verse 86

mukhī rāma viśrāma tetheci āhe | sadānaṃda ānaṃda sevoni rāhe || tayāvīṇa to śīṇa saṃdehakārī | nijadhāma he nāma śokāpahārī || 86 ||

Verse 87

mukhī rāma tyā kāma bādhū śakenā | guṇe iṣṭa dhāriṣṭa tyāce cukenā || harībhakta to śakta kāmāsa bhārī | jagī dhanya to mārutī brahmacārī || 87 ||

Verse 88

bahū cāṃgale nāma yā rāghavāce | atī sājire svalpa sope phukāce || karī mūḷa nirmūḷa ghetā bhavāce | jivā mānavā heci kaivalya sāce || 88 ||

Verse 89

janīṃ bhojanīṃ nāma vāce vadāve | atī ādare gadyaghoṣe mhaṇāve || harīciṃtane anna sevīta jāve | tarī śrīharī pāvijeto svabhāve || 89 ||

Verse 90

na ye rāma vāṇī tayā thora hāṇī | janīṃ vyartha prāṇī tayā nāma kāṇī || harīnāma he vedaśāstrī purāṇī | bahū āgaḷe bolilī vyāsavāṇī || 90 ||

Verse 91

nako vīṭa mānū raghūnāyakācā | atī ādare bolije rāma vācā || na vece mukhī sāpaḍe re phukācā | karī ghoṣa tyā jānakīvallabhācā || 91 ||

Verse 92

atī ādare sarvahī nāmaghoṣe | girīkaṃdarī jāīje dūri doṣe || harī tiṣṭhatū toṣalā nāmaghoṣe | viśeṣe harāmānasī rāmapīse || 92 ||

Verse 93

jagī pāhatā deva hā annadātā | tayā lāgalī tattvatā sāra ciṃtā || tayāce mukhī nāma ghetā phukāce | manā sāṃga pā re tujhe kāya vece || 93 ||

Verse 94

tinhī loka jāḷū śake kopa yetā | nivālā harū to mukhe nāma ghetā || jape ādare pārvatī viśvamātā | mhaṇonī mhaṇā teci he nāma ātā || 94 ||

Verse 95

ajāmeḷa pāpī vade putrakāme | tayā mukti nārāyaṇāceni nāme || śukākāraṇe kuṃṭaṇī rāma vāṇī | mukhe bolitā khyāti jālī purāṇī || 95 ||

Verse 96

mahābhakta pralhāda hā daityakūḷī | jape rāmanāmāvaḷī nityakāḷī || pitā pāparūpī tayā dekhavenā | janīṃ daitya to nāma mūkhe mhaṇenā || 96 ||

Verse 97

mukhī nāma nāhī tayā mukti kaicī | ahaṃtāguṇe yātanā te phukācī || puḍhe aṃta yeīla to dainyavāṇā | mhaṇonī mhaṇā re mhaṇā devarāṇā || 97 ||

Verse 98

harīnāma nemasta pāṣāṇa tārī | bahū tārile mānavī dehadhārī || tayā rāmanāmī sadā jo vikalpī | vadenā kadā jīva to pāparūpī || 98 ||

Verse 99

jagī dhanya vārāṇasī puṇyarāśī | tayemāji jātā gatī pūrvajāṃsī || mukhe rāmanāmāvaḷī nityakāḷī | jivā hīta sāṃge sadā caṃdramauḷī || 99 ||

Verse 100

yathāsāṃga re karma tehī ghaḍenā | ghaḍe dharma te puṇyagāṭhī paḍenā || dayā pāhatā sarva bhūtī asenā | phukāce mukhī nāma tehī vasenā || 100 ||

Verse 101

jayā nāvaḍe nāma tyā yema jācī | vikalpe uṭhe tarka tyā narka cī cī || mhaṇonī atī ādare nāma ghyāve | mukhe bolatā doṣa jātī svabhāve || 101 ||

Verse 102

atī līnatā sarvabhāve svabhāve | janā sajjanālāgi saṃtoṣavāve || dehe kāraṇī sarva lāvīta jāve | sagūṇī atī ādaresī bhajāve || 102 ||

Verse 103

harīkīrtanī prīti rāmī dharāvī | dehebuddhi nīrūpaṇī vīsarāvī || paradravya āṇīka kāṃtā parāvī | yadarthī manā sāṃḍi jīvī karāvī || 103 ||

