तुकाराम गाथा — अभंग 4501–4583

शेअर करा

कुंभपाक लागे तयासि भोगणें । अवघा चि नेणे देव ऐसा ॥1॥ देव ऐसा ठावा नाहीं जया जना । तयासि यातना यमकरी ॥2॥ कळला हा देव तया साच खरा । गाइऩ वत्सें घरा धाडी ब्रह्मा ॥3॥ ब्रह्मादिकां ऐसा देव अगोचर । कैसा त्याचा पार जाणवेल ॥4॥ जाणवेल देव गौिळयांच्या भावें । तुका ह्मणे सेवे संचित हें ॥5॥

kuṃbhapāka lāge tayāsi bhogaṇeṃ | avaghā ci neṇe deva aisā ||1|| deva aisā ṭhāvā nāhīṃ jayā janā | tayāsi yātanā yamakarī ||2|| kaḷalā hā deva tayā sāca kharā | gāiऩ vatseṃ gharā dhāḍī brahmā ||3|| brahmādikāṃ aisā deva agocara | kaisā tyācā pāra jāṇavela ||4|| jāṇavela deva gauिḷayāṃcyā bhāveṃ | tukā hmaṇe seve saṃcita heṃ ||5||

संचित उत्तम भूमि कसूनियां । जाऊं नेणे वांयां परि त्याचें ॥1॥ त्याचिया पिकासि आलिया घुमरी । आल्या गाइऩवरी आणिक गाइऩ ॥2॥ गाइऩ दवडुनि घालिती बाहेरी । तंव ह्मणे हरि बांधा त्या ही ॥3॥ त्याही तुह्मी बांधा तुमच्या सारिख्या । भोवंडा पारिख्या वाडएांतुनि ॥4॥ पारिख्या न येती कोणाचिया घरा । सूत्रधारी खरा नारायण ॥5॥ नारायण नांदे जयाचिये ठायीं । सहज तेथें नाहीं घालमेली ॥6॥ मेलीं हीं शाहाणीं करितां सायास । नाहीं सुखलेश तुका ह्मणे ॥7॥

saṃcita uttama bhūmi kasūniyāṃ | jāūṃ neṇe vāṃyāṃ pari tyāceṃ ||1|| tyāciyā pikāsi āliyā ghumarī | ālyā gāiऩvarī āṇika gāiऩ ||2|| gāiऩ davaḍuni ghālitī bāherī | taṃva hmaṇe hari bāṃdhā tyā hī ||3|| tyāhī tuhmī bāṃdhā tumacyā sārikhyā | bhovaṃḍā pārikhyā vāḍaeाṃtuni ||4|| pārikhyā na yetī koṇāciyā gharā | sūtradhārī kharā nārāyaṇa ||5|| nārāyaṇa nāṃde jayāciye ṭhāyīṃ | sahaja tetheṃ nāhīṃ ghālamelī ||6|| melīṃ hīṃ śāhāṇīṃ karitāṃ sāyāsa | nāhīṃ sukhaleśa tukā hmaṇe ||7||

तुका ह्मणे सुख घेतलें गोपाळीं । नाचती कांबळीं करुनि ध्वजा ॥1॥ करूनियां टिरी आपुल्या मांदळ । वाजविती टाळ दगडाचे ॥2॥ दगडाचे टाळ कोण त्यांचा नाद । गीत गातां छंद ताल नाहीं ॥3॥ नाही ताळ गातां नाचतां गोपाळां । घननीळ सावळा तयामध्यें ॥4॥ मधीं जयां हरि तें सुख आगळें । देहभाव काळें नाहीं तयां ॥5॥ तयांसि आळंगी आपुलिया करीं । जाती भूमीवरी लोटांगणीं ॥6॥ निजभाव देखे जयांचिये अंगीं । तुका ह्मणे संगीं क्रीडे तयां ॥7॥

tukā hmaṇe sukha ghetaleṃ gopāḷīṃ | nācatī kāṃbaḷīṃ karuni dhvajā ||1|| karūniyāṃ ṭirī āpulyā māṃdaḷa | vājavitī ṭāḷa dagaḍāce ||2|| dagaḍāce ṭāḷa koṇa tyāṃcā nāda | gīta gātāṃ chaṃda tāla nāhīṃ ||3|| nāhī tāḷa gātāṃ nācatāṃ gopāḷāṃ | ghananīḷa sāvaḷā tayāmadhyeṃ ||4|| madhīṃ jayāṃ hari teṃ sukha āgaḷeṃ | dehabhāva kāḷeṃ nāhīṃ tayāṃ ||5|| tayāṃsi āḷaṃgī āpuliyā karīṃ | jātī bhūmīvarī loṭāṃgaṇīṃ ||6|| nijabhāva dekhe jayāṃciye aṃgīṃ | tukā hmaṇe saṃgīṃ krīḍe tayāṃ ||7||

तयांसवें करी काला दहींभात । सिदोऱ्या अनंत मेळवुनी ॥1॥ मेळवुनी अवघियांचे एके ठायीं । मागें पुढें कांहीं उरों नेदी ॥2॥ नेदी चोरी करूं जाणे अंतरींचें । आपलें हीं साचें द्यावें तेथें ॥3॥ द्यावा दहींभात आपले प्रकार । तयांचा वेव्हार सांडवावा ॥4॥ वांटी सकळांसि हातें आपुलिया । जैसें मागे तया तैसें द्यावें ॥5॥ द्यावें सांभाळुनी सम तुकभावें । आपण हि खावें त्यांचें तुक ॥6॥ तुक सकळांचे गोविंदाचे हातीं । कोण कोणे गति भला बुरा ॥7॥ राखे त्यासि तैसें आपलाल्या भावें । विचारुनि द्यावें जैसें तैसें ॥8॥ तैसें सुख नाहीं वैकुंठींच्या लोकां । तें दिलें भाविकां गोपाळांसि ॥9॥ गोपाळांचे मुखीं देउनी कवळ । घांस माखे लाळ खाय त्यांची ॥10॥ त्यांचिये मुखींचे काढूनियां घांस। झोंबतां हातांस खाय बळें ॥11॥ बळें जयाचिया ठेंगणें सकळ । तयातें गोपाळ पाडितील ॥12॥ पाठी उचलूनि वाहातील खांदीं । नाचतील मांदीं मेळवुनी ॥13॥ मांदीं मेळवुनी धणी दिली आह्मां। तुका ह्मणे जमा केल्या गाइऩ ॥14॥

tayāṃsaveṃ karī kālā dahīṃbhāta | sidoऱyā anaṃta meḷavunī ||1|| meḷavunī avaghiyāṃce eke ṭhāyīṃ | māgeṃ puḍheṃ kāṃhīṃ uroṃ nedī ||2|| nedī corī karūṃ jāṇe aṃtarīṃceṃ | āpaleṃ hīṃ sāceṃ dyāveṃ tetheṃ ||3|| dyāvā dahīṃbhāta āpale prakāra | tayāṃcā vevhāra sāṃḍavāvā ||4|| vāṃṭī sakaḷāṃsi hāteṃ āpuliyā | jaiseṃ māge tayā taiseṃ dyāveṃ ||5|| dyāveṃ sāṃbhāḷunī sama tukabhāveṃ | āpaṇa hi khāveṃ tyāṃceṃ tuka ||6|| tuka sakaḷāṃce goviṃdāce hātīṃ | koṇa koṇe gati bhalā burā ||7|| rākhe tyāsi taiseṃ āpalālyā bhāveṃ | vicāruni dyāveṃ jaiseṃ taiseṃ ||8|| taiseṃ sukha nāhīṃ vaikuṃṭhīṃcyā lokāṃ | teṃ dileṃ bhāvikāṃ gopāḷāṃsi ||9|| gopāḷāṃce mukhīṃ deunī kavaḷa | ghāṃsa mākhe lāḷa khāya tyāṃcī ||10|| tyāṃciye mukhīṃce kāḍhūniyāṃ ghāṃsa| jhoṃbatāṃ hātāṃsa khāya baḷeṃ ||11|| baḷeṃ jayāciyā ṭheṃgaṇeṃ sakaḷa | tayāteṃ gopāḷa pāḍitīla ||12|| pāṭhī ucalūni vāhātīla khāṃdīṃ | nācatīla māṃdīṃ meḷavunī ||13|| māṃdīṃ meḷavunī dhaṇī dilī āhmāṃ| tukā hmaṇe jamā kelyā gāiऩ ||14||

केला पुढें हरि अस्तमाना दिसा । मागें त्यासरिसे थाट चाले ॥1॥ थाट चाले गाइऩ गोपाळांची धूम । पुढें कृष्ण राम तयां सोयी ॥2॥ सोयी लागलिया तयांची अनंती । न बोलवितां येती मागें तया ॥3॥ तयांचिये चित्तीं बैसला अनंत । घेती नित्यनित्य तें चि सुख ॥4॥ सुख नाहीं कोणा हरिच्या वियोगें । तुका ह्मणे जुगें घडी जाय ॥5॥

kelā puḍheṃ hari astamānā disā | māgeṃ tyāsarise thāṭa cāle ||1|| thāṭa cāle gāiऩ gopāḷāṃcī dhūma | puḍheṃ kṛṣṇa rāma tayāṃ soyī ||2|| soyī lāgaliyā tayāṃcī anaṃtī | na bolavitāṃ yetī māgeṃ tayā ||3|| tayāṃciye cittīṃ baisalā anaṃta | ghetī nityanitya teṃ ci sukha ||4|| sukha nāhīṃ koṇā haricyā viyogeṃ | tukā hmaṇe jugeṃ ghaḍī jāya ||5||

जाय फाकोनियां निवडितां गाइऩ । आपलाल्या सोयी घराचिये ॥1॥ घराचिये सोयी अंतरला देव । गोपाळांचे जीव गोविंदापे॥2॥ गोविंदे वेधिलें तुका ह्मणे मन । वियोगें ही ध्यान संयोगाचें ॥3॥

jāya phākoniyāṃ nivaḍitāṃ gāiऩ | āpalālyā soyī gharāciye ||1|| gharāciye soyī aṃtaralā deva | gopāḷāṃce jīva goviṃdāpe||2|| goviṃde vedhileṃ tukā hmaṇe mana | viyogeṃ hī dhyāna saṃyogāceṃ ||3||

नारायण भूतीं न कळे जयांसि । होय गर्भवासीं येणें जाणें ॥1॥ येणें जाणें होय भूतांच्या मत्सरें । न कळतां खरें देव ऐसा ॥2॥ देव ऐसा जया कळला सकळ । गेली तळमळ द्वेषबुिद्ध॥3॥ बुद्धीचा पालट नव्हे कोणे काळीं । हरि जळीं स्थळीं तया चित्तीं ॥4॥ चित्त तें निर्मळ जैसें नवनीत । जाणिजे अनंत तयामाजी ॥5॥ तयामाजी हरि जाणिजे त्या भावें । आपलें परावें सारिखें चि ॥6॥ चिंतनें तयाच्या तरती आणीक । जो हें सकिळक देव देखे ॥7॥ देव देखे तो ही कसा देव नव्हे । उरला संदेहे काय त्यासि ॥8॥ काया वाचा मनें पूजावे वैष्णव । ह्मणउनि भाव धरूनियां ॥9॥ यांसि कवतुक दाखविलें रानीं । वोणवा गिळूनि गोपाळांसि ॥10॥ गोपाळांसि डोळे झांकविले हातें । धरिलें अनंतें विश्वरूप ॥11॥ पसरूनि मुख गििळयेलें ज्वाळ । पहाती गोपाळ बोटां सांदी ॥12॥ संधि सारूनियां पाहिलें अनंता । ह्मणती ते आतां कळलांसी ॥13॥ कळला हा तुझा देह नव्हे देवा । गििळला वोणवा आणीक तो ॥14॥ तो तयां कळला आरुषां गोपाळां । दुर्गम सकळां साधनांसि ॥15॥ सीण उरे तुका ह्मणे साधनाचा । भाविकांसि साचा भाव दावी ॥16॥

nārāyaṇa bhūtīṃ na kaḷe jayāṃsi | hoya garbhavāsīṃ yeṇeṃ jāṇeṃ ||1|| yeṇeṃ jāṇeṃ hoya bhūtāṃcyā matsareṃ | na kaḷatāṃ khareṃ deva aisā ||2|| deva aisā jayā kaḷalā sakaḷa | gelī taḷamaḷa dveṣabuिddha||3|| buddhīcā pālaṭa navhe koṇe kāḷīṃ | hari jaḷīṃ sthaḷīṃ tayā cittīṃ ||4|| citta teṃ nirmaḷa jaiseṃ navanīta | jāṇije anaṃta tayāmājī ||5|| tayāmājī hari jāṇije tyā bhāveṃ | āpaleṃ parāveṃ sārikheṃ ci ||6|| ciṃtaneṃ tayācyā taratī āṇīka | jo heṃ sakiḷaka deva dekhe ||7|| deva dekhe to hī kasā deva navhe | uralā saṃdehe kāya tyāsi ||8|| kāyā vācā maneṃ pūjāve vaiṣṇava | hmaṇauni bhāva dharūniyāṃ ||9|| yāṃsi kavatuka dākhavileṃ rānīṃ | voṇavā giḷūni gopāḷāṃsi ||10|| gopāḷāṃsi ḍoḷe jhāṃkavile hāteṃ | dharileṃ anaṃteṃ viśvarūpa ||11|| pasarūni mukha giिḷayeleṃ jvāḷa | pahātī gopāḷa boṭāṃ sāṃdī ||12|| saṃdhi sārūniyāṃ pāhileṃ anaṃtā | hmaṇatī te ātāṃ kaḷalāṃsī ||13|| kaḷalā hā tujhā deha navhe devā | giिḷalā voṇavā āṇīka to ||14|| to tayāṃ kaḷalā āruṣāṃ gopāḷāṃ | durgama sakaḷāṃ sādhanāṃsi ||15|| sīṇa ure tukā hmaṇe sādhanācā | bhāvikāṃsi sācā bhāva dāvī ||16||

