शरद पूर्णिमा व्रत कथा

शरद पौर्णिमा आश्विन महिन्याच्या पौर्णिमेला साजरी केली जाते आणि तिला कोजागरी पौर्णिमा असेही म्हणतात. खाली शरद पौर्णिमा व्रताची पूजाविधी आणि पारंपरिक व्रतकथा दिली आहे.

शरद पौर्णिमा कथा

एका सावकाराला दोन कन्या होत्या. त्या दोघी पौर्णिमेचे व्रत करत असत. मोठी बहीण तर पूर्ण व्रत करत असे पण धाकटी बहीण अर्धवट व्रत करत असे. धाकट्या बहिणीला जी काही संतती होई, ती जन्मताच मरण पावत असे. परंतु मोठ्या बहिणीची सारी संतती जिवंत राहत असे. एके दिवशी धाकट्या बहिणीने मोठमोठ्या पंडितांना बोलावून आपले दुःख सांगितले व त्यांना कारण विचारले. पंडितांनी सांगितले — तू पौर्णिमेचे अर्धवट व्रत करतेस, म्हणून तुझ्या संततीचा अकाली मृत्यू होतो. पौर्णिमेचे विधिपूर्वक पूर्ण व्रत केल्याने तुझी संतती जिवंत राहील.

तिने पंडितांच्या सल्ल्यानुसार पौर्णिमेचे पूर्ण व्रत विधिपूर्वक केले. काही काळानंतर तिला मुलगा झाला, पण तोही लगेच मरण पावला. तेव्हा तिने मुलाला पाटावर झोपवून त्याच्यावर कपडा झाकला. मग मोठ्या बहिणीला बोलावून आणले आणि बसण्यासाठी तोच पाट दिला. मोठी बहीण पाटावर बसू लागली तेव्हा तिचे वस्त्र बाळाला लागले. वस्त्र लागताच बाळ रडू लागले. तेव्हा रागावून मोठी बहीण म्हणाली — तू माझ्यावर कलंक लावू पाहत होतीस. जर मी बसले असते तर बाळ मेले असते.

तेव्हा धाकट्या बहिणीने तिला शांत करत सांगितले — हे तर आधीच मेलेले होते. तुझ्या भाग्याने जिवंत झाले आहे. आम्ही दोघी बहिणी पौर्णिमेचे व्रत करतो, तू पूर्ण करतेस आणि मी अर्धवट, ज्याच्या दोषाने माझी संतती मरते. पण तुझ्या पुण्याने हे बालक जिवंत झाले आहे. यानंतर तिने संपूर्ण नगरात दवंडी पिटवली की आजपासून सर्वांनी पौर्णिमेचे पूर्ण व्रत करावे, हे संतानसुख देणारे आहे.

व्रतविधी

या दिवशी सकाळी स्नान करून आराध्य देवाला सुंदर वस्त्रालंकारांनी सुशोभित करून आवाहन, आसन, आचमन, वस्त्र, गंध, अक्षता, पुष्प, धूप, दीप, नैवेद्य, तांबूल, सुपारी, दक्षिणा आदींनी त्याचे पूजन करावे. रात्री गाईच्या दुधापासून बनवलेल्या खिरीत तूप व साखर मिसळून मध्यरात्री भगवंताला नैवेद्य दाखवावा. पूर्ण चंद्र आकाशाच्या मध्यभागी आल्यावर त्याचे पूजन करावे व खिरीचा नैवेद्य अर्पण करून, रात्री खिरीने भरलेले भांडे उघड्या चांदण्यात ठेवून दुसऱ्या दिवशी तिचे भोजन करावे व सर्वांना तिचा प्रसाद द्यावा.

पौर्णिमेचे व्रत करून कथा ऐकवावी. कथा ऐकण्याआधी एका लोट्यात पाणी व ग्लासात गहू, पानाच्या द्रोणात कुंकू व तांदूळ ठेवून कलशाची वंदना करून दक्षिणा वाहावी. मग टिळा लावल्यानंतर गव्हाचे तेरा दाणे हातात घेऊन कथा ऐकावी. मग गव्हाच्या ग्लासावर हात फिरवून मिश्राणीच्या पायांना स्पर्श करून गव्हाचा ग्लास तिला द्यावा. लोट्यातील पाण्याने रात्री चंद्राला अर्घ्य द्यावे. शरद पौर्णिमेपासूनच स्नान आणि व्रत सुरू होते. माता आपल्या संततीच्या मंगलकामनेने देवीदेवतांचे पूजन करतात. या दिवशी चंद्र पृथ्वीच्या अत्यंत जवळ येतो. कार्तिकाचे व्रतही शरद पौर्णिमेपासूनच सुरू होते. विवाहानंतर पौर्णिमेच्या (पूर्णमासीच्या) व्रताचा नियम शरद पौर्णिमेपासून घ्यावा. प्रत्येक पौर्णिमेला व्रत करणारे या दिवशीही चंद्राचे पूजन करून भोजन करतात. या दिवशी शिव-पार्वती आणि कार्तिकेय यांचीही पूजा केली जाते. हीच पौर्णिमा कार्तिक स्नानासोबत, राधा-दामोदर पूजन व्रत धारण करण्याचाही दिवस आहे.