Verse 104

kriyevīṇa nānāparī bolijete | parī citta duścitta te lājavīte || manā kalpanā dhīṭa sairāṭa dhāve | tayā mānavā deva kaiseni pāve || 104 ||

Verse 105

viveke kriyā āpulī pālaṭāvī | atī ādare śuddha krīyā dharāvī || janīṃ bolaṇyāsārikhe cāla bāpā | manā kalpanā soḍi saṃsāratāpā || 105 ||

Verse 106

barī snānasaṃdhyā karī ekaniṣṭhā | viveke manā āvarī sthānabhraṣṭā || dayā sarvabhūtī jayā mānavālā | sadā premaḷū bhaktibhāve nivālā || 106 ||

Verse 107

manā kopa āropaṇā te nasāvī | manā buddhi he sādhusaṃgī vasāvī || manā naṣṭa cāṃḍāḷa to saṃga tyāgī | manā hoi re mokṣabhāgī vibhāgī || 107 ||

Verse 108

manā sarvadā sajjanāceni yoge | kriyā pālaṭe bhaktibhāvārtha lāge || kriyevīṇa vācāḷatā te nivārī | tuṭe vāda saṃvāda to hītakārī || 108 ||

Verse 109

janīṃ vādavevāda soḍūni dyāvā | janīṃ sūkhasaṃvāda sūkhe karāvā || jagī toci to śokasaṃtāpahārī | tuṭe vāda saṃvāda to hītakārī || 109 ||

Verse 110

tuṭe vāda saṃvāda tyāte mhaṇāve | viveke ahaṃbhāva yāte jiṇāve || ahaṃtāguṇe vāda nānā vikārī | tuṭe vāda saṃvāda to hītakārī || 110 ||

Verse 111

hitākāraṇe bolaṇe satya āhe | hitākāraṇe sarva śodhūni pāhe || hitākāraṇe baṃḍa pākhāṃḍa vārī | tuṭe vāda saṃvāda to hītakārī || 111 ||

Verse 112

janīṃ sāṃgatā aikatā janma gelā | parī vādavevāda taisāci ṭhelā || uṭhe saṃśayo vāda hā daṃbhadhārī | tuṭe vāda saṃvāda to hītakārī || 112 ||

Verse 113

janīṃ hīta paṃḍīta sāṃḍīta gele | ahaṃtāguṇe brahmarākṣasa jāle || tayāhūna vyutpanna to koṇa āhe | manā sarva jāṇīva sāṃḍūni rāhe || 113 ||

Verse 114

phukāce mukhī bolatā kāya vece | disaṃdīsa abhyaṃtarī garva sāṃce || kriyevīṇa vācāḷatā vyartha āhe | vicāre tujhā tūci śodhūni pāhe || 114 ||

Verse 115

tuṭe vāda saṃvāda tethe karāvā | viveke ahaṃbhāva hā pālaṭāvā || janīṃ bolaṇyāsārakhe ācarāve | kriyāpālaṭe bhaktipaṃtheci jāve || 115 ||

Verse 116

bahū śrāpitā kaṣṭalā aṃbaṛṣī | tayāce svaye śrīharī janma sośī || dilā kṣīrasiṃdhu tayā ūpamānī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 116 ||

Verse 117

dhurū leṃkaru bāpuḍe dainyavāṇe | kṛpā bhākitā dīdhalī bheṭi jeṇe || ciraṃjīva tārāṃgaṇī premakhāṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 117 ||

Verse 118

gajeṃdrū mahāsaṃkaṭī vāṭa pāhe | tayākāraṇe śrīharī dhāvatāhe || uḍī ghātalī jāhalā jīvadānī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 118 ||

Verse 119

ajāmeḷa pāpī tayā aṃta ālā | kṛpāḷūpaṇe to janīṃ mukta kelā || anāthāsi ādhāra hā cakrapāṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 119 ||

Verse 120

vidhīkāraṇe jāhalā matsya vegī | dharī kūrmarūpe dharā pṛṣṭhabhāgī || janā rakṣaṇākāraṇe nīca yonī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 120 ||

Verse 121

mahābhakta pralhāda hā kaṣṭavīlā | mhaṇonī tayākāraṇe siṃha jālā || na ye jvāḷa vīśāḷa sannīdha koṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 121 ||