भाव दावी शुद्ध देखोनियां चित्त । आपल्या अंकित निजदासां ॥1॥ सांगे गोपाळांसि काय पुण्य होतें । वांचलों जळते आगी हातीं ॥2॥ आजि आह्मां येथें राखियेलें देवें । नाहीं तरी जीवें न वंचतों ॥3॥ न वंचत्या गाइऩ जळतों सकळें । पूर्वपुण्यबळें वांचविलें ॥4॥ पूर्वपुण्य होतें तुमचिये गांठी । बोले जगजेठी गोपाळांसि ॥5॥ गोपाळांसि ह्मणे वैकुंठनायक । भले तुह्मी एक पुण्यवंत ॥6॥ करी तुका ह्मणे करवी आपण । द्यावें थोरपण सेवकांसि ॥7॥

bhāva dāvī śuddha dekhoniyāṃ citta | āpalyā aṃkita nijadāsāṃ ||1|| sāṃge gopāḷāṃsi kāya puṇya hoteṃ | vāṃcaloṃ jaḷate āgī hātīṃ ||2|| āji āhmāṃ yetheṃ rākhiyeleṃ deveṃ | nāhīṃ tarī jīveṃ na vaṃcatoṃ ||3|| na vaṃcatyā gāiऩ jaḷatoṃ sakaḷeṃ | pūrvapuṇyabaḷeṃ vāṃcavileṃ ||4|| pūrvapuṇya hoteṃ tumaciye gāṃṭhī | bole jagajeṭhī gopāḷāṃsi ||5|| gopāḷāṃsi hmaṇe vaikuṃṭhanāyaka | bhale tuhmī eka puṇyavaṃta ||6|| karī tukā hmaṇe karavī āpaṇa | dyāveṃ thorapaṇa sevakāṃsi ||7||

नाहीं त्याची शंका वैकुंठनायका । नेणती ते एकाविण दुजा ॥1॥ जाणतियां सवें येऊं नेदी हरि । तर्कवादी दुरी दुराविले॥2॥ वादियासि भेद निंदा अहंकार । देऊनियां दूर दुराविले ॥3॥ दुरावले दूर आशाबद्ध देवा । करितां या सवा कुटुंबाची ॥4॥ चित्तीं द्रव्यदारा पुत्रादिसंपत्ती । समान ते होती पशु नर ॥5॥ नरक साधिले विसरोनि देवा । बुडाले ते भवा नदीमाजी ॥6॥ जीहीं हरिसंग केला संवसारीं । तुका ह्मणे खरी खेप त्यांची ॥7॥

nāhīṃ tyācī śaṃkā vaikuṃṭhanāyakā | neṇatī te ekāviṇa dujā ||1|| jāṇatiyāṃ saveṃ yeūṃ nedī hari | tarkavādī durī durāvile||2|| vādiyāsi bheda niṃdā ahaṃkāra | deūniyāṃ dūra durāvile ||3|| durāvale dūra āśābaddha devā | karitāṃ yā savā kuṭuṃbācī ||4|| cittīṃ dravyadārā putrādisaṃpattī | samāna te hotī paśu nara ||5|| naraka sādhile visaroni devā | buḍāle te bhavā nadīmājī ||6|| jīhīṃ harisaṃga kelā saṃvasārīṃ | tukā hmaṇe kharī khepa tyāṃcī ||7||

खेळींमेळीं आले घरा गोपीनाथ । गोपाळांसहित मातेपाशीं ॥1॥ मातेपाशीं एक नवल सांगती । जाली तैसी ख्याती वोणव्याची ॥2॥ ओवािळलें तिनें करूनि आरती । पुसे दसवंती गोपाळांसि ॥3॥ पुसे पडताळुनी मागुती मागुती । गोपाळ सांगती कवतुक ॥4॥ कवतुका कानीं आइकतां त्यांचे । बोलतां ये वाचे वीट नये ॥5॥ नयन गुंतले श्रीमुख पाहतां । न साहे लवतां आड पातें ॥6॥ तेव्हां कवतुक कळों आलें कांहीं । हळुहळु दोहीं मायबापां ॥7॥ हळुहळु त्यांचें पुण्य जालें वाड । वारलें हें जाड तिमिराचें ॥8॥ तिमिर हें तेथें राहों शके कैसें । जालियां प्रकाशें गोविंदाच्या ॥9॥ दावी तुका ह्मणे देव ज्या आपणा । पालटे तें क्षणामाजी एका ॥10॥

kheḷīṃmeḷīṃ āle gharā gopīnātha | gopāḷāṃsahita mātepāśīṃ ||1|| mātepāśīṃ eka navala sāṃgatī | jālī taisī khyātī voṇavyācī ||2|| ovāिḷaleṃ tineṃ karūni āratī | puse dasavaṃtī gopāḷāṃsi ||3|| puse paḍatāḷunī māgutī māgutī | gopāḷa sāṃgatī kavatuka ||4|| kavatukā kānīṃ āikatāṃ tyāṃce | bolatāṃ ye vāce vīṭa naye ||5|| nayana guṃtale śrīmukha pāhatāṃ | na sāhe lavatāṃ āḍa pāteṃ ||6|| tevhāṃ kavatuka kaḷoṃ āleṃ kāṃhīṃ | haḷuhaḷu dohīṃ māyabāpāṃ ||7|| haḷuhaḷu tyāṃceṃ puṇya jāleṃ vāḍa | vāraleṃ heṃ jāḍa timirāceṃ ||8|| timira heṃ tetheṃ rāhoṃ śake kaiseṃ | jāliyāṃ prakāśeṃ goviṃdācyā ||9|| dāvī tukā hmaṇe deva jyā āpaṇā | pālaṭe teṃ kṣaṇāmājī ekā ||10||

काय आतां यासि ह्मणावें लेंकरूं । जगाचा हा गुरु मायबाप ॥1॥ माया याची यासि राहिली व्यापून । कळों नये क्षण एक होतां ॥2॥ क्षण एक होतां विसरलीं त्यासि । माझेंमाझें ऐसें करी बाळा ॥3॥ करी कवतुक कळों नेदी कोणा । योजूनि कारणा तें चि खेळे ॥4॥ तें सुख लुटिलें घरिचिया घरीं । तुका ह्मणे परी आपुलाल्या ॥5॥

kāya ātāṃ yāsi hmaṇāveṃ leṃkarūṃ | jagācā hā guru māyabāpa ||1|| māyā yācī yāsi rāhilī vyāpūna | kaḷoṃ naye kṣaṇa eka hotāṃ ||2|| kṣaṇa eka hotāṃ visaralīṃ tyāsi | mājheṃmājheṃ aiseṃ karī bāḷā ||3|| karī kavatuka kaḷoṃ nedī koṇā | yojūni kāraṇā teṃ ci kheḷe ||4|| teṃ sukha luṭileṃ ghariciyā gharīṃ | tukā hmaṇe parī āpulālyā ||5||

आपुलाल्यापरी करितील सेवा । गीत गाती देवा खेळवूनि ॥1॥ खेळु मांडियेला यमुने पाबळीं । या रे चेंडुफळी खेळूं आतां ॥2॥ आणविल्या डांगा चवगुणां काठी । बैसोनिया वांटी गडिया गडी ॥3॥ गडी जंव पाहे आपणासमान । नाहीं नारायण ह्मणे दुजा ॥4॥ जाणोनि गोविंदें सकळांचा भाव । तयांसि उपाव तो चि सांगे ॥5॥ सांगे सकळांसि व्हा रे एकीकडे । चेंडू राखा गडे तुह्मी माझा ॥6॥ मज हा न लगे आणीक सांगाती । राखावी बहुतीं हाल माझी ॥7॥ माझे हाके हाक मेळवा सकळ । नव जा बरळ एकमेकां ॥8॥ एका समतुकें अवघेचि राहा । जाइऩल तो पाहा धरा चेंडू ॥9॥ चेंडू धरा ऐसें सांगतो सकळां । आपण निराळा एकला चि ॥10॥ चिंडुनियां चेंडू हाणे ऊर्ध्वमुखें । ठेलीं सकिळक पाहात चि ॥11॥ पाहात चि ठेलीं न चलतां कांहीं । येरू लवलाहीं ह्मणे धरा ॥12॥ धरावा तयानें त्याचें बळ ज्यासि। येरा आणिकांसि लाग नव्हे ॥13॥ नव्हे काम बळ बुिद्ध नाहीं त्याचें । न धरवे निंचें उंचाविण ॥14॥ विचारीं पडिले देखिले गोपाळ । या ह्मणे सकळ मजमागें ॥15॥ मार्ग देवाविण न दिसे आणिका । चतुर होत का बहुत जन ॥16॥ चतुर चिंतिती बहुत मारग । हरि जाय लाग पाहोनियां ॥17॥ या मागें जे गेले गोविंदा गोपाळ । ते नेले सीतळ पंथ ठायां ॥18॥ पंथ जे चुकले आपले मतीचे । तयांमागें त्यांचे ते चि हाल ॥19॥ हाल दोघां एक मोहरां मागिलां । चालतां चुकलां वाट पंथ ॥20॥ पंथ पुढिलांसी चालतां न कळे । मागिलांनीं डोळे उघडावे ॥21॥ वयाचा प्रबोध विचार ज्या नाहीं । समान तो देहीं बाळकांसी ॥22॥ सिकविलें हित नायिके जो कानीं । त्यामागें भल्यांनीं जाऊं नये ॥23॥ नये तें चि करी श्रेष्ठाचिया मना । मूर्ख एक जाणा तो चि खरा ॥24॥ रानभरी जाले न कळे मारग । मग तो श्रीरंग आठविला ॥25॥ लाज सांडूनियां मारितील हाका । कळलें नायका वैकुंठींच्या ॥26॥ चारी वेद ज्याची कीर्ती वाखाणीती । तया अति प्रीति गोपाळांची॥27॥ गोपाळांचा धांवा आइकिला कानीं । सोयी चक्रपाणि पालविलें॥28॥ साया धरूनियां आले हरिपासीं । लहान थोरांसी सांभािळलें ॥29॥ सांभािळलें तुका ह्मणे सकळ हि । सुखी जाले ते ही हरिमुखें॥30॥

āpulālyāparī karitīla sevā | gīta gātī devā kheḷavūni ||1|| kheḷu māṃḍiyelā yamune pābaḷīṃ | yā re ceṃḍuphaḷī kheḷūṃ ātāṃ ||2|| āṇavilyā ḍāṃgā cavaguṇāṃ kāṭhī | baisoniyā vāṃṭī gaḍiyā gaḍī ||3|| gaḍī jaṃva pāhe āpaṇāsamāna | nāhīṃ nārāyaṇa hmaṇe dujā ||4|| jāṇoni goviṃdeṃ sakaḷāṃcā bhāva | tayāṃsi upāva to ci sāṃge ||5|| sāṃge sakaḷāṃsi vhā re ekīkaḍe | ceṃḍū rākhā gaḍe tuhmī mājhā ||6|| maja hā na lage āṇīka sāṃgātī | rākhāvī bahutīṃ hāla mājhī ||7|| mājhe hāke hāka meḷavā sakaḷa | nava jā baraḷa ekamekāṃ ||8|| ekā samatukeṃ avagheci rāhā | jāiऩla to pāhā dharā ceṃḍū ||9|| ceṃḍū dharā aiseṃ sāṃgato sakaḷāṃ | āpaṇa nirāḷā ekalā ci ||10|| ciṃḍuniyāṃ ceṃḍū hāṇe ūrdhvamukheṃ | ṭhelīṃ sakiḷaka pāhāta ci ||11|| pāhāta ci ṭhelīṃ na calatāṃ kāṃhīṃ | yerū lavalāhīṃ hmaṇe dharā ||12|| dharāvā tayāneṃ tyāceṃ baḷa jyāsi| yerā āṇikāṃsi lāga navhe ||13|| navhe kāma baḷa buिddha nāhīṃ tyāceṃ | na dharave niṃceṃ uṃcāviṇa ||14|| vicārīṃ paḍile dekhile gopāḷa | yā hmaṇe sakaḷa majamāgeṃ ||15|| mārga devāviṇa na dise āṇikā | catura hota kā bahuta jana ||16|| catura ciṃtitī bahuta māraga | hari jāya lāga pāhoniyāṃ ||17|| yā māgeṃ je gele goviṃdā gopāḷa | te nele sītaḷa paṃtha ṭhāyāṃ ||18|| paṃtha je cukale āpale matīce | tayāṃmāgeṃ tyāṃce te ci hāla ||19|| hāla doghāṃ eka moharāṃ māgilāṃ | cālatāṃ cukalāṃ vāṭa paṃtha ||20|| paṃtha puḍhilāṃsī cālatāṃ na kaḷe | māgilāṃnīṃ ḍoḷe ughaḍāve ||21|| vayācā prabodha vicāra jyā nāhīṃ | samāna to dehīṃ bāḷakāṃsī ||22|| sikavileṃ hita nāyike jo kānīṃ | tyāmāgeṃ bhalyāṃnīṃ jāūṃ naye ||23|| naye teṃ ci karī śreṣṭhāciyā manā | mūrkha eka jāṇā to ci kharā ||24|| rānabharī jāle na kaḷe māraga | maga to śrīraṃga āṭhavilā ||25|| lāja sāṃḍūniyāṃ māritīla hākā | kaḷaleṃ nāyakā vaikuṃṭhīṃcyā ||26|| cārī veda jyācī kīrtī vākhāṇītī | tayā ati prīti gopāḷāṃcī||27|| gopāḷāṃcā dhāṃvā āikilā kānīṃ | soyī cakrapāṇi pālavileṃ||28|| sāyā dharūniyāṃ āle haripāsīṃ | lahāna thorāṃsī sāṃbhāिḷaleṃ ||29|| sāṃbhāिḷaleṃ tukā hmaṇe sakaḷa hi | sukhī jāle te hī harimukheṃ||30||

मुखें सांगे त्यांसि पैल चेंडू पाहा । उदकांत डोहाचिये माथां ॥1॥ माथां कळंबाचे अवघडा ठायीं । दावियेला डोहीं जळामाजी ॥2॥ जळांत पाहातां हाडति या दृिष्ट । ह्मणे जगजेठी ऐसें नव्हे ॥3॥ नव्हे साच चेंडू छाया दिसे आंत । खरा तेथें चित्त लावा वरी ॥4॥ वरी देखियेला अवघ्यांनीं डोळां । ह्मणती गोपाळा आतां कैसें ॥5॥ कैसें करूनियां उतरावा खालीं । देखोनियां भ्यालीं अवघीं डोहो ॥6॥ डोहो बहु खोल काळया भीतरी । सरलीं माघारीं अवघीं जणें ॥7॥ जयाचें कारण तयासी च ठावें । पुसे त्याच्या भावें त्यास हरि ॥8॥ त्यासि नारायण ह्मणे राहा तळीं । चढे वनमाळी झाडावरी ॥9॥ वरि जातां वरि पाहाती गोपाळ । ह्मणति सकळ आह्मी नेणों ॥10॥ नेणों ह्मणती हें करितोसि काइऩ। आह्मां तुझी आइऩ देइल सिव्या ॥11॥ आपुलिया कानां देउनियां हात । सकळीं निमित्य टािळयेलें ॥12॥ निमित्याकारणें रचिलें कारण । गेला नारायण खांदीवरी ॥13॥ खांदीवरी पाव ठेवियेला देवें । पाडावा त्या भावें चेंडू तळीं ॥14॥ तळील नेणती तुका ह्मणे भाव । अंतरींचा देव जाणों नेदी ॥15॥

mukheṃ sāṃge tyāṃsi paila ceṃḍū pāhā | udakāṃta ḍohāciye māthāṃ ||1|| māthāṃ kaḷaṃbāce avaghaḍā ṭhāyīṃ | dāviyelā ḍohīṃ jaḷāmājī ||2|| jaḷāṃta pāhātāṃ hāḍati yā dṛिṣṭa | hmaṇe jagajeṭhī aiseṃ navhe ||3|| navhe sāca ceṃḍū chāyā dise āṃta | kharā tetheṃ citta lāvā varī ||4|| varī dekhiyelā avaghyāṃnīṃ ḍoḷāṃ | hmaṇatī gopāḷā ātāṃ kaiseṃ ||5|| kaiseṃ karūniyāṃ utarāvā khālīṃ | dekhoniyāṃ bhyālīṃ avaghīṃ ḍoho ||6|| ḍoho bahu khola kāḷayā bhītarī | saralīṃ māghārīṃ avaghīṃ jaṇeṃ ||7|| jayāceṃ kāraṇa tayāsī ca ṭhāveṃ | puse tyācyā bhāveṃ tyāsa hari ||8|| tyāsi nārāyaṇa hmaṇe rāhā taḷīṃ | caḍhe vanamāḷī jhāḍāvarī ||9|| vari jātāṃ vari pāhātī gopāḷa | hmaṇati sakaḷa āhmī neṇoṃ ||10|| neṇoṃ hmaṇatī heṃ karitosi kāiऩ| āhmāṃ tujhī āiऩ deila sivyā ||11|| āpuliyā kānāṃ deuniyāṃ hāta | sakaḷīṃ nimitya ṭāिḷayeleṃ ||12|| nimityākāraṇeṃ racileṃ kāraṇa | gelā nārāyaṇa khāṃdīvarī ||13|| khāṃdīvarī pāva ṭheviyelā deveṃ | pāḍāvā tyā bhāveṃ ceṃḍū taḷīṃ ||14|| taḷīla neṇatī tukā hmaṇe bhāva | aṃtarīṃcā deva jāṇoṃ nedī ||15||

नेदी कळों केल्याविण तें कारण । दाखवी आणून अनुभवा ॥1॥ न पुरेसा हात घाली चेंडूकडे । ह्मणीतलें गडे सांभाळावें ॥2॥ सांभाळ करितां सकळां जिवांचा । गोपाळांसि वाचा ह्मणे बरें ॥3॥ बरें विचारुनी करावें कारण । ह्मणे नारायण बऱ्या बरें ॥4॥ बरें ह्मणउनि तयांकडे पाहे । सोडविला जाय चेंडू तळा ॥5॥ तयासवें उडी घातली अनंतें । गोपाळ रडते येती घरा ॥6॥ येतां त्यांचा लोकीं देखिला कोल्हाळ । सामोरीं सकळ आलीं पुढें ॥7॥ पुसतील मात आपआपल्यासि । हरिदुःखें त्यांसी न बोलवे ॥8॥ न बोलवे हरि बुडालासें मुखें । कुटितील दुःखें उर माथे ॥9॥ मायबापें तुका ह्मणे न देखती । ऐसें दुःख चित्तीं गोपाळांच्या ॥10॥

nedī kaḷoṃ kelyāviṇa teṃ kāraṇa | dākhavī āṇūna anubhavā ||1|| na puresā hāta ghālī ceṃḍūkaḍe | hmaṇītaleṃ gaḍe sāṃbhāḷāveṃ ||2|| sāṃbhāḷa karitāṃ sakaḷāṃ jivāṃcā | gopāḷāṃsi vācā hmaṇe bareṃ ||3|| bareṃ vicārunī karāveṃ kāraṇa | hmaṇe nārāyaṇa baऱyā bareṃ ||4|| bareṃ hmaṇauni tayāṃkaḍe pāhe | soḍavilā jāya ceṃḍū taḷā ||5|| tayāsaveṃ uḍī ghātalī anaṃteṃ | gopāḷa raḍate yetī gharā ||6|| yetāṃ tyāṃcā lokīṃ dekhilā kolhāḷa | sāmorīṃ sakaḷa ālīṃ puḍheṃ ||7|| pusatīla māta āpaāpalyāsi | hariduḥkheṃ tyāṃsī na bolave ||8|| na bolave hari buḍālāseṃ mukheṃ | kuṭitīla duḥkheṃ ura māthe ||9|| māyabāpeṃ tukā hmaṇe na dekhatī | aiseṃ duḥkha cittīṃ gopāḷāṃcyā ||10||

गोपाळां उभडु नावरे दुःखाचा । कुंटित हे वाचा जाली त्यांची ॥1॥ जालें काय ऐसें न कळे कोणासी । ह्मणती तुह्मांपासीं देव होता ॥2॥ देवासवें दुःख न पवते ऐसें । कांहीं अनारिसें दिसे आजी ॥3॥ आजि दिसे हरि फांकला यांपाशीं । ह्मणउनि ऐशी परि जाली ॥4॥ जाणविल्याविण कैसें कळे त्यांसि। शाहाणे तयांसि कळों आले ॥5॥ कळों आलें तीहीं काुंफ्द शांत केला । ठायींचा च त्यांला थोडा होता ॥6॥ होता तो विचार सांगितला जना । गोपाळ शाहाणा होता त्याणें ॥7॥ सांगे आतां हरि तुह्मां आह्मां नाहीं । बुडाला तो डोहीं यमुनेच्या ॥8॥ यासी अवकाश नव्हे चि पुसतां । जालिया अनंता कोण परि ॥9॥ परि त्या दुःखाची काय सांगों आतां । तुका ह्मणे माता लोकपाळ॥10॥

gopāḷāṃ ubhaḍu nāvare duḥkhācā | kuṃṭita he vācā jālī tyāṃcī ||1|| jāleṃ kāya aiseṃ na kaḷe koṇāsī | hmaṇatī tuhmāṃpāsīṃ deva hotā ||2|| devāsaveṃ duḥkha na pavate aiseṃ | kāṃhīṃ anāriseṃ dise ājī ||3|| āji dise hari phāṃkalā yāṃpāśīṃ | hmaṇauni aiśī pari jālī ||4|| jāṇavilyāviṇa kaiseṃ kaḷe tyāṃsi| śāhāṇe tayāṃsi kaḷoṃ āle ||5|| kaḷoṃ āleṃ tīhīṃ kāुṃphda śāṃta kelā | ṭhāyīṃcā ca tyāṃlā thoḍā hotā ||6|| hotā to vicāra sāṃgitalā janā | gopāḷa śāhāṇā hotā tyāṇeṃ ||7|| sāṃge ātāṃ hari tuhmāṃ āhmāṃ nāhīṃ | buḍālā to ḍohīṃ yamunecyā ||8|| yāsī avakāśa navhe ci pusatāṃ | jāliyā anaṃtā koṇa pari ||9|| pari tyā duḥkhācī kāya sāṃgoṃ ātāṃ | tukā hmaṇe mātā lokapāḷa||10||

पाषाण फुटती तें दुःख देखोनि । करितां गौळणी शोक लोकां ॥1॥ काय ऐसें पाप होतें आह्मांपासीं । बोलती एकासी एक एका ॥2॥ एकांचिये डोळां असुं बाहएात्कारी । नाहीं तीं अंतरीं जळतील ॥3॥ जळतील एकें अंतर्बाहएात्कारें । टाकिलीं लेकुरें कडियेहूनि ॥4॥ निवांत चि एकें राहिलीं नििंश्चत । बाहेरी ना आंत जीव त्यांचे ॥5॥ त्यांचे जीव वरी आले त्या सकळां । एका त्या गोपाळांवांचूनियां ॥6॥ वांचणें तें आतां खोटें संवसारीं । नव्हे भेटी जरी हरिसवें ॥7॥ सवें घेऊनियां चालली गोपाळां । अवघीं च बाळा नर नारी ॥8॥ नर नारी नाहीं मनुष्याचें नावें । गोकुळ हें गांव सांडियेलें ॥9॥ सांडियेलीं अन्नें संपदा सकळ । चित्तीं तो गोपाळ धरुनि जाती ॥10॥ तिरीं माना घालूनियां उभ्या गाइऩ । तटस्थ या डोहीं यमुनेच्या ॥11॥ यमुनेच्या तिरीं झाडें वृक्ष वल्ली। दुःखें कोमाइलीं कृष्णाचिया ॥12॥ यांचें त्यांचें दुःख एक जालें तिरीं । मग शोक करी मायबाप ॥13॥ मायबाप तुका ह्मणे सहोदर । तोंवरी च तीर न पवतां ॥14॥

pāṣāṇa phuṭatī teṃ duḥkha dekhoni | karitāṃ gauḷaṇī śoka lokāṃ ||1|| kāya aiseṃ pāpa hoteṃ āhmāṃpāsīṃ | bolatī ekāsī eka ekā ||2|| ekāṃciye ḍoḷāṃ asuṃ bāhaeाtkārī | nāhīṃ tīṃ aṃtarīṃ jaḷatīla ||3|| jaḷatīla ekeṃ aṃtarbāhaeाtkāreṃ | ṭākilīṃ lekureṃ kaḍiyehūni ||4|| nivāṃta ci ekeṃ rāhilīṃ niिṃścata | bāherī nā āṃta jīva tyāṃce ||5|| tyāṃce jīva varī āle tyā sakaḷāṃ | ekā tyā gopāḷāṃvāṃcūniyāṃ ||6|| vāṃcaṇeṃ teṃ ātāṃ khoṭeṃ saṃvasārīṃ | navhe bheṭī jarī harisaveṃ ||7|| saveṃ gheūniyāṃ cālalī gopāḷāṃ | avaghīṃ ca bāḷā nara nārī ||8|| nara nārī nāhīṃ manuṣyāceṃ nāveṃ | gokuḷa heṃ gāṃva sāṃḍiyeleṃ ||9|| sāṃḍiyelīṃ anneṃ saṃpadā sakaḷa | cittīṃ to gopāḷa dharuni jātī ||10|| tirīṃ mānā ghālūniyāṃ ubhyā gāiऩ | taṭastha yā ḍohīṃ yamunecyā ||11|| yamunecyā tirīṃ jhāḍeṃ vṛkṣa vallī| duḥkheṃ komāilīṃ kṛṣṇāciyā ||12|| yāṃceṃ tyāṃceṃ duḥkha eka jāleṃ tirīṃ | maga śoka karī māyabāpa ||13|| māyabāpa tukā hmaṇe sahodara | toṃvarī ca tīra na pavatāṃ ||14||

तीर देखोनियां यमुनेचें जळ । कांठीं च कोल्हाळ करिताती ॥1॥ कइवाड नव्हे घालावया उडी । आपणासि ओढी भय मागें ॥2॥ मागें सरे माय पाउला पाउलीं । आपल्या च घाली धाकें अंग ॥3॥ अंग राखोनियां माय खेद करी । अंतरीचें हरी जाणवलें ॥4॥ जाणवलें मग देवें दिली बुडी । तुका ह्मणे कुडी भावना हे ॥5॥

tīra dekhoniyāṃ yamuneceṃ jaḷa | kāṃṭhīṃ ca kolhāḷa karitātī ||1|| kaivāḍa navhe ghālāvayā uḍī | āpaṇāsi oḍhī bhaya māgeṃ ||2|| māgeṃ sare māya pāulā pāulīṃ | āpalyā ca ghālī dhākeṃ aṃga ||3|| aṃga rākhoniyāṃ māya kheda karī | aṃtarīceṃ harī jāṇavaleṃ ||4|| jāṇavaleṃ maga deveṃ dilī buḍī | tukā hmaṇe kuḍī bhāvanā he ||5||