Verse 122

kṛpā bhākitā jāhalā vajrapāṇī | tayā kāraṇe vāmanū cakrapāṇī || dvijāṃkāraṇe bhārgavū cāpapāṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 122 ||

Verse 123

ahalyesatīlāgī āraṇyapaṃthe | kuḍāvā puḍhe deva baṃdī tayāte || baḷe soḍitā ghāva ghālī niśāṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 123 ||

Verse 124

taye draupadīkāraṇe lāgavege | tvare dhāvato sarva sāṃḍūni māge || kaḷīlāgi jālā ase bauddha maunī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 124 ||

Verse 125

anāthāṃ dināṃkāraṇe janmatāhe | kalaṃkī puḍhe deva hoṇāra āhe || tayā varṇitā śīṇalī vedavāṇī | nupekṣī kadā deva bhaktābhimānī || 125 ||

Verse 126

janāṃkāraṇe deva līlāvatārī | bahutāṃparī ādare veṣadhārī || tayā neṇatī te jana pāparūpī | durātme mahānaṣṭa cāṃḍāḷa pāpī || 126 ||

Verse 127

jagī dhanya to rāmamūkhe nivālā | kathā aikatā sarva tallīna jālā || dehebhāvanā rāmabodhe uḍālī | manovāsanā rāmarūpī buḍālī || 127 ||

Verse 128

manā vāsanā vāsudevī vaso de | manā vāsanā kāmasaṃgī naso de || manā kalpanā vāugī te na kīje | manā sajjanā sajjanīṃ vasti kīje || 128 ||

Verse 129

gatīkāraṇe saṃgatī sajjanācī | matī pālaṭe sūmatī durjanācī || ratīnāyikecā patī naṣṭa āhe | mhaṇonī manātīta hovonī rāhe || 129 ||

Verse 130

manā alpa saṃkalpa tohī nasāvā | sadā satyasaṃkalpa cittī vasāvā || janīṃ jalpa vīkalpa tohī tyajāvā | ramākāṃta ekāṃtakāḷī bhajāvā || 130 ||

Verse 131

bhajāvā janīṃ pāhatā rāma ekū | karī bāṇa ekū mukhī śabda ekū || kriyā pāhatā uddhare sarva lokū | dharā jānakīnāyakācā vivekū || 131 ||

Verse 132

vicārūni bole vivaṃcūni cāle | tayāceni saṃtapta tehī nivāle || bare śodhalyāvīṇa bolo nako ho | janīṃ cālaṇe śuddha nemasta rāho || 132 ||

Verse 133

harībhakta vīrakta vijñāna rāśī | jeṇe mānasī sthāpile niścayāsī || tayā darśane sparśane puṇya joḍe | tayā bhāṣaṇe naṣṭa saṃdeha moḍe || 133 ||

Verse 134

nase garva āṃgī sadā vītarāgī | kṣamā śāṃti bhogī dayādakṣa yogī || nase lobha nā kṣobha nā dainyavāṇā | ihī lakṣaṇī jāṇije yogirāṇā || 134 ||

Verse 135

dharī re manā saṃgatī sajjanācī | jeṇe vṛtti he pālaṭe durjanācī || baḷe bhāva sadbuddhi sanmārga lāge | mahākrūra to kāḷa vikrāḷa bhaṃge || 135 ||

Verse 136

bhaye vyāpile sarva brahmāṃḍa āhe | bhayātīta te saṃta ānaṃta pāhe || jayā pāhatā dvaita kāhī disenā | bhayo mānasī sarvathāhī asenā || 136 ||

Verse 137

jivā śreṣṭha te spaṣṭa sāṃgoni gele | parī jīva ajñāna taiseci ṭhele || dehebuddhice karma khoṭe ṭaḷenā | june ṭhevaṇe mīpaṇe ākaḷenā || 137 ||

Verse 138

bhrame nāḍhaḷe vitta te gupta jāle | jivā janmadāridrya ṭhākūni āle || dehebuddhicā niścayo jyā ṭaḷenā | june ṭhevaṇe mīpaṇe ākaḷenā || 138 ||

Verse 139

puḍhe pāhatā sarvahī koṃdalese | abhāgyāsa he dṛśya pāṣāṇa bhāse || abhāve kadā puṇya gāṭhī paḍenā | june ṭhevaṇe mīpaṇe ākaḷenā || 139 ||