भावनेच्या मुळें अंतरला देव । शिरला संदेह भयें पोटीं ॥1॥ पोटीं होतें मागें जीव द्यावा ऐसें । बोलिल्या सरिसें न करवे ॥2॥ न करवे त्याग जीवाचा या नास । नारायण त्यास अंतरला ॥3॥ अंतरला बहु बोलतां वाउगें । अंतरींच्या त्यागेंविण गोष्टी ॥4॥ गोष्टी सकळांच्या आइकिल्या देवें । कोण कोण्याभावें रडती तीं ॥5॥ तीं गेलीं घरास आपल्या सकळ । गोधनें गोपाळ लोक माय ॥6॥ मायबापांची तों ऐसी जाली गति । तुका ह्मणे अंतीं कळों आलें ॥7॥

bhāvanecyā muḷeṃ aṃtaralā deva | śiralā saṃdeha bhayeṃ poṭīṃ ||1|| poṭīṃ hoteṃ māgeṃ jīva dyāvā aiseṃ | bolilyā sariseṃ na karave ||2|| na karave tyāga jīvācā yā nāsa | nārāyaṇa tyāsa aṃtaralā ||3|| aṃtaralā bahu bolatāṃ vāugeṃ | aṃtarīṃcyā tyāgeṃviṇa goṣṭī ||4|| goṣṭī sakaḷāṃcyā āikilyā deveṃ | koṇa koṇyābhāveṃ raḍatī tīṃ ||5|| tīṃ gelīṃ gharāsa āpalyā sakaḷa | godhaneṃ gopāḷa loka māya ||6|| māyabāpāṃcī toṃ aisī jālī gati | tukā hmaṇe aṃtīṃ kaḷoṃ āleṃ ||7||

आला यांचा भाव देवाचिया मना । अंतरीं कारणांसाठीं होता ॥1॥ होता भाव त्यांचा पाहोनि निराळा । नव्हता पाताळा गेला आधीं ॥2॥ आधीं पाठीमोरीं जालीं तीं सकळें । मग या गोपाळें बुडी दिली ॥3॥ दिली हाक त्याणें जाऊनि पाताळा । जागविलें काळा भुजंगासि ॥4॥ भुजंग हा होता निजला मंदिरीं । निर्भर अंतरीं गर्वनिधि ॥5॥ गर्व हरावया आला नारायण । मिस या करून चेंडुवाचें ॥6॥ चेंडुवाचे मिसें काळया नाथावा । तुका ह्मणे देवा कारण हें ॥7॥

ālā yāṃcā bhāva devāciyā manā | aṃtarīṃ kāraṇāṃsāṭhīṃ hotā ||1|| hotā bhāva tyāṃcā pāhoni nirāḷā | navhatā pātāḷā gelā ādhīṃ ||2|| ādhīṃ pāṭhīmorīṃ jālīṃ tīṃ sakaḷeṃ | maga yā gopāḷeṃ buḍī dilī ||3|| dilī hāka tyāṇeṃ jāūni pātāḷā | jāgavileṃ kāḷā bhujaṃgāsi ||4|| bhujaṃga hā hotā nijalā maṃdirīṃ | nirbhara aṃtarīṃ garvanidhi ||5|| garva harāvayā ālā nārāyaṇa | misa yā karūna ceṃḍuvāceṃ ||6|| ceṃḍuvāce miseṃ kāḷayā nāthāvā | tukā hmaṇe devā kāraṇa heṃ ||7||

काळयाचे मागे चेंडु पत्नीपाशीं । तेजःपुंज राशी देखियेला ॥1॥ लावण्यपूतळा मुखप्रभाराशी । कोटि रवि शशी उगवले ॥2॥ उघवला खांब कदऩळीचा गाभा । ब्रीदें वांकी नभा देखे पायीं ॥3॥ पाहिला सकळ तिनें न्याहाळूनि । कोण या जननी विसंबली ॥4॥ विसरु हा तीस कैसा याचा जाला । जीवाहुनि वाल्हा दिसतसे ॥5॥ दिसतसे रूप गोजिरें लाहान । पाहातां लोचन सुखावले ॥6॥ पाहिलें पताौनि काळा दुष्टाकडे । मग ह्मणे कुडें जालें आतां ॥7॥ आतां हा उठोनि खाइऩल या बाळा । देइऩल वेल्हाळा माय जीव ॥8॥ जीव याचा कैसा वांचे ह्मणे नारी । मोहिली अंतरीं हरिरूपें ॥9॥ रूपे अनंताचीं अनंतप्रकार । न कळे साचार तुका ह्मणे ॥10॥

kāḷayāce māge ceṃḍu patnīpāśīṃ | tejaḥpuṃja rāśī dekhiyelā ||1|| lāvaṇyapūtaḷā mukhaprabhārāśī | koṭi ravi śaśī ugavale ||2|| ughavalā khāṃba kadaऩḷīcā gābhā | brīdeṃ vāṃkī nabhā dekhe pāyīṃ ||3|| pāhilā sakaḷa tineṃ nyāhāḷūni | koṇa yā jananī visaṃbalī ||4|| visaru hā tīsa kaisā yācā jālā | jīvāhuni vālhā disatase ||5|| disatase rūpa gojireṃ lāhāna | pāhātāṃ locana sukhāvale ||6|| pāhileṃ patāौni kāḷā duṣṭākaḍe | maga hmaṇe kuḍeṃ jāleṃ ātāṃ ||7|| ātāṃ hā uṭhoni khāiऩla yā bāḷā | deiऩla velhāḷā māya jīva ||8|| jīva yācā kaisā vāṃce hmaṇe nārī | mohilī aṃtarīṃ harirūpeṃ ||9|| rūpe anaṃtācīṃ anaṃtaprakāra | na kaḷe sācāra tukā hmaṇe ||10||

निजदास उभा तात्काळ पायापें । स्वामी देखे सर्पें वेिष्टयेला ॥1॥ लहानथोरें होतीं मिळालीं अपारें । त्याच्या धुदकारें निवारिलीं ॥2॥ निघतां आपटी धरूनि धांवामधीं । एकाचें चि वधी माथें पायें ॥3॥ एकीं जीव दिले येतां च त्या धाकें । येतील तीं एकें काकूलती ॥4॥ यथेष्ट भिक्षलीं पोट धाये वरी । तंव ह्मणे हरि पुरे आतां ॥5॥ आतां करूं काम आलों जयासाटीं । हरी घाली मिठी काळयासि ॥6॥ यासि नाथूनियां नाकीं दिली दोरी । चेंडू भार शिरीं कमळांचा ॥7॥ चालविला वरी बैसे नारायण । गरुडा आळंगुन बहुडविलें ॥8॥ विसरु न पडे संवगडएा गाइऩ । यमुनेच्या डोहीं लक्ष त्यांचें ॥9॥ त्याच्या गोष्टी कांठीं बैसोनि सांगती । बुडाला दाविती येथें हरि ॥10॥ हरीचें चिंतन करितां आठव । तुका ह्मणे देव आला वरी ॥11॥

nijadāsa ubhā tātkāḷa pāyāpeṃ | svāmī dekhe sarpeṃ veिṣṭayelā ||1|| lahānathoreṃ hotīṃ miḷālīṃ apāreṃ | tyācyā dhudakāreṃ nivārilīṃ ||2|| nighatāṃ āpaṭī dharūni dhāṃvāmadhīṃ | ekāceṃ ci vadhī mātheṃ pāyeṃ ||3|| ekīṃ jīva dile yetāṃ ca tyā dhākeṃ | yetīla tīṃ ekeṃ kākūlatī ||4|| yatheṣṭa bhikṣalīṃ poṭa dhāye varī | taṃva hmaṇe hari pure ātāṃ ||5|| ātāṃ karūṃ kāma āloṃ jayāsāṭīṃ | harī ghālī miṭhī kāḷayāsi ||6|| yāsi nāthūniyāṃ nākīṃ dilī dorī | ceṃḍū bhāra śirīṃ kamaḷāṃcā ||7|| cālavilā varī baise nārāyaṇa | garuḍā āḷaṃguna bahuḍavileṃ ||8|| visaru na paḍe saṃvagaḍaeा gāiऩ | yamunecyā ḍohīṃ lakṣa tyāṃceṃ ||9|| tyācyā goṣṭī kāṃṭhīṃ baisoni sāṃgatī | buḍālā dāvitī yetheṃ hari ||10|| harīceṃ ciṃtana karitāṃ āṭhava | tukā hmaṇe deva ālā varī ||11||

अवचित त्यांणीं देखिला भुजंग । पळतील मग हाउ आला ॥1॥ आला घेऊनियां यमुनेबाहेरी । पालवितो करीं गडियांसि॥2॥ गडियांसि ह्मणे वैकुंठनायक । या रे सकिळक मजपाशीं ॥3॥ मजपाशीं तुह्मां भय काय करी । जविळ या दुरी जाऊं नका ॥4॥ कानीं आइकिले गोविंदाचे बोल । ह्मणती नवल चला पाहों ॥5॥ पाहों आले हरीजवळ सकळ । गोविंदें गोपाळ आिंळगिले ॥6॥ आल्या गाइऩ वरी घालितील माना । वोरसलें स्तना क्षीर लोटें ॥7॥ लोटती सकळें एकावरी एक । होउनि पृथक कुर्वाळलीं ॥8॥ कुर्वाळलीं आनंदें घेती चारापाणी । तिहीं चक्रपाणी देखियेला ॥9॥ त्यां च पाशीं होता परि केली माव । न कळे संदेह पडलिया ॥10॥ याति वृक्ष वल्ली होत्या कोमेलिया । त्यांसि कृष्णें काया दिव्य दिली ॥11॥ दिलें गोविंदें त्या पदा नाहीं नाश। तुका ह्मणे आस निरसली ॥12॥

avacita tyāṃṇīṃ dekhilā bhujaṃga | paḷatīla maga hāu ālā ||1|| ālā gheūniyāṃ yamunebāherī | pālavito karīṃ gaḍiyāṃsi||2|| gaḍiyāṃsi hmaṇe vaikuṃṭhanāyaka | yā re sakiḷaka majapāśīṃ ||3|| majapāśīṃ tuhmāṃ bhaya kāya karī | javiḷa yā durī jāūṃ nakā ||4|| kānīṃ āikile goviṃdāce bola | hmaṇatī navala calā pāhoṃ ||5|| pāhoṃ āle harījavaḷa sakaḷa | goviṃdeṃ gopāḷa āिṃḷagile ||6|| ālyā gāiऩ varī ghālitīla mānā | vorasaleṃ stanā kṣīra loṭeṃ ||7|| loṭatī sakaḷeṃ ekāvarī eka | houni pṛthaka kurvāḷalīṃ ||8|| kurvāḷalīṃ ānaṃdeṃ ghetī cārāpāṇī | tihīṃ cakrapāṇī dekhiyelā ||9|| tyāṃ ca pāśīṃ hotā pari kelī māva | na kaḷe saṃdeha paḍaliyā ||10|| yāti vṛkṣa vallī hotyā komeliyā | tyāṃsi kṛṣṇeṃ kāyā divya dilī ||11|| dileṃ goviṃdeṃ tyā padā nāhīṃ nāśa| tukā hmaṇe āsa nirasalī ||12||

आस निरसली गोविंदाचे भेटी । संवसारा तुटी पुढिलिया ॥1॥ पुढें पाठविलें गोविंदें गोपाळां । देउनि चपळां हातीं गुढी ॥2॥ हाका आरोिळया देउनि नाचती । एक सादाविती हरि आले ॥3॥ आरंधीं पडिलीं होतीं तयां घरीं । संकीर्ण त्या नारी नरलोक ॥4॥ लोका भूक तान नाहीं निद्रा डोळा । रूप वेळोवेळां आठविती ॥5॥ आहाकटा मग करिती गेलिया । आधीं ठावा तयां नाहीं कोणा ॥6॥ आधीं चुकी मग घडे आठवण । तुका ह्मणे जन परिचयें ॥7॥

āsa nirasalī goviṃdāce bheṭī | saṃvasārā tuṭī puḍhiliyā ||1|| puḍheṃ pāṭhavileṃ goviṃdeṃ gopāḷāṃ | deuni capaḷāṃ hātīṃ guḍhī ||2|| hākā āroिḷayā deuni nācatī | eka sādāvitī hari āle ||3|| āraṃdhīṃ paḍilīṃ hotīṃ tayāṃ gharīṃ | saṃkīrṇa tyā nārī naraloka ||4|| lokā bhūka tāna nāhīṃ nidrā ḍoḷā | rūpa veḷoveḷāṃ āṭhavitī ||5|| āhākaṭā maga karitī geliyā | ādhīṃ ṭhāvā tayāṃ nāhīṃ koṇā ||6|| ādhīṃ cukī maga ghaḍe āṭhavaṇa | tukā hmaṇe jana paricayeṃ ||7||

जननी हे ह्मणे आहा काय जालें । शरीर रिक्षलें काय काजें ॥1॥ काय काज आतां हरिविण जिणें । नित्य दुःख कोणें सोसावें हें ॥2॥ हें दुःख न सरे हरि न भेटे तों । त्यामागें चि जातों एका वेळे ॥3॥ एकवेळ जरी देखतें मी आतां । तरी जीवापरता न करितें ॥4॥ करितां हे मात हरीचें चिंतन । शुभ तो शकुन तुका ह्मणे ॥5॥

jananī he hmaṇe āhā kāya jāleṃ | śarīra rikṣaleṃ kāya kājeṃ ||1|| kāya kāja ātāṃ hariviṇa jiṇeṃ | nitya duḥkha koṇeṃ sosāveṃ heṃ ||2|| heṃ duḥkha na sare hari na bheṭe toṃ | tyāmāgeṃ ci jātoṃ ekā veḷe ||3|| ekaveḷa jarī dekhateṃ mī ātāṃ | tarī jīvāparatā na kariteṃ ||4|| karitāṃ he māta harīceṃ ciṃtana | śubha to śakuna tukā hmaṇe ||5||

शुभ मात तिहीं आणिली गोपाळीं । चेंडू वनमाळी घेउनि आले ॥1॥ आली दारा देखे हरुषाची गुढी । सांगितली पुढी हरुषें मात ॥2॥ हरुषलीं माता केलें निंबलोण । गोपाळांवरून कुरवंडी ॥3॥ गोपाळां भोवतें मिळालें गोकुळ । अवघीं सकळ लहान थोरें ॥4॥ थोर सुख जालें ते काळीं आनंद । सांगती गोविंद वरि आला ॥5॥ आले वरि बैसोनियां नारायण । काळया नाथून वहन केलें ॥6॥ नगराबाहेरी निघाले आनंदें । लावूनियां वाद्यें नाना घोष ॥7॥ नारायणापुढें गोपाळ चालती । आनंदें नाचती गाती गीत ॥8॥ तंव तो देखिला वैकुंठींचा पती । लोटांगणीं जाती सकळ ही ॥9॥ सकळ ही एका भावें आलिंगिले । अवघियां जाले अवघे हरि ॥10॥ हरि आलिंगनें हरिरूप जालीं । आप विसरलीं आपणास ॥11॥ सकळांसी सुख एक दिलें देवें । मायबापां भावें लोकपाळां ॥12॥ मायबाप देवा नाहीं लोकपाळ । सारिखीं सकळ तुका ह्मणे ॥13॥

śubha māta tihīṃ āṇilī gopāḷīṃ | ceṃḍū vanamāḷī gheuni āle ||1|| ālī dārā dekhe haruṣācī guḍhī | sāṃgitalī puḍhī haruṣeṃ māta ||2|| haruṣalīṃ mātā keleṃ niṃbaloṇa | gopāḷāṃvarūna kuravaṃḍī ||3|| gopāḷāṃ bhovateṃ miḷāleṃ gokuḷa | avaghīṃ sakaḷa lahāna thoreṃ ||4|| thora sukha jāleṃ te kāḷīṃ ānaṃda | sāṃgatī goviṃda vari ālā ||5|| āle vari baisoniyāṃ nārāyaṇa | kāḷayā nāthūna vahana keleṃ ||6|| nagarābāherī nighāle ānaṃdeṃ | lāvūniyāṃ vādyeṃ nānā ghoṣa ||7|| nārāyaṇāpuḍheṃ gopāḷa cālatī | ānaṃdeṃ nācatī gātī gīta ||8|| taṃva to dekhilā vaikuṃṭhīṃcā patī | loṭāṃgaṇīṃ jātī sakaḷa hī ||9|| sakaḷa hī ekā bhāveṃ āliṃgile | avaghiyāṃ jāle avaghe hari ||10|| hari āliṃganeṃ harirūpa jālīṃ | āpa visaralīṃ āpaṇāsa ||11|| sakaḷāṃsī sukha eka dileṃ deveṃ | māyabāpāṃ bhāveṃ lokapāḷāṃ ||12|| māyabāpa devā nāhīṃ lokapāḷa | sārikhīṃ sakaḷa tukā hmaṇe ||13||

नारायण आले निजमंदिरासि । जाले या लोकांसि बहुडविते ॥1॥ बहुडविले बहु केलें समाधान । विसरु तो क्षण नका माझा ॥2॥ मात सांगितली सकळ वृत्तांत । केलें दंडवत सकळांनीं ॥3॥ सकळां भातुकें वांटिल्या साखरा । आपलाल्या घरा लोक गेले ॥4॥ लोक गेले कामा गाइऩपें गोपाळ । वारली सकळ लोभापाठी ॥5॥ लोभ दावुनियां आपला विसर । पाडितो कुमर धनआशा ॥6॥ आशेचे बांधले तुका ह्मणे जन । काय नारायण ऐसा जाणे ॥7॥

nārāyaṇa āle nijamaṃdirāsi | jāle yā lokāṃsi bahuḍavite ||1|| bahuḍavile bahu keleṃ samādhāna | visaru to kṣaṇa nakā mājhā ||2|| māta sāṃgitalī sakaḷa vṛttāṃta | keleṃ daṃḍavata sakaḷāṃnīṃ ||3|| sakaḷāṃ bhātukeṃ vāṃṭilyā sākharā | āpalālyā gharā loka gele ||4|| loka gele kāmā gāiऩpeṃ gopāḷa | vāralī sakaḷa lobhāpāṭhī ||5|| lobha dāvuniyāṃ āpalā visara | pāḍito kumara dhanaāśā ||6|| āśece bāṃdhale tukā hmaṇe jana | kāya nārāyaṇa aisā jāṇe ||7||

जाला कवतुक करितां रोकडें । आणीक ही पुढें नारायण ॥1॥ येउनियां पुढें धरिला मारग । हरावया भाग इंद्रापाशीं॥2॥ इंद्रा दहीं दुध तूप नेतां लोणी । घेतलें हिरोनि वाटे त्यांचें ॥3॥ हिरोनि घेतल्या कावडी सकळा । ह्मणती गोपाळा बरें नव्हे ॥4॥ नव्हे तें चि करी न भे किळकाळा । तुका ह्मणे लीळा खेळे देव ॥5॥

jālā kavatuka karitāṃ rokaḍeṃ | āṇīka hī puḍheṃ nārāyaṇa ||1|| yeuniyāṃ puḍheṃ dharilā māraga | harāvayā bhāga iṃdrāpāśīṃ||2|| iṃdrā dahīṃ dudha tūpa netāṃ loṇī | ghetaleṃ hironi vāṭe tyāṃceṃ ||3|| hironi ghetalyā kāvaḍī sakaḷā | hmaṇatī gopāḷā bareṃ navhe ||4|| navhe teṃ ci karī na bhe kiḷakāḷā | tukā hmaṇe līḷā kheḷe deva ||5||

खेळ नव्हे बरा इंद्र कोपलिया । देव ह्मणे तयां भेऊं नका ॥1॥ नका धरू भय धाक कांहीं मनीं । बोले चक्रपाणि गौिळयांसि ॥2॥ गौिळयांसि धीर नाहीं या वचनें । आशंकितमनें वेडावलीं ॥3॥ वेडावलीं त्यांसि न कळतां भाव । देवआदिदेव नोळखतां ॥4॥ नोळखतां दुःखें वाहाती शरीरीं । तुका ह्मणे वरि भारवाही ॥5॥

kheḷa navhe barā iṃdra kopaliyā | deva hmaṇe tayāṃ bheūṃ nakā ||1|| nakā dharū bhaya dhāka kāṃhīṃ manīṃ | bole cakrapāṇi gauिḷayāṃsi ||2|| gauिḷayāṃsi dhīra nāhīṃ yā vacaneṃ | āśaṃkitamaneṃ veḍāvalīṃ ||3|| veḍāvalīṃ tyāṃsi na kaḷatāṃ bhāva | devaādideva noḷakhatāṃ ||4|| noḷakhatāṃ duḥkheṃ vāhātī śarīrīṃ | tukā hmaṇe vari bhāravāhī ||5||

भारवाही नोळखती या अनंता । जवळी असतां अंगसंगें ॥1॥ अंगसंगें तया न कळे हा देव । कळोनि संदेह मागुताला ॥2॥ मागुती पडती चिंतेचिये डोहीं । जयाची हे नाहीं बुिद्ध िस्थर ॥3॥ बुिद्ध िस्थर होउं नेदी नारायण । आशबद्ध जन लोभिकांची ॥4॥ लोभिकां न साहे देवाचें करणें । तुका ह्मणे तेणें दुःखी होती ॥5॥

bhāravāhī noḷakhatī yā anaṃtā | javaḷī asatāṃ aṃgasaṃgeṃ ||1|| aṃgasaṃgeṃ tayā na kaḷe hā deva | kaḷoni saṃdeha māgutālā ||2|| māgutī paḍatī ciṃteciye ḍohīṃ | jayācī he nāhīṃ buिddha िsthara ||3|| buिddha िsthara houṃ nedī nārāyaṇa | āśabaddha jana lobhikāṃcī ||4|| lobhikāṃ na sāhe devāceṃ karaṇeṃ | tukā hmaṇe teṇeṃ duḥkhī hotī ||5||

दुःखी होती लोभें करावें तें काइऩ । उडतील गाइऩ म्हैसी आतां ॥1॥ आणीकही कांहीं होइऩल अरिष्ट । नायिके हा धीट सांगितलें ॥2॥ सांगों चला याच्या मायबापांपाशीं । निघाले घरासि देवा रागें ॥3॥ रागें काला देतां न घेती कवळ । टोकवी गोपाळ क्रोधियांसि ॥4॥ क्रोध देवावरि धरियेला राग । तुका ह्मणे भाग न लभती ॥5॥

duḥkhī hotī lobheṃ karāveṃ teṃ kāiऩ | uḍatīla gāiऩ mhaisī ātāṃ ||1|| āṇīkahī kāṃhīṃ hoiऩla ariṣṭa | nāyike hā dhīṭa sāṃgitaleṃ ||2|| sāṃgoṃ calā yācyā māyabāpāṃpāśīṃ | nighāle gharāsi devā rāgeṃ ||3|| rāgeṃ kālā detāṃ na ghetī kavaḷa | ṭokavī gopāḷa krodhiyāṃsi ||4|| krodha devāvari dhariyelā rāga | tukā hmaṇe bhāga na labhatī ||5||

भाग त्या सुखाचे वांकडएां बोबडएां । आपलिया गडएां भाविकांसि ॥1॥ भारवाही गेले टाकुनि कावडी । नवनीतगोडी भाविकांसि ॥2॥ काला करूनियां वांटिलां सकळां । आनंदें गोपाळांमाजी खेळे ॥3॥ खेळेंमेळें दहीं दुध तूप खाती । भय नाहीं चित्तीं कवणाचें ॥4॥ कवणाचें चाले तुका ह्मणे बळ । जयासी गोपाळ साहए जाला ॥5॥

bhāga tyā sukhāce vāṃkaḍaeाṃ bobaḍaeाṃ | āpaliyā gaḍaeाṃ bhāvikāṃsi ||1|| bhāravāhī gele ṭākuni kāvaḍī | navanītagoḍī bhāvikāṃsi ||2|| kālā karūniyāṃ vāṃṭilāṃ sakaḷāṃ | ānaṃdeṃ gopāḷāṃmājī kheḷe ||3|| kheḷeṃmeḷeṃ dahīṃ dudha tūpa khātī | bhaya nāhīṃ cittīṃ kavaṇāceṃ ||4|| kavaṇāceṃ cāle tukā hmaṇe baḷa | jayāsī gopāḷa sāhae jālā ||5||

तो या साच भावें न कळे चि इंद्रा । ह्मणउनि धारा घाली सिळा ॥1॥ घाली धारा मेघ कडाडिला माथा । वरि अवचिता देखियेला ॥2॥ देखती पाऊस वोळला गोपाळ । भ्याले हे सकळ विचारिती ॥3॥ विचार पडला विसरले खेळ । अन्याय गोपाळ ह्मणती केला ॥4॥ लागलेंसे गोड न कळे ते काळीं । भेणें वनमाळी आठविती ॥5॥ आतां कायकैसा करावा विचार । गोधनासि थार आपणिया ॥6॥ यांचिया विचारें होणार ते काइऩ । तुका ह्मणे ठायीं वेडावलीं ॥7॥

to yā sāca bhāveṃ na kaḷe ci iṃdrā | hmaṇauni dhārā ghālī siḷā ||1|| ghālī dhārā megha kaḍāḍilā māthā | vari avacitā dekhiyelā ||2|| dekhatī pāūsa voḷalā gopāḷa | bhyāle he sakaḷa vicāritī ||3|| vicāra paḍalā visarale kheḷa | anyāya gopāḷa hmaṇatī kelā ||4|| lāgaleṃse goḍa na kaḷe te kāḷīṃ | bheṇeṃ vanamāḷī āṭhavitī ||5|| ātāṃ kāyakaisā karāvā vicāra | godhanāsi thāra āpaṇiyā ||6|| yāṃciyā vicāreṃ hoṇāra te kāiऩ | tukā hmaṇe ṭhāyīṃ veḍāvalīṃ ||7||

वेडावलीं काय करावें या काळीं । ह्मणे वनमाळी गोपाळांसि ॥1॥ शिरी धरूं गोवद्धऩन उचलूनि । ह्मणे तुह्मी कोणी भिऊं नका ॥2॥ नका सांडूं कोणी आपला आवांका । मारितां या हाका आरोिळया ॥3॥ अशंकित चित्तें न वटे त्यां खरें । धाकें च ते बरें ह्मणती चला ॥4॥ चित्ती धाक परि जवळी अनंत । तुका ह्मणे घात होऊं नेदी ॥5॥

veḍāvalīṃ kāya karāveṃ yā kāḷīṃ | hmaṇe vanamāḷī gopāḷāṃsi ||1|| śirī dharūṃ govaddhaऩna ucalūni | hmaṇe tuhmī koṇī bhiūṃ nakā ||2|| nakā sāṃḍūṃ koṇī āpalā āvāṃkā | māritāṃ yā hākā āroिḷayā ||3|| aśaṃkita citteṃ na vaṭe tyāṃ khareṃ | dhākeṃ ca te bareṃ hmaṇatī calā ||4|| cittī dhāka pari javaḷī anaṃta | tukā hmaṇe ghāta hoūṃ nedī ||5||