Verse 140

jayāce tayā cūkale prāpta nāhī | guṇe govile jāhale duḥkha dehī || guṇāvegaḷī vṛtti tehī vaḷenā | june ṭhevaṇe mīpaṇe ākaḷenā || 140 ||

Verse 141

mhaṇe dāsa sāyāsa tyāce karāve | janīṃ jāṇatā pāya tyāce dharāve || gurū aṃjanevīṇa te ākaḷenā | june ṭhevaṇe mīpaṇe ākaḷenā || 141 ||

Verse 142

kaḷenā kaḷenā kaḷenā ḍhaḷenā | ḍhaḷe nāḍhaḷe saṃśayohī ḍhaḷenā || gaḷenā gaḷenā ahaṃtā gaḷenā | baḷe ākaḷenā miḷenā miḷenā || 142 ||

Verse 143

avidyāguṇe mānavā ūmajenā | bhrame cūkale hīta te ākaḷenā || parīkṣeviṇe bāṃdhale dṛḍha nāṇe | parī satya mithyā ase koṇa jāṇe || 143 ||

Verse 144

jagī pāhatā sāca te kāya āhe | atī ādare satya śodhūna pāhe || puḍhe pāhatā pāhatā deva joḍe | bhrama bhrāṃti ajñāna he sarva moḍe || 144 ||

Verse 145

sadā vīṣayo ciṃtitā jīva jālā | ahaṃbhāva ajñāna janmāsa ālā || viveke sadā svasvarūpī bharāve | jivā ūgamī janma nāhī svabhāve || 145 ||

Verse 146

dise locanī te nase kalpakoḍī | akasmāta ākārale kāḷa moḍī || puḍhe sarva jāīla kāhī na rāhe | manā saṃta ānaṃta śodhūni pāhe || 146 ||

Verse 147

phuṭenā tuṭenā caḷenā ḍhaḷenā | sadā saṃcale mīpaṇe te kaḷenā || tayā ekarūpāsi dūje na sāhe | manā saṃta ānaṃta śodhūni pāhe || 147 ||

Verse 148

nirākāra ādhāra brahmādikāṃcā | jayā sāṃgatā śīṇalī vedavācā || viveke tadākāra hoūni rāhe | manā saṃta ānaṃta śodhūni pāhe || 148 ||

Verse 149

jagī pāhatā carmacakṣī na lakṣe | jagī pāhatā jñānacakṣī nirakṣe || janīṃ pāhatā pāhaṇe jāta āhe | manā saṃta ānaṃta śodhūni pāhe || 149 ||

Verse 150

nase pīta nā śveta nā śyāma kāhī | nase vyakta avyakta nā nīḷa nāhī || mhaṇe dāsa viśvāsatā mukti lāhe | manā saṃta ānaṃta śodhūni pāhe || 150 ||

Verse 151

khare śodhitā śodhitā śodhitāhe | manā bodhitā bodhitā bodhitāhe || parī sarvahī sajjanāceni yoge | barā niścayo pāvije sānurāge || 151 ||

Verse 152

bahūtāṃparī kūsarī tattvajhāḍā | parī aṃtarī pāhije to nivāḍā || manā sāra sācāra te vegaḷe re | samastāṃmadhe eka te āgaḷe re || 152 ||

Verse 153

navhe piṃḍajñāne navhe tattvajñāne | samādhāna kāhī navhe tānamāne || navhe yogayāge navhe bhogatyāge | samādhāna te sajjanāceni yoge || 153 ||

Verse 154

mahāvākya tattvādike paṃcakarṇe | khuṇe pāvije saṃtasaṃge vivarṇe || dvitīyesi saṃketa jo dāvijeto | tayā sāṃḍunī caṃdramā bhāvijeto || 154 ||

Verse 155

disenā janīṃ tecī śodhūni pāhe | bare pāhatā gūja tetheci āhe || karīṃ gheuṃ jātā kadā āḍhaḷenā | janīṃ sarva koṃdāṭale te kaḷenā || 155 ||

Verse 156

mhaṇe jāṇatā to janīṃ mūrkha pāhe | atarkāsi tarkī asā koṇa āhe || janīṃ mīpaṇe pāhatā pāhavenā | tayā lakṣitā vegaḷe rāhavenā || 156 ||

Verse 157

bahū śāstra dhuṃḍāḷitā vāḍa āhe | jayā niścayo yeka tohī na sāhe || matī bhāṃḍatī śāstrabodhe virodhe | gatī khuṃṭatī jñānabodhe prabodhe || 157 ||