नेदी दुःख देखों दासा नारायण । ठेवी निवारून आल्या आधीं ॥1॥ आधीं पुढें शुद्ध करावा मारग । दासांमागें मग सुखरूप ॥2॥ पर्वतासि हात लाविला अनंतें । तो जाय वरतें आपेंआप ॥3॥ आपल्याआपण उचलिला गिरी । गोपाळ हे करी निमित्यासि ॥4॥ निमित्य करूनि करावें कारण । करितां आपण कळों नेदी ॥5॥ दिनाचा कृपाळु पतितपावन । हें करी वचन सांच खरें ॥6॥ सांगणें न लगे सुखदुःख दासा । तुका ह्मणे ऐसा कृपावंत ॥7॥

nedī duḥkha dekhoṃ dāsā nārāyaṇa | ṭhevī nivārūna ālyā ādhīṃ ||1|| ādhīṃ puḍheṃ śuddha karāvā māraga | dāsāṃmāgeṃ maga sukharūpa ||2|| parvatāsi hāta lāvilā anaṃteṃ | to jāya varateṃ āpeṃāpa ||3|| āpalyāāpaṇa ucalilā girī | gopāḷa he karī nimityāsi ||4|| nimitya karūni karāveṃ kāraṇa | karitāṃ āpaṇa kaḷoṃ nedī ||5|| dinācā kṛpāḷu patitapāvana | heṃ karī vacana sāṃca khareṃ ||6|| sāṃgaṇeṃ na lage sukhaduḥkha dāsā | tukā hmaṇe aisā kṛpāvaṃta ||7||

कृपावंतें हाक दिली सकिळकां । माजिया रे नका राहों कोणी ॥1॥ निघाले या भेणे पाउसाच्या जन । देखे गोवद्धऩन उचलिला ॥2॥ लाविले गोपाळ फेरीं चहूंकडे । हांसे काुंफ्दे रडे कोणी धाकें ॥3॥ धाकें हीं सकळ निघालीं भीतरी । उचलिला गिरी तयाखालीं ॥4॥ तयाखालीं गाइऩ वत्सें आलीं लोक । पक्षी सकिळक जीवजाति ॥5॥ जिहीं ह्मणविलें हरीचे अंकित । जातीचे ते होत कोणी तरी ॥6॥ जाति कुळ नाहीं तयासि प्रमाण । अनन्या अनन्य तुका ह्मणे ॥7॥

kṛpāvaṃteṃ hāka dilī sakiḷakāṃ | mājiyā re nakā rāhoṃ koṇī ||1|| nighāle yā bheṇe pāusācyā jana | dekhe govaddhaऩna ucalilā ||2|| lāvile gopāḷa pherīṃ cahūṃkaḍe | hāṃse kāुṃphde raḍe koṇī dhākeṃ ||3|| dhākeṃ hīṃ sakaḷa nighālīṃ bhītarī | ucalilā girī tayākhālīṃ ||4|| tayākhālīṃ gāiऩ vatseṃ ālīṃ loka | pakṣī sakiḷaka jīvajāti ||5|| jihīṃ hmaṇavileṃ harīce aṃkita | jātīce te hota koṇī tarī ||6|| jāti kuḷa nāhīṃ tayāsi pramāṇa | ananyā ananya tukā hmaṇe ||7||

त्यांसि राखे बळें आपुले जे दास । किळकाळासि वास पाहों नेदी ।1॥ पाउस न येतां केली यांची थार । लागला तुषार येऊं मग ॥2॥ येउनि दगड बैसतील गिरी । वरुषला धारीं शिळांचिये ॥3॥ शिळांचिये धारीं वरुषला आकांत । होता दिवस सात एक सरें ॥4॥ एक सरें गिरि धरिला गोपाळीं । होतों भाव बळी आह्मी ऐसे ॥5॥ ऐसें कळों आलें देवाचिया चित्ता । ह्मणे तुह्मीं आतां हात सोडा ॥6॥ हांसती गोपाळ करूनि नवल । आइकोनि बोल गोविंदाचे ॥7॥ दावितील डोया गुडघे कोपर । फुटले ते भार उचलितां ॥8॥ भार आह्मांवरि घालुनि निराळा । राहिलासी डोळा चुकवुनि ॥9॥ निमित्य अंगुळी लावियेली बरी । पाहों कैसा गिरी धरितोसि ॥10॥ सिणले हे होते ठायींच्या त्या भारें । लटिकें चि खरें मानुनियां ॥11॥ यांणीं अंत पाहों आदरिला याचा । तुका ह्मणे वाचा वाचाळ ते ॥12॥

tyāṃsi rākhe baḷeṃ āpule je dāsa | kiḷakāḷāsi vāsa pāhoṃ nedī |1|| pāusa na yetāṃ kelī yāṃcī thāra | lāgalā tuṣāra yeūṃ maga ||2|| yeuni dagaḍa baisatīla girī | varuṣalā dhārīṃ śiḷāṃciye ||3|| śiḷāṃciye dhārīṃ varuṣalā ākāṃta | hotā divasa sāta eka sareṃ ||4|| eka sareṃ giri dharilā gopāḷīṃ | hotoṃ bhāva baḷī āhmī aise ||5|| aiseṃ kaḷoṃ āleṃ devāciyā cittā | hmaṇe tuhmīṃ ātāṃ hāta soḍā ||6|| hāṃsatī gopāḷa karūni navala | āikoni bola goviṃdāce ||7|| dāvitīla ḍoyā guḍaghe kopara | phuṭale te bhāra ucalitāṃ ||8|| bhāra āhmāṃvari ghāluni nirāḷā | rāhilāsī ḍoḷā cukavuni ||9|| nimitya aṃguḷī lāviyelī barī | pāhoṃ kaisā girī dharitosi ||10|| siṇale he hote ṭhāyīṃcyā tyā bhāreṃ | laṭikeṃ ci khareṃ mānuniyāṃ ||11|| yāṃṇīṃ aṃta pāhoṃ ādarilā yācā | tukā hmaṇe vācā vācāḷa te ||12||

सांडवले सकळांचे अभिमान । आणिले शरण लोटांगणीं॥1॥ लोटांगणीं आले होऊनियां दीन । मग नारायण ह्मणे भलें ॥2॥ भला आजि तुह्मी केला साच पण । गिरि गोवर्धन उचलिला ॥3॥ लागती चरणा सकळ ते काळीं । आह्मांमध्यें बळी तूं चि एक ॥4॥ एका तुजविण न यों आह्मी कामा । कळों कृष्णा रामा आलें आजी ॥5॥ आजिवरि आह्मां होता अभिमान । नेणतां चरणमहिमा तुझा ॥6॥ तुझा पार आह्मी नेणों नारायणा । नखीं गोवद्धऩना राखियेलें ॥7॥ राखियेलें गोकुळ आह्मां सकळांसि । दगडाच्या राशी वरुषतां ॥8॥ वर्णावें तें काय तुझें महिमान । धरिती चरण सकिळक ॥9॥ सकळ ही तान विसरलीं भूक । सकळ ही सुख दिलें त्यांसि ॥10॥ त्यासि कळों आला वैकुंठनायका। तुका ह्मणे लोक निर्भर ते ॥11॥

sāṃḍavale sakaḷāṃce abhimāna | āṇile śaraṇa loṭāṃgaṇīṃ||1|| loṭāṃgaṇīṃ āle hoūniyāṃ dīna | maga nārāyaṇa hmaṇe bhaleṃ ||2|| bhalā āji tuhmī kelā sāca paṇa | giri govardhana ucalilā ||3|| lāgatī caraṇā sakaḷa te kāḷīṃ | āhmāṃmadhyeṃ baḷī tūṃ ci eka ||4|| ekā tujaviṇa na yoṃ āhmī kāmā | kaḷoṃ kṛṣṇā rāmā āleṃ ājī ||5|| ājivari āhmāṃ hotā abhimāna | neṇatāṃ caraṇamahimā tujhā ||6|| tujhā pāra āhmī neṇoṃ nārāyaṇā | nakhīṃ govaddhaऩnā rākhiyeleṃ ||7|| rākhiyeleṃ gokuḷa āhmāṃ sakaḷāṃsi | dagaḍācyā rāśī varuṣatāṃ ||8|| varṇāveṃ teṃ kāya tujheṃ mahimāna | dharitī caraṇa sakiḷaka ||9|| sakaḷa hī tāna visaralīṃ bhūka | sakaḷa hī sukha dileṃ tyāṃsi ||10|| tyāsi kaḷoṃ ālā vaikuṃṭhanāyakā| tukā hmaṇe loka nirbhara te ||11||

लोकां कळों आला देव आह्मांमधीं । टाकिली उपाधि तिहीं शंका ॥1॥ शंका नाहीं थोरां लाहानां जीवांसि । कळला हा हृषीकेशी मग ॥2॥ मग मनीं जाले निर्भर सकळ । संगें लोकपाळ कृष्णाचिया ॥3॥ कृष्णाचिया ओंव्या गाणें गाती गीत । कृष्णमय चित्त जालें त्यांचें ॥4॥ त्यांसि ठावा नाहीं बाहेरिल भाव । अंतरीं च वाव सुख जालें ॥6॥ सुखें तया दीस न कळे हे राती । अखंड या ज्योती गोविंदाची ॥6॥ चिंतनें चि धालीं न लगे अन्नपाणी । तुका ह्मणे मनीं समाधान ॥7॥

lokāṃ kaḷoṃ ālā deva āhmāṃmadhīṃ | ṭākilī upādhi tihīṃ śaṃkā ||1|| śaṃkā nāhīṃ thorāṃ lāhānāṃ jīvāṃsi | kaḷalā hā hṛṣīkeśī maga ||2|| maga manīṃ jāle nirbhara sakaḷa | saṃgeṃ lokapāḷa kṛṣṇāciyā ||3|| kṛṣṇāciyā oṃvyā gāṇeṃ gātī gīta | kṛṣṇamaya citta jāleṃ tyāṃceṃ ||4|| tyāṃsi ṭhāvā nāhīṃ bāherila bhāva | aṃtarīṃ ca vāva sukha jāleṃ ||6|| sukheṃ tayā dīsa na kaḷe he rātī | akhaṃḍa yā jyotī goviṃdācī ||6|| ciṃtaneṃ ci dhālīṃ na lage annapāṇī | tukā hmaṇe manīṃ samādhāna ||7||

समाधान त्यांचीं इंिद्रयें सकळ । जयां तो गोपाळ समागमें ॥1॥ गोविंदाचा जाला प्रकाश भीतरी । मग त्यां बाहेरी काय काज ॥2॥ काज काम त्यांचें सरले व्यापार । नाहीं आप पर माझें तुझें ॥3॥ माया सकळांची सकळां ही वरी । विषय तें हरि दिसों नेदी ॥4॥ दिसे तया आप परावें सारिखें । तुका ह्मणे सुखें कृष्णाचिया ॥5॥

samādhāna tyāṃcīṃ iṃिdrayeṃ sakaḷa | jayāṃ to gopāḷa samāgameṃ ||1|| goviṃdācā jālā prakāśa bhītarī | maga tyāṃ bāherī kāya kāja ||2|| kāja kāma tyāṃceṃ sarale vyāpāra | nāhīṃ āpa para mājheṃ tujheṃ ||3|| māyā sakaḷāṃcī sakaḷāṃ hī varī | viṣaya teṃ hari disoṃ nedī ||4|| dise tayā āpa parāveṃ sārikheṃ | tukā hmaṇe sukheṃ kṛṣṇāciyā ||5||

कृष्णाचिया सुखें भुक नाहीं तान । सदा समाधान सकळांचें ॥1॥ कळलें चि ऩाहीं जाले किती दिस । बाहेरिल वास विसरलीं ॥2॥ विसरु कामाचा तुका ह्मणे जाला । उद्वेग राहिला जावें यावें ॥3॥

kṛṣṇāciyā sukheṃ bhuka nāhīṃ tāna | sadā samādhāna sakaḷāṃceṃ ||1|| kaḷaleṃ ci ऩाhīṃ jāle kitī disa | bāherila vāsa visaralīṃ ||2|| visaru kāmācā tukā hmaṇe jālā | udvega rāhilā jāveṃ yāveṃ ||3||

नाहीं नाश हरि आठवितां मुखें । जोडतील सुखें सकळ ही ॥1॥ सकळी ही सुखें वोळलीं अंतरीं । मग त्याबाहेरी काय काज ॥2॥ येऊं विसरलीं बाहेरी गोपाळें । तल्लीन सकळें कृष्णसुखें ॥3॥ सुख तें योगियां नाहीं समाधीस । दिलें गाइऩ वत्स पशु जीवां ॥4॥ वारला पाऊस केव्हां नाहीं ठावा । तुका ह्मणे देवावांचूनियां ॥5॥

nāhīṃ nāśa hari āṭhavitāṃ mukheṃ | joḍatīla sukheṃ sakaḷa hī ||1|| sakaḷī hī sukheṃ voḷalīṃ aṃtarīṃ | maga tyābāherī kāya kāja ||2|| yeūṃ visaralīṃ bāherī gopāḷeṃ | tallīna sakaḷeṃ kṛṣṇasukheṃ ||3|| sukha teṃ yogiyāṃ nāhīṃ samādhīsa | dileṃ gāiऩ vatsa paśu jīvāṃ ||4|| vāralā pāūsa kevhāṃ nāhīṃ ṭhāvā | tukā hmaṇe devāvāṃcūniyāṃ ||5||

काकुलती एकें पाहाती बाहेरी । तया ह्मणे हरि वोसरला ॥1॥ वोसरला मेघ आला होता काळ । बाहेरी सकळ आले लोक ॥2॥ कवतुक जालें ते काळीं आनंद । कळला गोविंद साच भावें ॥3॥ भावें तयापुढें नाचती सकळें । गातील मंगळें ओंव्या गीत ॥4॥ गीत गाती ओंव्या रामकृष्णावरी । गोपाळ मोहोरी वाती पांवे ॥5॥ वत्सें गाइऩ पशू नाचती आनंदें । वेधलिया छंदें गोविंदाच्या ॥6॥ चित्त वेधियेलें गोविंदें जयाचें । कोण तें दैवाचें तयाहुनि ॥7॥ तयाहुनि कोणी नाहीं भाग्यवंत । अखंड सांगात गोविंदाचा ॥8॥ गोविंदाचा संग तुका ह्मणे ध्यान । गोविंद ते जन गोकुळींचे ॥9॥

kākulatī ekeṃ pāhātī bāherī | tayā hmaṇe hari vosaralā ||1|| vosaralā megha ālā hotā kāḷa | bāherī sakaḷa āle loka ||2|| kavatuka jāleṃ te kāḷīṃ ānaṃda | kaḷalā goviṃda sāca bhāveṃ ||3|| bhāveṃ tayāpuḍheṃ nācatī sakaḷeṃ | gātīla maṃgaḷeṃ oṃvyā gīta ||4|| gīta gātī oṃvyā rāmakṛṣṇāvarī | gopāḷa mohorī vātī pāṃve ||5|| vatseṃ gāiऩ paśū nācatī ānaṃdeṃ | vedhaliyā chaṃdeṃ goviṃdācyā ||6|| citta vedhiyeleṃ goviṃdeṃ jayāceṃ | koṇa teṃ daivāceṃ tayāhuni ||7|| tayāhuni koṇī nāhīṃ bhāgyavaṃta | akhaṃḍa sāṃgāta goviṃdācā ||8|| goviṃdācā saṃga tukā hmaṇe dhyāna | goviṃda te jana gokuḷīṃce ||9||

गोकुळींची गती कोण जाणे परि । पाहों आला वरी इंद्रराव ॥1॥ इंद्रापाशीं मेघ बोलती बडिवार । सकळ संहार करुनि आलों ॥2॥ आतां जीव नाहीं सांगाया ते रानीं । पुरिलें पाषाणीं शिळाधारीं ॥3॥ रिता कोठें नाहीं राहों दिला ठाव । जल्पती तो भाव न कळतां ॥4॥ न कळतां देव बळें हुंबरती । साच ते पावती अपमान ॥5॥ माव न कळतां केली तोंडपिटी । इंद्र आला दृष्टी पाहावया ॥6॥ पाहतां तें आहे जैसें होतें तैसें । नाचती विशेषें तुका ह्मणे ॥7॥

gokuḷīṃcī gatī koṇa jāṇe pari | pāhoṃ ālā varī iṃdrarāva ||1|| iṃdrāpāśīṃ megha bolatī baḍivāra | sakaḷa saṃhāra karuni āloṃ ||2|| ātāṃ jīva nāhīṃ sāṃgāyā te rānīṃ | purileṃ pāṣāṇīṃ śiḷādhārīṃ ||3|| ritā koṭheṃ nāhīṃ rāhoṃ dilā ṭhāva | jalpatī to bhāva na kaḷatāṃ ||4|| na kaḷatāṃ deva baḷeṃ huṃbaratī | sāca te pāvatī apamāna ||5|| māva na kaḷatāṃ kelī toṃḍapiṭī | iṃdra ālā dṛṣṭī pāhāvayā ||6|| pāhatāṃ teṃ āhe jaiseṃ hoteṃ taiseṃ | nācatī viśeṣeṃ tukā hmaṇe ||7||

नाचतां देखिलीं गाइऩ वत्सें जन । वििस्मत होऊन इंद्र ठेला ॥1॥ लागला पाऊस शिळांचिये धारीं । वांचलीं हीं परी कैसीं येथें ॥2॥ येथें आहे नारायण संदेह नाहीं । विघ्न केलें ठायीं निविऩघ्न तें ॥3॥ विचारितां उचलिला गोवद्धऩन । अवतार पूर्ण कळों आला ॥4॥ आला गौिळयांच्या घरा नारायण । करितो स्तवन इंद्र त्यांचें ॥5॥ त्यांच्या पुण्या पार कोण करी लेखा । न कळे चतुर्मुखा ब्रह्मयासि ॥6॥ सीणतां जो ध्याना न ये एकवेळा । तो तया गोपाळां समागमें ॥7॥ समागमें गाइऩ वत्स पुण्यवंता । देह कुर्वािळतां अंगसंग ॥8॥ संग जाला मायबापां लोकपाळां । आिंळगिती गळा कंठाकंठ ॥9॥ करिते हे जाले स्तुती सकिळक । देव इंद्रादिक गोविंदाची ॥10॥ करितील वृष्टी पुष्पवरुषाव । देवआदिदेव पूजियेला॥11॥ पुष्पांजुळी मंत्र घोष जयजयकार । दुमदुमी अंबर नेणें नादें ॥12॥ नामाचे गजर गंधर्वांचीं गाणीं । आनंद भुवनीं न माये तो ॥13॥ तो सुखसोहळा अनुपम्य रासी । गोकुळीं देवासी दोहीं ठायीं ॥14॥ दोहीं ठायीं सुख दिलें नारायणें । गेला दरुषणें वैरभाव ॥15॥ भावना भेदाची जाय उठाउठी । तुका ह्मणे भेटी गोविंदाचे ॥16॥

nācatāṃ dekhilīṃ gāiऩ vatseṃ jana | viिsmata hoūna iṃdra ṭhelā ||1|| lāgalā pāūsa śiḷāṃciye dhārīṃ | vāṃcalīṃ hīṃ parī kaisīṃ yetheṃ ||2|| yetheṃ āhe nārāyaṇa saṃdeha nāhīṃ | vighna keleṃ ṭhāyīṃ niviऩghna teṃ ||3|| vicāritāṃ ucalilā govaddhaऩna | avatāra pūrṇa kaḷoṃ ālā ||4|| ālā gauिḷayāṃcyā gharā nārāyaṇa | karito stavana iṃdra tyāṃceṃ ||5|| tyāṃcyā puṇyā pāra koṇa karī lekhā | na kaḷe caturmukhā brahmayāsi ||6|| sīṇatāṃ jo dhyānā na ye ekaveḷā | to tayā gopāḷāṃ samāgameṃ ||7|| samāgameṃ gāiऩ vatsa puṇyavaṃtā | deha kurvāिḷatāṃ aṃgasaṃga ||8|| saṃga jālā māyabāpāṃ lokapāḷāṃ | āिṃḷagitī gaḷā kaṃṭhākaṃṭha ||9|| karite he jāle stutī sakiḷaka | deva iṃdrādika goviṃdācī ||10|| karitīla vṛṣṭī puṣpavaruṣāva | devaādideva pūjiyelā||11|| puṣpāṃjuḷī maṃtra ghoṣa jayajayakāra | dumadumī aṃbara neṇeṃ nādeṃ ||12|| nāmāce gajara gaṃdharvāṃcīṃ gāṇīṃ | ānaṃda bhuvanīṃ na māye to ||13|| to sukhasohaḷā anupamya rāsī | gokuḷīṃ devāsī dohīṃ ṭhāyīṃ ||14|| dohīṃ ṭhāyīṃ sukha dileṃ nārāyaṇeṃ | gelā daruṣaṇeṃ vairabhāva ||15|| bhāvanā bhedācī jāya uṭhāuṭhī | tukā hmaṇe bheṭī goviṃdāce ||16||

गोविंदाचें नाम गोड घेतां वाचे । तेथें हे कइंचे वैरभाव ॥1॥ भावें नमस्कार घातले सकळीं । लोटांगणें तळीं महीवरि ॥2॥ वरि हातबाहे उभारिली देवें । कळलीया भावें सकळांच्या॥3॥ सकळ ही वरि बहुडविले स्थळा । चलावें गोपाळा ह्मणे घरा ॥4॥ राहिलीं हीं नाचों गोविंदाच्या बोलें । पडिलीया डोलें छंदें हो तीं ॥5॥ छंद तो नावरे आपणा आपला । आनंदाचा आला होता त्यांसि ॥6॥ त्यांच्या तुका ह्मणे आनंदें सकळ । ठेंगणें गोपाळ समागमें ॥7॥

goviṃdāceṃ nāma goḍa ghetāṃ vāce | tetheṃ he kaiṃce vairabhāva ||1|| bhāveṃ namaskāra ghātale sakaḷīṃ | loṭāṃgaṇeṃ taḷīṃ mahīvari ||2|| vari hātabāhe ubhārilī deveṃ | kaḷalīyā bhāveṃ sakaḷāṃcyā||3|| sakaḷa hī vari bahuḍavile sthaḷā | calāveṃ gopāḷā hmaṇe gharā ||4|| rāhilīṃ hīṃ nācoṃ goviṃdācyā boleṃ | paḍilīyā ḍoleṃ chaṃdeṃ ho tīṃ ||5|| chaṃda to nāvare āpaṇā āpalā | ānaṃdācā ālā hotā tyāṃsi ||6|| tyāṃcyā tukā hmaṇe ānaṃdeṃ sakaḷa | ṭheṃgaṇeṃ gopāḷa samāgameṃ ||7||

समागमें असे हरि नेणतियां । नेदी जाऊं वांयां अंकितांसि ॥1॥ अंकितां सावध केलें नारायणें । गोपाळ गोधनें सकिळकां ॥2॥ सकळही जन आले गोकुळासि । आनंद मानसीं सकळांच्या ॥3॥ सकळांचा केला अंगीकार देवें । न कळतां भावें वांचवी त्यां ॥4॥ त्यां जाला निर्धार हरि आह्मांपासीं । निवांत मानसीं निर्भर तीं ॥5॥ निर्भर हे जन गोकुळींचे लोक । केले सकिळक नारायणें ॥6॥ नारायण भय येऊं नेदी गांवा । तुका ह्मणे नांवा अनुसरे त्या ॥7॥

samāgameṃ ase hari neṇatiyāṃ | nedī jāūṃ vāṃyāṃ aṃkitāṃsi ||1|| aṃkitāṃ sāvadha keleṃ nārāyaṇeṃ | gopāḷa godhaneṃ sakiḷakāṃ ||2|| sakaḷahī jana āle gokuḷāsi | ānaṃda mānasīṃ sakaḷāṃcyā ||3|| sakaḷāṃcā kelā aṃgīkāra deveṃ | na kaḷatāṃ bhāveṃ vāṃcavī tyāṃ ||4|| tyāṃ jālā nirdhāra hari āhmāṃpāsīṃ | nivāṃta mānasīṃ nirbhara tīṃ ||5|| nirbhara he jana gokuḷīṃce loka | kele sakiḷaka nārāyaṇeṃ ||6|| nārāyaṇa bhaya yeūṃ nedī gāṃvā | tukā hmaṇe nāṃvā anusare tyā ||7||

ये दशे चरित्र केलें नारायणें । रांगतां गोधनें राखिताहे॥1॥ हें सोंग सारिलें या रूपें अनंतें । पुढें हि बहु तें करणें आहे ॥2॥ आहे तुका ह्मणे धर्म संस्थापणें । केला नारायणें अवतार॥3॥

ye daśe caritra keleṃ nārāyaṇeṃ | rāṃgatāṃ godhaneṃ rākhitāhe||1|| heṃ soṃga sārileṃ yā rūpeṃ anaṃteṃ | puḍheṃ hi bahu teṃ karaṇeṃ āhe ||2|| āhe tukā hmaṇe dharma saṃsthāpaṇeṃ | kelā nārāyaṇeṃ avatāra||3||

द्वेषाचिया ध्यानें हरिरूप जाले । भाव हारपले देहादिक॥1॥ देहादिक कर्में अभिमान वाढे । तया कंसा जोडे नारायण ॥2॥ नारायण जोडे एकविध भावें । तुका ह्मणे जीवें जाणें लागे ॥3॥

dveṣāciyā dhyāneṃ harirūpa jāle | bhāva hārapale dehādika||1|| dehādika karmeṃ abhimāna vāḍhe | tayā kaṃsā joḍe nārāyaṇa ||2|| nārāyaṇa joḍe ekavidha bhāveṃ | tukā hmaṇe jīveṃ jāṇeṃ lāge ||3||

जीवभाव त्याचा गेला अभिमान । ह्मणऊनि जन हांसे कंसा ॥1॥ सावध करितां नये देहावरि । देखोनियां दुरि पळे जन ॥2॥ जन वन हरि जालासे आपण । मग हे लोचन झांकियेले॥3॥ झांकुनि लोचन मौन्यें चि राहिला । नाहीं आतां बोलायाचें काम ॥4॥ बोलायासि दुजें नाहीं हें उरलें । जन कृष्ण जाले स्वयें रूप ॥5॥ रूप पालटलें गुण नाम याति । तुका ह्मणे भूतीं देव जाला ॥6॥

jīvabhāva tyācā gelā abhimāna | hmaṇaūni jana hāṃse kaṃsā ||1|| sāvadha karitāṃ naye dehāvari | dekhoniyāṃ duri paḷe jana ||2|| jana vana hari jālāse āpaṇa | maga he locana jhāṃkiyele||3|| jhāṃkuni locana maunyeṃ ci rāhilā | nāhīṃ ātāṃ bolāyāceṃ kāma ||4|| bolāyāsi dujeṃ nāhīṃ heṃ uraleṃ | jana kṛṣṇa jāle svayeṃ rūpa ||5|| rūpa pālaṭaleṃ guṇa nāma yāti | tukā hmaṇe bhūtīṃ deva jālā ||6||

जालों स्वयें कृष्ण आठव हा चित्तीं । भेद भयवृित्त उरली आहे ॥1॥ उरली आहे रूप नांव दिसे भिन्न । मी आणि हा कृष्ण आठवतो ॥2॥ तोंवरि हा देव नाहीं तयापासीं । आला दिसे त्यासि तो चि देव ॥3॥ देवरूप त्याची दिसे वरी काया । अंतरीं तो भयाभीत भेदें ॥4॥ भेदें तुका ह्मणे अंतरे गोविंद । साचें विण छंद वांयां जाय ॥5॥

jāloṃ svayeṃ kṛṣṇa āṭhava hā cittīṃ | bheda bhayavṛिtta uralī āhe ||1|| uralī āhe rūpa nāṃva dise bhinna | mī āṇi hā kṛṣṇa āṭhavato ||2|| toṃvari hā deva nāhīṃ tayāpāsīṃ | ālā dise tyāsi to ci deva ||3|| devarūpa tyācī dise varī kāyā | aṃtarīṃ to bhayābhīta bhedeṃ ||4|| bhedeṃ tukā hmaṇe aṃtare goviṃda | sāceṃ viṇa chaṃda vāṃyāṃ jāya ||5||