Verse 158

śrutī nyāya mīmāṃsake tarkaśāstre | smṛtī veda vedāṃtavākye vicitre || svaye śeṣa maunāvalā sthīra rāhe | manā sarva jāṇīva sāṃḍūna pāhe || 158 ||

Verse 159

jeṇe makṣikā bhakṣilī jāṇivecī | tayā bhojanācī rucī prāpta kaicī || ahaṃbhāva jyā mānasīcā virenā | tayā jñāna he anna poṭī jirenā || 159 ||

Verse 160

nako re manā vāda hā khedakārī | nako re manā bheda nanā vikārī || nako re manā śīkavū pūḍhilāṃsī | ahaṃbhāva jo rāhilā tūjapāsī || 160 ||

Verse 161

ahaṃtāguṇe sarvahī duḥkha hote | mukhe bolile jñāna te vyartha jāte || sukhī rāhatā sarvahī sūkha āhe | ahaṃtā tujhī tuṃcī śodhūna pāhe || 161 ||

Verse 162

ahaṃtāguṇe nīti sāṃḍī vivekī | anītībaḷe ślāghyatā sarva lokī || parī aṃtarī sarvahī sākṣa yete | pramāṇāṃtare buddhi sāṃḍūni jāte || 162 ||

Verse 163

dehebuddhicā niścayo dṛḍha jālā | dehātīta te hīta sāṃḍīta gelā || dehebuddhi te ātmabuddhi karāvī | sadā saṃgatī sajjanācī dharāvī || 163 ||

Verse 164

mane kalpilā vīṣayo soḍavāvā | mane deva nirgūṇa to oḷakhāvā || mane kalpitā kalpanā te sarāvī | sadā saṃgatī sajjanācī dharāvī || 164 ||

Verse 165

dehādīka prapaṃca hā ciṃtiyelā | parī aṃtarī lobha niścita ṭhelā || harīciṃtane muktikāṃtā varāvī | sadā saṃgatī sajjanācī dharāvī || 165 ||

Verse 166

ahaṃkāra vistāralā yā dehācā | striyāputramitrādike moha tyāṃcā || baḷe bhrāṃti he janmaciṃtā harāvī | sadā saṃgatī sajjanācī dharāvī || 166 ||

Verse 167

barā niścayo śāśvatācā karāvā | mhaṇe dāsa saṃdeha to vīsarāvā || ghaḍīne ghaḍī sārthakācī dharāvī | sadā saṃgatī sajjanācī dharāvī || 167 ||

Verse 168

karī vṛtti jo saṃta to saṃta jāṇā | durāśāguṇe jo navhe dainyavāṇā || upādhī dehebuddhite vāḍhavīte | parī sajjanā kevi bādhū śake te || 168 ||

Verse 169

nase aṃta ānaṃta saṃtā pusāvā | ahaṃkāravistāra hā nīrasāvā || guṇevīṇa nirgūṇa to āṭhavāvā | dehebuddhicā āṭhavū nāṭhavāvā || 169 ||

Verse 170

dehebuddhi he jñānabodhe tyajāvī | viveke taye vastucī bheṭī ghyāvī || tadākāra he vṛtti nāhī svabhāve | mhaṇoni sadā teci śodhīta jāve || 170 ||

Verse 171

ase sāra sācāra te coralese | ihī locanī pāhatā dṛśya bhāse || nirābhāsa nirgūṇa te ākaḷenā | ahaṃtāguṇe kalpitāhī kaḷenā || 171 ||

Verse 172

sphure vīṣayī kalpanā te avidyā | sphure brahma re jāṇa māyā suvidyā || muḷī kalpanā do rupe teci jālī | viveke tarī svasvarūpī miḷālī || 172 ||

Verse 173

svarūpī udelā ahaṃkāra rāho | teṇe sarva ācchādile vyoma pāho || diśā pāhatā te niśā vāḍhatāhe | viveke vicāre vivaṃcūni pāhe || 173 ||

Verse 174

jayā cakṣune lakṣitā lakṣavenā | bhavā bhakṣitā rakṣitā rakṣavenā || kṣayātīta to akṣayī mokṣa deto | dayādakṣa to sākṣine pakṣa gheto || 174 ||