वांयां तैसे बोल हरिशीं अंतर । केले होती चार भयभेदें ॥1॥ भेदभय गेलें नोळखे आपणा । भेटी नारायणा कंसा जाली ॥2॥ जाली भेटी कंसा हरिशीं निकट । सन्मुख चि नीट येरयेरां ॥3॥ येरयेरां भेटी युद्धाच्या प्रसंगीं । त्याचें शस्त्र अंगीं हाणितलें ॥4॥ त्याचें वर्म होतें ठावें या अनंता । तुका ह्मणे सत्तानायक हा ॥5॥

vāṃyāṃ taise bola hariśīṃ aṃtara | kele hotī cāra bhayabhedeṃ ||1|| bhedabhaya geleṃ noḷakhe āpaṇā | bheṭī nārāyaṇā kaṃsā jālī ||2|| jālī bheṭī kaṃsā hariśīṃ nikaṭa | sanmukha ci nīṭa yerayerāṃ ||3|| yerayerāṃ bheṭī yuddhācyā prasaṃgīṃ | tyāceṃ śastra aṃgīṃ hāṇitaleṃ ||4|| tyāceṃ varma hoteṃ ṭhāveṃ yā anaṃtā | tukā hmaṇe sattānāyaka hā ||5||

धरी दोही ठायीं सारखा चि भाव । देवकी वसुदेव नंद दोघे ॥1॥ दोन्ही एके ठायीं केल्या नारायणें । वाढविला तिणें आणि व्याली ॥2॥ व्याला वाढला हा आपल्या आपण । निमित्या कारणें मायबापा ॥3॥ माय हा जगाची बाप नारायणा । दुजा करी कोण यत्न यासि ॥4॥ कोण जाणे याचे अंतरींचा भाव । कळों नेदी माव तुका ह्मणे ॥5॥

dharī dohī ṭhāyīṃ sārakhā ci bhāva | devakī vasudeva naṃda doghe ||1|| donhī eke ṭhāyīṃ kelyā nārāyaṇeṃ | vāḍhavilā tiṇeṃ āṇi vyālī ||2|| vyālā vāḍhalā hā āpalyā āpaṇa | nimityā kāraṇeṃ māyabāpā ||3|| māya hā jagācī bāpa nārāyaṇā | dujā karī koṇa yatna yāsi ||4|| koṇa jāṇe yāce aṃtarīṃcā bhāva | kaḷoṃ nedī māva tukā hmaṇe ||5||

मारिले असुर दाटले मेदिनी । होते कोणाकोणी पीडित ते ॥1॥ ते हा नारायण पाठवी अघोरा । संतांच्या मत्सरा घातावरी ॥2॥ वरिले ते दूतीं यमाचिया दंडीं । नुच्चरितां तोंडीं नारायण ॥3॥ नारायण नाम नावडे जयासि । ते जाले मिरासी कुंभपाकीं ॥4॥ कुंभपाकीं सेल मान तो तयांचा । तुका ह्मणे वाचा संतनिंदा ॥5॥

mārile asura dāṭale medinī | hote koṇākoṇī pīḍita te ||1|| te hā nārāyaṇa pāṭhavī aghorā | saṃtāṃcyā matsarā ghātāvarī ||2|| varile te dūtīṃ yamāciyā daṃḍīṃ | nuccaritāṃ toṃḍīṃ nārāyaṇa ||3|| nārāyaṇa nāma nāvaḍe jayāsi | te jāle mirāsī kuṃbhapākīṃ ||4|| kuṃbhapākīṃ sela māna to tayāṃcā | tukā hmaṇe vācā saṃtaniṃdā ||5||

वास नारायणें केला मथुरेसि । वधूनि दुष्टांसि तये ठायीं ॥1॥ ठायीं पितियाचे मानी उग्रसेना । प्रतिपाळ जनांसहित लोकां ॥2॥ लोकां दुःख नाहीं मागील आठव । देखियेला देव दृष्टी त्यांणीं ॥3॥ देखोनियां देवा विसरलीं कंसा । ठावा नाहीं ऐसा होता येथें ॥4॥ येथें दुजा कोणी नाहीं कृष्णाविणें । ऐसें वाटे मनें काया वाचा ॥5॥ काया वाचा मन कृष्णीं रत जालें । सकळां लागलें कृष्णध्यान ॥6॥ ध्यान गोविंदाचें लागलें या लोकां । निर्भर हे तुका ह्मणे चित्तीं ॥7॥

vāsa nārāyaṇeṃ kelā mathuresi | vadhūni duṣṭāṃsi taye ṭhāyīṃ ||1|| ṭhāyīṃ pitiyāce mānī ugrasenā | pratipāḷa janāṃsahita lokāṃ ||2|| lokāṃ duḥkha nāhīṃ māgīla āṭhava | dekhiyelā deva dṛṣṭī tyāṃṇīṃ ||3|| dekhoniyāṃ devā visaralīṃ kaṃsā | ṭhāvā nāhīṃ aisā hotā yetheṃ ||4|| yetheṃ dujā koṇī nāhīṃ kṛṣṇāviṇeṃ | aiseṃ vāṭe maneṃ kāyā vācā ||5|| kāyā vācā mana kṛṣṇīṃ rata jāleṃ | sakaḷāṃ lāgaleṃ kṛṣṇadhyāna ||6|| dhyāna goviṃdāceṃ lāgaleṃ yā lokāṃ | nirbhara he tukā hmaṇe cittīṃ ||7||

चिंतले पावलीं जयां कृष्णभेटी । एरवीं ते आटी वांयांविण ॥1॥ वासना धरिती कृष्णाविणें कांहीं । सीण केला तिहीं साधनांचा ॥2॥ चाळविले डंबें एक अहंकारें । भोग जन्मांतरें न चुकती ॥3॥ न चुकती भोग तपें दानें व्रतें । एका त्या अनंतेंवांचूनियां॥4॥ चुकवुनि जन्म देइऩल आपणा । भजा नारायणा तुका ह्मणे ॥5॥

ciṃtale pāvalīṃ jayāṃ kṛṣṇabheṭī | eravīṃ te āṭī vāṃyāṃviṇa ||1|| vāsanā dharitī kṛṣṇāviṇeṃ kāṃhīṃ | sīṇa kelā tihīṃ sādhanāṃcā ||2|| cāḷavile ḍaṃbeṃ eka ahaṃkāreṃ | bhoga janmāṃtareṃ na cukatī ||3|| na cukatī bhoga tapeṃ dāneṃ vrateṃ | ekā tyā anaṃteṃvāṃcūniyāṃ||4|| cukavuni janma deiऩla āpaṇā | bhajā nārāyaṇā tukā hmaṇe ||5||

भजल्या गोपिका सर्व भावें देवा । नाहीं चित्तीं हेवा दुजा कांहीं ॥1॥ दुजा छंदु नाहीं तयांचिये मनीं । जागृति सपनीं कृष्णध्यान ॥2॥ ध्यान ज्यां हरीचें हरीसि तयांचें । चित्त ग्वाही ज्यांचें तैशा भावें ॥3॥ भाग्यें पूर्वपुण्यें आठविती लोक । अवघे सकिळक मथुरेचे ॥4॥ मथुरेचे लोक सुखी केले जन । तेथें नारायण राज्य करी ॥5॥ राज्य करी गोपीयादवांसहित । कमिऩलें बहुतकाळ तेथें ॥6॥ तेथें दैत्यीं उपसर्ग केला लोकां । रचिली द्वारका तुका ह्मणे ॥7॥

bhajalyā gopikā sarva bhāveṃ devā | nāhīṃ cittīṃ hevā dujā kāṃhīṃ ||1|| dujā chaṃdu nāhīṃ tayāṃciye manīṃ | jāgṛti sapanīṃ kṛṣṇadhyāna ||2|| dhyāna jyāṃ harīceṃ harīsi tayāṃceṃ | citta gvāhī jyāṃceṃ taiśā bhāveṃ ||3|| bhāgyeṃ pūrvapuṇyeṃ āṭhavitī loka | avaghe sakiḷaka mathurece ||4|| mathurece loka sukhī kele jana | tetheṃ nārāyaṇa rājya karī ||5|| rājya karī gopīyādavāṃsahita | kamiऩleṃ bahutakāḷa tetheṃ ||6|| tetheṃ daityīṃ upasarga kelā lokāṃ | racilī dvārakā tukā hmaṇe ||7||

गाती ओंव्या कामें करितां सकळें । हालवितां बाळें देवावरि ॥1॥ ॠिद्धसिद्धी दासी दारीं ओळंगती । सकळ संपित्त सर्वां घरीं ॥2॥ घरीं बैसलिया जोडलें निधान । करिती कीर्त्तन नरनारी ॥3॥ नारीनर लोक धन्य त्यांची याति । जयांसि संगति गोविंदाची ॥4॥ गोविंदें गोविंद केले लोकपाळ । चिंतनें सकळ तुका ह्मणे ॥5॥

gātī oṃvyā kāmeṃ karitāṃ sakaḷeṃ | hālavitāṃ bāḷeṃ devāvari ||1|| ṝिddhasiddhī dāsī dārīṃ oḷaṃgatī | sakaḷa saṃpitta sarvāṃ gharīṃ ||2|| gharīṃ baisaliyā joḍaleṃ nidhāna | karitī kīrttana naranārī ||3|| nārīnara loka dhanya tyāṃcī yāti | jayāṃsi saṃgati goviṃdācī ||4|| goviṃdeṃ goviṃda kele lokapāḷa | ciṃtaneṃ sakaḷa tukā hmaṇe ||5||

सोसियेला आटी गर्भवास फेरे । आयुधांचे भारे वागवितां ॥1॥ वाहोनि सकळ आपुलिये माथां । भार दासां चिंता वाहों नेदी ॥2॥ नेदी काळाचिये हातीं सेवकांसि । तुका ह्मणे ऐसी िब्रदावळी॥3॥

sosiyelā āṭī garbhavāsa phere | āyudhāṃce bhāre vāgavitāṃ ||1|| vāhoni sakaḷa āpuliye māthāṃ | bhāra dāsāṃ ciṃtā vāhoṃ nedī ||2|| nedī kāḷāciye hātīṃ sevakāṃsi | tukā hmaṇe aisī िbradāvaḷī||3||

गेला कोठें होता कोठुनियां आला । सहज व्यापला आहे नाहीं ॥1॥ आहे साच भावें सकळव्यापक । नाहीं अभाविक लोकां कोठें ॥2॥ कोठे नाहीं ऐसा नाहीं रिता ठाव । अनुभवी देव स्वयें जालें ॥3॥ जातों येतों आह्मी देवाचे सांगांतें । तुका ह्मणे गात देवनाम ॥4॥

gelā koṭheṃ hotā koṭhuniyāṃ ālā | sahaja vyāpalā āhe nāhīṃ ||1|| āhe sāca bhāveṃ sakaḷavyāpaka | nāhīṃ abhāvika lokāṃ koṭheṃ ||2|| koṭhe nāhīṃ aisā nāhīṃ ritā ṭhāva | anubhavī deva svayeṃ jāleṃ ||3|| jātoṃ yetoṃ āhmī devāce sāṃgāṃteṃ | tukā hmaṇe gāta devanāma ||4||

पद 4503

पद 4504

पद 4505

पद 4506

पद 4507

पद 4508

पद 4511

पद 4512

पद 4514

पद 4515

पद 4516

पद 4517

पद 4518

पद 4519

पद 4520

पद 4521

पद 4522

पद 4523

पद 4524

पद 4525

पद 4527

पद 4528

पद 4529

पद 4530

पद 4531

पद 4533

पद 4534

पद 4535

पद 4536

पद 4537

पद 4538

पद 4541

पद 4542

पद 4543

पद 4544

पद 4545

पद 4547

पद 4548

पद 4549

पद 4550

पद 4552

पद 4554

पद 4555

पद 4556

पद 4557

पद 4558

पद 4559

पद 4562

पद 4563

पद 4564

पद 4565

पद 4567

पद 4570

पद 4571

पद 4572

पद 4573

पद 4575

पद 4578

पद 4581

या पाठाविषयी

परिचय

संत तुकाराम महाराजांच्या गाथेतील अभंग 4501 ते 4583. तुकारामांचे अभंग हे वारकरी संप्रदायाचा प्राण मानले जातात — विठ्ठलभक्ती, संतसंगती, नामस्मरण आणि परखड आत्मपरीक्षण हे त्यांचे विषय.

॥ पुंडलीक वरदा हरि विठ्ठल ॥

संदर्भ 1

तुकाराम गाथा — mr.wikisource.org
मराठी विकिस्रोत आवृत्ती. या विभागातील 59 अभंग येथे दिले आहेत; 24 अभंगांचा मूळ पाठ विश्वसनीय स्वरूपात उपलब्ध नसल्याने वगळला आहे.

परवाना: CC BY-SA 4.0 — Text adapted from Wikimedia projects, licensed CC BY-SA 4.0. Adaptations must be shared alike.

अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.

तुकाराम गाथा — अभंग 4501–4583

या पाठाविषयी

परिचय

संदर्भ 1

चूक कळवा

संबंधित रचना 4

हरिपाठ — संत तुकाराम

साखळीचे अभंग

ताटीचे अभंग

तुकाराम गाथा — अभंग 1–300

आणखी पाहा 2

आरती

आरती तुकारामा

श्री एकनाथांची आरती