Verse 175

vidhī nirmitā līhito sarva bhāḷī | parī līhito koṇa tyāce kapāḷī || harū jāḷito loka saṃhārakāḷī | parī śevaṭī śaṃkarā koṇa jāḷī || 175 ||

Verse 176

jagī dvādaśāditya he rudra akrā | asaṃkhyāta saṃkhyā karī koṇa śakrā || jagī deva dhuṃḍāḷitā āḍhaḷenā | jagī mukhya to koṇa kaisā kaḷenā || 176 ||

Verse 177

tuṭenā phuṭenā kadā devarāṇā | caḷenā ḍhaḷenā kadā dainyavāṇā || kaḷenā kaḷenā kadā locanāsī | vasenā disenā jagī mīpaṇāsī || 177 ||

Verse 178

jayā mānalā deva to pūjitāhe | parī deva śodhūni koṇī na pāhe || jagī pāhatā deva koṭyānukoṭī | jayā mānalī bhakti je teci moṭhī || 178 ||

Verse 179

tinhī loka jethūni nirmāṇa jhāle | tayā devarāyāsi koṇī na bole || jagī thoralā deva to coralāse | gurūvīṇa to sarvathāhī na dīse || 179 ||

Verse 180

guru pāhatā pāhatā lakṣa koṭī | bahūsāla maṃtrāvaḷī śakti moṭhī || manī kāmanā ceṭake dhātamātā | janīṃ vyartha re to navhe muktidātā || 180 ||

Verse 181

navhe ceṭakī cāḷakū dravyabhoṃdū | navhe niṃdakū matsarū bhaktimaṃdū || navhe unmatū vesanī saṃgabādhū | janīṃ jñāniyā toci sādhū agādhū || 181 ||

Verse 182

navhe vāugī cāhuṭī kāma poṭī | kriyevīṇa vācāḷatā teci moṭhī || mukhe bolilyāsārakhe cālatāhe | manā sadgurū toci śodhūni pāhe || 182 ||

Verse 183

janīṃ bhakta jñānī vivekī virāgī | kṛpāḷū manasvī kṣamāvaṃta yogī || prabhū dakṣa vyutpanna cāturya jāṇe | tayāceni yoge samādhāna bāṇe || 183 ||

Verse 184

navhe teci jāle nase teci āle | kaḷo lāgale sajjanāceni bole || anirvācya te vācya vāce vadāve | manā saṃta ānaṃta śodhīta jāve || 184 ||

Verse 185

lapāve atī ādare rāmarūpī | bhayātīta niścīta ye svasvarūpī || kadā to janīṃ pāhatāhī disenā | sadā aikya to bhinnabhāve vasenā || 185 ||

Verse 186

sadā sarvadā rāma sannīdha āhe | manā sajjanā satya śodhūna pāhe || akhaṃḍīta bheṭī raghūrājayogū | manā sāṃḍi re mīpaṇācā viyogū || 186 ||

Verse 187

bhute piṃḍa brahmāṃḍa he aikya āhe | parī sarvahī svasvarūpī na sāhe || manā bhāsale sarva kāhī pahāve | parī saṃga soḍūni sūkhī rahāve || 187 ||

Verse 188

dehebhāna he jñānaśastre khuḍāve | videhīpaṇe bhaktimārgeci jāve || viraktībaḷe niṃdya sarvai tyajāve | parī saṃga soḍūni sūkhe rahāve || 188 ||

Verse 189

mahī nirmilī deva to oḷakhāvā | jayā pāhatā mokṣa tatkāḷa jīvā || tayā nirguṇālāgī gūṇī pahāve | parī saṃga soḍūni sūkhī rahāve || 189 ||

Verse 190

navhe kāryakartā navhe sṛṣṭibhartā | parehūna partā na liṃpe vivartā || tayā nirvikalpāsi kalpīta jāve | parī saṃga soḍūni sūkhī rahāve || 190 ||

Verse 191

dehebuddhicā niścayo jyā ḍhaḷenā | tayā jñāna kalpāṃtakāḷī kaḷenā || parabrahma te mīpaṇe ākaḷenā | manī śūnya ajñāna he māvaḷenā || 191 ||

Verse 192

manā nā kaḷe nā ḍhaḷe rūpa jyāce | dujevīṇa te dhyāna sarvottamāce || tayā khūṇa te hīna dṛṣṭāṃta pāhe | tethe saṃga niḥsaṃga donhī na sāhe || 192 ||

Verse 193

navhe jāṇatā neṇatā devarāṇā | na ye varṇitā vedaśāstrā purāṇā || navhe dṛśya adṛśya sākṣī tayācā | śrutī neṇatī neṇatī aṃta tyācā || 193 ||

Verse 194

vase hṛdayī deva to koṇa kaisā | puse ādare sādhakū praśna aisā || dehe ṭākitā deva koṭhe rahāto | parī māgutā ṭhāva koṭhe pahāto || 194 ||

Verse 195

vase hṛdayī deva to jāṇa aisā | nabhāceparī vyāpakū jāṇa taisā || sadā saṃcalā yeta nā jāta kāhī | tayāvīṇa koṭhe ritā ṭhāva nāhī || 195 ||

Verse 196

nabhī vāvare jo aṇūreṇu kāhī | ritā ṭhāva yā rāghavevīṇa nāhī || tayā pāhatā pāhatā teṃci jāle | tethe lakṣa ālakṣa sarvai buḍāle || 196 ||

Verse 197

nabhāsārikhe rūpa yā rāghavāce | manī ciṃtitā mūḷa tūṭe bhavāce || tayā pāhatā dehabuddhi urenā | sadā sarvadā ārta poṭī purenā || 197 ||

Verse 198

nabhe vyāpile sarva sṛṣṭīsa āhe | raghūnāyakā ūpamā te na sāhe || dujevīṇa jo toci to hā svabhāve | tayā vyāpakū vyartha kaise mhaṇāve || 198 ||

Verse 199

atī jīrṇa vistīrṇa te rūpa āhe | tethe tarka saṃparka tohī na sāhe || atī gūḍha te dṛśya tatkāḷa sope | dujevīṇa je khūṇa svāmipratāpe || 199 ||

Verse 200

kaḷe ākaḷe rūpa te jñāna hotā | tethe āṭalī sarvasākṣī avasthā || manā unmanī śabda kuṃṭhīta rāhe | to re toci to rāma sarvatra pāhe || 200 ||

Verse 201

kadā oḷakhīmāji dūje disenā | manī mānasī dvaita kāhī vasenā || bahūtāṃ disāṃ āpalī bheṭi jālī | videhīpaṇe sarva kāyā nivālī || 201 ||

Verse 202

manā gūja re tūja he prāpta jhāle | parī aṃtarī pāhije yatna kele || sadā śravaṇe pāvije niścayāsī | dharī sajjanīṃ saṃgatī dhanya hosī || 202 ||

Verse 203

manā sarvahī saṃga soḍūni dyāvā | atī ādare sajjanācā dharāvā || jayāceni saṃge mahāduḥkha bhaṃge | janīṃ sādhanevīṇa sanmārga lāge || 203 ||

Verse 204

manā saṃga hā sarvasaṃgāsa toḍī | manā saṃga hā mokṣa tātkāḷa joḍī || manā saṃga hā sādhanā śīghra soḍī | manā saṃga hā dvaita niḥśeṣa moḍī || 204 ||

Verse 205

manācī śate aikatā doṣa jātī | matīmaṃda te sādhanā yogya hotī || caḍhe jñāna vairāgya sāmarthya aṃgī | mhaṇe dāsa viśvāsatā mukti bhogī || 205 ||

About

The Manache Shlok (“verses addressed to the mind”) of Samarth Ramdas is among the most widely recited works of Marathi devotional literature. Its 205 verses, composed in the bhujangaprayata metre, counsel the mind toward discrimination, devotion and the name of Rama. The Marathi text is given verbatim; the English rendering is Dr. Sunder Hattangadi’s verse translation.

Sources 1

Manache Shloka by Samartha Ramadas with Meanings — sanskritdocuments.org
English verse translation by Dr. Sunder Hattangadi.

Meanings are compiled and edited by the Ved Path team, and are being progressively reviewed for accuracy.

Manache Shlok

About

Sources 1

Report an issue

Explore More 10

Chalisas

Rama Chalisa

Bhajans

रघुपति राघव राजाराम

पायो जी मैंने राम रतन धन पायो

ठुमक चलत रामचन्द्र

Stotrams

Shri Rama Raksha Stotram

Shri Ram Stuti

Deities

Rama

Festivals

Diwali (Deepavali)

Dussehra (Vijayadashami)

Ram Navami